Gemeente Hardenberg, jaarrekening (incl. controleverklaring, pag. 264)

Het Hardenbergse Model voor Ondersteuning bevat specifieke arrangementen georganiseerd op het snijvlak van het voorliggend veld en de specialistische ondersteuning. De arrangementen sluiten aan op het belangrijkste uitgangspunt van het Hardenbergse Model voor Ondersteuning: normaliseren en het versterken van het (opvoedkundig) klimaat rondom een inwoner zodat er sneller lichtere hulp en ondersteuning kan worden ingezet in de ‘normale’ omgeving van de inwoner. Deze arrangementen vormen het hart van de transformatieopgave van de gemeente Hardenberg: het voorliggend organiseren van ondersteuning in de reeds bestaande samenwerkingsketens. 3. Jongeren zijn weerbaar genoeg om gezond door het leven te gaan, met speciale aandacht voor het voorkomen van problematisch alcohol- en middelengebruik. We inventariseren de problematiek rond alcohol- en drugsgebruik via een vragenlijst onder 15/16 jarigen. Vervolgens kijken we welke partijen een preventief ondersteuningsaanbod kunnen bieden. De focus ligt op vrije tijdsinvulling en ouderbetrokkenheid. 4. De informatie over en hulp bij het opvoeden en opgroeien is laagdrempelig aanwezig voor de kinderen, jongeren, hun ouders en professional.

We zorgen dat informatie voor ouders en opvoeders met kinderen in elke leeftijdsfase beschikbaar is via het consultatiebureau, jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, scholen, maatschappelijk werk en jongerenwerk. We verstevigen de samenwerking tussen verschillende toegangen voor de jeugdhulp, zoals Samen Doen, huisartsen en kinderartsen.

49

5. Door de wijze waarop signalering van zorgen en problemen is georganiseerd, kan in een vroeg stadium hulp worden gegeven. We gaan uit van de eigen kracht, de inzet van de hulp in de directe leefomgeving van het gezin en een integrale benadering. De samenwerking tussen de voorschoolse voorzieningen en onderwijs wordt verder versterkt. Hierbij richten we ons vooral op het vroegtijdig signaleren van problemen. 6. Ambulante jeugdhulp wordt lokaal ingekocht. In regionaal verband is gewerkt aan de doorontwikkeling van het regionale inkoopmodel van de specialistische jeugdhulp. De implementatie is voorzien vanaf 1 januari 2023. In de regionale inkoopprocedure doet de gemeente Hardenberg mee in de percelen Crisis en Wonen/Verblijf. We zijn in 2022 parallel aan het regionale proces een lokaal traject opgestart om per 1 januari 2023 de ambulante jeugdhulpverlening volledig lokaal in te kopen. Dit lokale aanbestedingsproces sluit naadloos aan op het Hardenbergse Model voor Ondersteuning. Vanaf 2023 wordt dit model geïmplementeerd. 7. Extra zorg vanuit de JGZ voor nareizigers van statushouders. We zien dat nareizende gezinnen van statushouders vaak nauwelijks zijn voorbereid op een leven in Nederland. De kinderen hebben geen jeugdgezondheidszorg ontvangen op een asielzoekerscentrum.

Om hier gericht extra zorg aan te kunnen verlenen, gaan we de gezondheidsrisico’s van minderjarige statushouders in beeld brengen. We investeren in zorg in de in periode van zwangerschap en geboorte. We geven voorlichting over het voorkomen van belangrijke gezondheidsrisico’s. We werken met de inzet van tolken en sleutelpersonen om de doelgroep goed te bereiken. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. In 2023 sloten gemeenten, zorgverzekeraars en het zorgdomein twee akkoorden: het Integraal Zorg Akkoord en het Gezond en Actief Leven akkoord. Doel is de zorg toegankelijk en bereikbaar te houden onder meer door preventie. Kansrijke Start is één van de ketens die de verbinding moet vormen tussen de akkoorden. Dat deden we lokaal al door de werkgroep "Vroeg Erbij" te faciliteren. In deze werkgroep werken de partners rondom de geboortezorg samen. De akkoorden waren aanleiding om de werkgroep uit te breiden. We werkten onder meer aan de ontwikkeling van een zorgpad dat de samenwerking moet ondersteunen. Verder werkten we aan een gezamenlijk missie en visie die richting moeten geven aan de samenwerking. De akkoorden krijgen in 2024 verdere uitwerking en dat zal van Kansrijke Start een regionale en lokale afstemming vergen. Bij meldingen over onveiligheid zorgt Veilig Thuis voor een triage waarna de benodigde vervolgstappen in werking worden gezet.

Veilig Thuis zorgt in acute veiligheidssituaties buiten kantoortijden er voor dat een situatie weer ‘veilig’ wordt. De samenwerking tussen Veilig Thuis en Samen Doen is steeds verder gericht op het lokaal doen wat mogelijk is. Veilig Thuis levert hierbij de expertise waar nodig. In 2023 met de inzet van de expertise van Veilig 50

Thuis maar ook door scholing en training, gewerkt aan het verder vergroten van kennis en vaardigheden van medewerkers bij Samen Doen. In regionaal verband is een aanpak over hoe we ons in regionaal verband voor kunnen bereiden op de toekomst (toekomstscenario kind en gezinsbescherming). Concrete activiteiten gericht op het versterken van samenwerking in de veiligheidsketen worden in 2024 ingezet. 2. In 2023 is er actief ingezet op het creëren van een goed opvoedkundig klimaat rondom jongeren. Vanuit de visie van het Hardenbergs model is de jeugdhulp verder doorontwikkeld. Er is ingezet op bestaanszekerheid, veiligheid en veerkracht. Het uitgangspunt hierbij is dat er bij hulp en of ondersteuningsvragen wordt gekeken naar de context van de jeugdige. Waar kan is er zo veel mogelijk in eigen context passende ondersteuning geboden. Een voorbeeld hiervan is de pilot jeugd in balans die zonder indicatie laagdrempelige ondersteuning biedt op scholen. Jeugdigen worden door deze interventie eerder en laagdrempeliger ondersteund waardoor problemen niet verergeren. De pilot jeugdconsulent bij de huisarts heeft ook in 2023 positieve resultaten laten zien. De inzet van de jeugdconsulten bij de huisarts zorgt ervoor dat er beter naar de context van de jeugdige wordt gekeken en er op die manier beter passende hulp en/of ondersteuning ingezet kan worden.

Het aantal aangesloten huisartsen is uitgebreid van 12 van de 14 praktijken in de gemeente en het aantal doorverwijzingen is opgelopen. Na een evaluatie blijkt de tevredenheid groot en dat er behoefte is aan uitbreiding en doorontwikkeling. We hebben in 2023 meerdere maatregelen genomen om de problematiek rondom (complexe)echtscheidingen te verminderen. Zo is er een webpagina ingericht waar ouders en jeugdigen terecht kunnen voor informatie en is er een scheidingsspreekuur waar ouders terecht kunnen met zowel juridische als sociale vragen rondom scheiden. Naast deze inzet is de gemeente Hardenberg aangesloten bij stichting Villa Pinedo. Dit is een stichting die jongeren helpt waarvan de ouders uit elkaar gaan of zijn. Het mogelijk gemaakt dat alle ouders uit de gemeente Hardenberg preventief een onlinetraining kunnen volgen die hen leert hun kinderen zo goed mogelijk te ondersteunen in het scheidingsproces. 3. In 2023 nam De GGD IJsselland de (IJslandse) vragenlijst af bij vijf voorgezet onderwijsscholen, bij één school voor voortgezet speciaal onderwijs en voor het eerst bij het eerste jaar van een school voor middelbaar onderwijs. De resultaten hiervan worden bekend in maart 2024. Daarna volgt een dialoogsessie met partners over de uitkomsten en in te zetten interventies. De GGD heeft de module kansrijke omgeving als optiepakket meegenomen in de standaard vragenlijst.

in gezamenlijkheid met GGD en Trimbos zijn we de vragenlijst aan het door ontwikkelen. 4. In 2023 is gebleken dat er een breed maar verspreid aanbod is rondom (laagdrempelige) ondersteuning. Afgelopen jaar is er ingezet op het zichtbaarder maken van het aanbod en informatie over opvoeden en opgroeien. Zo sluit Samen Doen en de JGZ aan bij de 51

ondersteuningsteams op scholen, zijn er inloopspreekuren en is er extra inzet van jongerenwerk op scholen. Er wordt meer ingezet op preventie waardoor hulp en ondersteuningsvragen sneller in beeld komen. Ook de pilot jeugd in balans draagt op deze manier bij aan het voorzien in laagdrempelige informatie over opvoeden en opgroeien. Er is een begin gemaakt met het online beter zichtbaar maken van het (preventieve) aanbod. Zo is er een webpagina rondom scheidingshulp gekoppeld aan de gemeentewebsite waar alle mogelijke vormen van ondersteuning en aanvullende relevante informatie op weergegeven wordt. Voor professionals is ingezet op de Beschikbaarheidswijzer. De Beschikbaarheidswijzer is een platform dat inzicht geeft in welke (zorg)aanbieders wanneer plek hebben en welke hulp, zorg en/of ondersteuning precies geboden wordt, inclusief evt. wachttijden. Het is bedoeld voor iedere professional in onze gemeente die met vraag en aanbod in (jeugd) hulp te maken heeft. 5. Er zijn verschillende wijzen waarop we inzetten op vroegsignalering. Zo sluit Samen Doen aan bij de ondersteuningsteams van scholen, Is er de pilot jeugd in balans en de inzet van de jeugdconsulent bij de huisarts. Daarnaast is er in 2018 gestart met de pilot van het IJslands preventiemodel wat doorontwikkeld is in opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO).

Met de inzet van OKO werken we duurzaam en meerjarig aan een positieve, gezonde en veilige omgeving voor jongeren. Binnen deze aanpak werken we samen met onze partners aan het vormen van deze positieve leefomgeving voor jongeren. Dit doen we op de 4 leefgebieden van jongeren; thuis (gezin), op school, in de vriendenkring (peergroep) en in de vrije tijd. Vanaf schooljaar 2023/2024 zijn jongerenwerkers op de scholen aanwezig. Ze zullen een belangrijke rol spelen in vroegsignalering van problematiek en de driehoek school, ouders en kind. 6. Vanaf januari 2023 geven we lokaal uitvoering aan de inkoop ambulante jeugdhulp. Het aanbod voor wonen en verblijf en de crisisfunctie kopen we regionaal in via RSJ IJsselland. Het proces van lokaal inkopen was uitdagend en vroeg veel van de organisatie alsook van partners in de stad. Uitdagend óók vanwege landelijke ontwikkelingen zoals wachtlijst problematiek en schaarste op de arbeidsmarkt. Dit zijn ontwikkelingen die ook in Hardenberg zichtbaar zijn. Samen met onze partners in de stad werken we actief samen om een oplossing te vinden voor deze uitdagingen. Dit met als hoofddoel dat zorg lokaal, dichtbij en beschikbaar is voor de Hardenbergse inwoner. In 2023 is er verder ingezet op de implementatie en ontwikkeling van ons aanbod jeugdhulp. Met als doel om een passend jeugdhulp landschap te bieden waarbij de zorg dichtbij en beschikbaar is.

In de loop van 2023 zijn er focuspunten aangebracht. De focuspunten jeugdhulp zijn: •

Aanpak wachttijden

•

Betere doorstoom van en naar jeugdhulp

•

Meer preventief werken

•

Versterken verbinding tussen jeugdhulp en onderwijs 52

•

Verbinden aanpalende domeinen

Dit zijn onderwerpen die naar voren zijn gekomen uit de praktijk en de hervormingsagenda jeugd. Hierdoor zijn het onderwerpen die van belang zijn bij het verduurzamen van de jeugdhulp binnen de gemeente Hardenberg. Door de focuspunten geven we richting en prioriteit aan onze inzet in het komende jaren. De focuspunten sluiten aan bij de beoogde transformatie en hervormingen in de landelijke Hervormingsagenda Jeugd. 7. Ook in 2023 is de extra zorg vanuit de jeugdgezondheidszorg (JGZ) voor nareizigers van statushouders verleend. Welzijn Wat willen we bereiken? Wij zetten in op het ontwikkelen van het voorliggend veld, waardoor er voorkomen kan worden dat inwoners een beroep moeten doen op de Wmo. En wij zoeken naar mogelijkheden om zoveel mogelijk in te zetten op (goedkopere) algemene voorzieningen. De verwachting is dat met deze inzet de kosten voor Wmo afnemen. Er moet echter wel eerst geïnvesteerd worden in ontwikkelingen in het voorliggend veld om dit te realiseren. Er wordt een nieuwe verordening gemaakt met beleidsregels. Hiermee willen wij een kwaliteitsslag realiseren bij Samen Doen, omdat zij betere handvatten krijgen voor de beoordeling van Wmo aanvragen. De verwachting is dat er hierdoor meer kan worden verwezen naar het voorliggend veld. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1.

Nieuwe overeenkomsten voor individuele en collectieve begeleiding maatwerk Wmo en de ambulante jeugdhulp Jeugdwet. Met ingang van 2023 werken we volgens het model van een lokale netwerkgerichte aanpak en financiering op basis van prijs en hoeveelheid (P*Q). Door met minder aanbieders een overeenkomst aan te gaan ontstaat er een directere samenwerking waarbij er meer sturingsmogelijkheden zijn op de resultaten. Met de nieuwe overeenkomsten vindt er een mogelijke verschuiving plaats naar andere aanbieders en het aantal aanbieders wordt minder (met gelijkblijvende capaciteit en voldoende keuzevrijheid). Daarnaast wordt de resultaatgerichte financiering (totaalbudget) en een resultaatgerichte indicatie in de nieuwe overeenkomsten omgezet naar P*Q financiering (declaratie per ingezet uur/eenheid) en een indicatie met concrete eenheden van inzet. Hierin zitten dan ook een aantal onzekerheden voor de begroting, er vindt een omzetting plaats van indicaties en aanbieders waardoor op voorhand niet exact aan te geven is of de kosten gelijk blijven. Via Samen Doen, het voorliggende veld en arrangementen als algemene voorziening werken we aan mogelijkheden om ondersteuning zo licht, dichtbij en zo vroeg mogelijk in te zetten. Hierdoor denken we op termijn te kunnen besparen op de kosten voor maatwerk WMO.

53

2. Betaalbare hulpmiddelen Wmo. Beheersmaatregelen worden ingezet door voorliggende maatregelen als het beschikbaar stellen van pool-hulpmiddelen en het voorsorteren op particuliere aanschaf van Wmohulpmiddelen waar mogelijk. 3. Decentralisatie beschermd wonen. Vanaf 1 januari 2024 krijgen wij de werkzaamheden voor de toegang tot Beschermd Wonen overgedragen van de regio. In 2023 bereiden wij ons daarop voor met het opstellen van regelingen en het inrichten van de werkwijze. Vanuit de regio willen we, onafhankelijk van het landelijke besluit tot decentralisatie, de beweging van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis voortzetten. Dit moet nog verder vorm krijgen, maar gaat wellicht ook in 2023 iets betekenen in ons takenpakket. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. De nieuwe raamovereenkomsten zijn op 1 januari 2023 ingegaan. Voor inwoners met Wmo begeleiding is de overgang naar het nieuwe aanbod in het algemeen goed verlopen, waarbij het college zich realiseert dat dit door inwoners afzonderlijk toch anders ervaren kan zijn, een nieuwe aanbieder heeft veel impact op het ondersteuningstraject van de inwoner.

Naast de implementatie is er geïnvesteerd op de relatie met de aanbieders, er is een kick-off bijeenkomst georganiseerd en er zijn perceelbijeenkomsten Wmo begeleiding geweest waarin aanbieders nader kennis hebben gemaakt, waardoor er een begin gemaakt kan worden op samen transformeren. Samen Doen zet bij meldingen voor de Wmo begeleiding in op oplossingen binnen het eigen vermogen van de cliënt, het systeem, voorliggende mogelijkheden of aanpalende wetgeving. Daarnaast ziet het college een daling in de kosten, de overstap van budgetfinanciering naar PxQ heeft dit jaar een positief effect, de kosten Wmo begeleiding zijn gedaald. 2. Het beschikbaar stellen van pool-hulpmiddelen komt voort uit de overeenkomst met hulpleverancier RSR. Daarin staat opgenomen dat RSR dit gaat aanbieden aan de inwoners. Deze maatregel is in de eerste helft van 2023 besproken met RSR. Vanuit SamenDoen is aangegeven dat er geen signalen vanuit de uitvoering of de inwoners zijn, dat een dergelijke pool van meerwaarde is. Bovendien geeft RSR aan dat er nadelen kleven aan dergelijke pools (locatie, beheer, uitgifte etc.). Gelet op vorenstaande is deze beheersmaatregel in 2023 niet ingezet. Naar aanleiding van een melding, volgt een onderzoek (het zgn. keukentafelgesprek). Dat onderzoek wordt uitgevoerd door SamenDoen. Er wordt o.a. onderzoek gedaan naar de eigen kracht van inwoners.

Daarmee wordt invulling gegeven aan de beheersmaatregel op particuliere aanschaf van Wmo-hulpmiddelen. Particuliere aanschaf is echter niet af te dwingen en vanwege het huidige abonnementstarief van € 20,60 per maand mist bij een bepaalde groep inwoners de financiële prikkel. 54

In dit kader is het goed om te weten dat per 2026 landelijk (opnieuw) een inkomensafhankelijk bijdrage wordt ingevoerd, waardoor de particuliere aanschaf van hulpmiddelen zal toenemen. 3. In mei 2023 heeft het Rijk besloten dat de invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel (decentralisatie) beschermd wonen is uitgesteld naar 1 januari 2025. We zijn desondanks doorgegaan met het realiseren van de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis zoals vastgelegd in de regionale visie die ook door uw raad is vastgesteld op 25 januari 2022. Het afgelopen jaar hebben we ons regionaal en lokaal verband vooral gericht op de decentralisatie van de (regionale) Centrale Toegang en het voorbereiden van het inrichten van beschermd thuis. Per 1 april 2024 kunnen inwoners voor een (aan)vraag beschermd wonen of beschermd thuis in onze eigen gemeente terecht. Hierdoor zijn we beter in staat om te beoordelen of we een inwoner in eigen omgeving kunnen ondersteunen.

Wat heeft het gekost? Vitaal Hardenberg (bedragen x € 1.000)

Realisatie

Begroting na wijziging 2023

Realisatie

Verschil

2022

Primitieve begroting 2023

2023

2023

Totaal lasten Totaal baten Saldo baten en lasten

-99.642 29.624 -70.017

-96.612 22.598 -74.014

-107.764 25.579 -82.185

-110.852 37.321 -73.531

-3.088 11.742 8.655

Omschrijving (bedragen x € 1.000) Ruimtelijke ontwikkeling

Begroting 2023 na wijziging lasten baten saldo -2.335 2.452 117

lasten -1.878

Realisatie 2023 baten saldo 4.690 2.812

Verschil saldo 2.695

Volkshuisvesting en woningbouw Infrastr.bereikbaarh.en verkrs.veil.h. Overige onderwijs en educatie Sport en accommodaties Kunst, cultuur en monumentenzorg Bijstand/gemeentelijk minimabeleid WMO Openbare gezondheidszorg Jeugdwet Welzijn

-3.545

537

-3.008

-2.330

302

-2.028

980

-10.674

1.563

-9.110

-10.337

1.835

-8.502

608

-6.433 -9.395 -2.687

1.853 2.256 1.038

-4.580 -7.139 -1.649

-6.262 -9.598 -2.864

1.788 3.416 1.249

-4.474 -6.182 -1.615

106 957 34

-23.483

13.466

-10.016

-23.785

15.264

-8.521

1.495

-16.555 -3.475 -18.989 -10.194

1.839 506 68

-14.716 -2.968 -18.989 -10.126

-15.748 -4.203 -22.638 -11.209

2.899 1.324 346 4.209

-12.849 -2.879 -22.292 -7.000

1.868 89 -3.303 3.126

Totaal

-107.764

25.579

-82.185

-110.852

37.321

-73.531

8.655

55

Toelichting op saldo begroting en rekening Ruimtelijke ontwikkeling

V € 2.695.000

Er zijn meer leges gefactureerd voor aanvragen ruimtelijke plannen dan er waren begroot. De reden hiervoor is dan er in 2023 meer aanvragen voor ruimtelijke plannen zijn ingediend. Per saldo leidde dit tot een voordeel van € 168.000. Alle legesinkomsten in een kalenderjaar moeten ten gunste van dat kalenderjaar worden verantwoord. Eind 2023 bedroeg het totaal aan nog te ontvangen leges € 2.763.330 dat nog ten gunste van 2023 is verantwoord. Ondanks de bijstellingen in de tussentijdse rapportages, is de afwijking tussen realisatie en raming op de baten aan bouwleges in 2023 € 1.992.000 voordelig. Dit ontstaat doordat op 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking is getreden. Veel aanvragers hebben ervoor gekozen om in december 2023 nog een aanvraag onder de bekende Wabo-wetgeving in te dienen. Daardoor zijn in december 2023 veel meer aanvragen ingediend dan ingeschat. De lasten voor Bouw- en woningtoezicht (BWT) zijn in 2023 € 441.000 lager dan geraamd. De oorzaken hiervan zijn een lagere facturering van ingehuurd personeel, onder andere als gevolg van ziekte, en het feit dat de kosten van ingehuurd personeel voor een groot deel niet aan BWT zijn toegerekend, maar aan de overhead. De expertise van het ingehuurd personeel is namelijk ook gebruikt voor advies en ondersteuning bij de voorbereiding op de implementatie van de nieuwe Omgevingswet.

Om de inhuurkosten voor het behandelen van de aanvragen omgevingsvergunning (bouwaanvragen) die in 2023 zijn ingekomen en in 2024 worden behandeld te kunnen dekken, is het noodzakelijk dat er een budget van € 250.000, ten laste van legesopbrengsten 2023, als resultaatbestemming wordt overgeheveld naar 2024. In 2023 is het budget voor het stationsgebied niet gebruikt (incidenteel voordeel € 100.000). In 2023 is met stakeholders gestart met het proces voor het opstellen van een gebiedsvisie. Dit proces loopt door in 2024. Omdat er ook in 2024 middelen beschikbaar zijn, wordt het restantbudget nu niet overgeheveld. Mochten deze middelen alsnog nodig zijn, komen we hier in een volgend P&C-document op terug. Middelen worden gebruikt ter dekking van de gemeentelijke plankosten. Overige kleine mutaties binnen de baten en lasten voor het beleidsveld Ruimtelijke ordening leveren een nadeel op van € 6.000. Volkshuisvesting en woningbouw

V € 980.000

Van het gemeentelijk deel van het budget voor de uitvoering van het Actieplan Hardenberg centrum is in 2023 een bedrag van € 168.000 niet besteed. Structureel wordt samen met centrummanagement gewerkt aan het vitaal houden van het centrum. Het actieplan vormt daarvoor een gezamenlijke werkagenda. Voor 2024 gaan centrummanagement en gemeente een nieuwe werkagenda opstellen. Voor de uitvoering zijn de middelen uit 2023 mogelijk nog noodzakelijk. Vooralsnog worden de middelen niet overgeheveld. In een volgend P&C-

56

document komen we hier eventueel op terug. Parallel wordt gewerkt aan een nieuwe centrumvisie Hardenberg. De kosten hiervoor worden ook uit dit budget gedekt. Het budget voor de Visievorming opwaardering openbare ruimte is in 2023 niet besteed. Dit levert een incidenteel voordeel op van € 32.000. In 2024 zijn deze middelen mogelijk alsnog nodig. Mocht dit het geval zijn komen wij hier in een volgende P&C-document op terug. De middelen zijn bedoeld voor de herinrichting van de Admiraal Helfrichstraat en Emmanuelplein. Wij verwachten dit proces in de eerste helft van 2024 op te kunnen pakken. De aanvankelijke planning is enigszins vertraagd omdat deze herinrichting grote samenhang heeft met een aanpalende gebiedsontwikkeling. Binnen Slagharen zijn meerdere bouwplannen in ontwikkeling. Tijdens de afrondende fase van deze bouwactiviteiten, dienen direct aansluitend de infrastructurele plannen uitgevoerd te worden. Er is een incidenteel budget van € 145.000 beschikbaar gesteld voor de centrumontwikkeling in Slagharen. Een gedeelte hiervan is middels de 2e Bestuursrapportage 2023 overgeheveld naar 2024. Nu resteert nog een bedrag van € 20.000. Mochten deze middelen in 2024 nodig zijn, melden we dit bij de novemberbrief 2024. De upgrade van het Marktplein en omgeving heeft in 2023 niet tot uitgaven geleid. Het incidentele voordeel bedraagt € 250.000.

Wij stellen voor om deze middelen via resultaatbestemming over te hevelen naar 2024. De plannen voor de herinrichting van het marktplein zijn gereed. Uitvoering zal starten oktober 2024. De resterende middelen 2023 zijn onderdeel van de totaalinvestering. In december 2023 heeft u de nota cultuur vastgesteld. Ten aanzien van de Voorveghter heeft u ons opdracht gegeven tot de uitvoering van een locatieonderzoek. Deze exercitie richt zich op het gebouw zelf, maar ook op de koppelkansen met de omgeving. In 2023 resteert een bedrag van € 85.000. Mogelijk is dit nog nodig in 2024. Via de novemberbrief wordt dan gevraagd dit budget alsnog beschikbaar te stellen. De middelen zijn bedoeld om diverse studies en scenario’s uit te werken. Het incidenteel voordeel voor 2023 bedroeg binnen het programma versnellen woningbouw € 145.000. De kosten van inhuur derden en adviezen derden vielen lager uit. Wij stellen voor om een deel van € 100.000 hiervan als resultaatbestemming over te hevelen naar 2024. Het programma Versnellen Woningbouw is jaar overstijgend, idem voor de werkzaamheden die daarbinnen worden uitgevoerd met de bijbehorende verplichtingen.

Verplichtingen zijn onder meer de werkzaamheden voor de gebiedsvisies van de Wvg locaties Balkbrug en Dedemsvaart inclusief bijbehorende onderzoeken, participatie etc., inhuur derden (extra projectleiders, programmaleider en inhuur externe adviseurs) en het opstellen van een nota Kostenverhaal.

57

Het onderdeel wonen binnen het beleidsveld Volkshuisvesting en woningbouw levert een incidenteel voordeel op van € 268.000. Wij stellen voor om hiervan een bedrag van € 175.000 als resultaatbestemming over te hevelen naar 2024. Verschillende geplande werkzaamheden zijn vertraagd in de uitvoering. Het gaat om het inrichting van een meldpunt vanuit de Wet goed verhuurderschap. Hiervoor zijn in 2023 middelen in de begroting opgenomen. Dit loket wordt in 2024 ingericht en vraagt om personele inzet. Verder wordt gewerkt aan de Nota Kostenverhaal. Als onderdeel van deze Nota wordt een vereveningsfonds sociale woningbouw/ Volkshuisvestingsfonds uitgewerkt. Met middelen uit dit fonds kan onder andere sociale woningbouw gesimuleerd worden binnen kleinschalige particuliere gebiedsontwikkeling. Naast voeding met eigen middelen is de intentie dat dit fonds ook gevoed wordt met particuliere middelen, wanneer ingezet wordt bij gebiedsontwikkeling op een eenzijdig dure woningvoorraad. Het incidentele voordeel van € 268.000 wordt, behalve door de hierboven geschetste vertraging, veroorzaakt door een hogere rente (€ 66.000) die we ontvingen over de rekeningcourantsaldi bij de Stichting Volkshuisvesting Nederland (SVn) en enkele kleinere voordelen.

De rente was hoger omdat er in 2023 meerdere grote bedragen zijn overgemaakt naar SVn voor de uitvoering van diverse verordeningen/regelingen, zonder dat die direct door SVn zijn aangewend. Bovendien is ook de rente over 2022 verantwoord in 2023. Overige kleine mutaties binnen de baten en lasten voor het beleidsveld Volkshuisvesting en woningbouw leveren een nadeel op van € 12.000. Infrastructurele bereikbaarheid en verkeersveiligheid

V € 608.000

De uitvoering van verkeersveiligheidsmaatregelen en de werkzaamheden uitgevoerd voor Rijkswaterstaat, zijn in combinatie met het wegenonderhoud uitgevoerd en leiden als gevolg hiervan tot een overschrijding (€ 103.000) op de lasten, waarbij rekening is gehouden met een voordeel op waterschapslasten van € 23.000. Echter, de verkregen subsidies voor o.a. verkeersveiligheidsmaatregelen (UVP/SVP) en verrekening van de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) met Rijkswaterstaat en diverse andere inkomsten van € 172.000 dekken dit nadeel af. Wel vielen de inkomsten uit leges en degeneratiekosten tegen, deze zijn € 55.000 te hoog ingeschat. Dit is een gevolg dat in 2023 door de nutsbedrijven minder werkzaamheden uitgevoerd zijn langs de openbare weg. Per saldo is het resultaat op het product Wegenonderhoud c.a. hiermee incidenteel € 14.000 positief. V.w.b. de gladheidsbestrijding zijn met het oog op mogelijk winterse omstandigheden op de weg eind 2023 de zoutloodsen nog gevuld. Voor een adequate aanpak van het zout strooien zijn er gedigitaliseerde strooisystemen op de strooiauto's gemonteerd. Het onderhoud op het systeem en de bijbehorende abonnement-kosten voor het strooimanagement zijn een aantal jaren niet geïndexeerd. Opgeteld geeft dit een incidenteel nadeel van € 30.000. Op de post onderhoud Openbare verlichting is v.w.b. de lasten een structureel nadeel van € 40.000 ontstaan.

De raamovereenkomst voor het onderhoud van de openbare verlichting is 58

in december 2022 opnieuw aanbesteed. De prijzen zijn, t.o.v. oude contract, hoger mede als gevolg van algehele prijsstijging van materialen en lonen. Als gevolg van het afkopen van een eerder contract (openbare verlichting), is een positief incidenteel bedrag blijven staan (baten € 41.000). Een hogere bijdrage eigen risico en een hoger aantal schadegevallen bij openbare verlichting leiden tot een nadelig incidenteel resultaat van € 130.000 ten opzichte van de begrote lasten. De inning van schades levert een voordeel op (€ 83.000 incidenteel). Ook hier zijn de prijzen hoger mede als gevolg van algehele prijsstijging van materialen en lonen. Per saldo € 47.000 nadeel incidenteel. Een incidenteel voordeel van € 36.000 op de post Verkeer is o.a. een gevolg van het lagere aantal projecten welke in 2023 in het kader van het verkeersactiviteitenplan zijn uitgevoerd. Vanuit o.a. scholen hebben wij minder aanvragen gekregen voor projecten (en dus voor financiële bijdragen) als in andere jaren. Tenslotte is v.w.b. dit beleidsveld nog vermeldenswaardig dat de opbrengsten betaald parkeren incidenteel € 30.000 hoger waren dan de bij de 2e Bestuursrapportage verhoogde raming. Voor een onderbouwing van dit positief resultaat stellen wij u voor de evaluatie van het nieuwe parkeerbeleid af te wachten welke wij in het derde kwartaal 2024 verwachten aan u te kunnen aanbieden.

Saldo overige kleine budgetafwijkingen: € 23.000 positief (incidenteel). Kapitaallasten:

V € 196.000 INC

Zie centrale toelichting

Energie:

V € 347.000 INC

Zie centrale toelichting

Klein onderhoud:

V € 38.000 INC

Zie centrale toelichting

Overige onderwijs en educatie

V € 106.000

Door een rentevoordeel zijn de kosten voor het voortgezet onderwijs € 78.000 lager uitgevallen. Vanuit de leerplicht zijn er dit jaar extra RMC-middelen (€ 30.000) beschikbaar gekomen. Sport en accommodaties

V € 957.000

Om te voldoen aan de openingstijden van het zwembad hebben we voor vervanging personeel extra moeten inhuren. Dit zorgde voor een overschrijding van € 280.000. De kosten voor vervanging van een sporthalvloer vielen lager uit dan begroot. Dit zorgt eenmalig voor een voordeel van € 58.000. In opdracht van uw raad vindt onderzoek en planvorming voor investeringen in de sportaccommodaties plaats. Dit wordt in onderdelen/fases uitgevoerd. In 2023 is hiervoor € 250.000,- beschikbaar gesteld. Een deel hiervan, te weten € 30.000,- is uitbesteed en betaald. Voorgesteld wordt het resterende deel van € 220.000,- via resultaatbestemming mee te nemen naar 2024. De SPUK Sport is een tijdelijke regeling voor tegemoetkoming bij diverse investeringen (Nieuwbouw, renovatie, onderhoud van sportvoorzieningen). Jaarlijks vragen we een voorschot aan bij het Rijk. De definitieve aanvraag over 2023 is € 400.000 hoger dan 59

geraamd. Daarnaast is de definitieve afrekening van het voorschot 2022 geweest, deze definitieve afrekening leverde een voordeel van € 376.000 op. De SPUK meoz (meerkosten energie openbare zwembaden) leverde een voordeel van € 70.000 op. Het overige verschil van ruim € 110.000 wordt verklaard door diverse kleine voor- en nadelen. Kunst, cultuur en monumentenzorg

V € 34.000

Theater de Voorveghter heeft in 2023 een goed jaar gekend. Met hogere bezoekersaantallen en groei van het aantal maatschappelijke verhuringen zit de Voorveghter minimaal weer op pre-corona niveau. Corona heeft echter wel gezorgd voor veel uitstroom van zzp'ers binnen de theatertechniek. Door deze krapte op de arbeidsmarkt zijn de prijzen van ambulante theatertechnici in 2023 met ca. 25% gestegen. Daarnaast heeft een fulltime vrijwilliger na ca. 30 jaar afscheid genomen van het theater en is het aantal activiteiten (zowel prof. als maatschappelijke verhuur) toegenomen, en daarmee zijn de uitgaven inhuur van theatertechniek met € 35.000 overschreden. Voor 2024 wordt een hogere overschrijding verwacht. Door de groei van het aantal voorstellingen en het aantal (maatschappelijke) verhuringen zal er ook naar de formatie van het theater moeten worden gekeken. Er is nu een incidentele oplossing voor 3 jaar, maar het is noodzaak om dit structureel op te lossen. I.v.m. het onderzoek naar een toekomstbestendig theater zijn een aantal grote vervangingsinvesteringen (inventaris) uitgesteld. Hierbij is in overleg bewust het risico genomen dat er een aantal bedrijfsonderdelen acuut moeten worden vervangen/onderhouden bij uitval. Dit heeft gezorgd voor een overschrijding van ca. € 55.000 op onderhoud theatertechniek.

Voor 2024 is het noodzakelijk om over een aantal vervangingsinvesteringen te besluiten. Zowel aan gebouwtechnische zijde als op het gebied van Inventaris. Daarnaast zijn er de nodige aandachtspunten vanuit de RI&E. De hogere bezoekersaantallen hebben geleid tot een hogere opbrengst (€ 200.000) van kaartverkoop, waarvan het grootste gedeelte wordt doorbetaald aan artiesten. Deze post is een communicerend vat met de uitkoopsommen van artiesten (nadeel € 150.000). Per saldo levert dit dus een positief resultaat op van € 50.000. De groei van het aantal maatschappelijke verhuringen in 2023 heeft geleid tot een positief resultaat bij verhuur van € 50.000. Door de hogere bezoekersaantallen en een groei van het aantal maatschappelijke verhuringen liet Horeca De Voorveghter per saldo een positief resultaat zien van € 10.000 (uitgaven € 45.000 / ontvangsten € 55.000)

60

Bijstand/gemeentelijk minimabeleid

V € 1.495.000

Het overschot op de BUIG van ca. € 876.000 wordt m.n. verklaard door een veel hogere rijksbijdrage van € 2.300.000. De uitkeringskosten waren € 1.424.000 hoger dan begroot. Dit laatste komt door een lichte stijging van de uitkeringen en omdat we meer dan voorzien mensen met een arbeidsbeperking (met behulp van loonkostensubsidie) aan werk hebben geholpen. Per saldo verklaart dit een voordeel van € 876.000 (incidenteel). Bij Minimabeleid hebben we € 414.000 overgehouden. We stellen voor hiervan € 195.000 als resultaatbestemming ( Aanpak Armoede en Schulden / Project Intergenerationele armoede) mee te nemen. Wel is het goed om te vermelden dat de middelen die we van het Rijk hebben gekregen voor de energietoeslag 2023 inmiddels zijn uitgegeven terwijl we in het eerste kwartaal van 2024 nog uitgaven zullen doen. De rijksmiddelen zijn al volledig ingezet omdat we een ruimhartig beleid voeren (energietoeslag voor huishoudens met en inkomen tot 130% van de bijstandsnorm). De nog te maken uitgaven 2024 kunnen worden gedekt uit het door de raad beschikbare gestelde noodfonds. Er is een bedrag over van ongeveer € 90.000 op de advieskosten WWB. Dit komt omdat de kosten van inhuur Regionaal Bureau Zelfstandigen lager uitvallen (er wordt momenteel minder gebruik gemaakt van de BBZ). Voorheen werden hier ook (onterecht) proceskosten WMO en Jeugdzorg geboekt.

Deze zijn nu ten laste gebracht van het juiste beleidsveld. Er is voor een bedrag van € 107.000 minder kwijtgescholden. Dit kan worden verklaard door de verplichte toepassing van de kostendelersnorm. Op kwijtscheldingsverzoeken is de kostendelersnorm uit de Participatiewet van toepassing. De normbedragen voor de bestaanskosten in de kwijtschelding sluiten daarmee aan bij de systematiek uit de Participatiewet. Naarmate er meer kosten delende medebewoners zijn wordt het bedrag van de kwijtscheldingsnorm lager. Het recht op kwijtschelding kan hierdoor (deels) komen te vervallen. het bedrag aan toegekende kwijtschelding kan per jaar fluctueren, daarom moet dit voordeel als incidenteel worden aangemerkt. Dit voordeel wordt voor de kwijtschelding met betrekking tot de afvalstoffen- en rioolheffing verrekend met de voorziening afval dan wel riool en daarmee is het voordeel hierop niet van invloed op het rekeningresultaat. WMO

V € 1.868.000

Over het geheel van 2023 is het aantal personen wat zorg ontving in het kader van de Wmo licht gestegen. Deze toename is met name aan de orde bij de Hulp in de huishouding (HH) en de woonvoorzieningen. Het aantal personen dat WMO-Begeleiding ontving is stabiel gebleven ten opzichte van vorig jaar. De toename bij de HH-voorzieningen leidt ten opzichte van de begroting tot een nadeel van ongeveer € 275.000. Daarnaast is in 2023 de CAO VVT opengebroken. Naar aanleiding hiervan is besloten om kostprijsonderzoek te laten uitvoeren. Dit onderzoek is de basis voor onze tarieven in 2024. Op basis van dit onderzoek hebben wij ook de tarieven voor de 2e helft van 2023 herzien. Dit leidt tot een nacalculatie van ongeveer € 300.000. Het college is van mening dat hiermee sprake is van reële tarieven die recht doen aan de marktsituatie. 61

Bij de woonvoorzieningen is sprake van een incidenteel nadeel van ongeveer € 400.000. Dit is vrijwel volledig het gevolg van enkele forse woningaanpassingen die in 2023 zijn gerealiseerd. De kosten van het collectieve WMO-vervoer zijn echter lager dan begroot. Dit betreft een voordeel van ongeveer € 200.000. Bij Wmo-Begeleiding is ten opzichte van de begroting sprake van een voordelig resultaat van ongeveer € 1,6 miljoen. De Samen Doen-teams zetten bij meldingen voor Wmo Begeleiding in op oplossingen binnen het eigen vermogen van de cliënt, het systeem, voorliggende mogelijkheden of aanpalende wetgeving. Daarnaast leidt de overstap van budgetfinanciering naar een PxQ-financing dit jaar tot een positief effect. Voor Beschermd Wonen leidt de afwikkeling van kosten over 2020-2022 tot een voordeel van € 1 miljoen. Bij de eerste bestuursrapportage hadden wij reeds een voordeel van € 850.000 meegenomen. We hebben in totaal een bedrag van ruim € 1,9 miljoen ontvangen. Enkele kleinere posten rondom Maatschappelijke en crisisopvang zijn hoger uitgevallen. Hier is sprake van een nadeel van ongeveer € 75.000. Per saldo resteert het genoemde voordeel van € 1 miljoen. Op het totaal van alle WMO-kosten is met bovengenoemde onderdelen, sprake van een voordeel van ongeveer € 1,8 miljoen. Jeugdwet

N € 3.303.000

Het landelijke beeld over jeugdzorg, met een toename van het aantal jeugdigen dat gebruikt maakt van jeugdzorg en de grotere complexiteit van de zorgvraag, zien we ook in Hardenberg. Meer zorg rond complexe crisissituaties, meer inzet van hoog specialistische jeugdzorg en het afronden van zorg intensieve casussen uit het voorgaande jaar geven hierbij een substantieel groter financieel effect dan begroot. In combinatie met andere effecten leidt dit tot een tekort van ongeveer € 3,3 miljoen. Wij verwachten dat ruim de helft van dit bedrag als incidenteel kan worden aangemerkt. In het afgelopen jaar zijn de zorgkosten in verband met crisissituaties gestegen tot ongeveer € 2 miljoen. Dit is een toename van € 1.000.000 ten opzichte van het jaar ervoor. De kosten van hoog specialistische zorg zijn met ongeveer € 750.000 toegenomen. Daarnaast is er sprake van een incidenteel nadeel van ongeveer € 550.000 rond de afwikkeling van een aantal zorg intensieve casussen uit 2022. Andere ontwikkelingen die we zien bij de jeugdzorg zijn onder meer een stijging van de kosten in de kinderopvang en een grotere bijdrage aan Veilig Thuis. In 2023 zien we ook een toename van jeugdhulp op het AZC. Van het Rijk ontvangen wij hier een compensatie voor van ongeveer € 70.000. De werkelijke kosten bedragen ongeveer € 150.000.

De grotere zorgvraag leidt ook tot een toename van zorg die betaald wordt uit PGB's. Bovengenoemde effecten leiden tot een nadeel van ongeveer € 2,45 miljoen. De toename van 'reguliere' jeugdzorg is daarmee ongeveer € 700.000 meer dan begroot. Door inzet van onder meer de triagetafel en de mogelijkheid voor eenvoudiger kunnen afschalen van 62

behandeling naar begeleiding werken we aan passend aanbod, zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig, waarbij ook het beheersen van kosten van belang is. In de regio voeren we met jeugdhulpaanbieders het overleg over voorkomen en beheersing van complexe crisissituaties. Welzijn

V € 3.126.000

Voor de dekking van de beheerskosten opvang vluchtelingen Oekraïne ontvangen gemeenten een normvergoeding van het rijk. In 2023 zijn de beheerskosten voor opvang lager geweest dan de ontvangen normvergoeding. Voor de dekking van transitiekosten voor het openen van nieuwe locaties ontvangen gemeenten een compensatie van de werkelijk gemaakte kosten. In 2023 is daar gebruik van gemaakt en is een akkoord ontvangen voor de kosten die begroot zijn voor het openen van en investeren in locaties. Er wordt voorgesteld € 1.475.000 toe te voegen aan de reserve ter dekking van de kapitaallasten voor de aanschaf van units op de locatie Zuidwolderstraat ten laste van de normvergoeding 2023. Deze storting verloopt via de resultaatbestemming. Per saldo verloopt dit budgettair neutraal. In 2023 hebben wij meer vergoeding ontvangen dan wij als kosten hebben gemaakt. Dit levert een voordeel op van € 819.000. Omdat de vergoeding voor de opvang van vluchtelingen Oekraïne in 2024 naar beneden is bijgesteld en de vergoeding van opgaven op het gebied van de opvang van vluchtelingen in het algemeen onzeker is, wordt voorgesteld dit restant via resultaatbestemming mee te nemen naar 2024. V.w.b. de maatschappelijke initiatieven hebben we een voordeel van € 201.000 incidenteel. Het betreft hier een open-aanvraag regeling. In 2023 zijn minder aanvragen gedaan dan vooraf ingeschat.

Bij mantelzorg en vrijwillige ondersteuning resteert € 190.000. Er zijn een aantal ontwikkeltrajecten gestart voor specifiek de doelgroep met dementie en hun mantelzorgers. Deze bevinden zich in de beginfase en ontwikkelen zich door de komende periode. In de toekomst is de verwachting deze grootschaliger voort te zetten. Vanuit de gemeente willen we overbelasting bij mantelzorgers voorkomen en tijdig en passend ondersteunen. Daartoe is in het uitvoeringsplan mantelzorgondersteuning en respijtzorg opgenomen dat we een respijtcoördinator aanstellen. Hiervoor is € 50.000,- bestemd. Doelstelling was om de respijtcoördinator in 2023 aan te stellen. Dit moet gebeuren in samenwerking met partijen rondom de mantelzorger. In 2023 is met deze partijen geconcludeerd dat er een specifieker plan, met afbakening van het doel en de doelgroep en met een functieomschrijving moet worden opgesteld om tot een goede uitvoering van de functie te komen. Dit vraagt meer tijd. Naar verwachting kan de functionaris in 2024 starten. Voorgesteld wordt om daarom de € 50.000,- over te hevelen naar 2024. Voor het inclusiebeleid houden we in 2023 € 90.000 over. Er is geld meegenomen van 2021 en 2022 voor het realiseren van Challenge Days. In 2023 is het niet gelukt deze Challenge 63

Days te realiseren, omdat de scholen druk zijn met andere programma’s en het niet zagen zitten om als cofinanciering bij te dragen aan de Challenge Days. De gemeenteraad heeft met de komst van het AZC in 2016 besloten om een budget (€ 36.000) jaarlijks beschikbaar te stellen voor het verbeteren van de woonomgeving en leefbaarheid van omwonenden in de directe omgeving van het AZC. Het budget wordt ingezet voor algemene voorzieningen op basis van een integraal plan waarvoor breed draagvlak moet zijn onder de omwonenden. Voorzieningen die voorgaande jaren zoal vanuit dit budget zijn bekostigd, zijn: nieuwe beplanting, bloembollen en bomen, het vervangen van AED’s, het plaatsen van twee lichtmasten, het plaatsen van camera’s, fietslessen voor de asielzoekers, verkeersmaatregelen, plaatsen van blikvangers, twee fietsoverkappingen en een wandelpad in Haardijk. Voor het budget 2023 is een deel van het budget gereserveerd voor het doen van onderzoek naar mogelijkheden voor duurzaamheidsmaatregelen (plaatsen van windmolens) in de directe omgeving van het AZC. Omdat de ambtelijke en bestuurlijke afstemming hierover enige tijd in beslag heeft genomen, wordt dit onderzoek in 2024 gehouden. Wij stellen dan ook voor het gereserveerde budget (€ 30.000) binnen het Omwonenden-budget over te hevelen naar 2024.

Bij Wet Inburgering en Lokale integratie nieuwkomers houden wij een totaalbedrag van € 358.000 over. Echter doordat we nog onvoldoende ervaringen hebben met de bekostiging/uitvoering van deze nieuwe Wet Inburgering regie taak en omdat de taakstelling voor huisvesten van statushouders voor de gemeente Hardenberg sterk zijn gestegen, stellen wij voor een budget van € 300.000 als resultaatbestemming over te hevelen naar 2024.

64

Verplichte indicatoren Omschrijving indicator

Eenheid

Realisatie

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

2020

1,9

2021

2,3

2022

6,7

2023

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Het aantal jongeren dat niet is ingeschreven bij een onderwijsinstelling en geen vrijstelling heeft.

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

2020

21

2021

19

2022

14

2023

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Het aantal leerlingen met meer dan 16 uur ongeoorloofd verzuim tijdens een periode van 4 weken.

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)

% deelnemers aan het VO en MBO onderwijs

2020

1,2

2021

1,4

2022

1,4

2023

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Een startkwalificatie is een Havo, Vwo of Mbo-2diploma.

Niet sporters

%

2020

55,4

2021

niet gemeten

2022

48,7

2023

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Inwoners van 19 jaar en ouder die niet minstens één keer per week aan sport doen.

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de 2020 leeftijd 15 - 64 jaar 2021

696,2

2022

722,4

2023

nog niet bekend

698,9

Eventuele toelichting:

Aantal inwoners met een baan. Zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten.

Jongeren met een delict voor de rechter

% 12 t/m 21 jarigen

2020

0

2021

1

2022

0

2023

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Jongeren die voor de rechter zijn verschenen.

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

Eventuele toelichting:

65

2020

3

2021

3

2022

3

2023

nog niet bekend

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame 2020 beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevloking 2021

70,7

2022

75,4

2023

74,9

2020

2

2021

2

2022

1

2023

nog niet bekend

73,8

Eventuele toelichting: Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

Eventuele toelichting:

Inwoners tot 22 jaar die als werkzoekende zijn ingeschreven bij het UWV.

Personen met een bijstandsuitkering

Aantal per 10.000 inwoners

2020

435,2

2021

249,0

2022

216,8

2023

199,7

Eventuele toelichting:

Inwoners met een uitkering op basis van de Participatiewet.

Lopende re-integratievoorzieningen

Aantal per 10.000 inwoners van 2020 15 - 64 jaar 2021

187,5

2022

211,3

2023

202,1

% van alle jongeren tot 18 jaar 2020

11,8

2021

12,8

2022

12,8

2023

11,1

204,1

Eventuele toelichting: Jongeren met jeugdhulp

Eventuele toelichting:

Jongeren met hulp en zorg in natura.

Jongeren met jeugdbescherming

% van alle jongeren tot 18 jaar 2020

1,4

2021

1,3

2022

1,1

2023

1,0

Eventuele toelichting:

Jongeren waarbij jeugdbescherming door de rechter is opgelegd.

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

2020

0,2

2021

0,2

2022

0,2

2023

0,1

Eventuele toelichting:

Begeleiding van jongeren die voor hun 18e met de politie of de leerplichtambtenaar in aanraking zijn geweest.

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Aantal per 10.000 inwoners

66

2020

geen data

2021

geen data

2022

geen data

2023

geen data

2020

229

2021

239

2022

272

2023

305

Eventuele toelichting: Gemiddelde WOZ waarde

Duizend euro

Eventuele toelichting:

De WOZ waarde van alle woningen.

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

Eventuele toelichting:

Nieuw gebouwde woningen.

Demografische druk

%

2020

14,4

2021

9,5

2022

15,7

2023

nog niet bekend

2020

75,6

2021

75,4

2022

75,6

2023

75,6

Eventuele toelichting:

Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar.

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

In Euro's

2020

723

2021

713

2022

804

2023

805

Eventuele toelichting:

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

In Euro's

Eventuele toelichting:

2020

764

2021

752

2022

849

2023

848

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

Verbonden partijen We noemen de bij het programma behorende verbonden partij(en). In de paragraaf verbonden partijen staat meer informatie. Naam

Omschrijving

Beheersmaatschappij LOC+

De CV beheermaatschappij LOC+ draagt zorg voor de inrichting en instandhouding van een gebouw, waarin instellingen zijn gehuisvest op het gebied van cultuur, onderwijs en werk. De opzet van het gebouw is gericht op samenwerken.

Naam

Omschrijving

GGD IJsselland

De 11 gemeenten in de regio IJsselland hebben een gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) voor de uitvoering van de taken van de publieke gezondheidszorg.

67

Naam

Omschrijving

Regionaal Serviceteam Jeugd Ijsselland

De 11 gemeenten in de regio IJsselland hebben in het kader van de specialistische jeugdhulp opdracht gegeven de inkoop, het contractmanagement en het contractbeheer, de monitoring en de uitvoering van regionale thema’s te organiseren.

Naam

Omschrijving

Samen Doen Hardenberg B.V.

Samen Doen is voor inwoners de ingang en toegang voor zorg in het kader van de jeugdwet of wet maatschappelijke ondersteuning. Omschrijving

Naam Sociale Recherche IJssel-Vechtstreek

De gemeenten in de IJssel-Vechtstreek werken samen aan de bestrijding van sociale zekerheidsfraude en handhaving. Bij fraude met een uitkering of zorggelden is de Sociale Recherche de opsporingsinstantie.

68

2. Duurzaam Hardenberg In Hardenberg willen we de wereld goed achterlaten voor onze kinderen. We gaan bewust om met energie. Daarnaast wekken we zoveel mogelijk duurzame energie op. We spelen in op de gevolgen van klimaatverandering. Onze inwoners laten Hardenberg leven en we hebben aandacht voor planten en dieren. We betrekken onze inwoners en ondernemers en stimuleren initiatieven uit de samenleving. We werken samen met een groot aantal partners en partijen, zoals regiogemeenten, de provincie Overijssel, de netwerkbedrijven, de woningstichting, Startpunt Duurzaam De Koppel en lokale energiecoöperaties. We hebben onze aanpak beschreven in het Meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg 2020-2024 “Samen bouwen aan een duurzame toekomst”, de Transitievisie Warmte. Duurzaamheid en milieu Wat willen we bereiken? We gebruiken minder energie en de energie die we nodig hebben, wordt duurzaam opgewekt. Dit doen we stapsgewijs. Tot en met 2026 besparen we 2% per jaar op het energieverbruik, daarna tot 2030 1,5% per jaar. In 2030 wekken we 30% van ons energiegebruik duurzaam op binnen de eigen gemeentegrens. In 2050 zijn we 100% energieneutraal. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. Aardgasvrij maken van woning.

Voor het aardgasvrij maken van woningen een routekaart per woningtype opstellen, het onderzoeken van de mogelijkheden van duurzame gassen (biogas en waterstofgas), het verkennen van de mogelijkheden van een warmtenet en het maken van prestatieafspraken met de woningcorporatie en ontwikkelaars over duurzaamheid bij woningbouw. 2. Duurzaamheidsmaatregelen in de eigen gebouwen. Het beter inregelen van installaties en gebruikers, meer inzicht geven in het energieverbruik en gebruikers te voorzien van adviezen om te besparen. Nieuwe gemeentelijke gebouwen worden met duurzame materialen gebouwd en zijn energieneutraal. 3. Projecten voor duurzame energieopwekking uitwerken en realiseren. Samen met inwoners en initiatiefnemers werken we verder aan het uitwerken en realiseren van de pilotprojecten voor duurzame energieopwekking die de raad in 2017 heeft vastgesteld: Lutten Levert, Restwarmtebenutting Wavin, Windenergie in het gebied tussen Bergentheim en Kloosterhaar, Windenergie langs de provinciale weg N36 en ten zuiden van de rotonde Witte Paal, Grootschalige zonneprojecten. We ondersteunen lokale energiecoöperaties en we ondersteunen de ontwikkeling van gebiedscoöperaties. 69

4. Onderzoeken van problemen netcongestie. In het project Toekomstbestendige bedrijventerreinen samen met het bedrijfsleven, de industrie(kring) en het Ondernemershuis Vechtdal onderzoeken doen naar innovatieve oplossingen voor het probleem van netcongestie. 5. Meerjarenprogramma Duurzaam evalueren. We evalueren de uitvoering van het meerjarenprogramma. En we starten met het opstellen van een Meerjarenprogramma Duurzaam voor de periode na 2024. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. •

Voor de eerste twee woningtypen zijn in 2023 de routekaarten in de vorm van energiebespaarroutes uitgewerkt. Dit deden we samen met de bewoners van deze woningtypen. Met de routekaarten informeren en stimuleren we onze inwoners tot het nemen van maatregelen. Dit betreft woningen gebouwd tussen 1965-1992 (hoekwoningen, 2 onder 1 kap en rijtjeswoningen).

•

De voorbereidingen voor nog eens drie woningtypen zijn eind 2023 gestart. Begin 2024 starten we samen met de bewoners de ontwikkeling van routekaarten voor: vrijstaande woningen van voor 1945, hoekwoningen/2 onder 1 kap woningen uit 1992-2011 en appartementen uit 1992-2011.

•

In 2023 is gestart met het ontwikkelen van een online tool waarmee we de energiebespaarroutes voor onze inwoners digitaal beschikbaar maken.

•

Tijdens de Huis en Woonbeurs is een werksessie gehouden over de energiebespaarroute voor het eerste woningtype met ruim 60 deelnemers.

•

We werken aan het realiseren van één Energieloket waar onze inwoners terecht kunnen voor informatie en advies. Hierbij sluiten we aan op de nieuwe huisstijl van de gemeente. De huidige werkzaamheden van onder meer het duurzaam bouwloket, Startpunt Duurzaam, energiecoaches en adviseurs en het energieklusteam (dat eind 2023 is gestart) worden daarmee onder één paraplu gebracht. Totaal is circa 820.000,- geïnvesteerd (lees gefactureerd) aan verduurzamingsmaatregelen in eigen gebouwen. Dit betreft kredieten. Kleine maatregelen, zoals beperkt isoleren, zijn ook uit exploitatie betaald. Deze zijn hierin niet meegeteld en alleen met tijdrovende analyse uit te filteren. Verdeeld over verschillende kredieten. In de investeringskredieten die specifiek voor verduurzaming zijn begroot lijkt nog veel ruimte te zitten, maar hiertegenover staan divers verplichtingen/opdrachten die nog in uitvoering zijn of projecten die binnenkort in opdracht gaan en dus nog niet zijn gefactureerd.

•

Het Energieloket had in 2023 bijna 5.000 bezoekers. Er is 3.400 keer een advies verstrekt vanuit het loket aan bewoners. In 2023 is er minder gebruik gemaakt van het Energieloket dan in 2022, mede als gevolg van het prijsplafond en zich stabiliserende energieprijzen. 70

•

De energiecoaches hebben 320 bezoeken uitgevoerd. Het energieklusteam dat vanaf 1 oktober 2023 actief is, heeft in 50 woningen maatregelen uitgevoerd.

•

In 2023 zijn de budgetten voor het Nationaal Isolatie Programma (NIP) aangevraagd zodat we in 2024 onze inwoners financieel kunnen helpen bij het treffen van isolatiemaatregelen. In totaal gaat het om € 2,6 miljoen voor ruim 1.200 woningen

•

Vooruitlopend op het NIP hebben we in 2023 het treffen van isolatiemaatregelen financieel met subsidies ondersteund door het instellen van een pre-NIP subsidiemogelijkheden voor mensen met een goedkope koopwoning en smalle beurs. In totaal is hiervoor € 1 miljoen beschikbaar gesteld. Eind 2023 was het subsidiebedrag vrijwel volledig benut, waarbij 500 huishoudens er gebruik van hebben gemaakt om hun woning te isoleren.

•

In Norden is vanuit de RegioDeal Zuidoost Drenthe een pilot project uitgevoerd voor het treffen van energiemaatregelen.

•

Samen met NMO, De Koppel en Startpunt Duurzaam is een project gestart om bewonersgroepen die hun woningen willen verduurzamen te ondersteunen.

•

Met Vechtdal wonen zijn duurzaamheidsmaatregelen afgesproken als onderdeel van de prestatieafspraken. Daarnaast is er overleg over de energiebespaarroutes.

•

Met de provincie zijn we in overleg over het opstellen van een (pre) soortenmanagementplan (SMP).

•

Voor de koplopers in de warmtetransitie bieden we mogelijkheden via het project Energiezuinig & Comfortabel wonen. Aan de digitale Webinars over o.a. verbouwen, isolatie, ventilatie en koeling en warmtepompen namen 279 mensen uit Hardenberg deel. Aan het live Webinar over warmtepompen hebben 28 mensen deelgenomen.

•

Voor de nieuwbouwlocatie Slagharen Noord is een basisleidraad duurzaamheid ontwikkeld.

•

In het kader van de aanpak energiecrisis is een subsidie- en leenmogelijkheid ingericht voor maatschappelijke organisatie (sport, cultuur, kerken) om de eigen gebouwen energiezuinig te maken. In 2023 is aan 4 organisaties een lening toegekend: in totaal € 352.571. Aan 17 organisaties is een lening verstrekt: in totaal € 457.134.

2. •

We maken gemeentelijke gebouwen versneld energiezuinig. Voor de meeste gebouwen zijn maatwerkadviezen opgesteld, op basis waarvan een routekaart voor onze vastgoedportefeuille wordt opgesteld.

•

In 2023 zijn voor veel gebouwen verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn de verduurzaming van Natuur Activiteiten Centrum (NAC) De Koppel, verduurzaming van het spartelvijvergebouw Sibculo en verduurzaming van de Matrix, vervanging traditionele verlichting door LED daar waar dit nog aanwezig was en het efficiënter instellen van installaties in diverse gebouwen.

71

•

In 2023 is de energiecoördinator gestart. Hij richt zich op het versneld energiezuinig maken van het gemeentelijk vastgoed en draagt bij aan het sturen op energiezuinig handelen door gebruikers op basis van monitoring en voortgangsrapportages.

•

De verkenning naar de mogelijkheden om duurzame energie meer lokaal in te kopen is samen met andere gemeenten in de regio gestart.

3. •

In de strategiebrief energietransitie en -innovatie, vastgesteld op 25 april 2023, is aangegeven hoe we als gemeente willen voldoen aan het RES-bod voor wind.

•

Het opstellen van een afwegingskader wind en participatieleidraad is opgepakt.

•

In samenwerking met provincie en Ommen is en wordt onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor een windbos (locatie N36/Diffelen).

•

Overleg is gevoerd met de energiecoöperatie Energiek Hardenberg.

•

De evaluatie windontwikkeling Kloosterhaar-Bergentheim-Sibculo is uitgevoerd.

•

De ontwikkelingen over de grens met Duitsland zijn intensief gevolgd en er zijn gesprekken geweest met betrokken partijen in Duitsland.

•

De overeenkomst tussen gemeente, Cogas en RENDO om gezamenlijk te werken aan vergroten van de productie en toepassing van duurzame gassen (biogas, groen gas en waterstof) is verlengd tot medio 2026. De overeenkomst is gericht op het realiseren van meer duurzaam gas in de bestaande leidingen van Cogas en RENDO, zodat huishoudens en bedrijven dat gas kunnen gebruiken. De focus ligt op het produceren en invoeden van duurzaam gas dat wordt gemaakt van mest.

•

Op 29 september 2023 hebben de bestuurders in het Bestuurlijk Platform van RES West-Overijssel besloten tot een korte pauze in het proces voor de RES 2.0. Aanleiding hiervoor is de behoefte aan duidelijkheid over de consequenties van het nieuwe windbeleid van de provincie voor de individuele gemeentelijke plannen, de bijdrage aan de RES-doelstelling en de wijze waarop wordt samengewerkt binnen de RES. Nadat hierover duidelijkheid is verkregen zullen in RES-verband nieuwe afspraken worden gemaakt over de programmering, rollen en verantwoordelijkheden.

4. •

Op de bedrijventerreinen zijn met financiële ondersteuning vanuit de gemeente scans uitgevoerd. Hiermee is het energiegebruik van deze bedrijventerreinen bekend.

•

De gemeentelijke projectleider zoekt samen met bedrijven en parkmanagement naar concrete oplossingen voor netcongestie. Hij legt de verbinding tussen de bedrijven, gemeenten, provincie en het netwerkbedrijf ENEXIS.

•

Op Broeklanden is samen met de bedrijven, provincie en Enexis, gestart met de ontwikkeling van een energy-HUB om de problemen rond netcongestie aan te pakken en tot een toekomstbestendige inrichting van het energiesysteem te komen.

•

Op de andere bedrijventerreinen zijn mede op basis van de energiescans vervolgonderzoeken gestart om de energievoorziening en impact van netcongestie 72

ook op deze bedrijventerreinen scherper in kaart te brengen. Dit is de opmaat om ook op deze terrein aan de slag te gaan met een toekomstbestendige inrichting van de energiesystemen. •

Voor het nieuwe bedrijventerrein Boschkamp is onderzocht of de ontwikkeling van een warmtenet mogelijk is. Dit bleek geen haalbaar alternatief te zijn.

•

In 2023 zijn we gestart met het opstellen van de laadstrategie voor alle gemotoriseerde vervoerstypen (van personen tot vracht).

•

In het kader van de GO-RAL (Regionale Aanpak Laadinfrastructuur Gelderland en Overijssel) werken we mee aan de pilot aanpak netimpact, waaraan ook Zwolle, Zevenaar en de beide provincies Gelderland en Overijssel deelnemen.

•

In 2023 hebben we 17 laadpalen (34 laadpunten) in de openbare ruimte gerealiseerd, verspreid over de kernen.

5. •

Op 25 april 2023 is de strategiebrief energietransitie en -innovatie vastgesteld. In de strategiebrief is opgenomen dat er een meerjarenprogramma energie komt voor de periode na 2024. In 2023 is al het separate programma klimaat, water, bodem en biodiversiteit vastgesteld.

Afvalverwijdering/verwerking Wat willen we bereiken? We werken aan circulariteit. We zetten in op het nog beter scheiden van afval- en grondstoffen om zo waardevolle grondstoffen te besparen en zo min mogelijk restafval verbranden. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? Een Meerjaren Gemeentelijk Grondstoffenplan opstellen. We starten met het opstellen van een Meerjaren Gemeentelijk Grondstoffenplan, waarin we maatregelen opnemen om afval maximaal te scheiden en er voor te zorgen dat in 2025 maximaal 35 kilo restafval per inwoner wordt aangeboden. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? In 2022 is gestart met het herzien van het grondstoffenbeleidsplan. In 2023 is door de raad de kaderstellende basis (visie en strategie) voor het grondstoffenbeleidsplan middels een koersnotitie vastgesteld. Deze koersnotitie is tot stand gekomen via een zorgvuldig en participatief proces, waarbij een raadsklankbordgroep en inwoners actief zijn betrokken. Input is verzameld middels enquêtes bij inwoners en meerdere sessies met de raadsklankbordgroep. In 2024 vindt de concrete uitwerking plaats van het grondstoffenbeleidsplan. Ook deze uitwerking vindt plaats met ruimte voor participatie van inwoners. Onder meer wordt hiervoor een online participatieplatform ingericht.