Gemeente Hardenberg, jaarrekening (incl. controleverklaring, pag. 264)

73

Riolering en waterzuivering Wat willen we bereiken? We gaan aan de slag met klimaatadaptatie. We beschermen de volksgezondheid en we willen wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen zoveel als mogelijk beperken. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? Een nieuw programma Klimaat , Water en Biodiversiteit. We bieden het "Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027" aan waarin maatregelen worden beschreven voor de uitvoering van de zorgplicht voor rioolwater, regenwater en grondwater en de gevolgen van hitte. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? Het programma is opgebouwd rondom 3 thema's: •

Betrouwbaarheid & Gezondheid: We zorgen voor een goed werkend water- en rioleringssysteem, dat bijdraagt aan de volksgezondheid;

•

Leefbaarheid & Bewustwording: We richten onze leefomgeving klimaatrobuust en natuurinclusief in. Daarnaast willen we dat wijzelf, onze inwoners en onze partners klimaatbewust handelen, en aandacht hebben voor biodiversiteit;

•

Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie: We willen onze infrastructuur verduurzamen, en onze werkzaamheden zo duurzaam mogelijk uitvoeren.

Aan deze thema's hebben we de meest relevante Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties gekoppeld. Het programma is weergegeven op een aantal pagina's op de gemeentewebsite. Voor meer info, zie https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-enbiodiversiteit Thema Betrouwbaarheid & Gezondheid In het kader van dit thema hebben we het afgelopen jaar de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •

We hebben de vrijvervalriolering volgens schema gereinigd en geïnspecteerd in Hardenberg (Nieuwe Haven), Bergentheim en Dedemsvaart (Sportlaan en Gentiaanlaan);

•

We hebben renovatiewerkzaamheden uitgevoerd aan de vrijvervalriolering in Ane, Kloosterhaar en Dedemsvaart (Gentiaanstraat en Tottenhamstraat);

•

We hebben baggerwerkzaamheden uitgevoerd in een aantal watergangen in Hardenberg-Marslanden;

•

We hebben exotische plantengroei verwijderd uit een aantal watergangen in Dedemsvaart;

•

Het persleidingensysteem in en rondom Balkbrug zorgt de laatste jaren voor steeds meer problemen (met name stankoverlast). We zijn daarom gestart met voorbereidingen om dit systeem aan te passen. De uitvoering van de maatregelen is gepland voor 2024.

74

•

De drukriolering in het buitengebied is gemiddeld genomen 20 a 30 jaar oud. We zijn bezig met een meerjarig onderzoek om te bepalen of deze riolering nog voldoet. Dit onderzoek is in 2023 gecontinueerd (de genoemde aanpassingen in Balkbrug zijn een gevolg van de uitkomsten van dit onderzoek).

Daarnaast hebben we reguliere onderhoudswerkzaamheden aan ons drukrioleringssysteem en onze gemalen uitgevoerd. Voor meer informatie over dit thema, zie: https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-enbiodiversiteit/themas/betrouwbaarheid-gezondheid Thema Leefbaarheid & Bewustwording Voor dit thema zijn we bezig met het opstellen van een uitvoeringsprogramma met daarin de uitwerking van alle activiteiten die we in het kader van dit thema uitvoeren. Dit uitvoeringsprogramma is naar verwachting begin 2024 gereed, en zullen we ter informatie met uw raad delen. In algemene zin hebben we een goede start kunnen maken met de verschillende uitvoeringsactiviteiten, ook omdat we de extra personele capaciteit die daarvoor nodig is goed hebben kunnen invullen. Het afgelopen jaar hebben we de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •

Voor het klimaatrobuust inrichten van de bestaande openbare ruimte stelt het rijk aan de gemeenten financiële middelen beschikbaar, dit zijn de zogenaamde impulsgelden. Hardenberg kan aanspraak maken op ruim € 1.000.000 aan deze impulsgelden. De laatste tranche hiervoor hebben we inmiddels aangevraagd. De beschikking hierop verwachten we begin 2024;

•

In 2023 zijn in diverse projecten klimaatrobuuste maatregelen meegenomen (o.a. bij de herinrichting van de Haardijk). Daarnaast zijn een aantal projecten in voorbereiding die in 2024 tot uitvoering komen, en waarin ook klimaatrobuuste maatregelen worden meegenomen;

•

Bij vaststelling van het programma heeft uw raad een amendement aangenomen waarin het college wordt opgedragen dat we in 2025 willen weten hoe het staat met de biodiversiteit in de gemeente, en wat we kunnen doen om deze te behouden en te verbeteren. We zijn daarom gestart met het opstellen van een biodiversiteitsmonitor. Deze is naar verwachting uiterlijk in het vierde kwartaal van 2025 gereed;

•

We willen onze inwoners stimuleren om op eigen terrein klimaatrobuuste en natuurinclusieve maatregelen te treffen. Daarvoor heeft hebben wij als college eind 2023 een Groene Stimuleringsregeling vastgesteld. Deze regeling zal begin 2024 operationeel zijn;.

•

Een van doelstellingen van het programma is dat klimaat en biodiversiteit in 2027 altijd onderdeel is van het gemeentelijk beleid. Om dat te bereiken wordt een maatlat opgesteld die als doel heeft dat er bij nieuwe en bestaande ontwikkelingen meer oog is voor een klimaatadaptieve, gezonde en groene inrichting. Het proces voor deze maatlat wordt door uw raad zelf getrokken, in 2023 heeft u hiermee een begin gemaakt;

75

•

In 2023 namen we voor het eerst deel aan het NK tegelwippen, waarin veel inwoners hebben mee gedaan. Als gemeente hebben we een 7e plek behaald in de competitie.

Voor meer informatie over dit thema, zie: https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-enbiodiversiteit/themas/leefbaarheid-bewustwording Thema Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie Dit thema geeft aan hoe we onze werkzaamheden uitvoeren. In onze aanbestedingen vragen we hoe de inschrijvers vorm willen geven aan de duurzaamheidsambities van de gemeente. Ook schrijven we waar mogelijk het toepassen van duurzame materialen toe (zoals bijvoorbeeld hergebruikt pvc). Daarnaast schrijven we het gebruik van emissiearm materieel voor. Voor meer informatie over dit thema, zie: https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-enbiodiversiteit/themas/duurzame-infrastructuur-realisatie.

76

Wat heeft het gekost? Duurzaam Hardenberg (bedragen x € 1.000)

Realisatie

Begroting na wijziging 2023

Realisatie

Verschil

2022

Primitieve begroting 2023

2023

2023

Totaal lasten Totaal baten Saldo baten en lasten

-13.911 15.406 1.495

-14.056 14.945 889

-18.336 17.933 -403

-15.442 16.664 1.221

2.893 -1.269 1.624

Omschrijving (bedragen x € 1.000) Duurzaamheid en milieu

Begroting 2023 na wijziging Realisatie 2023 lasten baten saldo lasten baten saldo -6.107 1.859 -4.248 -4.042 1.552 -2.491

Afvalverwijdering/verwerking Riolering en waterzuivering Totaal

-5.573 -6.655 -18.336

6.968 9.105 17.933

1.394 2.450 -403

-5.054 -6.346 -15.442

6.400 8.712 16.664

Verschil saldo 1.757

1.346 2.365 1.221

-48 -85 1.624

Toelichting op saldo begroting en rekening Duurzaamheid en milieu

V € 1.757.000

Bovenop de middelen die het Rijk beschikbaar heeft gesteld (Specifieke Uitkering) voor de aanpak van energiearmoede is door u onder andere € 100.000 beschikbaar gesteld voor personele/ uitvoeringskosten voor de aanpak van energiearmoede. In 2023 zijn, net als in 2022, alle voor dit doel gemaakte kosten als subsidiabel opgevoerd. Hierdoor zijn er ook in 2023 geen kosten geweest die ten laste konden worden gebracht van het gemeentelijk deel van het budget. Dit leverde een voordeel op van € 100.000. Van de Gemeentelijke kredietbank ontving de gemeente een sociaal krediet spouwmuurisolatie terug van € 40.000 (incidenteel voordeel). Dit krediet was overbodig geworden, omdat het Warmtefonds een vergelijkbaar financieringsproduct aanbiedt. Op 18 juli 2023 besloot u onder andere tot het vaststellen van een Subsidieregeling verduurzamen maatschappelijk vastgoed. Van het bedrag van € 1 miljoen is in 2023 voor een bedrag van iets meer dan € 0,4 miljoen aan subsidies verstrekt. Dit leverde voor 2023 een incidenteel voordeel op. Wij stellen voor om een bedrag van € 593.000 als resultaatbestemming aan te merken, zodat ook in 2024 voor dit doel middelen beschikbaar zijn. Voor de uitvoering van de regeling stelde u € 100.000 beschikbaar. Door het moeilijk invullen van de vacature is hiervan maar € 16.000 uitgegeven (incidenteel voordeel € 84.000).

Bij de 1e bestuursrapportage zijn de lasten en baten voor het project “Energieneutraal Verbouwen 2.0” verwerkt. De lasten bedroegen € 437.500 en de baten uit bijdragen van derden € 397.915, zodat per saldo onze eigen bijdrage resteerde (€ 39.585). In 2023 heeft dit project niet tot uitgaven of inkomsten geleid, zodat er een incidenteel voordeel van afgerond € 40.000 ontstond.

77

Voor duurzaamheid ontvangt de gemeente van medeoverheden diverse subsidies, zoals bijvoorbeeld de zogenaamde CDOKE. Op enkele lasten na zijn de door de gemeente gemaakte kosten subsidiabel. Dat heeft tot gevolg dat het eigen gemeentelijke budget in 2023 voor een bedrag van € 930.000 tot een incidenteel voordeel leidt. Wij stellen voor om dit bedrag als resultaatbestemming over te hevelen naar 2024. Bij de verlaging van het budget 2023 en 2024 van 500K naar 250K/jaar is gelijktijdig afgesproken dat “restant” budgetten duurzaamheid over de jaargrens heen worden getild (dus als resultaatsverplichting/-bestemming) en dat bij Rijk, provincie en Regio Deals vanuit het programma wordt gezocht naar aanvullende financiering. Budgetten die daaruit voor duurzaamheidsmaatregelen voortkomen (provincie, Rijk of Regio Deal), worden toegekend aan budgetten voor het programma duurzaamheid. Het nieuwe programma moet in 2024 zicht geven op de benodigde programmamiddelen voor volgende jaren. Overige kleine mutaties leidden tot een incidenteel nadeel van € 30.000. Afvalverwijdering/verwerking

N € 48.000

Het nadeel van € 48.000 op het beleidsveld Afvalverwijdering/-verwerking bestaat uit enkele onderdelen: -

Afvalstromen

N €

82.000

-

Zwerfafval

N €

70.000

-

Bijdrage ROVA

V €

164.000

-

Verrekening met voorziening

N €

173.000

-

Cleanteam

V €

81.000

-

Overige kleine verschillen

V €

32.000

De vergoeding voor oud papier heeft sinds medio 2022 een duikvlucht genomen. De baten uit de papierinzameling bleven daardoor in 2023 ver achter op de ramingen. Daartegenover staat dat de verenigingen voor de papierinzameling een garantieprijs van de gemeente ontvangen. Dit leidde in 2023 tot een nadelig saldo van € 45.000. Het verschil tussen baten en lasten voor verpakkingsmateriaal/prullenbakken bedroeg € 13.000 nadelig. Tenslotte ontstond er een nadeel van € 24.000 door een verrekening over oudere jaren. De zwerfafvalvergoeding is per 1 januari 2023 uit de Raamovereenkomst Verpakkingen 20122022 verdwenen (nadeel € 70.000). In 2023 is er eenmalig alsnog een resterend budget uit deze Zwerfafvalvergoeding (ruim 11 miljoen euro) beschikbaar gesteld aan gemeenten. De gemeente Hardenberg heeft hiervoor een jaarplan en een aanvraag voor een bedrag van € 70.450 ingediend. De beschikking op deze aanvraag wordt in het eerste kwartaal van dit jaar verwacht en zal in de eerste tussentijdse rapportage worden meegenomen. De bijdrage aan ROVA valt op dit moment € 164.000 lager uit dan geraamd. De afrekening over 2023 is echter nog niet ontvangen.

78

Door de verrekening met de voorziening Afvalstoffenheffing verloopt het totale beleidsproduct Afvalverwijdering/verwerking (inclusief kwijtschelding) zowel begroot als op rekeningbasis budgettair neutraal. Riolering en waterzuivering

N € 85.000

De rioolheffing laat een meeropbrengst zien van € 75.000. In de 2e Bestuursrapportage was al melding gemaakt van een meeropbrengst van € 90.000, omdat de raming van het aantal belastingplichtigen en de hoogte van de aanslagen van de grootverbruikers te laag waren ingeschat. Bij de jaarrekening blijkt dat het aantal belastingplichtigen en de aanslagen voor de grootverbruikers nog iets hoger is. Daarnaast is er € 13.000 minder aan oninbare bedragen afgeboekt. Het voordeel wordt met de voorziening riolering verrekend en heeft daarmee geen invloed op het rekeningresultaat. In het kader van het thema Leefbaarheid & Bewustwording gaan we onze leefomgeving klimaatrobuust en natuurinclusief inrichten. Daarnaast willen we dat wij, maar ook onze inwoners en partners klimaatbewust handelen, en aandacht hebben voor biodiversiteit. In 2023 hebben we een goede start gemaakt met de uitvoering van dit thema. In de 2e bestuursrapportage hebben we echter ook gemeld dat we, in verband met het organiseren van de benodigde capaciteit, een deel van de beschikbaar gestelde middelen niet konden besteden. We hebben voorgesteld deze middelen in 2024 weer beschikbaar te stellen. Het gaat hier om de budgetten voor Groene Bijdrageregeling (€ 50.000 incidenteel) en planvorming (€ 30.000 incidenteel).

Als gevolg van niet afgeronde technische planvorming bij enkele projecten zijn werkzaamheden niet opgestart maar worden deze doorgeschoven. Verder zijn in een paar andere gevallen de werkzaamheden nog niet (financieel) afgerond. Enkele relevante posten worden hieronder genoemd. V.w.b. persleidingen Balkbrug is het werk in 2023 aanbesteed. Naar verwachting zal de uitvoering in de eerste helft van 2024 plaatsvinden. Van het beschikbare bedrag resteert in 2023 nog € 155.000. Diverse onderhoudswerkzaamheden zijn in 2023 opgestart en daar is men nog mee aan het werk. Deze werkzaamheden zullen in de eerste helft van 2024 worden afgerond. Het betreft een bedrag van € 20.000. Daarnaast wordt een aantal advieswerkzaamheden in 2024 verder afgewikkeld. Hiervoor resteert nog een bedrag van € 26.000. Jaarlijks wordt binnen de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen (SNV) een programma en een bijbehorend budget gezamenlijk vastgesteld. Door diverse omstandigheden heeft de samenwerking dit programma niet in zijn volledigheid kunnen realiseren. Op de exploitatie resteert daarom een bedrag van € 20.000. We stellen voor alle bij beide thema’s genoemde bedragen bij de Meibrief 2024 weer beschikbaar te stellen.

79

In het buitengebied zijn verschillende woningen aangesloten op het gemeentelijk riool. Deze kosten (in 2023 € 40.000 nadeel) worden ook weer verhaald op de betreffende aanvragers (€ 40.000 voordeel). Gelet op de jaarlijks wisselende behoefte worden zowel de lasten als de baten niet geraamd. E.e.a. verloopt budgettair neutraal. De gemeente Hardenberg doet het penvoerderschap voor de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen (SNV). Hierdoor zijn er baten en lasten vanuit de programma’s welke verrekend worden met de partners. Het uitvoeringsprogramma (o.a. DPRA) van het SNV is niet in zijn volledigheid gerealiseerd en op onderdelen wordt er ook verder gewerkt aan de afronding van de planvorming. Dit verloopt voor de gemeente Hardenberg budgettair neutraal. In 2023 waren de lasten € 116.000 lager dan begroot, dat geldt eveneens voor de baten. Saldo overige kleine budgetafwijkingen

V € 7.000 INC

Kapitaallasten:

V € 78.000 INC

Zie centrale toelichting

Energie:

N € 195.000 INC

Zie centrale toelichting

Verplichte indicatoren Omschrijving indicator

Eenheid

Realisatie

Omvang huishoudelijk restafval

Aantal kg per inwoner

2020

105

2021

100

2022

98

2023

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

Hernieuwbare elektriciteit

%

2020

24,2

2021

27,2

2022

nog niet bekend

2023

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Verbonden partijen We noemen de bij het programma behorende verbonden partij(en). In de paragraaf verbonden partijen staat meer informatie. Naam

Omschrijving

Omgevingsdienst IJsselland

Omgevingsdienst IJsselland is een samenwerkingsverband tussen 11 gemeenten en de provincie Overijssel. De Omgevingsdienst heeft taken op het gebied van omgevingsrecht en het bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving.

Naam

Omschrijving

Rova

Rova werkt als maatschappelijke onderneming samen met gemeenten aan een mooie en schone leefomgeving. Onder andere door (gescheiden) inzameling van afval.

80

3. Landelijk Hardenberg In Hardenberg bouwen we aan een toekomstbestendig en leefbaar landelijk gebied. We koesteren onze agrarische ondernemers, de natuur en de recreatiemogelijkheden. We willen klaar zijn voor toekomst. Onze focus ligt daarbij op ontwikkeling, innovatie en verandering. De landbouw (agro en food) is één van de drie economische topsectoren in de gemeente Hardenberg. Het gaat daarbij om de agrarische bedrijven zelf en om al de toeleverende, verwerkende en dienstverlenende bedrijven die functioneren dankzij de landbouw en veehouderij. De sector staat voor grote maatschappelijke opgaven. Dit blijkt uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied met ingrijpende doelstellingen op het gebied van stikstofreductie. In de loop van 2023 werkt de provincie dit uit tot een gebiedsgerichte aanpak. Openbaar groen en openluchtrecreatie Wat willen we bereiken? •

Bij een gezonde leefomgeving voor jong en oud horen ruime groenvoorzieningen, toegankelijke bovenwijkse voorzieningen en een goede infrastructuur. De gezonde leefomgeving is groen en nodigt uit om naar buiten te gaan. Buiten staat voor spelen, sporten en ontmoeten en natuurbeleving. We zetten in op vergroening met aandacht voor biodiversiteit en op goede sport- en speelvoorzieningen in de openbare ruimte.

•

Beheersing van plagen, zoals de eikenprocessierups, blijft nodig om ervoor te zorgen dat de samenleving de openbare ruimte met alle voorzieningen daarin kunnen blijven gebruiken. We zetten waar mogelijk in op natuurlijke plaagonderdrukking en een werkwijze die de biodiversiteit ten goede komt.

Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. Vergroening en biodiversiteit in bebouwd gebied en bij gemeentelijke eigendommen. In het tweede kwartaal bieden wij u een plan aan voor de uitbreiding van groenvoorzieningen en aanpassingen een bestaande groenvoorzieningen. Aanpassingen zijn onder andere renovatie van verouderde plantvakken, bodemverbetering en vervanging bij slecht groeiende bomen. 2. Gebruik van natuurlijke bestrijdingsmiddelen. We maken een nieuw plan voor plaagbeheersing van de Eikenprocessierups, waarin we ingaan op het gebruik van biodiversiteit en de inzet van onder andere insecten en vogels. En we intensiveren de bestrijding van Japanse Duizendknoop. Onze aanpak is erop gericht dat eind 2027 nog maar een klein aantal locaties over is, waar bestrijding niet doelmatig is, maar waar een kleine kans is op verdere verspreiding.

81

3. Bewegings- en ontmoetingsplekken. Met sport- en speelvoorzieningen zorgen we voor bewegings- en ontmoetingsplekken voor kinderen en jongeren. We maken een begin met vervanging en vernieuwing van sport- en speelvoorzieningen in bestaande wijken. Daarmee geven we uitvoering aan het speelruimteplan. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. We hebben op verschillende plekken verspreid over de gemeente verouderde plantvakken gerenoveerd. Het gaat bij groenrenovatie meestal niet om een complete straat of buurt. Daarom zijn we nog wat zoekende naar de manier om dit in een plan te gieten. Het beloofde plan hebben we daarom niet aangeboden. We haken nu vooral aan bij andere herinrichtingsprojecten en bij initiatieven vanuit de samenleving. Voorbeelden zijn de vernieuwing van de plantvakken langs de Rheezerweg en herinrichting van bosje in Sibculo. Het dagelijks groenonderhoud in onze gemeente wordt voor een groot deel uitgevoerd door medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt (groendoeners). Naast het dagelijks netjes houden van de wijk of buurt, ontwikkelen de groendoeners, als de kans zich voordoet, samen met inwoners initiatieven die leiden tot betrokkenheid, participatie en vergroening van de wijk. 2. We hebben minder bestrijdingsmiddelen gespoten tegen de Eikenprocessierups. We hebben op meer plaatsen broedkisten geplaatst voor natuurlijke bestrijding.

Die speciale kisten bevatten oude rupsennesten met eitjes en larven van verschillende insecten die de Eikenprocessierups parasiteren. We hebben deelgenomen aan een proef om de paring van Eikenprocessievlinders te verstoren. Zonder paring komen er ook geen eitjes. Dat zorgt weer voor vermindering van Eikenprocessierupsen. De proef duurt nog voort in 2024. De Japanse duizendknoop hebben we op een groot aantal plekken verwijderd. We hebben ons eerst gericht op de bermen waar de aantasting nog niet zo groot is. Op deze plekken laat de duizendknoop zich nog relatief makkelijk verwijderen. Het risico van verspreiding wordt zo kleiner gemaakt. Sinds we ermee bezig zijn ontvangen we meer meldingen. Daardoor hebben nu meer besmette locaties in beeld. De omvang blijkt daardoor groter dan we hadden aangenomen. 3. We zijn begonnen met buurtbijeenkomsten over het thema bewegen, ontmoeten, spelen en sporten, afgekort met BOSS. Hiermee geven we inwoners de mogelijkheid mee te denken over de inrichting van de buitenruimtes. Voor elke buurt of kern leggen we dat vast op een buurtactiekaart. In 2023 hebben we de eerste buurtactiekaarten gemaakt voor Heemse, Dedemsvaart en Baalder. Voor de eerste plekken die we gaan herinrichten hebben we het ontwerp- en participatieproces opgestart.

82

Recreatie en toerisme Wat willen we bereiken? •

Vrijetijdseconomie is hét visitekaartje voor de gemeente Hardenberg. Het zorgt voor een economische impuls en het vergroot de brede welvaart. Het is daarmee ook een stuwend middel bij bredere vraagstukken zoals het woon- en vestigingsklimaat, imago, leefbaarheid en voorzieningen. Daarmee is de vrijetijdseconomie van strategisch belang voor de vitaliteit van de regio.

•

De impact van maatschappelijke veranderingen, digitalisering en circulaire economie is groot. Dat vraagt om samenwerking. Inzet is om waardeketens in de vrijetijdseconomie te realiseren. Excellent in het eigen segment, maar tevens onderdeel van ketens waarin recreatieve beleving tot meerwaarde wordt gebracht binnen een gezamenlijk duurzaam conceptueel model. Innovatie, kwaliteitsverbetering, (gekwalificeerd) personeel, een excellente klantreis en branding zijn daarbij belangrijke aandachtspunten en randvoorwaarden.

•

Een aantal minder florerende vakantieparken heeft een negatief effect op het imago van recreatiegemeente. Daarom doen we mee aan het pilot project Vitale Vakantieparken Vechtdal, samen met de Vechtdalgemeenten en de provincie.

Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. Versterken van de (verblijfs-)recreatieve functie. We investeren in ondernemerschap, innovatie, cross-overs en internationalisering. Daarvoor geven we uitvoering aan: •

Het jaarprogramma ‘Lange Termijn Agenda Gastvrij Hardenberg’. We faciliteren en stimuleren daarin samenwerking, kennisdeling, productontwikkeling, gastheerschap, innovatie en marketing & promotie.

•

Het meerjarenprogramma met de visie voor het Vechtdal. Daarin staan vier programmalijnen waarmee wordt ingezet op verbetering van de fysieke infrastructuur (varen, vissen, wandelen & fietsen), productontwikkeling (Anjerpunten, Verrukkelijk Vechtdal, Zorgeloos Vechtdal, Buiten spelen), verbetering van de bekendheid en het profiel (ontsluiten informatie, promotie, gastheren/-vrouwen) en toekomstbestendig ondernemerschap (circulair, innovatie, digitalisering, natuur inclusief, vitaliteit, hub, buitenlandse gasten).

•

De Human Capital Agenda van de Regio Zwolle. Inzet is onder andere om de opgerichte Vakschool 100% Gastvrij verder vorm en inhoud te geven en te zorgen voor een solide basis om talenten, zij-instromers en anderen aan het Vechtdal te binden.

2. Versterken van onze toeristisch gastvrijheid, imago en promotie. Vanuit Gastvrij Hardenberg wordt het Informatiepunt (IP) ondersteund. We bieden actuele en toegankelijke informatie voor (potentiële) bezoekers via de website Visit Hardenberg. We zetten Hardenberg in de markt door binnen Visit Oost/Vechtdal uitvoering te geven aan de 83

citymarketingstrategie. En we geven uitvoering aan de visie voor gastheerschap in het Vechtdal (verwelkomen en ontzorgen, informatie & inspiratie). 3. Bevorderen van de recreatieve mogelijkheden. We verbeteren de recreatieve mogelijkheden op en langs de Vecht en de Reest vanuit de Vechtdal visie en de netwerkorganisatie Ruimte voor de Vecht (inzet op projecten). Binnen Ruimte voor de Vecht werken we samen met de gemeenten in het Vechtdal, de provincie, het waterschap en andere betrokken partijen. We geven uitvoering aan het Masterplan. Daarin staan de thema’s klimaatadaptatie en waterveiligheid, natuurontwikkeling en verbeteren biodiversiteit, verduurzaming van de landbouw en sociaaleconomische ontwikkeling en duurzaam gastheerschap & aantrekkelijke leefomgeving beschreven. Tot en met 2023 wordt dit mede gefinancierd door de Regio Deal Zwolle. We stimuleren de vaarrecreatie en aanvullende voorzieningen met de uitvoering van het programma Ruimte voor de Vecht. De opgaven bij gebiedsontwikkelingen zoals Engbertsdijkvenen en Vechtrijk Gramsbergen combineren we met kansen op recreatieve ontsluiting, optimaliseren van het recreatieve netwerk en voorzieningen en realiseren van ontbrekende schakels. 4. Een toekomstperspectief voor de minder florerende parken.

We zorgen dat voor parken die hebben meegedaan in de pilot Vitale Vakantieparken Vechtdal een passende en duurzame oplossing komt. Voor park Moscou wordt de mogelijkheid van transformatie naar een woonbestemming verder uitgewerkt. Voor drie andere parken wordt in overleg met de betrokkenen gewerkt aan de toekomststrategie en concrete oplossingen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. •

Het platform Gastvrij Hardenberg heeft uitvoering gegeven aan de LTA Gastvrij Hardenberg door met name in te zetten op het Actieplan Seizoensversterking 20232025. Het eerste themajaar Streekproducten heeft geresulteerd in + 30 betrokken ondernemers, 2 keer een Week van de Smaak met 20 activiteiten en 15 thema arrangementen. Verder heeft het platform ingestoken op verbinding/samenwerking/productontwikkeling door o.a. de openstelling van de stimuleringsregeling, organisatie van het netwerkontbijt gekoppeld aan de Recreatievakbeurs, faciliteren inspiratiereis Texel en de organisatie van de workshop voor het 2e themajaar seizoensversterking. Via nieuwsbrieven wordt kennis gedeeld.

•

In het Vechtdal is verder uitwerking gegeven aan de 4 programmalijnen met o.a. inzet op projecten als het grootste toegankelijke vakantiepark, van Vechtdalbiografie naar productontwikkeling, Kunst van de Korte Keten en Varen op de Vecht (w.o. aflevering tv programma Denkend aan Holland).

84

•

Door Regio Zwolle en o.a. de Vakschool 100% Gastvrij is samen ingezet op de actielijnen Imago & kennismaking (campagne Gastvrijheid verjaart nooit), flexibele regionale opleidingstrajecten (Vakschool) en duurzame innovatie (robotisering).

2. •

Door het IP is de informatieve functie vormgegeven

•

De website Visit Hardenberg (2023: 127.988 bezoekers) is ingezet om actuele informatie te bieden en spreiding te bevorderen.

•

Het project Merkontwikkeling Vechtdal is gezamenlijk met gebiedspartners afgerond en heeft geleid tot een aanscherping van het merkverhaal en de merkgids, waarmee de campagnes in 2023 zijn vormgegeven.

•

Op basis van het opgestelde adviesrapport 'Gastheerschap in het Vechtdal' zijn in het Vechtdal eerste stappen gezet met optimaliseren content, toewerken naar 1 database en de opzet van een cursus gastheerschap Duitse markt.

•

We vinden het belangrijk om evenementen ruimhartig te blijven ondersteunen en streven naar de ontwikkeling van aansprekende evenementen. Vooruitlopend op een brede evaluatie en herijking van het evenementenbeleid hebben we in 2023 de evenementensubsidieregeling aangepast. De aanleiding hiervoor is dat de oude regeling in de praktijk tot ongewenste situaties leidt, in de uitvoering zeer arbeidsintensief is en dat de regeling ook voor aanvragers in de praktijk onnodig complex bleek.

3. •

In het regiodealproject Gidsennetwerk Vechtdal wordt gebouwd aan een netwerk van goed opgeleide, vindbare Vechtdalgidsen en zijn in 2023 de eerste 10 Vechtdalgidsen opgeleid.

•

Binnen het uitvoeringsprogramma van Ruimte voor de Vecht, wordt uitvoering gegeven aan het positioneren en profileren van passende vaarrecreatie middels het project Varen op de Vecht (o.a. aanlegplaatsen/aanmeervoorzieningen).

•

Binnen het project Vechtrijk is de nieuwe haven met aanlegvoorzieningen en de brede wandelpaden aangelegd. Ook zijn een aantal visplekken gecreëerd en is de basis gelegd voor een natuurlijke (water)speelplaats. Tot slot is voor de Vechtezomp een ligplaats gecreëerd.

•

In 2023 is verkend welke recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen de gebruiksmogelijkheden van de Kotermeerstal een positieve impuls kunnen geven. Het onderzoek is afgerond en de uitkomsten zijn opgeleverd in een onderzoeksrapport.

•

We hebben in 2023 een nieuw contract voor minimaal 4 jaar afgesloten voor het onderhoud van het fietsknooppuntennetwerk en het wandelnetwerk. Hiermee continueren we de kwaliteit van het huidige fietsknooppuntennetwerk en het wandelnetwerk.

85

•

Voor het verbeteren van recreatieve fietspaden zijn we gestart met een onderzoek naar de mogelijkheden van een vrijliggend fietspad langs Groot Oever. Daarvoor worden begin 2024 de tracétekeningen verwacht. Ook is er begonnen met het ontwikkelen van een verbeterplan recreatief fietsen voor het inregelen van goed onderhoud, het verbeteren van de kwaliteit, het realiseren van ontbrekende schakels en het opwaarderen en uitbreiden van toeristische informatiepunten.

•

In het regiodealproject Gidsennetwerk Vechtdal wordt gebouwd aan een netwerk van goed opgeleide, vindbare Vechtdalgidsen en zijn in 2023 de eerste 10 Vechtdalgidsen opgeleid.

4. In 2023 heeft de VVE van Park Moscou een enquête onder haar leden uitgezet om inzicht te krijgen in welke recreatiewoningen wel of niet voldoen aan het bouwbesluit 2012 voor permanente bouw. Dat inzicht is er nu en conclusie is dat het om een beperkt aantal woningen gaat en de aanpassingen aan die woningen relatief beperkte kosten met zich meebrengen. Verder is met de VVE aan een conceptovereenkomst gewerkt waarin afspraken worden gemaakt over de transformatie en de kosten die de gemeente op de eigenaren van Park Moscou verhaalt. De overeenkomst wordt eerste kwartaal 2024 afgerond. In 2023 is de transformatie van het Parc Moscou verder opgepakt. Voor de drie andere parken wordt de gewenste aanpak voor vitale en veilige vakantieparken in beeld gebracht. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar ook het actuele ondersteuningsaanbod vanuit het Rijk, de provincie Overijssel (vooral als het gaat om ondermijning) en het Expertisecentrum. Landbouw en agribusiness Wat willen we bereiken? •

Wij willen dat in de landbouw maximale ruimte wordt geboden binnen het gemeentelijke beleid, omdat de sector al te maken heeft met veel provinciale, landelijke én Europese regels.

•

De gemeente stimuleert en ondersteunt agrarische ondernemers die willen innoveren op en rond het eigen landbouwbedrijf. Daarbij maken we gebruik van de regeling ‘Erven met kwaliteit’ en de inzet van ervencoaches, die erfeigenaren als onafhankelijk en eerstelijns adviseur ondersteunen bij het maken van keuzes voor de toekomst.

•

Wij willen actief bijdragen aan perspectief voor ondernemers, waarbij een integrale aanpak gericht op de leefbaarheid en vitaliteit van het landelijk gebied voorop staat en er aandacht is voor innovatie in de sector. We doen dat samen met onder andere het Ondernemershuis voor het Vechtdal, de Kennispoort van de regio Zwolle en de ervencoaches.

86

Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. Een innovatieve en omgevingsgerichte en vitale agro- en foodsector. We concentreren de doorontwikkeling van grootschalige agrarische functies in de agrarische ontwikkelingsgebieden. We ondersteunen innovatieve projecten en kennisuitwisseling. We stimuleren en ondersteunen het tot stand komen van cross-overs met andere sectoren en partijen, proeftuinen en praktijkprogramma’s op het gebied van bijvoorbeeld nieuwe gewassen, sluiten van kringlopen, mestverwerking. We dragen actief bij aan de versterking van het draagvlak en aan wederzijds begrip tussen boeren, burgers en buitenlui en aan de ontwikkeling van regionale ketens voor de productie, verwerking en consumptie van voedsel. Met de inzet van ervencoaches hebben we aandacht voor bedrijven die de keuze maken voor door ontwikkelen, verbreden of om te stoppen. In ons ruimtelijk ordeningsbeleid hebben we ruime mogelijkheden voor zowel doorontwikkeling en verbreding als een oplossing voor vrijkomende agrarische bedrijfsbebouwing, met name door de regeling ‘Erven met kwaliteit’. 2. Versterking van de vitaliteit van de kleine kernen en het versterken van de plattelandseconomie. We stimuleren en ondersteunen burgerinitiatieven die bijdragen aan de vitaliteit van kleine kernen en het versterken van de plattelandseconomie.

Voor een deel van de financiering daarvan nemen we deel aan het Europese Leader programma. 3. Een gezond platteland, een goede biodiversiteit en een toekomstbestendig landschap. Agrarische ondernemers die binnen hun bedrijfsvoering de zorg voor biodiversiteit en landschap willen versterken, kunnen gebruik maken van bedrijfsspecifiek advies. Door nieuwe aanvragen in behandeling te nemen voor groene diensten spelen we in op de mogelijkheden voor agrarisch of particulier landschapsbeheer. Met andere partijen verkennen we hoe de omstandigheden voor boerenlandvogels verbeterd kunnen worden. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. De agrarische sector is ook in 2023 geconfronteerd met veel veranderingen op politiek en bestuurlijk niveau en een duidelijk toekomstbeeld voor de sector is er niet gekomen. Dit heeft gevolgen voor de mogelijkheden en de bereidheid van ondernemers om te investeren in de doorontwikkeling van de bedrijven. Wel is er veel belangstelling voor praktische manieren om de bedrijven te ontwikkelen, zoals blijkt uit de deelname aan de door de gemeente ondersteunde bijeenkomsten van de agro-caroussel, de subsidie voor kruidenrijk grasland en de proeftuinen eiwitteelt en regeneratieve landbouw. Initiatieven voor korte ketens zoals Proef Oost worden ondersteund en we zijn in gesprek over een vernieuwd convenant bollenteelt.

De inzet van de erfcoach wordt de komende jaren voortgezet en de eigen gemeentelijke contactpersoon is ingevuld, in voorbereiding op een aanstelling voor

87

een langere periode. De toekomst voor de jonge agrariërs heeft extra aandacht gekregen in de vorm van een documentaire serie en een landbouwcafé. 2. In 2023 is een nieuw programma Leader Noord Overijssel ontwikkelt, dat in het voorjaar voor 2024 zal worden opengesteld. Verder is verkend welke mogelijkheden er zijn om in te spelen op de provinciale programma’s Landelijk Gebied en Leefbaar Platteland. Aangezien de diverse subsidieprogramma’s in ontwikkeling zijn, zijn er in 2023 geen nieuwe aanvragen ingediend. 3. In 2023 zijn diverse grondeigenaren bezocht en geadviseerd door de gebiedsmakelaar. Eind 2023 is een nieuwe ronde opengesteld voor de regeling Groene Diensten, voor aanleg, herstel en onderhoud van landschapselementen. In het winterseizoen 2023 / 2024 worden nieuwe overeenkomsten voor landschapsonderhoud opgesteld.

88

Wat heeft het gekost? Landelijk Hardenberg (bedragen x € 1.000) Totaal lasten Totaal baten Saldo baten en lasten

Realisatie

Begroting na wijziging 2023

Realisatie

Verschil

2022

Primitieve begroting 2023

2023

2023

-4.852 987 -3.865

-4.323 191 -4.132

-5.925 934 -4.990

-5.619 1.073 -4.546

306 138 444

Omschrijving (bedragen x € 1.000) Landbouw en agribusiness

Begroting 2023 na wijziging lasten baten saldo -567 22 -545

lasten -370

Realisatie 2023 baten saldo 22 -348

Verschil saldo 197

Openbaar groen en openluchtrecreatie Recreatie en Toerisme Totaal

-5.015

860

-4.155

-4.992

1.031

-3.960

195

-343 -5.925

53 934

-290 -4.990

-258 -5.619

20 1.073

-238 -4.546

52 444

Toelichting op saldo begroting en rekening Landbouw en agribusiness

V € 197.000

De verwachting was dat in 2023 een start zou worden gemaakt met de uitvoering van het Nationaal en het Provinciaal Programma Landelijk Gebied, dat ook voor onze gemeente grote gevolgen zal hebben. Op landelijk en provinciaal niveau zijn er nog geen keuzes gemaakt, zodat er nog niet geïnvesteerd wordt in gebiedsprocessen, een perspectief voor de landbouw en het behouden van de leefbaarheid en de economische kwaliteit van ons platteland. De verwachting dat we in 2023 vanuit het budget Plattelandsvernieuwing zouden bijdragen aan PPLG projecten is niet uitgekomen. Hoewel de toekomst van het NPLG nog onzeker is, is wel duidelijk dat momenteel veel agrarische bedrijven stoppen en dat deze ontwikkeling zich zal voortzetten. Voor een vitale agrarische sector en een vitaal landelijk gebied ontwikkelen we nu een eigen programma landelijk gebied. Hierbij gaat het om stimulerende maatregelen in de agrarische sector, maar ook om (recreatieve en sociaal-economische) meekoppelkansen bij plannen van provincie en Rijk. Na besluitvorming over het gemeentelijke programma kan naar verwachting medio 2024 de uitvoering starten. Mochten de resterende middelen van 2023 hiervoor nog nodig zijn, melden we dit in de novemberbrief 2024. Overige kleine lasten/baten leidden tot een nadeel van € 3.000. Openbaar groen en openluchtrecreatie

V € 195.000

Het programma Klimaat, Water en Biodiversiteit (KWB) voor Hardenberg dient nog verder te worden uitgewerkt. Dit doen we fasegewijs en loopt over meerdere jaren. Met de voorgestelde resultaatbestemming van € 45.000 kan dit programma in 2024 verder worden vervolgd.

89

Gemeente Hardenberg is penvoerder van het project Ruimte voor de Vecht. In 2023 is op de lasten sprake van een nadeel van € 33.000 en op de baten een voordeel van € 10.000. Over een periode van meerdere jaren verloopt dit neutraal. We hebben o.a. een nieuw contract afgesloten voor het onderhoud van het bedrijvenpark Haardijk. Dit betekent een structurele meerkosten van € 20.000. Daarnaast is sprake van enkele incidentele voor- en nadelen (per saldo nadeel € 5.000), waaronder lagere stortkosten (groenafval) en bomenonderhoud, maar hogere kosten vanwege extra incidenteel zaagwerk voor opruimwerkzaamheden en preventief voor borging van de boomveiligheid als gevolg van de verschillende stormen die we in 2023 over ons heen hebben gekregen. In 2023 zijn er minder personele kosten en minder kadasterkosten in het kader van Snippergroen gemaakt, waardoor sprake is van een incidenteel voordeel van totaal € 15.000. Bij de inzet van de doelgroepers zien we een hogere uitgave (€ 87.000 incidenteel). Hier staan echter ook hogere baten tegenover in de vorm van detacheringsvergoedingen en loonkostensubsidies (€ 133.000) en ontvangen ziekengeld. Dit is incidenteel.

Verder zijn kosten gemaakt in het kader van de subsidieregeling Groendoeners welke vanuit deze regeling zijn gedekt (zowel kosten als subsidie beide niet geraamd, € 42.000 incidenteel) Als gevolg van een lagere plaagdruk van rupsen is er minder uitgegeven aan de plaagbestrijdingen van de eikenprocessierups. Wel is er meer besteed aan de bestrijding van de Japanse duizendknoop. Dit betreffen beide incidentele voor- en nadelen. Opgeteld levert dit een voordeel op (€ 91.000). Saldo overige kleine budgetafwijkingen: voordeel € 18.000 (incidenteel) Kapitaallasten:

V 18.000 INC Zie centrale toelichting

Energie:

V 10.000 INC Zie centrale toelichting

Recreatie en toerisme

V € 52.000

Binnen het Vechtdal en voor de gemeente Hardenberg is de vrijetijdseconomie (VTE) hét visitekaartje. Ontwikkeling in de gastvrijheidssector vergroot de brede welvaart. Voor de verdere versterking is een strategie (ambitie, rolverdeling, uitvoeringsagenda) nodig. Dit traject is in 2023 wel in gang gezet, maar in verband met personele capaciteit bij het externe bureau vertraagd. Inmiddels is dit opgepakt met een doorloop in de eerste helft van 2024. In 2023 is hierdoor € 30.000 niet besteed. Mocht dit bedrag in 2024 alsnog nodig zijn, melden we dit via de novemberbrief 2024. Overige kleine lasten/baten leidden tot een voordeel van € 22.000. Verbonden partijen Voor de onderwerpen in dit programma zijn er geen verbonden partijen, zoals genoemd in artikel 1 van het Besluit begroting en verantwoording.

90

4. Ondernemend Hardenberg In Hardenberg hebben alle mensen kansen om te werken en zich te ontwikkelen. We zetten ons ervoor in dat opleidingen en de kwaliteiten van de beroepsbevolking aansluiten op de vraag van werkgevers. Ondernemers krijgen ruimte voor en ondersteuning bij innovatie en groei. En we werken aan een blijvend aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarmee stimuleren we economische ontwikkeling en werken we toe naar een positieve arbeidsmarktbalans, passend bij de streekfunctie die Hardenberg vervult. In Hardenberg zetten we daarmee in op economische groei, maar dan wel één die bijdraagt aan een hogere brede welvaart. De huidige energiecrisis (als gevolg van de oorlog in Oekraïne) en de naweeën van de coronacrisis maken echter dat de inflatie ongekend is toegenomen, dat de rente stijgt en de investeringsbereidheid daalt, de koopkracht van onze inwoners afneemt, de armoede toeneemt en dat de nabije economische toekomst zeer onzeker is. Wij houden vast aan onze economische koers waarin circulaire economie, duurzaamheid en digitalisering belangrijke thema’s blijven. En we gaan daarnaast, ingegeven door de actualiteit, nieuwe accenten aanbrengen in onze inzet gericht op vraagstukken die voortkomen uit schaarste aan nagenoeg alle productiefactoren.

Bedrijven en ondernemers Wat willen we bereiken? Vanuit onze Economische koers werken wij langs drie lijnen aan de grote opgaven: Lijn 1: de basis op orde houden voor ons MKB; Lijn 2: investeren in voor het MKB relevante thema’s; Lijn 3: investeren in innovatiehubs voor onze topclusters agrofood, maakindustrie en vrijetijdseconomie. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. Investeren in regionale samenwerking en profilering en positionering van Hardenberg. In de Regio Zwolle werken we mee aan: •

de uitvoering van de Regiodeal. Voor de nieuwe Regiodeal 2.0 inventariseren we nieuwe projecten. We denken aan de doorontwikkeling van de spoorzone inclusief de nieuwe locatie voor de IQ BLVD.

•

een “Propositie voor het rijk” waarin opgenomen programma’s en projecten die we in Regio Zwolle willen uitvoeren.

•

de Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle. Die strategie geeft uitzicht op middelen en biedt mogelijkheden voor de functie van Streekcentrum (met de bijbehorende ontwikkelruimte) en voor de Stationsomgeving in Hardenberg.

•

de Investerings- en Ontwikkelagenda waarin ook lokale projecten kunnen worden ingebracht, gericht op de versterking van het innovatie ecosysteem, logistiek, circulariteit en het woon- en leefklimaat van de toekomst.

91

De geactualiseerde integrale samenwerkingsagenda voor de Regio Zwolle wordt in 2023 vastgesteld. Daarin wordt ook de financiële bijdrage van gemeenten aan de begroting van de Regio Zwolle herijkt. In de Regio Zuid- en oost-Drenthe / Dutch TechZone werken we samen aan: •

Het versterken van de economische structuur en het ecosysteem en aan het aantrekken van talent. De focus ligt daarbij op de versterking van de maakindustrie. De concrete projecten en activiteiten voor 2023 moeten nog worden vastgesteld.

•

De uitvoering van de Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe (ZOD). In 2023 ronden we de werkzaamheden met betrekking tot deze eerste dealperiode af. Daarnaast worden de mogelijkheden voor een nieuwe Regio Deal verkend. Deze verkenning leidt mogelijk tot een voorstel dat nog in 2022 wordt ingediend. Besluitvorming over toekenning van deze deal vanuit het Rijk vindt dan plaats in 2023. Bij een succesvolle indiening wordt de deal 2.0 in 2023 verder uitgewerkt.

We verkennen wat een samenwerking met Twente kan opleveren voor de economie van en de ondernemers in Hardenberg. De samenwerking in het Vechtdal wordt voortgezet en versterkt, bijvoorbeeld ten aanzien van het Ondernemershuis voor het Vechtdal. 2. De economische dynamiek en concurrentiekracht van het MKB vergroten. We ondersteunen en begeleiden ondernemers. Dat doen we samen met verschillende partners. We werken samen met onder andere Startershuis Doen, Ondernemershuis voor het Vechtdal, Vechtdal Projecten, Projectbureau Doen, het Regionaal Techniek Centrum en regionale kennis- en innovatie-instellingen aan het versterken van het ondernemersklimaat (zowel voor starters als het gevestigde MKB), het verkrijgen van goed, gekwalificeerd personeel en versterking van de concurrentiekracht van ons bedrijfsleven door bevordering van ondernemerschap, innovatie en export. Met het Startershuis Doen en Ondernemershuis voor het Vechtdal hebben we een aanpak ontwikkeld voor de ondersteuning van startups (kansrijke startende ondernemers) en scale ups (snel groeiende ondernemingen), die ook in 2023 wordt uitgevoerd door deze organisaties. Doel van de aanpak is startups uit te laten groeien tot succesvolle werkgevers en werkgevers sneller te laten groeien.

92

3. Met evenementen de bekendheid en de economische ontwikkeling van onze gemeente en de regio vergroten. Evenementen dragen bij aan het vestigingsklimaat, de vrije tijdseconomie en het draagvlak voor voorzieningen in de gemeente. We geven subsidies voor het realiseren van evenementen. Evenementen dragen bij aan de leefbaarheid en aan inclusie, door de vele partijen en vrijwilligers vanuit de gemeente die zich hiervoor inzetten. We zetten in op het (laten) organiseren van een groot evenement om Landstad Hardenberg (inter)nationaal op de kaart te zetten. Inmiddels verkennen diverse lokale partijen de mogelijkheden voor een groot en aansprekend evenement in Hardenberg. Voor de bijdrage van de gemeente hieraan is jaarlijks structureel 50.000 euro beschikbaar. We subsidiëren de promotiestichtingen. Deze stichtingen zijn heel belangrijk voor de coördinatie, inspiratie, samenwerking en verbinding en dragen bij aan vernieuwing en professionalisering in de evenementensector. 4. Kwantitatief en kwalitatief voldoende bedrijventerreinen. We werken aan: •

een actualisatie van onze bedrijventerreinenvisie / strategie.

•

de bestuurlijke vaststelling van de programmeringsafspraken die in 2022 zijn gemaakt tussen gemeenten in de regio West-Overijssel en de provincie Overijssel.

•

de uitvoering van de bestaande programmeringsafspraken voor de ontwikkeling of uitbreiding van de bedrijventerreinen Heemserpoort (15 hectare), Broeklanden Zuid fase 3 (uitbreiden met 12 hectare) en Rollepaal (uitbreiden met 10 hectare). Voor deze bedrijventerreinen zijn bestemmingsplannen in voorbereiding.

•

de toekomstbestendigheid van bestaande bedrijventerreinen. In 2023 bepalen we met de bedrijventerreinenvisie / strategie de gewenste aanpak voor de revitaliseringsopgave(n).

•

het faciliteren van nieuwe vestigingen en uitbreidingsplannen van gevestigde ondernemers, onder andere door de inzet van het bedrijvenserviceteam en accountmanagement.

5. Investeren in de wendbaarheid en weerbaarheid van de beroepsbevolking en het aantrekken van talent. We werken aan het versterken van het ondernemersklimaat en de economische structuur en het verkrijgen van goed, gekwalificeerd personeel. Dat doen we samen met onder andere Startershuis Doen, Ondernemershuis voor het Vechtdal, Vechtdal Projecten, Projectbureau Doen, het Regionaal Techniek Centrum en regionale kennis- en innovatie-instellingen. Binnen de Regio Zwolle worden vanuit een Ontwikkelfonds (uitwerking van Regio Deal Regio Zwolle: Human Capital agenda) tenders opengesteld om met opleidingen de regionale arbeidsmarkt wendbaar en weerbaar te maken.

93

Vanuit onze Human Capital agenda onderzoeken we waar wij de focus op moeten leggen en welke rol de gemeente kan spelen. Het tekort aan personeel is een thema dat ook in 2023 veel ondernemers bezig gaat houden. In afstemming met de ondernemers en intermediairs worden acties uitgezet. Ook wordt op het thema Human Capital nauw samengewerkt met IQ BLVD en het Ondernemershuis voor het Vechtdal en Startershuis Doen. 6. Faciliteren van de ontwikkeling naar een volledig circulaire economie in 2050. Er worden sectorgroepen opgericht voor de Bouw, Industrie, Agro en Vrije Tijd en van daaruit worden sectorale aanpakken ontwikkeld om circulariteit te bevorderen. En we dragen bij in circulaire projecten door personele inzet en financiële bijdragen. 7. Stimuleren van de digitalisering van het MKB. De digitalisering van onze economie en samenleving is een belangrijke uitdaging. Wij hebben in 2022 samen met partners een digitaliseringsagenda voor het MKB ontwikkeld, die in 2023 (verder) uitgevoerd gaat worden. Kern van deze agenda is een resultaatgerichte en vraag gestuurde aanpak die met de belangrijkste intermediairs uit Hardenberg en de regio (IQ BLVD, Ondernemershuis en Startershuis, Novel-T, Oost NL) en het Alfacollege is ontwikkeld om een grote groep MKB ondernemers te ondersteunen bij de verkenning en implementatie van de kansen die digitalisering hen bieden.

Op basis van een pilot wordt de digitaliseringsagenda verder ingevuld. 8. Versterken van de economische structuur door de ontwikkeling en realisatie van innovatiehubs voor agrofood, maakindustrie en vrijetijdssector. We werken aan en nemen deel in innovatiehubs. Dit zijn publiek private samenwerkingsverbanden met ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen (ROC’s, HBO instellingen, universiteiten) en medeoverheden. Het gaat om de volgende hubs: •

De agrohub Future Farm. Dit private initiatief zet in op versnelling van de grote transities in de landbouw en het vergroten van het verdienvermogen van de primaire sector. De gemeente is tot en met 2023 subsidiënt in de opstartfase van deze hub en samenwerkingspartner, in 2023 wordt deze samenwerking gecontinueerd.

•

De hub voor de maakindustrie IQ BLVD. Dit is een plek waar talent, ondernemers, overheid, onderwijs- en kennisinstellingen elkaar vinden en krachten bundelen rondom innovatie en ondernemerschap en vraagstukken op het gebied van human capital. In 2023 worden ondernemersprojecten uitgevoerd op deze onderwerpen, evenals het plan voor de regiobranding.

De hub voor de vrijetijdssector House of Hospitality. In 2021 en 2022 heeft de gemeente een visie op de vrijetijdssector ontwikkeld en is de Vakschool 100% Gastvrij opgericht. In 2023 wordt van onderop met de sector verkend of vanuit deze visie en de vakschool een volwaardige hub ontwikkeld kan worden en welke functionaliteiten daar dan in belegd

94

dienen te worden. Hierbij wordt nauw de samenwerking gezocht met onder meer de provincie Overijssel en regionale kennis- & innovatiepartners. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. In 2023 is volop geïnvesteerd in de profilering en positionering van Hardenberg in de omliggende regio's, maar ook bij het nieuwe provinciebestuur, in Den Haag en Brussel. De positie van Hardenberg in Regio Zwolle is verstevigd. We maken in de nieuwe Governance van Regio Zwolle deel uit van de overleggen die er voor Hardenberg toe doen, o.a. de overleggen gericht op economie, arbeidsmarkt en leefomgeving. •

De Regio Deal Regio Zwolle (2020-2023) is uitgevoerd, met als belangrijkste projecten voor Hardenberg de regionale Human Capital Agenda en de projecten in het kader van Ruimte voor de Vecht.

•

Een aanvraag voor de nieuwe Regio Deal (2024-2027) is ingediend. Hardenberg is nauw betrokken bij de totstandkoming van de inhoudelijke aanvraag, die goed aansluit bij de opgaven in Hardenberg. Medio februari 2024 wordt bekend of deze aanvraag wordt gehonoreerd.

•

In 2023 is de Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle vastgesteld, waarin Hardenberg is benoemd als middelgrote gemeente met een Warm Hart. Een goede uitgangspositie voor de Streekfunctie van Hardenberg, en de toekomstige realisering van woningen, voorzieningen en bedrijventerreinen, rekening houdend met principes t.a.v. ruimte, groen, water, duurzaamheid, klimaat en energie. Na vaststelling van de Verstedelijkingsstrategie heeft het rijk deze toegevoegd aan de 'ruimtelijke puzzel', de NOVEX opgave van Regio Zwolle. Er wordt komende jaren in Regio Zwolle in nauwe samenwerking met rijk en provincie gewerkt aan 7 NOVEX programma's. Door dit NOVEX traject was het niet opportuun richting het rijk een afzonderlijke Propositie of Investeringsagenda op te stellen in 2023. Met name het programma gericht op de karakteristieke stationsomgevingen is voor Hardenberg interessant.

•

In 2023 is de Meerjarige Samenwerkingsagenda Regio Zwolle voor de jaren 2024-2028 vastgesteld. Dit met instemming van alle 22 gemeenten en andere partners. De gemeentelijke bijdrage per inwoner is herijkt. De agenda is gericht op Brede Welvaart, de uitvoering start in 2024.

2. In 2023 hebben wij te maken gehad met een fusie van het Ondernemershuis en Startershuis DOEN! Tijdens de overgang zijn de werkzaamheden die beide partijen deden voortgezet en hebben wij weer plaats mogen bieden aan startende ondernemers, scale-ups via het Startershuis, nu ondernemersplatform. En gevestigde mkb bedrijven mogen ondersteunen bij hun hulpvragen.

95

3. In 2023 hebben we 35 evenementen gesubsidieerd middels de evenementensubsidie. In 2023 hebben wij met twee partijen een traject doorlopen op weg naar een groot evenement in 2024. In 2023 hebben wij besloten om Strawberry Fields Festival voor 2024 een subsidie toe te kennen voor een groot evenement. In 2023 hebben wij de regeling voor evenementensubsidie vereenvoudigd en toegankelijker gemaakt om meer partijen te stimuleren en faciliteren in hun aanvragen voor evenementensubsidie in 2024. 4. In november 2023 heeft de raad de strategiebrief bedrijventerreinen vastgesteld. In deze strategiebrief hebben wij aandacht gehad voor de beschikbaarheid van nieuwe bedrijventerreinen, de toekomstbestendigheid van bestaande bedrijventerreinen en ons uitgiftebeleid. In 2023 zijn op deze drie thema's projecten gestart. Wij hebben de programmeringsafspraken met de provincie geformaliseerd. De resultaten hiervan zijn ook meegenomen in de Strategiebrief Bedrijventerreinen. 5. Het aantal vacatures binnen de gemeente Hardenberg neemt nog steeds niet af dus ook hier hebben we te maken met een krappe arbeidsmarkt. Hoe we hier het beste mee om kunnen gaan en op in kunnen spelen, onderzoeken we binnen het project “Hardenberg verbindt Mens en Werk”.

We zijn met behulp van human capital experts in gesprek met werkgevers, werknemers, maatschappelijke partijen en onderwijsinstellingen om samen te kijken hoe we dit de komende jaren het beste kunnen aanpakken en wat daarvoor nodig is. 6. Het Krachtteam Hardenberg Circulair komt regelmatig bij elkaar om het thema Circulariteit goed op de kaart te zetten bij ondernemers. De circulaire Agenda is dit jaar vastgesteld en we gaan door met de uitvoering daarvan in het komende jaar. Daarnaast heeft dit jaar het Reststromenonderzoek plaatsgevonden in opdracht van de gemeente Hardenberg. Er is onderzoek verricht op het bedrijventerrein BBNH waarbij 94 bedrijven zijn geïnterviewd. Er is gekeken naar welke grondstoffen ondernemingen gebruiken en welke reststromen zij hebben. Vervolgens zullen we in 2024 verder gaan met de resultaten daarvan en onderzoeken welke oplossingen er zijn om Circulariteit een boost te geven. 7. Digitalisering blijft belangrijk binnen het bedrijfsproces van vele ondernemingen. Op het vlak van digitalisering zijn zoals hierboven is omschreven veel intermediairs actief. Wat elke intermediair precies doet en voor wie is niet voor iedereen even helder. Daarom is er een ‘praatplaat’ gemaakt waarop alle intermediairs staan met hun taken en voor wie. Hierdoor weten partijen voor welke vraag een ondernemer bij wie moet zijn en kan er goed worden doorverwezen.

Zoals het nu lijkt, kunnen ondernemers voor de meeste vragen bij een intermediair terecht. We houden dit in de gaten door halfjaarlijks met de intermediairs bij elkaar te komen.

96

8. Het afgelopen jaar hebben binnen de verschillende hubs zich verschillende ontwikkelingen voor gedaan: AgroHub: Wij hebben geconstateerd dat de afgelopen 3 jaren het merendeel van de beoogde resultaten zijn behaald, maar dat het niet gelukt is een werkend en sluitend businessmodel te ontwikkelen waarbij de hub na drie jaar op eigen benen kan staan. Daarbij is de propositie en positionering van de agrohub nog eens goed onder de loep genomen door 2 externe kwartiermakers en is in 2023 gestart met een verkenning voor de mogelijke opzet van een regionaal transitienetwerk voor de agrarische sector. IQ BLVD: We hebben IQ BLVD dit jaar een mooie groei en ontwikkeling door zien maken. De hub vervult goed haar doelen en plannen. Er ontstaat dan ook een echt community, zoals ook het doel van deze hub was. We kijken met veel interesse uit naar de nog aanstaande projecten en blijven de uitstekende relatie met deze hub onderhouden. 100% Gastvrij: De vakschool laat een goede inhoudelijke ontwikkeling zien in het curiculum. Wel is het lastig om nieuwe leerlingen te vinden, dit kan onder meer verklaard worden vanuit de grote krapte op de arbeidsmarkt. Er is veelvuldig contact tussen de vakschool en de ambtelijke organisatie om de voortgang te monitoren. Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? De ambitie is om 400 woningen per jaar te bouwen.

Het gevolg is dat het aantal leerlingen naar verwachting groter wordt dan eerder is geprognosticeerd. Niet overal zijn de (geplande of bestaande) schoolgebouwen ruim genoeg om een substantiële toename van het aantal leerlingen te kunnen accommoderen. Daarom zijn wij in overleg met de onderwijsbesturen over de gevolgen voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP). Vanwege de prijsstijgingen zijn de bedragen voor investeringen in de begroting 2023 met 10% verhoogd. Wat wilden we gaan doen in 2023 (het plan)? 1. De planning voor de onderwijshuisvesting is in overeenstemming met de woningbouwambitie. We gaan met de schoolbesturen in gesprek over we de gevolgen van de (verwachte) toename van leerlingen voor de onderwijshuisvesting. Ook bespreken we de marktontwikkelingen in de bouw (stijgende prijzen, beschikbaarheid van bouwmaterialen). 2. De huisvesting van Praktijkschool Pro Hardenberg wordt verbeterd. We zoeken samen met het bestuur en de directie van de school een geschikte nieuwbouwlocatie. Belangrijke criteria zijn de omvang van de locatie, de afstand van de locatie tot het NS-station en de onderwijskundige behoefte van de school in de samenwerking met andere scholen en bedrijven.

97

Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 (het resultaat)? 1. In 2023 hebben we de afstemming met de schoolbesturen gezocht over de gevolgen van de (verwachte) toename van leerlingen voor de onderwijshuisvesting en de marktontwikkelingen in de bouw (stijgende prijzen, beschikbaarheid van bouwmaterialen). De gevolgen van de woningbouwambitie zijn met name duidelijk merkbaar in Marslanden. In overleg met de basisschoolbesturen hebben wij op de locatie hoek van de Plaggemarsweg met de Havermarsweg onderwijshuisvesting gerealiseerd omdat onder andere de capaciteit van de Matrix niet meer volstond. Daarnaast hebben we overleg over de noodzakelijke verdere uitbreidingen van de capaciteit gevoerd. Dit afstemming wordt in 2024 voortgezet. Ook hebben we in afstemming met de schoolbesturen aanvullende kaders voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voorbereid, omdat bij de uitvoering blijkt dat de bestaande kaders net niet voldoende zijn om de projecten uit te werken. In overleg met de schoolbesturen van het primair onderwijs hebben we een prioritering aangebracht in de volgorde van het uitvoeren van de projecten die genoemd staan in het IHP. Deze prioritering luidt als volgt: 1) Marsweijde: de gezamenlijke schoolbesturen van CBS Marsweijde, OBS de Kern en GBS de Doekes werken aan een Programma van Eisen.

2) Baalderhof (OBS Baalder en GBS Albertus Risaeus): er is een Programma van Eisen vastgesteld en er ligt een definitief ontwerp. 3) Balkbrug: de scholen CNS Balkbrug en OBS Prinses Margriet werken samen aan een Programma van Eisen voor het nieuwe schoolgebouw dat op de plek van OBS Prinses Margriet zal worden gebouwd. Er is tevens aandacht voor de verkeerssituatie rond de school. 4) Slagharen: op dit moment wordt er een onderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid van een multifunctioneel centrum op de plek waar de scholen KBS Kwinkslag en OBS Regenboog nu staan. Dit is in goed overleg met de gemeente, de scholen en Plaatselijk Belang Slagharen besloten. 5) De Krim: er wordt gewerkt aan een Programma van Eisen, de architect is al gekozen. 6) Dedemsvaart: voor CBS de Groen is ook nieuwbouw gepland. Hiervoor zijn nog geen concrete acties ondernomen. Deze prioritering is aangebracht omdat we niet met alle projecten gelijktijdig aan de slag kunnen. In 2023 heeft de verbouwing van de bovenverdieping van De Slag plaatsgevonden om De Taalschool hier te laten vestigen. De verhuizing van de school vindt begin 2024 plaats. De Taalschool kan daardoor beschikken over meer onderwijsruimte. Het gebouw van basisschool De Fontein te Lutten is uitgebreid om het stijgende aantal leerlingen een plek te kunnen geven. De school kan nu weer jaren vooruit. 98