bijlage voorstellen aanvullend budget begroting 2023

19

Areaaluitbreiding van openbare ruimte (vs o.2) Wat willen we bereiken? In dit voorstel staat een aanpak beschreven om financiële middelen beschikbaar te krijgen welke als gevolg van de autonome groei van de openbare ruimte structureel nodig zijn voor het reguliere beheer en onderhoud. Dit betreffen de areaaluitbreidingen welke hebben plaatsgevonden in de verschillende woonkernen vanaf 2016. Het is van belang dit de komende jaren ook structureel te borgen in de nog op te stellen begroting voor de uitbreidingen die dan hebben plaatsgevonden. De uitbreiding van areaal geeft navenant ook verplichtingen naar onze inwoners en andere belanghebbenden op het gebied van onderhoud van de openbare ruimte. Verwachtingen van inwoners maken onderdeel uit van de uitvoeringswerkzaamheden bij de buitendienst. Afstemming met inwoners en Plaatselijke belangen over initiatieven uit buurten vraagt om de juiste aandacht en een efficiënte aanpak. Met elkaar wordt zo het juiste kwaliteitsbeeld in een dorp of woonwijk gerealiseerd. In de nieuwe woonwijken welke de afgelopen jaren zijn gerealiseerd en ook de betrokkenheid welke we vandaag merken bij onze inwoners vraagt daarom ook bij de buitendienst om extra mensen een volwaardige wisselwerking te bewerkstelligen. Waarom? (Argumenten) 1. Het onderhoudsbudget willen wij mee laten groeien met de uitbreiding van het areaal in het openbaar gebied.

Hierdoor kunnen wij de kapitaalgoederen op het vereiste niveau blijven houden en onze diensten hoogwaardig blijven aanbieden aan alle inwoners en bedrijven; 2. Je voorkomt dat storingen gaan toenemen, en kan hiermee ook de basis veiligheid (heel en veilig) blijven garanderen; 3. Meldingen die kunnen leiden tot overlast in de openbare ruimte als gevolg van bv overhangend groen, trottoirtegels die omhoog steken, boomwortel opgroei in trottoirs en fietspaden kan je zo voorkomen door deze adequaat aan te pakken; 4. Bewoners en Plaatselijke Belangen hebben een aanspreekpunt die ook vragen om kan zetten naar daden. De ervaring leert dat dergelijke “korte lijnen” onze inwoners aanspreekt. 5. De buitendienst kan met een aanvulling op de capaciteit de ambassadeursfunctie van ‘eigen’ medewerkers blijven vervullen en biedt continuïteit aan de afstemming en de klantgerichte communicatie met inwoners, maatschappelijke organisatie en bedrijven. Wat gaan we daarvoor doen? - De buitendienst met 2,0 fte structureel uitbreiden. Dit is inclusief een 0,5 fte welke reeds beschikbaar is gesteld (incl. financiële dekking) in het kader van de uitvoering van begraven in eigen beheer.

- Voor de areaaluitbreiding van de afgelopen jaren 2016-2021 (inhaalslag) de begroting eenmalig structureel aan te passen (groen, straatvegen, onkruidbestrijding, straatmeubilair, wegen, steigers, kademuren, etc; - Voor areaal uitbreiding de begroting 2024 e.v. jaarlijks aan te passen met de areaal uitbreiding van 2022, vervolgens de begroting van 2025 met de uitbreiding van 2023 e.v. Hierbij onderstaande bedragen te hanteren: €1,- /m2 voor toename/afname verharding; € 0,10 /m2 voor toename/afname straatvegen; € 0,10 /m2 voor toename/afname onkruidbestrijding; € 25,00 /st voor toename/afname lichtmasten; € 2,50/m2 voor toename/afname groen; € 20,- /st voor toename/afname onderhoud boom. Wat gaat het kosten? Structureel: € 100.000,- (excl. btw) eenmalig inhaalslag met ingang van 2023. (Dit budget wordt naar verhouding verdeeld over de posten groen, wegen, etc.) Structureel voor uitbreiding personeel: € 117.000,- /jaar met ingang van 2023 Voor vervangingsinvesteringen van kunstwerken, wegen, riolering, etc., worden aparte kredieten aangevraagd door ze op te nemen in de meerjarige investeringslijst van de begroting. De riolering gerelateerde areaal uitbreiding is opgenomen in het GRP.

20

Bermverstevigingsprogramma 2023 -2025 Wat willen we bereiken? Passeerbewegingen kunnen door de betere bermversteviging veel veiliger plaatsvinden. Het beoogd effect van deze preventieve maatregel is het verhogen van de veiligheid voor de weggebruiker, het voorkomen van ongevallen en het beperken van schade en risicoaansprakelijkheid. Een belangrijk neveneffect is dat de ecologische kansen in wegbermen hiermee toenemen. Met deze verbetermaatregelen wordt beoogd het bermonderhoud effectiever en duurzamer te maken. Met het intensiveren van het onderhoud van de bermversteviging kunnen bovendien gebreken aan bestaande bermversteviging sneller en structureel worden hersteld. De herstelwerkzaamheden worden opgenomen in de meerjarenprogrammering wegen en daarmee efficiënt uitgevoerd (minder kosten, minder hinder). Waarom? (Argumenten) Wij willen onveilige verkeerssituaties voorkomen bij passeerbewegingen in de wegbermen waarvan de draagkracht onvoldoende is. Ons streven is de toestand van wegbermen in het buitengebied gemiddeld te laten voldoen aan een beeldkwaliteit welke gebruikelijk is binnen de gemeente Hardenberg, te weten niveau B (basis)volgens de CROW-catalogus(*). Uit de evaluatie van de afgelopen jaren is gebleken dat het kwaliteitsniveau B een goed uitgangspunt vormt om het onderhoud uit te voeren.

Wat gaan we daarvoor doen? Met het aanbrengen van bermversteviging wordt er een draagkrachtige uitwijkstrook gecreëerd, waardoor de overgang van de verharding naar de berm beter overrijdbaar wordt. Met deze aanpak zijn de afgelopen decennia reeds goede resultaten bereikt. Wat gaat het kosten? Investering: 2023: €500.000, 2024: €550.000,2025: €500.000. Alle bedragen exclusief BTW. Op basis van genoemd investeringsschema bedragen de (cumulatieve) kapitaallasten op basis van 30 jaar afschrijving en 2,00% rente: in 2023: € 10.000, in 2024: € 38.000, in 2025: € 66.000 en in 2026: € 82.000. De kapitaallasten bouwen daarna weer af. Exploitatie: Daarnaast is er sprake van een incidentele onderhoudslast van € 100.000 (excl. btw) per jaar (totaal € 300.000) over de jaren 2023, 2024 en 2025 voor extra beheer en onderhoud van de bestaande bermversteviging.

21

Bestrijding Japanse Duizendknoop Wat willen we bereiken? Tegengaan van verdere verspreiding van de Japanse Duizendknoop en het voorkomen van schade. Doel is dat het aantal van 137 besmettingslocaties op gemeentegrond die nu bekend zijn, aan het eind van het jaar 2027 teruggebracht is tot maximaal 10 locaties, van waaruit niet of nauwelijks meer verspreiding plaats vindt. Waarom? (Argumenten) 1. Japanse/ Aziatische Duizendknoop is een invasieve exoot die door zijn extreme groei- en concurrentiekracht schade kan toebrengen aan onder andere infrastructuur en (landbouw)gewassen. 2. Voor de Japanse/ Aziatische Duizendknoop geldt sinds 1-1-2022 een wettelijk Handelsverbod. Behalve dat er niet in gehandeld mag worden, mag de soort ook niet actief worden verspreid. 3. Uit inventarisatie blijkt dat verspreiding binnen onze gemeentelijke eigendommen aan het toenemen is. 4. De beste manier om verdere verspreiding tegen te gaan is om de besmettingshaarden waar dat nog mogelijk is weg te halen, en door van goede informatievoorziening inwoners en werkers aan de weg/ in het groen ervan bewust te maken. 5. Met deze aanpak volgen we het Landelijk protocol voor het omgaan met Aziatische Duizendknoopsoorten. 6. We letten met deze aanpak op de doelmatigheid. Grote locaties waarbij de kosten van bestrijding niet opwegen tegen het te behalen doel laten we rusten.

Maar daarbij nemen we wel maatregelen om verdere verspreiding vanuit deze locaties tegen te gaan. 7. Met dit voorstel voeren we de motie uit die de raad in november 2021 heeft aangenomen. Wat gaan we daarvoor doen? De Japanse Duizendknoop bestrijden. Gefaseerd, te beginnen met de locaties waar de kans op verdere verspreiding te grootst is. Wat gaat het kosten? € 372.500 (excl. btw) en incidenteel, t.w.: • 2023: €91.500 • 2024: €148.000 • 2025: €104.000 • 2026: €29.000

Verbeteren van de ontsluiting Vechtrijk Wat willen we bereiken? Een aantrekkelijke locatie voor wonen en recreëren liggend aan het nieuwe stadsfront en met een meerwaarde voor het leefklimaat in Gramsbergen Doel is het onderzoeken van de haalbaarheid van een gebiedsontwikkeling ter plekke van het huidige Welgelegen, ’t Weerdje, Gramsbergerstaete en welllicht het aanliggende bedrijf en school. Met een gebiedsontwikkeling kan een impuls worden gegeven aan het creëren van een aantrekkelijk, gezond en klimaatrobuust woon- en leefgebied. Als onderdeel van de gebiedsontwikkeling wordt de verbinding tussen Stadsfront en het centrum van Gramsbergen versterkt, wat een impuls geeft aan het toerisme, horeca en beleving. Waarom? (Argumenten) De ontwikkeling van Stadsfront als onderdeel van Vechtrijk geeft kansen voor een herontwikkeling van het aanliggende gebied. De huidige – deels verouderde- bebouwing is met ‘de rug’ naar de Vecht gericht. In lijn met kernen als Hardenberg, Ommen en Dalfsen kan de inrichting van de Vechtuiterwaard een impuls geven aan het woon- en leefklimaat in het aanliggende gebied. Een rechtstreekse verbinding kan een impuls geven aan recreatie, horeca en het mkb. Wat gaan we daarvoor doen? We gaan met alle belanghebbenden en eigenaren onderzoeken wat een wenselijk en haalbaar scenario is om het aanliggende gebied te her ontwikkelen.

Daarbij kijken we ook op welke wijze een verbinding tussen het Stadsfront en het centrum aangelegd kan worden.

22

Wat gaat het kosten? Voor het onderzoeken van de scenario’s en visie vorming is procesbegeleiding en kennis op het gebied van GREX en stedenbouw nodig. Verwachte proceskosten € 25.000,- (incl. btw). Voor het verbeteren van de verbinding tussen Stadsfront en het centrum is een grondpositie van de gemeente nodig. Hiermee kan de gewenste laan/boulevard tussen het centrum en Stadsfront worden aangelegd. Verwachte kosten voor aankoop en inrichten zijn geschat op € 175.000,- (excl. btw). Totaal gevraagde bedrag is € 200.000,- . De kapitaallast bedraagt €9.000/jr (30j).

Herinrichting Herenstraat / Kerkplein te Slagharen Wat willen we bereiken? Een aantrekkelijk verblijfsgebied in het centrum van Slagharen. Met dit bedrag wil men de volgende doelstellingen bereiken : - Het verbeteren van de winkelstructuur aan het plein; - Het verbeteren van de toegankelijkheid naar de winkels door verbetering openbare ruimte; - Het verbeteren van de parkeermogelijkheid; - Het vindbaar maken van het centrumgebied voor bezoekers van het attractiepark; - Het vitaal maken en houden van de winkelkern in het centrumgebied; - Het centrum voorbereiden op het kunnen verwerken van extreme regen en extreme hitte. Waarom? (Argumenten) Dorpsbelangen Slagharen wil graag een dorpskern creëren om samen te komen op een terras, te wonen, te winkelen, een ijsje te eten en verhalen te vertellen. Kortom een levendig, kloppend hart. Hiervoor is binnen de Dorpsvisie Slagharen een schetsontwerp met een ontwikkelvisie opgesteld door een gerenommeerd bureau. Deze bevat o.a. het inrichten van een deel van de Herenstraat als shared-space gebied welke een multifunctionele functie krijgt. Hier wordt gewinkeld, boodschappen gehaald bij de supermarkt, gerecreëerd door bezoekers vanuit o.a. het attractiepark, kunnen festiviteiten plaatsvinden, krijgt een horeca en woonfunctie en is de toegang naar de kerk.

De gemeente heeft zich in 2021 bereid verklaard te helpen met de ontwikkeling en uitwerking van de plannen en waar mogelijk financieel bij te dragen. Dorpsbelangen participeert door het voortouw in de planontwikkeling op zich te nemen. Zij nemen het voortouw in het benaderen van de benodigde partijen om de ontwikkelingen tot stand te brengen. Wat gaan we daarvoor doen? De nieuwbouw van een appartementencomplex met op de begane grond een cafe-restaurant met terras; Het verleggen van een deel van de Dr.Willemslaan ter verbetering van het parkeren in het centrumgebied; Het her inrichten van de openbare ruimte zodat betere ruimte ontstaat voor parkeren en er een autoluw plein ontstaat waar de auto “op bezoek“ is; Het toepassen van meer groen zodat het plein minder “versteend” overkomt; Het aanleggen van klimaatadaptieve maatregelen ter vermindering van opwarming van de omgeving en opvang van water tijdens hevige regenbuien; Het creëren van terrassen en ruimte voor aanliggende winkels. Wat gaat het kosten? De kosten zijn vanuit het schetsontwerp 2021 zijn geraamd op € 900.000,Dit bedrag is verhoogd t.o.v. de bedragen genoemd in 2021. De verhoging vanwege een vergroting van het her in te richten gebied. Het deel Herenstraat tussen Coevorderweg en de Dr.Willemslaan wordt meegenomen in het werk zodat het een geheel vormt en goed op elkaar aansluit.

Ook zijn de in 2021 geraamde kosten verhoogd t.g.v. de prijsstijgingen van materialen en brandstoffen. Eventuele vervanging van de riolering wordt separaat tlv het onderhoud van de riolering gebracht. De kosten voor klimaatadaptieve maatregelen worden voor 30 % gedekt uit een provinciale bijdrage en uit het DPRA budget binnen het GRP. Het benodigd krediet vergt een kapitaalslast ter grootte van € 45.000,-

23

De eerste investeringen worden met ingang van 2023 verwacht. In de aanloop hier na toe is een voorbereidingskrediet nodig. Zie hiervoor de 2e Berap 2021. De geplande werkzaamheden sluiten aan bij de ontwikkeling om 16 appartementen te realiseren op de hoek Dr. Willemslaan/Herenstraat. Naar verwachting is met ingang van 2023 het investeringsbudget nodig voor het bouwrijp maken van de omgeving van de bouWtKavel van de te bouwen appartementen. Later (na realisatie appartementencomplex) volgt de totale herinrichting. Na gereedkomen van het schetsontwerp zullen subsidiebijdragen worden aangevraagd. Hierbij gaat het om bijv. provinciale bijdrage uit het verkeersveiligheidsbudget en bijdrage vanuit het budget DPRA.

Project Gezonde Schoolpleinen (vs 0.2a) Wat willen we bereiken? Dat zoveel mogelijk scholen in de gemeente geholpen worden om van hun schoolplein een Groen ofwel een Gezond Schoolplein te maken. Ofwel: Dat zoveel mogelijk scholen in de gemeente in staat worden gesteld om mee te liften met het project Groene Schoolpleinen Overijssel. Zie: https://www.natuurvoorelkaar.nl/project/4/groene-schoolpleinen Het projectdoel hiervan is: alle schoolpleinen in Overijssel groen in 2025. Waarom? (Argumenten) 1. Groene schoolpleinen hebben een positief effect op de cognitieve, motorische en sociale ontwikkeling van kinderen. Groene schoolpleinen dragen ook bij aan gemeentelijke opgaven rondom biodiversiteit, klimaatadaptatie, sociale kwaliteit, welzijn en gezondheid. 2. Een groen schoolplein is beleidsveld-overstijgend en op meerdere vlakken dus een kans voor de verwezenlijking van de ambities van de gemeente. Dit voorstel draagt effectief bij aan het programma Gezonde Leefomgeving en het programma Klimaat en Water. 3. De scholen worden hiermee geholpen om de financiering van een Groen Schoolplein rond te krijgen en gebruik te maken van de regeling van de Provincie Overijssel. De scholen zelf kunnen subsidie hiervoor krijgen van de Provincie Overijssel: €10.000 + €100 per boom; deze regeling geldt t/m 2024.

Het gat tussen wat een Groen Schoolplein kost (richtbedrag €50.000) en de bijdrage die de provincie biedt (€10.000) is voor de meeste scholen nu nog te groot. 4. Het provinciale projectteam heeft Hardenberg gevraagd om partnergemeente te worden, omdat dit helpt om het projectdoel te verwezenlijken. Wat gaan we daarvoor doen? We worden hiervoor “partnergemeente” van het project “Groene schoolpleinen Overijssel”; we maken zoveel mogelijk gebruik van het provinciale projectteam, de Koppel en onze lokale gezondheidsgroepen om de ambtelijke inzet beperkt te houden. Een regeling treffen dat scholen die van hun schoolplein een Gezond Schoolplein maken, hiervoor van de gemeente een bijdrage kunnen krijgen van gemiddeld €20.000; maximaal tot het subsidieplafond is bereikt. Wat gaat het kosten? €480.000 incidenteel, periode 2023 t/m 2026; Dit bedrag is gebaseerd op 24 scholen x een bijdrage ad €20.000 (incl. btw) per school. Op een totaal van 48 scholen, betekent dit dat we ervan uitgaan, dat de helft van de scholen zal (willen of kunnen) meedoen. Alternatieve dekking is wellicht mogelijk uit het nieuwe GRP voor zover het bijdraagt aan de gemeentelijke watertaken. Maximaal €100.000 projectbudget uit GRP. Het geld uit het GRP mag alleen besteed worden aan het ontstenen en afkoppelen van verhard oppervlak.

Ter indicatie: ontstenen kost plm €25/m, voor €100.000 kan 4000m2 worden ontsteend; dat komt overeen met 20 scholen x 200 m2. Dit is wel een extra prestatie-eis, die voor sommige scholen ook een belemmering kan zijn; daarom het bedrag uit het GRP beperkt houden ten opzichte van het totaal. Eventueel: NPO-gelden (Nationaal Programma Onderwijsachterstanden)

24

Inzet doelgroepen in het groenonderhoud Wat willen we bereiken? We willen het openbaar gebied blijven onderhouden op het afgesproken kwaliteitsniveau met inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en daarmee een bijdrage leveren aan een inclusieve samenleving en een veilige en schone leefomgeving. Waarom? (Argumenten) We willen graag mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een werkplek (blijven) bieden. Een deel van werk in het openbaar groen is uitermate geschikt voor deze doelgroep. Wat gaan we daarvoor doen? Bij het Domein Openbaar Gebied werken op dit moment ongeveer 100 medewerkers met een SW-status (Sociale Werkvoorziening), voornamelijk in het beheer van het openbaar groen. Door de invoering van de Participatiewet in 2015 worden geen nieuwe mensen toegelaten tot de SW. We willen de sw-medewerkers die uitstromen (voornamelijk door pensionering) vervangen door nieuwe collega’s met een afstand tot de arbeidsmarkt en hiervoor een passende begeleiding bieden. De uitstroom voor de komende jaren is bekend: gemiddeld 5 per jaar. Wat gaat het kosten? Met de uitstroom vanuit de SW wordt ook de SW-subsidie vanuit de Rijksoverheid beëindigd. Voor het inzetten van 'nieuwe' doelgroepers' (met een registratie in het doelgroepenregister) krijgen we voor een deel van de loonsom een loonkostensubsidie die afhankelijk is van de loonwaarde.

Op basis van de verwachte uitstroom vragen we de volgende bedragen structureel op te nemen en ten laste te brengen van de begroting 2023 e.v. In de afgelopen jaren is structureel geld beschikbaar gesteld om de loonsom van de doelgroep medewerkers te financieren (in 2022 totaal €540.000). Door een wijziging in de CAO voor ambtenaren is het minimumloon gestegen. De begrote kosten ten opzichte van voorgaande jaren zijn daardoor ook gestegen. Hiermee is in deze opzet rekening gehouden.

Opwaardering Groene Woonomgeving Wat willen we bereiken? De achteruitgang van groen in oudere wijken stoppen, door ook hier te investeren in kwaliteit van de woonomgeving. Met dit voorstel dragen we tevens bij aan de doelen voor klimaatadaptatie en voor biodiversiteit binnen de bebouwde omgeving. Waarom? (Argumenten) 1. In het coalitieakkoord hebben we gezegd, dat we de kwaliteit van de woonomgeving van groot belang achten en: Bij een gezonde leefomgeving voor jong en oud horen ruime groenvoorzieningen. Dit geldt niet alleen voor nieuwe woongebieden die we ontwikkelen, maar ook voor de bestaande wijken. 2. In met name oudere buurten zien we een afname van de kwaliteit van groen. Uit inventarisatie blijkt dat ca. 10% van de heesterbeplantingen in bestaande wijken niet meer voldoet aan het vastgestelde niveau voor de technische staat. De norm is CROW niveau B. Ca. 2% heeft niveau C en ca. 8% heeft niveau D; Bij niveau D is officieel sprake van een situatie die alleen nog met renovatie/ opnieuw aanleggen valt te herstellen, bijvoorbeeld plantvakken waar nagenoeg geen struik meer staat. Oorzaken zijn: aftakeling van de beplanting door ouderdom of uitputting van de bodem, en problemen met wortelopdruk (boomwortels die de bestrating opdrukken) waardoor bomen niet kunnen worden gehandhaafd.

Hierover krijgen we van inwoners (-groepen) jaarlijks meldingen / verzoeken om een opwaardering. 3. Binnen de reguliere onderhoudsmiddelen is geen structurele voorziening begroot voor het oplossen van dergelijke knelpunten of onderhoudsachterstanden. De BBV-regels voor de gemeentebegroting gaan er vanuit dat de gemeente een actueel meerjarig beheerplan heeft vastgesteld en op basis hiervan de benodigde middelen voor instandhouding heeft opgenomen in de begroting. 4. Meer groen in de woonomgeving is niet altijd een kwestie van meer vierkante meters. Meer groen in bestaande wijken is ook/ vooral te behalen met revitalisering/ opwaardering van bestaand groen. Concreet door: herbeplanting en bodemverbetering. We kijken per situatie hoe we de middelen het meest doelmatig kunnen inzetten.

25

5.

In de uitvoering hebben we niet alleen het groen, maar de heel kwaliteit van de woonomgeving op het oog en streven we ernaar waar mogelijk combinaties te maken met andere disciplines. Daarbij gaat het er ook om een bijdrage te leveren aan de doelen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit en een gezonde leefomgeving.

Wat gaan we daarvoor doen? a) Renovatie van kale plantvakken b) Bodemverbetering en herinplant bij slecht groeiende bomen c) Oplossen van knelpunten met bomen, zoals wortelopdruk Voor het toegekende budget maken we een uitvoeringsprogramma (fasering) op basis van de reeds geïnventariseerde knelpunten/ aanvragen van inwoners die er reeds liggen. Een deel van het budget houden we daarbij apart om flexibel te kunnen inhaken op kansen en vragen vanuit de PB’s die zich tussentijds voordoen. Wat gaat het kosten? €1,2 miljoen (excl. btw) incidenteel voor de periode 2023 t/m 2026; dat is €300.000 per jaar. Dit bedrag is gebaseerd op de genoemde 10%, wat neerkomt op 481.000 m2. De voorbereidende werkzaamheden worden door de eigen dienst opgepakt. De feitelijke uitvoering wordt aanbesteed.

Pollers Wat willen we bereiken? De binnenstad Hardenberg verkeersluw houden en sluiproutes te blokkeren. Waarom? (Argumenten) Er voor zorgen dat het winkelend publiek wordt beschermd tegen ongewenste voertuigen in het voetgangersgebied. Wat gaan we daarvoor doen? We hebben sinds 2010 dynamische bollards (verzinkbare rvs palen) in het centrum. Deze moeten ervoor zorgen dat er alleen in het centrum gereden kan worden tussen 07.00-12.00 en 18.00-23.00 uur (koopavond van 21.00-23.00). Aan de bollards is in de afgelopen jaren klein onderhoud uitgevoerd, maar zijn grotere vervangingen achterweg gelaten. Op dit moment is er door ouderdom een aantal niet in werking. Dit is een ongewenste situatie, ook volgens de ondernemers. Daarom wordt voorgesteld alle noodzakelijke vervangingen uit te voeren en de installaties tevens te updaten met de actuele technieken. Hiervoor is een vervangingsinvestering noodzakelijk van € 300.000. Wat gaat het kosten? Investering vanwege levensduur verlengend groot onderhoud: € 300.000 exclusief BTW. Kapitaallast o.b.v. 7 jaar lineaire afschrijving, rente 2,00%: € 49.000.

Ruimte voor spelen en bewegen Wat willen we bereiken? In een gezonde leefomgeving kunnen inwoners in de gemeente Hardenberg samen spelen, sporten en bewegen en elkaar ontmoeten. Met dit nieuwe speelruimteplan willen we kinderen, jongeren en gezinnen een aantrekkelijk woonmilieu geven, waar speelplaatsen, sportvoorzieningen en ontmoetingsplekken een goede plaats innemen in de openbare ruimte. Waarom? (Argumenten) 1.1 In onze omgevingsvisie en coalitieprogramma hebben we aangegeven, dat we de kwaliteit van de woonomgeving van groot belang vinden. Bij een gezonde leefomgeving horen toegankelijke sport- en speelvoorzieningen in de openbare ruimte. 1.2 De afgelopen 10 jaar heeft er niet of nauwelijks vervanging plaatsgevonden. 1.3 Gelet op de ontstane vervangingsachterstand is het belangrijk om snel een begin te maken met vervanging. Dit betreft geen uitbreiding maar alleen de instandhouding van het bestaande niveau. 1.4 Veel sport- en speelvoorzieningen in de bestaande wijken zijn verouderd en niet meer uitnodigend om kinderen en jongeren in beweging te krijgen. 2.1 Speelruimtebeleid is een nieuwe taak voor de organisatie. Uitvoering van het beleid vraagt om ambtelijke begeleiding.

26

3.2 Verhoging van het budget voor de speeltuinsubsidies is nodig omdat bij voortzetting en vernieuwing van de bestaande regeling er meer scholen of verenigingen aanspraak op kunnen maken. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Structureel werk maken van vervanging en vernieuwing van sport- en speelvoorzieningen in bestaande wijken 2. Aanstellen van 0,5 fte adviseur uitvoering speelruimtebeleid 3. Vernieuwing van de regeling voor o.a. scholen om hun speelruimte open te stellen voor de buurt Wat gaat het kosten? 1. €297.000 (jaarlijkse uitgaven voor vervanging en vernieuwing) 2. €60.000 (fte) 3. €38.800 (bijdrageregeling voor o.a. scholen)

Verduurzaming openbare verlichting 2e fase (vs 0.2) Wat willen we bereiken? Openbare verlichting draagt bij aan een veilige en leefbare woon- en leefomgeving. Er worden hoge eisen gesteld aan de kwaliteit van de openbare verlichting. Bijvoorbeeld het minimaliseren van het energieverbruik (kosten) i.r.t. de gewenste hoeveelheid licht op een bepaald moment van de avond en nacht. In 2023 loopt het huidige programma af. We stellen een vervolg voor (fase 2) in 2024 en 2025 om zo de verduurzaming door vervanging, van de resterende conventionele verlichting, volledig af te ronden. Waarom? (Argumenten) De gemeente maakt de openbare verlichting zo duurzaam mogelijk onder het motto “Verlichten als het moet en donker waar dit kan”. Het energiezuinig maken van verlichting draagt bij aan de duurzaamheid ambities van de gemeente, aan klimaat doelstelling (CO2 reductie) en kostenbeheersing. De verwachting is ook dat deze aanpak bijdraagt bij aan de algemene bewustwording over het duurzaam omgaan met energie. Wat gaan we daarvoor doen? Deze 2e fase betreft de vervanging van de laatste nog conventionele straatverlichting in de gemeente. Met de Plaatselijke Belangen en inwoners en organisaties stellen we vast waar wel, waar minder of waar geen verlichting nodig is.

We betrekken innovaties op het gebied van openbare verlichting bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma dat in 2024 wordt gestart. Wat gaat het kosten? Om het areaal volledig te verduurzamen en te laten voldoen aan de huidige eisen en richtlijnen is een aanvullende vervangingsinvestering nodig. Dit betreft dan voor de jaren 2024 en voor 2025. We stellen voor het restant bedrag vanuit fase 1 in het krediet van fase 2 onder te brengen. Vervangingsinvestering: € 600.000,- exclusief BTW (2x €300.000,--) Looptijd: 2024, 2025. Jaarlast: Afschrijving 20 jaar (o.b.v. vastgesteld beleid), rente 2%. Kapitaallast: afschrijving € 30.000 + rente € 12.000 = € 42.000. Rente m.i.v. 2024, afschrijving ingaande 2026 (tenzij krediet in 2 delen moet worden gesplitst). Met in achtneming van de huidige inkoop- en energieprijzen is een terugverdientijd van 12,5 jaar reëel. De technische afschrijvingstermijn is 25 jaar. Er worden besparingen op het onderhoud (langere levensduur lampen) en het energieverbruik (Led verlichting) verwacht. Energieprijzen fluctueren echter waardoor een inschatting lastig is maken. Dit is ook afhankelijk hoe de prijsvorming er in de komende jaren uit gaan zien. Het noodzakelijke onderhoud- en de energiekosten worden uit de exploitatie bekostigd.

27

Vervanging verkeersregelinstallaties v 0.2 Wat willen we bereiken? Goed werkende verkeersregelinstallaties op kruispunten zijn belangrijk voor het efficiënt managen van verkeerstromen en vormen een belangrijke schakel de bereikbaarheid van het (winkel)centrum, de bedrijventerreinen, omgeving ziekenhuis, de sportboulevard, en de bereikbaarheid van woonwijken in Hardenberg. Installaties dienen te voldoen aan de geldende (veiligheid)eisen en normeringen. Waarom? (Argumenten) Diverse verkeersregelinstallaties (J.C. Kellerlaan en de Westeindigerdijk) zijn de komende jaren (2023 – 2026) aan vervanging toe. Wij willen voorkomen dat de economische en de technische levensduur van de installaties te ver worden overschreden. De betreffende installaties dateren uit de periode 2008 – 2010 (één installatie is meer dan 25 jaar oud) en zijn in de periode 2023 - 2026 technisch en financieel afgeschreven. Naar mate de installaties ouder worden neemt de kans op storingen en het onderhoud toe. Vervangende materialen voor de verkeersregelautomaten zijn steeds moeilijker te verkrijgen om ze worden uitgefaseerd. De beslissing tot een vergelijkbare vervanging hangt nauw samen met in de toekomst verwachte groei van de mobiliteit (auto/fiets) en mogelijke wijzigingen in verkeerstromen. Hierbij is ook aandacht voor specifieke typen verkeersdeelnemers.

Voorafgaand aan de vervanging is daarom nader onderzoek nodig om een nieuw toekomstbestendig ontwerp te maken. Met de vervanging willen we toegroeien naar intelligente regelsystemen (zgn: iVRI) om daarmee een veilige verkeersafwikkeling en een goede doorstroming nog verder te verbeteren. Met iVRI’s is het mogelijk op basis van aanbod (Talking Traffic) verkeersstromen op kruispunten efficiënt te sturen. Wat gaan we daarvoor doen? Uitvoeren onderzoek, het opstellen van nieuwe ontwerpen en berekeningen. Het mogelijke optimalisering van kruispunten. Het geheel of gedeeltelijk vervangen van installaties incl. de hard- en software. De gevraagde investeringen willen we in de tijd afstemmen met overige programma’s en nog te plannen onderhoudsplannen waar een raakvlak mee bestaat, mede ook om daarmee de overlast van de uitvoering van werkzaamheden tot een minimum te beperken. Wat gaat het kosten? In de periode 2023 – 2026 is een totaal vervangingsbudget nodig ad. € 1.272.000,-- miljoen, te verdelen over de jaren: - 2023 € 192.000,-- 2024 -------- 2025 -------- 2026 € 1.080.000,-Kapitaallast o.b.v. 15 jr lineaire afschrijving en 2,00% rente: Bedrag van € 192.000: afschrijving € 12.800 + rente € 3.840 = € 16.640. Rentelast m.i.v. 2023, afschrijving m.i.v. 2024. Bedrag van € 1.080.000: afschrijving € 72.000 + rente € 21.600 = € 93.600. Rente ingaande 2026, afschrijving 2027.

Het noodzakelijke onderhoud- en de energiekosten worden uit de exploitatie bekostigd.

28

Uitwerken laadvisie Wat willen we bereiken? Een goede infrastructuur van laadpalen, voor personen en bedrijfsverkeer, waarmee elektrisch rijden in Hardenberg wordt gestimuleerd en gefaciliteerd. Waarom? (Argumenten) Om het gebruik van elektrisch rijden te stimuleren en te faciliteren is de gemeente verplicht om jaarlijks (pro-actief) een aantal openbare laadpalen te (laten) plaatsen. Hiervoor wordt een laadvisie afgerond, waarin wordt aangegeven welke locaties daarvoor het meest geschikt zijn. Maar er moet ook nog beleid worden ontwikkeld voor bedrijfsterreinen en logistiek, waarbij ook een experiment met een laadplein opgezet zou kunnen worden. Tenslotte is het zinvol een bedrag achter de hand te hebben voor onrendabele laadpalen (laadpalen die niet in de laadvisie zijn opgenomen, maar om moverende redenen wel gewenst zijn). Wat gaan we daarvoor doen? Het (laten) ontwikkelen van een laadvisie en onderzoek doen naar de kansen voor laadpleinen en -locaties op of nabij bedrijfsterreinen. Wat gaat het kosten? De visie en uitvoering daarvan wordt geraamd op € 40.000,-, excl btw. Vanuit het project Duurzaamheid kan de planvorming worden gedekt. Voor het jaar 2023 is daarom aanvullend een bedrag van € 25.000,- geraamd. Vanuit Duurzaamheid kan dekking plaatsvinden voor het resterende bedrag van € 15.000 ten behoeve van de planvorming.

Verkeersveiligheid N 36 Wat willen we bereiken? Een verkeersveilige N36, als opstap naar een A36 op lange termijn. Waarom? (Argumenten) In het coalitieakkoord is opgenomen dat wordt ingezet op een verbetering van de verkeersveiligheid van de N36, met een lobby van N36 naar A36. Het Rijk heeft € 115 miljoen beschikbaar komt voor de verbetering van de verkeersveiligheid van de N36, waarmee de ambitie om de veiligheid te verbeteren (grotendeels) kan worden ingevuld. De minister heeft aangegeven de verkeersveiligheidsmaatregelen met de regionale partijen te willen opstellen. Wat gaan we daarvoor doen? Het treffen van maatregelen op en langs de weg is complex, ingrijpend en primair een verantwoordelijkheid van het Rijk. Om het gemeentelijke belang in het onderzoekstraject te borgen en aandacht te vragen voor specifieke gemeentelijke problemen (o.a. tachtig bunderweg), is ambtelijke inzet en eventueel specifiek onderzoek noodzakelijk. Daarvoor zal ambtelijke capaciteit vrijgemaakt moeten worden en mogelijk op bepaalde, lokale vraagstukken specifiek onderzoek noodzakelijk kunnen zijn om goed onderbouwd de discussies te kunnen voeren. Wat gaat het kosten? Vooralsnog is voor het jaar 2023 € 60.000,- (excl. btw ) geraamd als exploitatielast voor de gemeente Hardenberg. De lasten voor de jaren daarna zijn nu nog niet in te schatten.

Er is op dit moment geen sprake van investeringslasten, maar er zal wellicht een financiële bijdrage van de regionale partijen worden gevraagd als de 115 miljoen niet toereikend blijkt. Ook voor de ombouw naar een A36 op lange termijn zal dit waarschijnlijk het geval zijn. .

29

Nedersaksenlijn Wat willen we bereiken? De realisatie van de Nedersaksenlijn; een rail verbinding tussen Twente en Groningen waarin Hardenberg een spoorknooppunt wordt (verbinding richting Zwolle en Duitsland). Waarom? (Argumenten) Voor de ontwikkeling van Noordoost Nederland is goede bereikbaarheid van groot belang. De Nedersaksenlijn zal grote positieve invloed hebben op de sociaal economische ontwikkeling van deze regio. Ook voor Hardenberg brengt dit grote kansen met zich mee. Onderwijslocatie komen dichterbij te liggen waardoor het onderwijsniveau in onze gemeente zal gaan stijgen. De in onze gemeente beschikbare arbeidsplaatsen komen dan ook meer beschikbaar voor de arbeidsmarkt in Drenthe en Groningen. Wat gaan we daarvoor doen? Samen met het ministerie, de drie provincies en de omliggende gemeenten het in 2022 opgestelde bidbook verder uitwerken in een MIRT-onderzoek. In coalitieakkoord is opgenomen dat de gemeente Hardenberg een actieve rol wil vervullen. Derhalve zal er ambtelijke capaciteit vrijgemaakt moeten worden om dit project goed te ondersteunen en mogelijk op bepaalde sub-onderdelen te trekken. Daarnaast zal er gezamenlijk extern onderzoek worden gedaan en een lobbytraject opgesteld moeten worden. Wat gaat het kosten? Vooralsnog is voor het jaar 2023 € 130.000,- (excl. btw) geraamd als exploitatielasten voor de gemeente Hardenberg.

De lasten voor de jaren daarna zijn nu nog niet in te schatten. Er is op dit moment geen sprake van investeringslasten.

Verbetering leefomgeving van vissen in stedelijk gebied Wat willen we bereiken? We willen graag stedelijke vijvers waarin vissen, watervogels en insecten leven. We willen voorkomen dat er nogmaals vissterfte optreedt in de vijvers van Baalder. Waarom? (Argumenten) • Voor een levendige vijver in de woonwijk; • Voor een natuurlijke dierlijke voedselketen, ecosysteem; • Voor de biodiversiteit; • Voor de bewoners om dicht bij huis te kunnen vissen; • Voor de bewoners om niet nogmaals zoveel dierenleed te zien. Wat gaan we daarvoor doen? Beluchters plaatsen in de vijvers van Baalder. Ter hoogte van sporthal De Kamp en de vijver bij de Boerderij. Wat gaat het kosten? De kosten voor de aanleg van de beluchters zijn €25.000,- (excl. btw) met een kapitaallast van €5.500 (5 jr en 2% rente) De jaarlijkse onderhoudskosten bedragen €5.000,-.

30

Reconstructie Schapenweg / Slotweg te Bergentheim Wat willen wij bereiken Dat de Schapenweg / Slotweg geschikt is als veilige verkeersontsluiting voor de nieuwbouwwijk Möllincksvaart en dat deze als veilige verkeersverbinding tussen de Kanaalweg-West en de Hardenbergerweg gebruikt kan worden voor alle betreffende verkeersdoelgroepen. Met dit project willen wij de volgende doelstellingen bereiken. 1. Een verkeersveilige verbinding voor fiets- en gemotoriseerd verkeer tussen de Kanaalweg-West en de Hardenbergerweg; 2. Een verkeersverbinding met een wegprofiel dat is afgestemd op het toekomstige gebruik; 3. Een fietsverbinding waar fietsers, waaronder veel schoolgaande jeugd, zich veilig voelen in combinatie met auto- en landbouwverkeer; 4. Een goede ontsluiting voor de in ontwikkeling zijnde woonwijk Möllincksvaart; 5. Het goed bereikbaar houden van de begraafplaats; 6. Aan de nadrukkelijke wens van Plaatselijk Belang Bergentheim tegemoet komen om de weg veiliger te maken. Locatie

Waarom? (argumenten) In 2000 is de ontwikkeling van de wijk Möllincksvaart gestart. Tot op heden is circa 50% van het totale plangebied bebouwd en ingericht. Binnen Bergentheim is er nog volop behoefte aan nieuwe woningen en Möllincksvaart is daar de meest logische en geschikte locatie voor. In juli 2022 is er een samenwerkingsovereenkomst ondertekend tussen de gemeente Hardenberg en Rotij Projectontwikkeling. Binnen deze overeenkomst worden er nog 170 woningen gebouwd, waarna de wijk Möllincksvaart volledig is afgerond. Op dit moment vindt de verkeersontsluiting van Möllincksvaart volledig plaats op de Kanaalweg-West, maar door de uitbreiding van deze woonwijk ontstaat de noodzaak om een extra verkeersontsluiting te maken. Deze extra aansluiting wordt gerealiseerd op de Schapenweg. De Schapenweg is er momenteel niet op ingericht om de huidige, en daarnaast de toekomstige verkeerstoename op een veilige manier af te wikkelen. Door de ontwikkeling van de woonwijk zullen ook verkeersstromen van vooral fietsers vanuit de kern Bergentheim veranderen. Deze gaan naar verwachting ook gedeeltelijk hun weg zoeken via de Schapenweg naar de Hardenbergerweg. Rotij heeft op verzoek van de gemeente onderzoeken laten verrichten naar de te verwachten verkeersgroei en de noodzaak van aanpassingen van deze weg.

Hierbij waren de gemeentelijke randvoorwaarden dat fietsers op een veilige manier in combinatie met auto’s en landbouwverkeer, richting de Hardenbergerweg en de Kanaalweg-West moeten kunnen fietsen. Zowel uit dit onderzoek als uit de recent vastgestelde wegcategoriseringbeleid blijkt dat aanpassing van het wegprofiel noodzakelijk is.

31

Conclusies uit het onderzoek zijn: 1. In de huidige situatie is er geen goede ontsluiting vanaf Bergentheim richting het zuidwesten naar de Hardenbergerweg en/of de N36 voor zowel gemotoriseerde verkeer als het fietsverkeer; 2. De verkeersintensiteit van de Schapenweg/Slotweg neemt door de ontwikkeling van Möllincksvaart toe met circa 400 motorvoertuigen per dag; 3. Vanwege de geplande herinrichting van de Kanaalweg-West zal de verkeersintensiteit op de Schapenweg/Slotweg met nog eens 600 motorvoertuigen per dag stijgen. Binnen plaatselijk belang is al geruime tijd de nadrukkelijke wens geuit om de Schapenweg verkeersveiliger te maken. Met name voor fietsers en voetgangers. Met het uitvoeren van de voorgestelde aanpassingen die uit de onderzoeken noodzakelijk blijken, wordt aan de wensen voldaan zoals PB deze stelt. De voorgenomen aanpassingen zijn tot stand gekomen in goede en constructieve samenwerking en afstemming met Ruimtelijk Domein, Openbaar Gebied en Rotij. Het verrichte verkeersonderzoek dat in opdracht van Rotij door Roelofs Advies is uitgevoerd, is in samenwerking met onze afdeling Verkeer opgezet en afgestemd. Wanneer? De aansluiting op de Schapenweg zal noodzakelijk zijn bij de start van fase 3.3 van de uitbreiding Möllincksvaart. Uitvoering reconstructie Schapenweg in 2025 en de civieltechnische voorbereiding daarvan in 2024. Wat gaan wij daarvoor doen? 1.

Aanleggen van een aansluiting van Möllincksvaart op de Schapenweg; 2. Het aanpassen van de kruising van de Kanaalweg-West met de Schapenweg; 3. Het aanpassen van het wegprofiel van de Schapenweg, waarbij de huidige weg met een breedte van circa 4 meter (inclusief bermverharding) wordt verbreed naar 6,00 meter, met daarbinnen aan weerszijden een fietsstrook van 1,90 meter; 4. Aanbrengen van een drempelplateau ter plaatse van de kruising Slotweg/Schapenweg/Veldweg; 5. Het aanpassen van de aansluiting Slotweg/Hardenbergerweg om de oversteekbaarheid te verbeteren voor fietsers. Wat gaat het kosten? Bij het aangaan van de samenwerkingsovereenkomst is bepaald dat de gewenste aanpassingen van de Schapenweg/Slotweg deels voortkomen vanwege de ontwikkeling Möllincksvaart en deels het gevolg is van de algemene verkeersgroei in Bergentheim. Dit heeft ertoe geleid dat de kosten voor de wegreconstructie verdeeld worden tussen de ontwikkelaar en de Gemeente (50% - 50%). De totale kosten zijn geraamd op (afgeronde bedragen) € 1.157.200,-. Dit is inclusief een risicoreservering van € 194.100,-. Vanuit het budget onderhoud wegen was voor de komende periode een bedrag gereserveerd van € 29.000,-. Vanuit subsidies rekenen wij met een bijdrage van € 181.500,-, waarmee de totaal te investeren som € 946.700,- bedraagt. Bij een verdeling van 50/50 bedraagt de bijdrage van de gemeente € 473.350,-.

(alle bedragen inclusief BTW) Prijspeil van deze raming is 1 januari 2022. Vanwege de extreme prijsontwikkelingen op de markt en de uitvoeringsperiode van 2025 is het raadzaam om een indexering op te nemen voor het budget en het benodigde budget jaarlijks bij te stellen. Het benodigde krediet vergt een kapitaallast ter grootte van €25.280,- Met een afschrijvingstermijn van 30 jaren. De eerste investeringen worden in 2024 verwacht ten behoeve van de civieltechnische voorbereiding en onderzoeken. In de aanloop hiernaartoe is er een voorbereidingskrediet nodig. Hiervoor adviseren wij een bedrag van € 40.000,- op te nemen in de begroting van 2024. Uitvoering zal plaats vinden in 2025. Voor deze werkzaamheden is de gemeente Hardenberg de opdrachtgever en directievoerder. De ontwikkelaar zal uitsluitend een financiële bijdrage leveren zoals vastgesteld in de samenwerkingsovereenkomst. Vanuit de provincie verwachten wij voor dit project een subsidie te ontvangen van 25% ten behoeve van verbetering van de verkeersveiligheid (programma Mobiliteit Infra). Deze subsidie is voor een bedrag van € 181.500,- opgenomen in de kostenopzet. Binnen de samenwerkingsovereenkomst is overeengekomen dat de verkregen subsidie verdeeld wordt tussen de ontwikkelaar en de gemeente Hardenberg (50% - 50%). De gemeente zal deze subsidieaanvraag voor haar rekening nemen.

32

Gemeentelijk Grondstoffenplan (GGP) Wat willen we bereiken? Eindresultaat is het opleveren van een gedragen en doorleefde Gemeentelijk Grondstoffen Plan (GGP) samen met onze stakeholders. Waarom? (Argumenten) Wij willen het proces (aanvliegroute) samen en intensief met de stakeholders doorlopen zodat er een goed gedragen en doorleefde GGP ter besluitvorming aan de raad wordt aangeboden. Vooral in gesprek te gaan met onze inwoners want elke systeem verandering aangaande het afval – grondstoffen inzameling is van directe invloed op de levenssfeer. Wat gaan we daarvoor doen? Veelvuldig en daarmee ook intensief in gesprek te gaan met de stakeholders om zo informatie op te halen en deze ook met elkaar te bespreken en te interpreteren. Dit toetsen met de gestelde kaders namelijk milieu, service en kosten. We reserveren hiermee veel tijd aan de voorkant van het proces. Wat gaat het kosten? Totale kosten zijn € 100.000,- verdeeld over 2023 en 2024. Specificatie van de kosten worden verder uitgewerkt in een projectbegroting wanneer de stuurgroep voor het eerst (eind 2022) bij elkaar komt. Dekking kan plaatsvinden vanuit de voorziening Afval genaamd ‘door derden beklemmende middelen’.

Herijking agenda vrijetijdseconomie (VTE) Wat willen we bereiken? De VTE is één van de speerpuntsectoren van de economische koers van de gemeente. Over de wijze waarop deze sector ook in de toekomst van grote toegevoegde waarde kan blijven is recent onderzoek uitgevoerd. Voor de verdere versterking is extra inzet nodig op ondernemerschap (nieuwe productontwikkeling), versterking van het ecosysteem en bestemmingsontwikkeling. Waarom? (Argumenten) VTE is hét visitekaartje van de gemeente Hardenberg. Naast de economische waarde, vergroot het de brede welvaart. Het is een stuwend middel bij bredere vraagstukken zoals het woon- en vestigingsklimaat, imago, leefbaarheid en voorzieningen. Voor de sector gelden de volgende uitdagingen: 1. Vergroten van diversiteit en onderscheidend vermogen (verbreden trekkracht); 2. Aanbrengen van verbindingen, onderling en met de activiteiten en voorzieningen die de omgeving heeft; 3. Vergroten van de autonome kracht van de dagrecreatie ter verbreding van het toeristisch seizoen; 4. Verbeteren/versterken van het menselijk handelen en ondernemerschap aan de hand van clustervorming. Wat gaan we daarvoor doen? Door het bureau ZKA is een economische foto van de vrijetijdsector in de gemeente Hardenberg gemaakt met sectorinzichten, trends en opgaven.

Op basis van deze sectorfoto heeft ZKA daarnaast een adviesrapport opgesteld met een visie en strategie op de gastvrijheidssector. In de komende periode zal samen met de sector invulling worden gegeven aan een gedragen investeringsagenda. Wat gaat het kosten? PM. O.b.v. de op te stellen investeringsagenda kan worden bepaald welke gemeentelijke inzet (fte, geld) noodzakelijk is.

33

Inzet voor de agrarische sector Wat willen we bereiken? Versterking van onze inzet voor de ontwikkeling van de agrarische sector. Waarom? (Argumenten) In het coalitieakkoord 2022-2026 is gesteld, dat gelet op de grote maatschappelijke opgaven waar de sector voor staat de landbouw waardering en versterking verdient. De landbouw (agro en food) is één van de drie economische topsectoren in de gemeente Hardenberg. Wij willen dat de landbouw maximale ruimte wordt geboden binnen het gemeentelijke beleid. Daar waar agrarische ondernemers willen innoveren op en rond het eigen landbouwbedrijf zal de gemeente dat stimuleren en ondersteunen. Op beleidsmatig, regionaal / strategisch en projectniveau willen we onze inzet daarom vergroten. We verwachten veel planologische en vergunningsaanvragen van zowel stoppende als ontwikkelende en innoverende bedrijven en verschillende gebiedsprocessen in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Wat gaan we daarvoor doen? Om de gemeentelijke inzet voor de agrarische sector te versterken, wordt ingezet op een volwaardige inzet van een onafhankelijke ervencoach, het aanstellen van een eigen accounthouder agrarische bedrijven en extra inzet op regionaal strategisch niveau, beleidsmatig en project niveau. Wat gaat het kosten? € 225.000,- voor een periode van 4 jaar gebaseerd op de inzet van 2,5 fte.

Vergroenen van centrum Hardenberg Wat willen we bereiken? Een aantrekkelijk centrum maken en houden door meer vergroenen van het centrum. Waarom? (Argumenten) - Een vitaal centrum is belangrijk voor economie en het vestigingsklimaat van de stad. Vergroenen wordt door de ondernemers en consument gewaardeerd en draagt bij aan de beleving. - De toekomst van het centrum zal meer dan voorheen ook een fijne plek moeten zijn om te verblijven. - Vergoenen draagt bij aan klimaatadaptie (tegengaan hittestress, bevorderen biodiversiteit en goed voor wateropvang) Wat gaan we daarvoor doen? Vergroenen van de openbare ruimte. Dat kan door minder steen en letterlijk meer bloembakken en bomen, maar ook door geveltuinen te maken. In het laatste kwartaal wordt gestart met het planproces. Medio volgend jaar verwachten wij een plan gereed te hebben. Wat gaat het kosten? Afhankelijk van planvorming. Uitvoering 2023-2024. Indicatie van investering ca 500.000.- - 750.000.

34

Ontwikkeling Voorveghter en omgeving Wat willen we bereiken? 1. Een toekomstbestending Theater maken en houden 2. De investering moet katalysator zijn van een grotere ontwikkeling waarbij ook wordt gekeken naar de locatie Gedempte Haven 3. Integrale kwaliteitsimpuls voor dit gebied. Waarom? (Argumenten) De Voorveghter is succesvol, maar het theater voldoet niet meer aan de wensen en eisen van de tijd. De volgende ontwikkelingen spelen: - De kleedruimtes en artiestenontvangst zijn te klein; - Het toneel is te klein en er zijn geen zijtonelen; - De techniek dient op veel onderdelen vervangen te worden; - De laad en los situatie en regiepositie voldoen niet meer aan eisen van veiligheid en arbo; - De inventaris in meerdere ruimten is toe aan vervanging; - Met het oog op de toekomst en hoge bezettingsgraad van het theater is (beperkte) uitbreiding van de grote zaal gewenst - Toevoegen toneeltoren - Extra toevoeging van een kleine zaal en eventueel popzaal om breder pallet te kunnen bedienen. - Duurzaamheid en energiezuinige oplossingen vragen aandacht. Momenteel worden scenario’s onderzocht. In ruimtelijke zijn wordt bekeken waar en op welke wijze bovenstaande ontwikkelingen het beste ingevuld kunnen worden. Zo’n opgave beschouwen we niet op de postzegel zelf, maar kan een aanjager zijn voor een grotere stedelijke ontwikkeling.

Daarbij kijken wij ook naar de toekomst van de Gedempte Haven. Wat gaan we daarvoor doen? Studie naar de ruimtelijke, functioneel en financiële mogelijkheden. Gereed in 2023. Wat gaat het kosten? Uitvoering van het plan is uiteraard afhankelijk van de planvorming, maar zal een miljoeneninvestering zijn. PM

(nieuwe) Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe Wat willen we bereiken? De provincies Drenthe en Overijssel, de gemeenten Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg en Hoogeveen hebben in 2019 een Regio Deal gesloten met het Rijk voor de periode 2019-2023. De gezamenlijke investeringen in de regio om de brede welvaart te versterken zijn op dit moment in uitvoering. Bestuurlijk is besloten (december 2021) om een verkenning te doen naar een voortzetting van de samenwerking. Op basis van deze verkenning is (na instemming van het college) in opdracht van de stuurgroep (juli 2022) opdracht gegeven een propositie op te stellen voor een tweede Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe. Inzet is verdere versterking van de brede welvaart in de regio. Waarom? (Argumenten) Gemeenten en provincies hebben samen de ambitie de komende jaren de brede welvaart in het gebied te versterken. Het gezamenlijk streefbeeld bestaat uit een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor innovatieve economische ontwikkelingen, met passend onderwijs afgestemd op de economische structuur, goede bereikbaarheid en een toekomstbestendig, aantrekkelijk en aantrekkend woonklimaat. Wat gaan we daarvoor doen? Voor het aangaan van de Regio Deal wordt een propositie opgesteld (september 2022) die wordt voorgelegd aan colleges, raden en staten. Er wordt gekoerst op het indienen van een aanvraag in november.

Toekenning van de deal zou in februari kunnen gaan plaatsvinden. Een definitieve dealtekst zou eerst dan worden opgesteld, deze wordt definitief bij ondertekening (vermoedelijk zomer 2023). Een uitvoeringsplan dient alsdan worden vastgesteld.

35

Wat gaat het kosten? PM. Op dit moment is nog geen conceptplan gereed, ook voor afspraken rondom financiering en co-financiering is nog geen duidelijkheid. De huidige regiodeal wordt betaald in een viertal jaarbedragen. Verwacht wordt dat dit voor de mogelijke nieuwe deal eveneens zal gelden (2023-2026 of wellicht 2024-2027)

Voorstel vervangingskosten meubilair Wat willen we bereiken? Een structurele meerjarenbegroting voor het faciliteren van goede werkplekken en overlegkamers in de gemeentelijke gebouwen waar medewerkers van de gemeente Hardenberg werken. Waarom? (Argumenten) Bij het opstellen van de demarcatielijst van taakverdeling tussen facilitaire zaken en OG is gebleken dat budget voor vervangingen of groot onderhoud niet is begroot voor onder andere het vervangen van los meubilair, zoals werkplekken en vergadertafels. Het meubilair in de meeste gebouwen is inmiddels meer dan 10 jaar oud. Economisch dus al afgeschreven. Om adequaat te kunnen inspelen op defecten en veranderingen zoals het nieuwe thuis- en samenwerken wordt er alvast voor de vervangingsronde budget aangevraagd. De meerjarenplanning en strategie voor het vervangen van los meubilair moet in detail verder uitgewerkt worden. Uitgangspunt is om periodiek alles in 1 keer te vervangen. Afwegingen hierbij zijn bijvoorbeeld kosten, standaardisatie, toepassing van nieuwe functionaliteiten of nieuwe manieren van werken. Wat gaan we daarvoor doen? Het leveren van goede werkplekken en vergader faciliteiten per gebouw. Wat gaat het kosten? Voor de vervangingsronde los meubilair: € 1.224.400,-. Dit is een globale begroting om vanaf volgend jaar niet voor verassingen te staan, maar direct in te kunnen spelen op defecten en veranderingen.

Een meerjarenplanning en begroting zal in het najaar van 2022 verder op detailniveau worden uitgewerkt.

Vestiging Gemeentehuis Raadzaal en collegekamers gemeentehuis Vergaderzalen gemeentehuis Restaurant gemeentehuis Gemeentewerf HB Zwembad Hattemat Zwembad De Kiefer Zwembad/sporthal de Slag LOC Samen doen Slagharen Samen doen Bergentheim Totaal

Aantal werkplekken € 2400,320

32 2 2 6 18 6 5

Aantal overlegkamers € 3000,12

4 0 1 2 2 1 0

Totaal € 804.000,€ 120.000,€ 60.000,€ 40.000,€ 88.800,€ 4.800,€ 7.800,€ 20.400,€ 49.200,€ 17.400,€ 12.000,€ 1.224.400,-

36

Toekomstbestendige bedrijventerreinen Wat willen we bereiken? Financiële ondersteuning bieden aan initiatieven ter bevordering van toekomstbestendigheid van bedrijventerreinen. Waarom? (Argumenten) Het toekomstbestendig maken en houden van bedrijventerreinen is een verantwoordelijkheid van gemeente en ondernemers. Onderdeel van de op te stellen bedrijventerreinenstrategie is nieuw beleid voor de revitalisering / het toekomstbestendig maken van bestaande bedrijventerreinen. Wat gaan we daarvoor doen? De aanpak is te bepalen in de nog op te stellen bedrijventerreinenstrategie. Onderdeel van deze strategie is een in te stellen vitaliteitsfonds. Bedrijven kunnen verzoeken indienen voor een financiële bijdrage ter verbetering van de vitaliteit en toekomstbestendigheid van bedrijventerreinen. Wij zullen spelregels hebben vast te stellen, op basis van de Algemene subsidieverordening, voor de beoordeling van ingediende verzoeken. Wat gaat het kosten? Op dit moment wordt gedacht aan minimaal het benutten van het in de begroting 2022 beschikbare bedrag voor de aanpak van “Blackspots”. De hoogte van het budget Blackspots bedraagt eenmalig € 213.000 en zal overgeheveld moeten worden naar 2023 e.v. Op basis van het nieuwe beleid kan extra budget noodzakelijk blijken. Provinciale Staten hebben bij besluit van 23 maart 2021 een bedrag van 3,7 miljoen ingezet.

Dit bedrag wordt voor de volgende zaken beschikbaar gesteld: - Faciliteren van een versnellingspool voor toekomstbestendige werklocaties (€0,8 miljoen) - Investeren in toekomstbestendig maken van werklocaties in Overijssel (€ 2,8 miljoen) - Delen van kennis (€ 0,1 miljoen)

37

GVVP (Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan) Wat willen we bereiken? Met het vaststellen van het gemeentelijk verkeer- en vervoerbeleid in het GVVP en het vrijmaken van de noodzakelijke middelen om uitvoering aan dit GVVP te geven zullen op termijn de leefbaarheid, infrastructuur, bereikbaarheid en de verkeersveiligheid in de gemeente structureel verbeteren. Waarom? (Argumenten) Het strategische mobiliteitsbeleid is vastgelegd in de omgevingsvisie Landstad Hardenberg en in het programma Mobiliteit. Als uitwerking van dit strategisch beleid is het GVVP opgesteld. In het programma Mobiliteit ligt de focus vooral op de bereikbaarheid en leefbaarheid van de gemeente als totaal. In het GVVP is er meer aandacht voor de lokale infrastructuur en de verkeersveiligheid. Het GVVP bestaat uit een visiedeel en een gebiedsgerichte uitwerking. In het visiedeel is uiteengezet hoe we de komende jaren het gemeentelijke beleid op het gebied van verkeer en vervoer willen vormgeven. Dit is een nadere uitwerking van eerder vastgestelde programma mobiliteit. Per vervoerswijze is aangegeven wat het te voeren beleid is en welke kwaliteiten we willen gaan toevoegen. Daarnaast zijn er beleidsuitspraken gedaan over logistiek en parkeren. Het visie deel geeft richting aan de inrichting van de openbare ruimte nu en in de toekomst.

Met het GVVP in de hand kunnen nieuwe ontwikkelingen (zoals woningbouw, brede scholen enz.) verkeersveilig en toekomstvast worden gerealiseerd. Het gebiedsgerichte deel geeft de vertaling van dit beleid naar concrete maatregelen en projecten binnen de kernen en het buitengebied.

Wat gaan we daarvoor doen? Het (concept-)GVVP is mede tot stand gekomen na een uitgebreide inventarisatie in de samenleving, gespreksrondes met de verschillende plaatselijke belangen en andere belangenorganisaties en input vanuit de samenleving. Het (concept)GVVP is met de raad besproken tijdens de raadsvergadering van 11 januari 2022. Daarbij is besloten het (gewijzigde) GVVP vast te stellen. Het GVVP is uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma voor 2022 en 2023. Wat gaat het kosten? Totaal investeringen 2022-2031 is € 9.850.000. 2022 :-> € 850.000. Daarna € 1.000.000 per jaar

38

Continuering RE-ACT Wat willen we bereiken? Door RE-ACT op te nemen in de structurele processen van de gemeente wordt verwacht zicht en grip te houden op overlastgevende, problematische en criminele jeugd(groepen). Op die manier kan escalatie worden beperkt al dan niet voorkomen. Daarmee beperken en of voorkomen we maatschappelijke onrust, maatschappelijke kosten en de invloed van criminele jongeren op jeugdgroepen die daar gevoelig voor zijn. Waarom? (Argumenten) Afgelopen 1,5 jaar is RE-ACT! Ingezet op basis vna de problematiek die in 2018 was ontstaan. De resultaten mogen er zijn. De problemen zijn afgenomen en jeugdgroepen zijn tijdig in beeld. De samenwerking tussen betrokken partners is sterk verbeterd en er worden interventies ingezet om problemen terug te dringen en te voorkomen. Eind 2022 lopen zowel de pilot RE-ACT! als het contract van de huidige projectregisseur af. Dit betekent dat op korte termijn duidelijk moet worden hoe deze aanpak wordt gecontinueerd. Wat gaan we daarvoor doen? RE-ACT bestendigen en een structureel karakter geven, door deze te verankeren in de ambtelijke organisatie. De functie van ketenregisseur vanaf 1 januari 2023 structureel te maken voor 8 uur per week.

De ketenregisseur binnen de ambtelijke organisatie van Hardenberg positioneren Een structureel budget beschikbaar stellen van € 20.000 voor interventies en acties binnen RE-ACT! Wat gaat het kosten? Voor de functieregisseur is is € 19.185 structureel nodig. Structureel budget voor interventies en acties binnen RE-ACT € 20.000

Buurtbemiddeling (pilot) Wat willen we bereiken? Het project Buurtbemiddeling beoogt een laagdrempelige aanpak van burenconflicten en daarmee een lagere inzet van politie, Vechtdal Wonen, gemeente Hardenberg en Samen Doen Hardenberg. Waarom? (Argumenten) Burenconflicten komen regelmatig voor en vergen veel tijd van betrokken instanties zoals Vechtdal Wonen, politie IJsselland, De Stuw en de gemeente Hardenberg. In 2018 is de pilot buurtbemiddeling in Dedemsvaart gestart door Vechtdal Wonen, politie IJsselland, De Stuw en de gemeente Hardenberg. Met Buurtbemiddeling wordt een laagdrempelige organisatie gepositioneerd waar mensen met een burenconflict zich kunnen melden. Door middel van Buurtbemiddeling kunnen buren en buurtgenoten hun conflicten oplossen zonder tussenkomst van de andere partijen. De begeleidingsgroep (bestaand uit een afvaardiging van Vechtdal Wonen, politieteam Vechtdal, De Stuw, Samen Doen Hardenberg en de gemeente Hardenberg) bespreekt de voortgang. Evaluatie toont aan de meerwaarde van Buurtbemiddeling aan. Wat gaan we daarvoor doen? De pilot buurtbemiddeling Dedemsvaart uitrollen in de hele gemeente Hardenberg. Wat gaat het kosten? Voor 2023 en 2024 per jaar € 34.000 beschikbaar stellen.

39

Projectenbudget Integrale veiligheid Wat willen we bereiken? Een veiliger Hardenberg Waarom? (Argumenten) Als gevolg van de intensivering van de werkzaamheden binnen het domein van openbare orde en veiligheid (OOV) en gelet op de bestuurlijke ambitie ten aanzien van OOV, wordt voorgesteld om binnen de begroting voor 2023 in het kader van nieuw beleid (spoor 2) een projectbudget van € 250.000 op te voeren voor OOV (kostenplaats Integrale veiligheid). Dit voorstel komt voort uit een bespreking van de portefeuillehouders Financiën en OOV met de cluster OOV over wat het coalitieakkoord aangeeft over het thema veiligheid. Het idee bestaat om genoemd budget uit te smeren over de jaren 2023, 2024 en 2025 (€ 83.333 per jaar) en hier thema’s aan te koppelen uit het Integraal veiligheidsplan (IVP). Dit IVP is een meerjarenbeleidsplan voor de jaren 2023 t/m 2026. Dit plan wordt momenteel opgesteld en wordt in het najaar aan de raad ter vaststelling aangeboden. Gelet op het feit dat de gemeenten Dalfsen, Ommen en Hardenberg met één en hetzelfde basisteam van de politie van doen hebben, gelet op de gezamenlijke prioriteiten en gelet op de bestaande en beoogde samenwerking, zal het IVP een deel kennen dat gericht is op het gehele Vechtdal en een deel dat aandacht schenkt aan aspecten en accenten van de eigen gemeente.