Begroting 2025

woonomgeving. Waar we elkaar kunnen ontmoeten en waar indien nodig de ondersteuning

en zorg van uit bewoners of organisaties kan worden geboden om lang zelfstandig te kunnen blijven wonen.

Om deze en andere randvoorwaarden in te vullen , om in de jaren 2024 t/m 2027 gemiddeld 400 woningen per jaar te realiseren, is voor de jaren 2024 en 2025 reeds € 1 miljoen (2*€

28

500.000) in de begroting opgenomen. Aanvullend willen we daar € 650.000 aan toevoegen

voor de jaren 2026 en 2027. Op basis van een activiteitenplanning wordt het budget verdeeld over de jaren en opgenomen in de meerjarenbegroting.

In december 2022 ondertekenden de rijksoverheid, provincie en gemeenten in West

Overijssel de Woondeal. De Woondeal wordt vertaald in regionale afspraken. Onze ambities

op het gebied van woningbouw zijn geborgd in deze deal. Voor ons zorgt de Woondeal voor meer regionale samenwerking.

De WVG-gebieden in Balkbrug en Dedemsvaart zijn sleutelprojecten in de Woondeal. Deze projecten moeten ook voldoen aan het concept van het ‘nieuwe wonen’. Daarbij voldoen

wijken en woningen aan de behoeften en uitdagingen van de huidige en toekomstige tijd. De wijken zijn duurzaam, betaalbaar en toekomstbestendig.

Nieuwe wetgeving en de veranderde woningmarkt vragen om een vernieuwd en gewijzigd integraal woon(zorg)beleid. Daarin hebben we aandacht voor de volgende zaken: • • • •

Maatwerk in het woningbouwprogramma per kern. Regionale samenhang. Meer monitoring.

Meer inzet van specifieke instrumenten om doelgroepen te ondersteunen bij het

invullen van de woonvraag, ook naar betaalbare woningen die betaalbaar blijven. •

Huisvesting van diverse aandachtsgroepen, zoals statushouders, arbeidsmigranten, uitstroom intramuraal wonen.

• •

Specifieke huisvesting voor de groep ouderen en starters.

Inzetten op armoedebeleid vanwege stijgende woonlasten. De woonlasten betaalbaar houden door inwoners te wijzen op regelingen om te verduurzamen en inwoners financieel te ondersteunen.

•

Het terugdringen van de wachtlijsten van actief woningenzoekenden naar een sociale huurwoning.

De opgave en de rol van de gemeente wordt breder. Dit wordt mede veroorzaakt door

nieuwe wetgeving zoals de Wet Goed verhuurderschap, de Wet Betaalbare huren, de Wet

vaste huurcontracten en de op handen zijnde Wet versterking regie Volkshuisvesting. Waar nodig en passend bij de gemeente Hardenberg sluiten we met de beleidsvorming en uitvoering hierop aan.

Dat heeft ook zijn weerslag op de prestatieafspraken tussen de woningcorporatie,

huurdersorganisaties en de gemeente. Inzet is voldoende aanbod van sociale huurwoningen voor de reguliere woningzoekende, maar ook voor aandachtsgroepen al dan niet in

combinatie met een zorgvraag. Het vraagt ook integrale beleidsvorming rond wonen en

daaraan gekoppelde andere beleidsterreinen, zowel binnen als buiten onze gemeentelijke organisatie.

29

Wat gaan we daarvoor doen?

Woningbouw •

We stellen het integraal woon(zorg)beleid vast in de lijn met de toekomstige Wet

versterking regie volkshuisvesting (implementatie verwacht per 1 januari 2026) en overige wetgeving die relatie heeft met dit beleidsterrein. Het beleid richt zich op

samenhang met andere beleidsterreinen zoals duurzaamheid, leefbaarheid/veiligheid, natuurinclusief, inclusieve woonwijken en dorpen passend bij de behoefte. We maken ook een uitvoeringsprogramma •

Na vaststelling door de raad implementeren wij de Groene en Gezonde maatlat en

passen deze toe op gebiedsontwikkelingen dan wel aanpassing van het bestaand stedelijk gebied. • •

We werken de herijkte Woondeal West Overijssel uit.

We voeren het Versnellingsprogramma Woningbouw uit en zorgen voor de bouw van 400 woningen in 2025 en vullen de randvoorwaarden in om dit ook in 2026 en 2027 te doen;

•

We vernieuwen de prestatieafspraken met woningcorporatie Vechtdal Wonen en de huurdersorganisaties. Zo stemmen we het beleid van de gemeente en dat van

Vechtdal Wonen voor de thema’s beschikbaarheid, betaalbaarheid en leefbaarheid op elkaar af. Op basis van de prestatieafspraken over 2025 komen er ca. 230 sociale

huurwoningen bij. Dit aantal kan iets oplopen, afhankelijk van of het lukt de geplande woningen in 2024 op te leveren. Hierin zitten: • • • • • • • • •

de modulaire woningen in Marslanden, Ydenhoogte, Marslanden Bruchterveld,

Goordijk, Gramsbergen

Clara Feyoena, Heemse

De Magnolia, Dedemsvaart De Spinde, Hardenberg en

appartementen nabij het hertenkamp in Slagharen.

Het serviceteam afstemming woningbouw wordt operationeel, dat een vergelijkbare invulling heeft als het bedrijfsserviceteam. Op deze wijze kunnen we integraler de

woningbouwinitiatieven beoordelen. Deze aanpak zorgt voor een snellere en meer zorgvuldige afweging van de initiatieven.

•

We zetten in op meer woningen voor senioren. Ook onderzoeken we hoe we senioren kunnen ondersteunen bij het doorstromen naar een meer geschikte woning.

•

In de kleinere kernen zetten we in op de bouw van woningen voor starters en

ouderen vanuit Collectief Particulier Opdrachtgeverschap. Dit gaan we onder ander

doen in Lutten, Mariënberg en Bruchterveld. En ook in Bergentheim zetten we in op de bouw van woningen voor starters.

30

•

Het in de 2e helft van 2024 gestarte traject rondom participatie, de procedure en

besluitvorming rond de gebiedsprogramma's voor de WVG-locatie in Dedemsvaart en Balkbrug worden nader uitgewerkt richting omgevingsplannen.

•

We starten of gaan verder met de ruimtelijke procedures en uitgebreide

vergunningenprocedures voor verschillende plannen. Zoals voor de woongebieden:

•

-

De Kuilen III in Bruchterveld

-

Locatie Moerheim Kwekerij;

-

Slagharen-Noord

-

Bransveen fase 3 (Dedemsvaart)

-

’t Refter fase 2 in Sibculo

-

Garstlanden fase 3;

-

Clara Feyoena (Hardenberg)

We gaan starten met de bouw dan wel maken het (door)bouwen van woningen

maximaal mogelijk in gebieden waar het bestemmingsplan al klaar en onherroepelijk is, zoals in:

• •

-

Marslanden II, fase 2, deelgebied Ydenhoogte

-

Vechtzone

-

Zwarte Markt (Slagharen)

-

Mulo locatie (Hardenberg)

-

De Meerstal fase 2 (Kloosterhaar)

-

Marslanden II, fase 2, deelgebied Havezate Es

-

De Spinde

-

Lutten De Wieken, fase 2

-

Locatie Magnolia (Dedemsvaart)

-

Mollinksvaart Bergentheim

We bereiden het bouwrijp maken Marslanden II, fase 2, deelgebied Leehoogte voor

We ontwikkelen alternatieve woonvormen. Hierbij doen we onderzoek naar geschikte locaties en voor welke doelgroepen deze alternatieve woonvormen geschikt zijn.

•

We geven extra publiciteit aan de Startersregeling en de Verzilverlening. Dit doen met inzet van onze (social)mediakanalen. En we zorgen ervoor dat de inzet van deze

instrumenten voldoende aansluiten bij de snelle ontwikkelingen op de woningmarkt. •

We onderzoeken op kansrijkheid landelijke financiële ondersteuning en regelingen,

zoals het nationaal fonds betaalbare koopwoningen om koopwoningen voor starters mogelijk te maken, om woningbouw te versnellen. •

We volgen nauwlettend de ontwikkeling van nieuwe wet- en regelgeving en indien nodig zorgen we voor een tijdige implementatie in de organisatie.

Mobiliteit Wat willen we bereiken?

We zijn een leefbare, veilige en goed bereikbare gemeente. Voor inwoners, bezoekers en

bedrijven. We vinden het belangrijk dat we ons op een duurzame, toekomstbestendige en

31

veilige manier verplaatsen. Met de privé of deelauto, het openbaar vervoer, op de fiets of te voet. Duurzame en veilige mobiliteit draagt bij aan de kwaliteit van leven. En is belangrijk voor de leefbaarheid in onze kernen. Wat gaan we daarvoor doen? •

Ook in 2025 gaan we verder met de uitvoering van het Gemeentelijke verkeers- en

vervoerplan (GVVP), het Fietsplan en overige infraprojecten. We gaan o.a. aan de slag met de Bruchterweg en het vrijliggend fietspad langs de Slotweg in Bergentheim. In

afstemming met het meerjaren onderhoudsprogramma Wegen werken we voort aan de Hardenbergerweg in Mariënberg, de Hoogeveenseweg in Schuinesloot en de J.C. Kellerlaan in Hardenberg. •

We hebben een start gemaakt met de tunnel Haardijk en de snelfietsroute. Het

realiseren van een ongelijkvloerse oversteek voor fietsers en voetgangers en het

verbeteren van de verkeersdoorstroom (van fietsers) op de Haardijk en bovenal de verkeersveiligheid.

•

Aansluitend aan bovenstaande werkzaamheden zal er een reconstructie van de

rotonde thv de Van Uterwyckallee plaatsvinden. Deze reconstructie is noodzakelijk in

verband met de uitbreiding van Marslanden en de ontwikkeling van bedrijventerrein Heemserpoort.

•

Om de bereikbaarheid naar het centrum te verbeteren gaan we de Europaweg

reconstrueren. In 2024 zijn we hiermee gestart. Binnen de totaal beschikbare en nog beschikbaar te stellen middelen (€ 1,5 miljoen) voeren we in 2025 en 2026 de

deelprojecten gefaseerd uit en schuiven we in de tijd om het totale projectresultaat te optimaliseren. •

We zetten in op educatie en gedragsverandering. Dit doen we in samenwerking met Veilig Verkeer Nederland. Met o.a. lespakketten en voorstellingen voor scholen,

scootmobiel cursussen voor ouderen en een rijsimulator bij voorlichtingsdagen.

Voorts willen we bij infrastructurele projecten zoeken naar de koppeling met een gedragsaanpak. In 2025 is dat onder andere het geval bij fietsen in het

voetgangersgebied. Ook willen we jaarlijks enkele schoolomgevingen veiliger

inrichten, waarbij we uitgaan van een aanpak waarbij ook door de scholen zelf hier actief aandacht aan wordt besteed. •

We willen (mede afhankelijk van de provincie) onderzoek doen naar de doorstroming op de N343 (rondom en binnen Hardenberg) en enkele kruispunten binnen

Dedemsvaart. Ook maken we een doorkijk voor de uitvoering van projecten in 2026 e.v.. •

We gaan verder met het plan om de (recreatieve) fietsverbindingen binnen

Hardenberg en tussen de kernen te verbeteren. De gemeente Hardenberg hecht

belang aan het veilig en comfortabel kunnen fietsen. Wij investeren daarom in goed

onderhoud, het aanpakken van knelpunten en uitbreiding van voorzieningen voor het

32

(recreatief) fietsen. In 2025 willen we starten met de uitvoering van het fietspad Groot

Oever. •

De Prinses Amalia-brug dient een veilige en comfortabele verbinding te zijn voor fietsers en voetgangers naar en van het centrum. Hiervoor is groot onderhoud

noodzakelijk. De staalconstructie van de brug wordt opnieuw geconserveerd en

voorzien van een nieuw brugdek van composiet. Voor de komende decennia is de brug dan weer optimaal te gebruiken. •

In het kader van ‘vervoer voor iedereen’ werken we samen met de provincie Overijssel aan een sterk samenhangend (openbaar) vervoersnetwerk. In december 2025 willen we de lijnvoering in het noordelijke deel van de gemeente structureel verbeteren. Daarvoor dient onder andere een hub gerealiseerd te worden in Slagharen en in

Dedemsvaart e.o. dienen enkele nieuwe bushaltes (met hub-functionaliteiten) alsmede bestaande haltes aangepast te worden.

De Provincie kan 75% van de kosten hiervan voor haar rekening nemen. Het college

stelt dan ook voor om het resterende bedrag via een begrotingswijziging beschikbaar te stellen. •

We blijven ons inzetten voor de Nedersaksenlijn. We stellen ambtelijke capaciteit

beschikbaar om bij te dragen aan het MIRT-onderzoek welke door het Rijk wordt

uitevoerd. Ook in het lobbytraject is ambtelijke en bestuurlijke inzet noodzakelijk.

Het budget voor 2025 e.v. zit binnen de middelen die voor de gebiedsontwikkeling stationsgebied worden gereserveerd. •

We plaatsen proactief laadpalen voor elektrische auto’s. Dat doen we op basis van de eerder vastgestelde uitgangspunten over het kunnen opladen van elektrische auto's. Ook geven we verder vorm aan het beleid rondom snelladen en het laden voor de logistieke sector, rekening houdend met de problematiek van net-congestie.

•

Afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie van het parkeerbeleid in 2024, gaan we in 2025 e.v. de gewenste optimalisaties voorbereiden en uitvoeren.

•

De provincie gaat in 2025 groot onderhoud plegen aan de N377. Wij gaan in overleg

met de provincie om te bezien welke verbetermaatregelen we in Slagharen, Balkbrug

en De Krim kunnen treffen om de barrièrewerking van de N377 te verminderen en de verkeersveiligheid en leefbaarheid in de betreffende kernen te vergroten. •

Samen met onze regio-partners en het Rijk werken we aan de plannen voor het

verbeteren van de verkeersveiligheid op de N36. Omdat met het beschikbare budget slechts de helft van de N36 kan worden voorzien van rijbaanscheiding en het Rijk

geen rekening lijkt te houden met aansluitingen en oversteken, zetten we ook in op een uitbreiding van het budget. Totaal van het programma Bedragen x €1.000 Baten

Lasten

Saldo van baten en lasten

R 2023 14.020

-26.651

-12.631

B 2024 16.294

-37.454

-21.160

33

B 2025 16.725

-38.357 -21.632

B 2026 12.729

-34.437

-21.708

B 2027 10.215

-31.143

-20.928

B 2028 10.213

-31.993

-21.780

Verplichte indicatoren Omschrijving indicator

Eenheid

Realisatie

Gemiddelde WOZ waarde

Duizend euro

2022

272

2023

305

2024

329

2025 Eventuele toelichting:

De WOZ waarde van alle woningen.

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

Eventuele toelichting:

Nieuw gebouwde woningen.

Demografische druk

%

nog niet bekend

2022

15,7

2023

9,2

2024

nog niet bekend

2025

nog niet bekend

2022

75,6

2023

75,6

2024

75,9

2025

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar.

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

In Euro's

2022

804

2023

805

2024

822

2025

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

In Euro's

Eventuele toelichting:

2022

849

2023

848

2024

864

2025

nog niet bekend

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

34

2 Economisch en recreatief Hardenberg Beschrijving van het programma

We willen een vitale economie en brede welvaart. Nu en in de toekomst. Daarvoor is een concurrerende economie noodzakelijk. Met een goed vestigingsklimaat. We hebben de ruimte. En maken ruimte vrij voor bedrijven. Juist bedrijven met een grote ruimtevraag

kunnen in onze gemeente terecht. In onze omgevingsvisie Landstad Hardenberg maken de

bedrijfssectoren agro-food, innovatieve maakindustrie, toerisme & recreatie (boven)regionaal het verschil.

Economie Wat willen we bereiken?

Economische agenda

Onze economische koers is gericht op het versterken van de economische structuur. Op basis van deze koers hebben we een uitvoeringsagenda voor de periode 2023-2026 gemaakt.

Daarin hebben we aandacht voor de onderwerpen circulaire economie, digitalisering en human capital. Ondertussen houden wij de basis op orde.

Er zijn raakvlakken met veel andere beleidsterreinen. Dat is logisch. Want economie is voor

veel onderwerpen een drijvende kracht. Zo is er een sterke relatie met circulariteit, landbouw

& platteland, centrumontwikkeling, mobiliteit en werkgelegenheid vanuit het maatschappelijk domein. Deze onderwerpen komen in andere hoofdstukken terug. Daar beschrijven we ook

projecten die uit onze economische agenda volgen. In dit hoofdstuk richten we ons op zaken die niet op een andere plek in deze begroting staan.

2025 is het laatste jaar waarin de economische koers gefinancierd wordt vanuit incidentele

middelen die beschikbaar zijn gesteld in 2021. In de perspectiefnota 2025 is aangegeven dat wij graag willen doorgaan met de economische koers en is hiervoor een programmabudget van 400.000 euro incidenteel opgenomen voor een periode van vier jaar. In de

perspectiefnota van 2026 zal nader uitgewerkt zijn hoe deze in de economische koers besteed worden.

In 2025 richt onze economische agenda zich op vijf grote thema's: vrijetijdseconomie, bedrijventerreinenstrategie, ondernemersdienstverlening, human capital en regionale samenwerking.

Vrijetijdseconomie

In onze economische koers is vrijetijdseconomie 1 van onze topsectoren. De

vrijetijdseconomie is hét visitekaartje van de gemeente Hardenberg. Het zorgt voor een

economische impuls. En het vergroot de brede welvaart. Het draagt ook bij aan het woonen vestigingsklimaat, ons imago, leefbaarheid en voorzieningen. We willen de

vrijetijdseconomie versterken. Maatschappelijke veranderingen, digitalisering en circulariteit hebben veel invloed op de vrijetijdseconomie. Dat vraagt om samenwerking. Om onze 35

ambities als recreatiegemeente waar te maken, zetten we in op waardeketens in de

vrijetijdseconomie. Ketens die uitblinken in het eigen segment en die het hele jaar rond een duurzame en recreatieve beleving bieden. Belangrijke randvoorwaarden zijn innovatie,

kwaliteitsverbetering, (gekwalificeerd) personeel, een excellente klantreis en branding. Op

basis van de uitkomst van het traject herijking beleid vrijetijdseconomie (strategiebrief) zullen voor 2025 en verder nadere accenten worden bepaald. Bedrijventerreinenstrategie

We ontwikkelen en beheren bedrijventerreinen volgens onze bedrijventerreinenstrategie. Deze strategie bestaat uit meerdere onderdelen en doelen. -

-

-

We werken door aan het ontwikkelen van harde planvoorraad van uitgeefbare kavels om vraag en aanbod (kwantitatief en kwalitatief) van werklocaties op bedrijventerreinen in evenwicht te houden. Zo geven we onze bedrijven ruimte om te groeien. We voeren een selectief uitgiftebeleid uit dat zich richt op het doorgroeien van ons MKB (Midden- en kleinbedrijf). Dat doen we met name in de stuwende sectoren van de economie (ons 'Economisch DNA') en we richten ons daarbij waar mogelijk op reeds in Hardenberg gevestigde ondernemingen. Zo versterken we het economisch ecosysteem.

We stimuleren en ondersteunen ondernemers bij het zoeken naar oplossingen voor de energieschaarste en netcongestie op bedrijventerreinen. Zo kunnen de bedrijven verder met ondernemen en verduurzamen.

Ontwikkeling bedrijventerreinen

De economie in Hardenberg groeit. Daarom zorgen we de komende jaren voor nieuwe werklocaties op bedrijventerreinen voor ons bedrijfsleven. Dit maken we mogelijk door nieuwe locaties te selecteren en waar nodig aan te kopen. We doorlopen ruimtelijke

procedures. En we maken nieuwe locaties bouw- en woonrijp. Zo voegen we ruim 55 hectare

aan nieuwe terreinen met een goede omgevingskwaliteit toe aan de harde planvoorraad. We willen de kavels op die terreinen in de periode 2024-2029 uitgeven. Zo brengen we vraag en aanbod in evenwicht. Het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen biedt bedrijven de

mogelijkheid uit te breiden. Of zich nieuw te vestigen. Dat zorgt voor werkgelegenheid voor onze inwoners. Er moet daarbij worden opgemerkt dat we te maken hebben met vertraging in de kaveluitgifte die het gevolg zijn van energieschaarste en congestie op het

elektriciteitsnet. We ondersteunen bedrijven en terreinorganisaties bij het vinden van

oplossingen voor deze problematiek en onderhouden intensief contact met bedrijfsleven en

de energiebedrijven. Ook de vitaliteit van bestaande bedrijventerreinen vraagt aandacht. We willen de ruimtelijke kwaliteit en het efficiënt ruimtegebruik van de bestaande

bedrijventerreinen behouden en waar mogelijk verder verbeteren. Dat verbetert ook de

kwaliteit van de omgeving. En we verminderen waar mogelijk de milieudruk en de eventuele overlast van de bedrijventerreinen op de omgeving. Ondernemersdienstverlening

36

Een goede en heldere ondernemersdienstverlening is belangrijk voor het

ondernemersklimaat. En voor de aantrekkelijkheid van onze gemeente voor ondernemers om zich hier te vestigen. We willen bedrijven helpen hun groeiambities waar te maken. Ook willen we dat het aantal mensen dat in onze gemeente woont en werkt in balans is. Human Capital

We pakken de actuele uitdagingen op de arbeidsmarkt aan zodat alles in de gemeente door kan gaan. Dat doen we samen met werknemers, werkgevers en het onderwijs. Zo staan we

sterk en zijn we voorbereid op de toekomst. Een toekomst waarin alle inwoners passend werk hebben zich kunnen ontwikkelen. En waarin werkgevers de juiste medewerkers hebben. Regionale samenwerking

We werken samen in de Regio Zwolle en in de Regio Zuid- en Oost- Drenthe. We werken

samen aan opgaven en kansen die de draagkracht van individuele gemeenten overstijgen.

We doen dat samen met andere overheden zoals het rijk, provincies, regio’s en gemeenten,

maar ook met kennisinstituten, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. We willen in beide regio’s bereiken dat de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers (ofwel de ‘Brede Welvaart’) waar mogelijk verder wordt versterkt. Elke regio is uniek en heeft eigen opgaven en kansen:

In de Regio Zuid- en Oost-Drenthe willen we bereiken dat de generatie die nu opgroeit, over

30 jaar dezelfde kansen heeft als leeftijdsgenoten in de rest van Nederland. Dat zien we terug in een stijgend gemiddeld inkomen en minder kinderen die in armoede opgroeien. Maar ook in meer werkgelegenheid die past bij de beroepsbevolking en meer en hoger gekwalificeerd personeel.

In de Regio Zwolle willen we de ambitie van ‘klimaat-adaptieve groeiregio waarmaken. Er ligt een gezamenlijke groeiambitie als groeiende regio. Maar liefst 50.000 woningen en 20.000

arbeidsplaatsen erbij uiterlijk in 2040. Die ambitie brengt opgaven en kansen met zich mee.

De Regio Zwolle ligt in een deltagebied tussen het IJsselmeer en de Duitse grens. We moeten zuinig omgaan met de beschikbare ruimte en inspelen op de voorziene klimaatverandering.

We willen bereiken dat inwoners en ondernemers in Regio Zwolle wonen, werken en leven in vitale kernen en gezonde buurten. Dat voorzieningen bereikbaar zijn en blijven. En dat

ondernemers innoveren en de noodzakelijke transities waar maken, als het gaat om energie, digitalisering en circulariteit.

37

Wat gaan we daarvoor doen?

We voeren onze economische agenda uit. Vrijetijdseconomie •

•

We stellen de herijking van het beleid vrijetijdseconomie Hardenberg vast aan de hand van een strategiebrief. Samen met de sector wordt de uitvoeringsagenda vormgegeven. Waar zit gezamenlijke energie en urgentie. We voeren het Actieplan Seizoenversterking 2023-2025 uit. In dat actieplan staan voor 2025 onder andere de volgende activiteiten: -

•

•

Creatieve seizoenscampagne rond het thema vitaliteit

Aanjagen aanbodontwikkeling

Organisatie van kennis-/netwerkbijeenkomsten

Samen met betrokkenen stellen we op basis van de gekozen combinatie van scenario 1 ‘recreatie met focus op natuureducatie en ruimte voor planten en dieren’ & 2 ‘recreatie met focus op maatschappelijke activiteiten overdag’ een concreet ontwikkelplan op voor de Kotermeerstal en geven we uitvoering hieraan. In de tussentijd pakken we quick wins actief op. We faciliteren de vakschool 100% Gastvrij als een van de hubs vanuit onze economische agenda.

•

•

Binnen de regio Vechtdal herijken we de meerjarige programma-aanpak van de ‘Vechtdal Visie’. We verfijnen de vier programmalijnen: Beleefbaar Landschap, Verbindende Vecht, Ondernemerschap & Gastheerschap, Zorgzaam & Gezond. We zetten in op recreatieve ontsluiting bij gebiedsontwikkelingen (bijvoorbeeld

Engbertsdijkvenen), verbeteren van de recreatieve mogelijkheden op en langs de Vecht/Reest en optimalisatie van het recreatieve netwerk & voorzieningen.

Bedrijventerreinenstrategie •

•

•

• •

We sturen en monitoren vraag en aanbod van bedrijfskavels en de voortgang van de capaciteitsontwikkeling. Wij maken daarbij gebruik van de in 2024 ontwikkelde monitor. Met het ontwikkelde uitgiftebeleid sturen we op de ontwikkeling van een vitale en weerbare economie. De beschikbaarheid van passende bedrijfskavels vormt daarbij een belangrijk instrument. Met de opgedane ervaringen maken we bedrijfslocaties beschikbaar voor bedrijven die de economische structuur en de brede welvaart van Hardenberg versterken en die passen bij ons 'Economisch DNA'.

Bedrijven in de maakindustrie, bouwnijverheid en transport vragen veel ruimte. Samen met het Rijk, provincie en regio gaan we na of en hoe we de vestiging van de grote ruimtevragers in Hardenberg (blijvend) kunnen faciliteren. Daarbij hebben we aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, mobiliteit en leefbaarheid. We ontwikkelen en implementeren het uitgiftebeleid. We werken aan een verbeterd verkoopproces met passend juridisch instrumentarium.

We ondersteunen relevante onderdelen van het programma energie. Dat doen we met een onderzoek naar de energiebehoefte op bedrijventerreinen en het maken van een energieprofiel. Ook ontwikkelen we energiehubs. Verder onderzoeken we de 38

mogelijkheden voor lokale opwek en opslag op bedrijventerreinen. Dit willen we ook mogelijk maken. •

We gaan intensiever communiceren en afstemmen met het bedrijfsleven en nutsbedrijven over de beschikbaarheid van energie en water. En over onze inzet voor toekomstbestendige bedrijventerreinen.

Ontwikkeling bedrijventerreinen •

•

In 2025 ronden we de planvoorbereiding af voor 33- 43 hectare nieuw

bedrijventerrein. Het betreft bestemmingsplannen voor de volgende gebieden: -

Heemserpoort fase 1: 7,1 hectare (regulier), woon-werk kavels

-

Start Heemserpoort fase 2: 9,3 hectare (regulier)

-

De Boschkamp: 5,1 hectare (regulier), woon-werk kavels tot circa 2.500 m2 (onder

-

Rollepaal Oost uitbreiding: 21 hectare, zware milieucategorie, kavels tot 3 hectare

voorbehoud) en hoger

Met de aan bedrijventerreinen gelabelde middelen uit de Kansen en

investeringsagenda werken we aan het oplossen van (de consequenties van) de energiecongestie en de kwalitatieve ontwikkeling gericht op water, klimaat en

biodiversiteit onder andere door toepassing van de Groene en gezonde maatlat. Ook geven we bijzondere aandacht aan de lokale verkeersontsluiting van nieuw te ontwikkelen terreinen. •

We selecteren een of meerdere locaties voor nieuwe bedrijventerreinen (in totaal 2040 hectare) die we in de periode vanaf 2030 kunnen uitgeven.

•

Op concrete vragen van bedrijfsleven onderzoeken we de haalbaarheid van beperkte uitbreiding van bedrijventerreinen in de kleinere kernen.

•

In samenwerking met de bedrijven en het parkmanagement en waar mogelijk gebruik makend van de middelen uit de regiodeal Zwolle maken we plannen voor het

versterken van de toekomstbestendigheid van 2 tot 3 bedrijventerreinen en starten met de uitvoering daarvan . •

We richten een vitaliteitsfonds in voor cofinanciering van maatregelen voor een verbeterde ruimtelijke kwaliteit en een efficiënt ruimtegebruik.

Ondernemersdienstverlening •

Eind 2024 is de nieuwe agenda voor ondernemersdienstverlening gepresenteerd en vastgesteld. In 2025 geven we uitvoering aan deze agenda. Eind 2025 zullen we de

eerste evaluatie van ons onderzoek naar dienstverlening uitvoeren en onderzoeken of de ondernomen acties een positief effect hebben gehad op onze dienstverlening, en deze waar nodig blijven bijsturen.

39

•

Het platform Ondernemen in Hardenberg draagt bij aan de

ondernemersdienstverlening van de gemeente Hardenberg. Na een succesvolle

doorstart en een goed jaar in 2024 gaan we in 2025 bezig met de doorontwikkeling en verdere groei van dit platform. Daarbij is de ambitie om samen met het platform

onze waardevolle samenwerkingen met Novel-t, ZWINC en Kennispoort verder uit te

breiden ten behoeve van onze mkb-ondernemers. Hierdoor kunnen wij op vragen van

ondernemers en starters een passende optie voor hulp en ontwikkeling aanbieden. Human Capital •

We gaan verder met het project ‘Hardenberg verbindt mens en werk’. Op basis van

input van werknemers, werkgevers en onderwijs hebben we een actieplan opgesteld

dat ervoor zorgt dat alles in de gemeente door kan gaan. We leveren het actieplan op en gaan de slag met de met de uitvoering.

•

We doen mee met het maken van een nieuwe Human Capital agenda voor de regio. Daarbij nemen we onze eigen opgedane kennis uit het actieplan ‘Hardenberg verbindt mens en werk’ mee.

Faciliteren van de ontwikkeling naar een volledig circulaire economie in 2050 •

Het Krachtteam Hardenberg Circulair komt regelmatig bij elkaar om het thema

Circulariteit goed op de kaart te zetten bij ondernemers. De circulaire Agenda is in 2024 vastgesteld en we gaan door met de uitvoering daarvan. Daarnaast heeft in

2024 het vervolg van het Reststromenonderzoek plaatsgevonden in opdracht van de

gemeente Hardenberg. Er is onderzoek verricht op het bedrijventerrein BBNH naar de

reststroom hout en naar de kansen van het opzetten van een circulaire Houthub in de regio Hardenberg. We gaan hier de komende periode gesprekken over voeren met ondernemers om te kijken of het opzetten van de Houthub haalbaar is.

Studenten van Windesheim voeren, in opdracht van een ondernemer uit

Dedemsvaart, een onderzoek uit naar de ‘reststroom Bouwval’. Wij verwachten dat de resultaten begin 2025 beschikbaar komen. Aansluitend gaan wij hiermee aan de slag. Er is dan onderzocht hoe deze reststroom het beste verwerkt kan worden. En hoe wij deze reststroom meer circulair kunnen gaan inzetten. •

Ook gaan we kijken of er op dit onderwerp een verbinding te maken is met de Regio Deal Regio Zwolle of Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe.

•

Daarnaast zijn we intern bezig om te bekijken hoe we op een zo efficiënt mogelijke

wijze binnen onze eigen organisatie het onderwerp Circulariteit kunnen oppakken om zo de externe partners (waaronder bewoners en ondernemers) zo goed mogelijk te kunnen faciliteren op het terrein van de Circulaire Economie.

40

Regionale samenwerking:

In de Regio Zwolle voeren we de nieuwe Samenwerkingsagenda 2024-2028 uit. We werken aan de volgende regionale opgaven. −

Groeien naar een duurzame en wendbare economie

−

Werken aan een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt

−

Regionaal samenwerken aan ruimtelijke ontwikkeling, aan een klimaatbestendige groeiregio

−

Versterken van de goede bereikbaarheid van en in Regio Zwolle

Voor elke opgave wordt een regionaal actieplan opgesteld per jaar. We voeren de

actieplannen voor 2023 uit. Deze worden najaar 2024 opgesteld. Verder heeft de Regio in lijn met de Samenwerkings-agenda 2024-2028 een aanvraag ingediend voor een Regio Deal. Deze is begin 2024 gehonoreerd en wordt in 2024 en 2025 verder uitgewerkt. Projecten lopen dan tot 2028.

Voor de Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe is de deal gestart in 2024 en deze loopt door tot en met 2027. Dat doen we samen met het rijk, twee provincies, vier Drentse gemeenten en maatschappelijke partners. We werken integraal aan doelen en ambities met programmalijnen. Met de voor Hardenberg belangrijke thema’s: −

Het versterken van de economische structuur en innovatie (inclusief regionale clusters) voor met name de high-tech maakindustrie in de regio.

−

Het versterken van ‘leven lang ontwikkelen’ en het verbeteren van de leercultuur in de regio.

−

Het versterken van ‘zorg en welzijn’ in de regio, met als doel meer kansen voor kinderen en minder intergenerationele armoede.

−

We zetten de regio meer op de kaart, met cultuur (theater), recreatie en

vrijetijdsbesteding Ook om de huidige beroepsbevolking en jongeren te behouden voor de arbeidsmarkt.

De regio ziet de komst van de Nedersaksenlijn als belangrijke versterker van de brede

welvaart en zet zich daar gezamenlijk voor in. De eerste projecten zullen naar verwachting vanaf begin 2025 gaan lopen.

Sportbeleid en sportaccomodaties Wat willen we bereiken?

Sport en bewegen is onmisbaar in een gezonde en vitale Hardenbergse samenleving. We

maken ons sterk voor een gezonde en actieve leefstijl voor alle inwoners. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is een toegankelijk en inclusief aanbod. Een gezonde fysieke

leefomgeving nodigt uit tot bewegen en ontmoeten en is toegankelijk voor alle gebruikers. Sport- en beweegaanbieders vormen het kloppend hart van sportend en bewegend 41

Hardenberg. We willen dat inwoners in de gemeente Hardenberg met plezier kunnen blijven sporten en bewegen bij sterke, toekomstgerichte en vitale sport- en beweegaanbieders.

Waarbij een sociaal veilige sportomgeving voorop staat.

We realiseren een toekomstbestendige en multifunctionele sportaccommodatie voor

Dedemsvaart. We willen dat sportverenigingen hun accommodaties meer duurzaam (kunnen) maken.

We werken aan een planmatige aanpak voor investeringen in de sportaccommodaties. Centraal in deze aanpak staan de Integrale huisvestingsplannen (IHP's). Wat gaan we daarvoor doen? •

Vanuit Gewoon Actief & Gezond werken we samen met onze partners aan sporten,

bewegen en gezonde leefstijl. Sport- en beweegstimulering en het realiseren van een

gezonde leefomgeving staan daarbij centraal. Vanuit de ambitie een leven lang sporten beweegplezier voor iedereen hebben we in het bijzonder aandacht voor sport- en

beweegdeelname van mensen die om welke reden dan ook minder makkelijk

meekomen. En werken we aan vitaal ouder worden door de ketenaanpak Valpreventie vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) verder te ontwikkelen.

•

In 2023 hebben we onderzoek gedaan naar de beste oplossing voor de toekomst van

het sportpark de Boekweit in Dedemsvaart. Her is niet gelukt tot overeenstemming te komen met de grondeigenaren op basis van de gestelde kaders. Langs de lijn van het raadsbesluit van 26 maart 2024 vallen wij nu terug op de variant voor renovatie sportpark de Boekweit op de huidige locatie. •

We gaan werken met Integrale huisvestingsplannen voor de sportaccommodaties. In deze IHP's wordt de behoefte aan sportaccommodaties beschreven en onderbouwd. We brengen meerjarig in kaart welke investeringen er nodig zijn. De IHP's worden

betrokken bij de integrale afweging van de gemeentebegroting. Zodoende komen we tot concrete investeringen in de sportaccommodaties. We faciliteren dit door in

dorpen en kernen passende sportvoorzieningen voor buitensporten te behouden en te realiseren. Daarvoor is een investering van € 8,9 miljoen nodig. De investeringen

zullen verspreid plaats hebben in de periode tot 2040. De IHP's stemmen we af met belanghebbenden, waaronder de gebruikers en, waar van toepassing, de eigenaren van niet-gemeentelijke sportaccommodaties. •

Investeringen in de binnensportaccommodaties zijn nodig. Uit de eerste resultaten

van een onderzoek blijkt dat als we ambities maximaal willen realiseren in de periode tot 2040 een bedrag nodig is tussen de € 39,0 miljoen en € 52,0 miljoen. We houden vooralsnog rekening met een investering van € 10,0 miljoen. We onderzoeken welke investeringen nodig zijn na 2025 en komen met voorstellen binnen de P&C-cyclus voor de begroting 2026.

•

De huisvestingsvisie en strategie voor gemeentelijke zwembaden is via een Integraal

Huisvestingsplan (IHP) inzichtelijk gemaakt. Om de zwembaden toekomstbestendig te 42

laten zijn is een investering van ten minste € 2,5 miljoen nodig. De voorbereidingen voor de Hattemat en de Kiefer zullen in 2025 aanvangen.

•

Met ontwikkelingen in en rond de recreatieplas Kotermeerstal willen wij een

kwaliteitsimpuls realiseren en zorgen voor meer maatschappelijke activiteiten voor de inwoners van Dedemsvaart. Indicatief is hiervoor een bedrag van € 450.000 nodig. De plannen worden eind 2024 nader uitgewerkt. Naar verwachting zal in de jaarschijf 2025 circa 45% (€ 200.000) van het totale investeringsvolume (€ 450.000) worden benut. Het restant (€ 250.000) komt dan ten laste van de jaarschijf 2026. De

exploitatie van de kiosk (De Kioter) op de Kotermeerstal is een aandachstpunt. Het is

wenselijk om hier meer kwaliteit en continuïteit te bieden. Voor de exploitatie van de kiosk op de Kotermeerstal wordt samenwerking gezocht met een lokale stichting. Mogelijk zal er de eerste jaren een exploitatietekort ontstaan. Hierover zullen dan nadere afspraken moeten worden gemaakt. Kunst en cultuur Wat willen we bereiken?

We ontwikkelen kunst en cultuur in onze gemeente. Want we vinden kunst en cultuur belangrijk. Het bepaalt mede het karakter, de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de

gemeente. Ook heeft kunst en cultuur een maatschappelijke betekenis. Het zorgt voor

verbinding. En het stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van onze inwoners. Het beoefenen van kunst geeft bovendien betekenis aan het leven. Kunst en cultuur heeft een positief effect onze economie en op recreatie & toerisme. Wat gaan we daarvoor doen? •

Samen met de gemeente Coevorden maken we plannen voor de herdenking van de Slag bij Ane in 2027.

•

In 2025 wordt verdere invulling en uitvoering gegeven aan de Regeling culturele

burgerinitiatieven die in 2024 is ontwikkeld. Hiervoor is door Uw Raad een motie aangenomen. De cultuurmakelaar is in 2024 gestart en is hierin de verbindende

schakel. Voor de uitvoering van de Regeling en (verlenging van) de inzet van een cultuurmakelaar € 200.000 per jaar nodig. Wij stellen voor om in 2026 en 2027 € 200.000 op te nemen in de begroting. Inzet van de cultuurmakelaar na 2027 is afhankelijk van de evaluatie van de uitvoering van de cultuurvisie •

De regeling en de cultuurmakelaar moeten de mensen in onze gemeente en specifiek de jongeren helpen bij het realiseren van culturele activiteiten en het vinden van middelen hiervoor. Ook aanjagen, verbinden en in de markt zetten van culturele

organisaties richting publiek is een onderdeel van de opdracht. De cultuurmakelaar functioneert als adviseur, verbinder voor verenigen, stichtingen als ook voor de burger.

•

Er wordt in 2025 verdere uitvoering gegeven aan de uitvoeringsagenda die is

gekoppeld aan de ambities uit de visie Culturele Blik op Hardenberg 2024/2027

43

•

In de visie op Kunst & Cultuur is het profiel van het theater voor de toekomst vastgesteld. We gaan onderzoeken welke varianten voor een robuust en

toekomstbestendig theater er zijn en welk financiële plaatje daarbij hoort. Daarbij onderzoeken we ook wat het beste past bij de centrumontwikkeling. Voor een robuuste en toekomstbestendige theatervoorziening die voldoet aan wet- en

regelgeving is een minimale investering van € 15 miljoen nodig. Daarnaast is er

incidenteel € 180.000 nodig voor personele capaciteit. Daarmee willen we zorgen dat de Voorveghter een volwaardig theaterprogramma kan blijven presenteren en blijft aansluiten bij het landelijke aanbod. •

In 2025 gaan gemeenten en omroepen een vervolg geven aan het overleg om te komen tot een volwaardige streekomroep. Het streven van alle partijen is om de nieuwe regeling per 1 januari 2027 te laten ingaan.

Evenementen Wat willen we bereiken?

Evenementen zijn onlosmakelijk verbonden met de kwaliteit en aantrekkelijkheid van onze

gemeente. Een aansprekend evenementenprogramma maakt onze gemeente aantrekkelijk.

En zet Hardenberg op de kaart als dynamische en aantrekkelijke regio die voor iedereen wat

te bieden heeft. Een goed gevulde evenementenkalender helpt ook bij seizoenverlenging van de recreatieve sector. We leggen een fundament om de komende jaren verder te bouwen aan onze bruisende evenementensector. Wat gaan we daarvoor doen? •

In 2025 willen we tot bestuurlijke besluitvorming komen over het nieuwe

evenementenbeleid. Dat betekent feitelijk dat het nieuwe beleid in 2026 toegepast wordt. De jaren 2024 en 2025 zijn daarmee overgangsjaren. Dat betekent dat we inzetten op behoud van budget voor deze jaren. En dat we praktisch budgetten toewijzen en we geen nieuwe richting kiezen zolang de visie niet vaststaat. •

We maken in het nieuwe beleid het aanvragen van subsidies voor jaarlijks terugkerende evenementen gemakkelijker. Hierbij nemen we ook de doorontwikkeling en visie op de promotiestichtingen mee.

•

We werkten in 2024 voor het eerst met begrotingssubsidies voor een paar

evenementen en monitoren deze werkwijze. De ervaringen van dit jaar nemen we mee voor 2025. Deze worden onderdeel van het nieuwe beleid. •

We stimuleren en ondersteunen de organisatie van twee grote evenementen. Dat

doen we onder meer met een financiële bijdrage. Maar we gaan ook aandacht geven aan professionalisering, rolverdeling organisatoren en gemeente en nieuwe ontwikkelingen in evenementen.

44

Voor de onderstaande evenementen wordt een begrotingssubsidie beschikbaar gesteld. Begrotingssubsidie 2024 t/m 2026 Organisator

Termijn

Bedrag

SCSH/SHP

3 jaar

50

Ballonfestival en Drakenbootrace

3 jaar

25

Dirty Monkey Run

3 jaar

22

(Bedragen in euro x €1.000)

Totaal

97

Openbaar groen (en open lucht) Wat willen we bereiken?

De openbare ruimte is een groot onderdeel van de leefomgeving van onze inwoners.

Inwoners verwachten van ons dat we zorgen dat de openbare ruimte op orde is: netjes en veilig. We zijn een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te ondernemen.

Daarbij hoort een gezonde en prettige leefomgeving die kwaliteit heeft. Met veel groen. We

zijn rentmeester van de openbare ruimte. We zorgen dat de openbare ruimte past bij de tijd waarin we leven. We omarmen acties en initiatieven van inwoners om de openbare ruimte nog prettiger te maken.

Wat gaan we daarvoor doen? •

We vervangen versleten groen door nieuwe aanplant. De plekken daarvoor kiezen we

op basis van kwaliteitsnormen en meldingen. Het nog op te stellen groenbeheersplan zal het maken van keuzes ondersteunen. •

We geven verouderde speelvoorzieningen een nieuwe inrichting. Dat doen we

volgens de uitgangspunten van het Buitenruimteplan. Dat is het beleidskader voor

bewegen, ontmoeten, spelen en sporten in de openbare ruimte. We gaan per wijk aan de slag. En we betrekken de kinderen, jongeren en andere bewoners. •

We helpen scholen bij het vergroenen van hun schoolplein. Daarvoor hebben we de subsidieregeling 'Gezonde Schoolpleinen'. Scholen kunnen nog tot en met 2026 hiervoor een subsidie aanvragen.

•

Van de bestrijding van Japanse Duizendknoop en de Eikenprocessierups gaan we de balans opmaken. Dan bepalen we hoe we de aanpak van deze plaagsoorten gaan

voortzetten. Voor de jaren 2026 en verder hebben we daarom nog geen middelen hiervoor opgenomen.

Totaal van het programma Bedragen x €1.000

R 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

B 2028

Baten Lasten

8.054 -20.924

4.163 -20.274

5.095 -21.279

5.440 -19.567

4.723 -17.811

5.371 -16.224

Saldo programma

-12.869

-16.112

45

-16.184

-14.127

-13.088

-10.854

Verplichte indicatoren Omschrijving indicator

Eenheid

Realisatie

Functiemenging

%

2022

52,8

2023

52,7

2024

nog niet bekend

2025

nog niet bekend

2022

154,8

2023

170,0

2024

nog niet bekend

2025

nog niet bekend

2022

48,7

2023

nog niet bekend

2024

nog niet bekend

2025

nog niet bekend

Eventuele toelichting: Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

Eventuele toelichting: Niet sporters

Eventuele toelichting:

%

Inwoners van 19 jaar en ouder die niet minstens één keer per week aan sport doen.

Relatie met verbonden partijen Naam

Omschrijving

EuRegio

De Euregio wil een bijdrage leveren aan de welvaart en het welzijn in het grensgebied en het bevorderen van wederzijdse begrip tussen de mensen. Wadinko is een participatiemaatschappij met als maatschappelijke opdracht het stimuleren van gezonde regionale bedrijvigheid en werkgelegenheid in Overijssel, Noordelijk Flevoland en Zuidwest-Drenthe. De CV beheermaatschappij LOC+ draagt zorg voor de inrichting en instandhouding van een gebouw, waarin instellingen zijn gehuisvest op het gebied van cultuur, onderwijs en werk. De opzet van het gebouw is gericht op samenwerken.

Wadinko

Beheersmaatschappij LOC+

46

3 Duurzaam Hardenberg Beschrijving van het programma

We willen de wereld goed achterlaten voor onze kinderen. We gaan bewust om met energie. Daarnaast wekken we zoveel mogelijk duurzame energie op. We spelen in op de gevolgen

van klimaatverandering. Onze inwoners laten Hardenberg leven en we hebben aandacht voor planten en dieren. De aanpak voor de komende jaren staat in het Meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg 2020-2024. In dat programma staan drie kernopgaven centraal.

• Werken aan circulariteit: behouden van waardevolle grondstoffen. • De energietransitie: minder energie gebruiken en meer energie duurzaam opwekken • Aan de slag met klimaatadaptatie. Waar mogelijk koppelen we de kernopgaven aan onze opgaven op het gebied van wonen, werken, landbouw, natuur en landschap. Circulariteit Wat willen we bereiken?

In 2050 zijn we 100% circulair. Dat betekent dat we geen restafval meer hebben en alleen

nog maar waardevolle grondstoffen en materialen (her)gebruiken. We maken onze inwoners en ondernemers bewuster van het belang van circulariteit. Door samen te werken met alle partijen kunnen we onze doelstelling voor 2050 halen. Wat gaan we daarvoor doen? •

Op 2 juli is het Gemeentelijke Grondstoffenbeleidsplan (GGP) vastgesteld door de gemeenteraad. Dit plan schetst het beleid voor de komende jaren om

grondstoffen beter te scheiden en in 2030 nog maximaal 50KG restafval per inwoner in te zamelen. Het GGP is een integraal plan en bevat 13 concrete maatregelen. Het is tot stand gekomen middels (online/offline)

inwonersparticipatie en een raadklankbordgroep. Dit biedt de basis voor het

uitvoeringsplan dat momenteel in samenwerking met ROVA vormgegeven wordt (met een planhorizon van telkens 2 jaar). Ook in de uitvoering geldt dat deze zorgvuldig en met betrokkenheid van onze inwoners zal plaatsvinden.

•

Het grondstoffenbeleid volgt de 10R ladder voor circulaire economie (een

prioriteitenladder die de mate van circulariteit aangeeft en stelt hoe om te gaan met afval/grondstoffen van producten (Refuse, Reduce, Reuse, Repair, Recycle, Recover). •

We zijn betrokken bij het ‘Living Lab Circulaire Economie’ van de Regio Zwolle. Via het digitale platform DuSpot gebruiken we elkaars vrijkomende materialen uit civieltechnische werken. Hiermee doen we ervaring op met hergebruik van

materialen. We nemen dit op in de bestekken (contracten) bij de civieltechnische aannemers die werken uitvoeren in opdracht van de gemeente.

•

We gebruiken vaker circulaire producten in het openbaar gebied. Vanuit de ‘Dutch Circular Polymer Valley’ zijn we betrokken bij het toepassen van kunststofrecyclaat projecten. Bij wijze van proef gebruikten we in het project Vechtrijk Gramsbergen 100% gerecycled kunststof.

47

•

We doen mee aan het regionale project ‘Verwaarden Bermgras’. Zo dragen wij bij in het onderzoek naar het omzetten van bermmaaisel in groengas en potgrond. De resultaten zijn positief. We zoeken binnen het project naar marktpartijen die dit op grote schaal kunnen uitvoeren.

•

We continueren het project ‘Berm zoekt Boer’. Hierbij verwerken we bermmaaisel

ter plaatse als bodemverbetering voor akkerland. Dit project loopt al een aantal jaren. Meerdere boeren maken hier gebruik van.

Energietransitie en energie-innovatie Wat willen we bereiken?

We willen toegroeien naar een energieneutrale gemeente, waar we zuinig omgaan met

energie. En energie gebruiken die duurzaam wordt opgewekt. Waar we geen gebruik meer

maken van fossiele brandstoffen. En onze CO2-uitstoot terugdringen naar nul. We volgen en willen een stevige bijdrage leveren aan de landelijke ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Dit vraagt om een stevige verandering in de manier waarop we nu onze huizen

verwarmen, onze bedrijfsprocessen inrichten en ons verplaatsen. Een opgave die iedereen raakt. Zo zijn de woningen in onze gemeente in 2050 aardgasvrij. Dat begint met

energiebesparing en het energiezuinig maken van woningen. We helpen onze inwoners

hierbij. In 2024 wekken we een aanzienlijke hoeveelheid duurzame stroom op met zonne- en

windenergie. Zelf geven we het goede voorbeeld. Wat gaan we daarvoor doen? •

In de strategiebrief energietransitie en -innovatie staat de richting en de kaders voor ons vernieuwde energiebeleid. Dit is uitgewerkt in het nieuwe energieprogramma Hardenberg. Waarmee we in 2025 en volgende jaren aan de slag gaan.

•

Om energie te besparen, sturen we op gedragsverandering, isolatiemaatregelen en het verhogen van de energie-efficiëntie van installaties in gebouwen. Ook bevorderen we gebruik van de fiets en het openbaar vervoer.

•

We voeren onze 'Transitievisie warmte' uit. Dit doen we door per woningtype helder te

maken welke stappen er nodig zijn om aardgasvrij te worden. In 2025 gaan we aan de slag met een nieuw warmteprogramma dat in de plaats komt van de transitievisie

warmte. In dit programma gaan we de woningtypebenadering combineren met een wijkgerichte aanpak. •

Voor de meeste woningen is een ‘energiebespaarroute’ beschikbaar. Daarin staat

concreet welke maatregelen er nodig zijn. De ‘energiebespaarroute’ komt ook digitaal beschikbaar. •

We helpen en ontzorgen woningeigenaren bij het treffen van maatregelen om energie te besparen en het aardgasverbruik te verminderen. En om de energievoorziening en

warmtetransitie betaalbaar te houden. Inwoners die maatregelen willen nemen kunnen

voor informatie, advies en subsidie terecht bij het Energieloket Hardenberg. Een digitaal

48

en fysiek loket, van waaruit we hulp bieden met onder meer onze energiecoaches, een subsidie-adviseur en het energieklusteam. •

Voor het energiezuinig maken van huurwoningen werken we samen met Vechtdal Wonen.

•

We helpen sportverenigingen, culturele organisaties en andere maatschappelijke partijen bij het energiezuinig maken van hun gebouw of accommodatie met een lening en/of subsidie.

•

We kijken samen met het bedrijfsleven naar collectieve oplossingen voor netcongestie.

Bijvoorbeeld door het inrichten van een Smart Energy Hub of gesloten distributiesysteem. Smart Energy Hubs zijn innovatieve collectieve energieoplossingen op bedrijventerreinen die bedrijven helpen om gezamenlijk hun energieverbruik en met name stroom, te optimaliseren. •

We gaan aan de slag met de uitvoering van de laadstrategie. In die strategie staat hoe we de elektrificatie van het wagenpark van onze inwoners, bedrijven en bezoekers gaan faciliteren.

•

We dragen bij aan de duurzame opwek van stroom uit zon en wind. Hardenberg heeft

programmeringsafspraken gemaakt met de provincie over de realisatie van windenergie.

De provincie zal naar verwachting in het najaar starten met het openstellen van de eerste uitvraag/tender. •

Voor de productie van duurzaam gas werken we samen met onze netwerkbedrijven aan de ontwikkeling van mono-mestvergisting op (clusters van) agrarische bedrijven.

•

We onderzoeken de innovatieve mogelijkheden voor pilots met waterstofgas voor bedrijven en mobiliteit.

•

We maken gemeentelijke gebouwen versneld energiezuinig. Voor gemeentelijke

gebouwen wordt de vastgoedstrategie uitgewerkt, onder meer door het opstellen van

InstandHoudingsPlannen (IHP’s). Verdere verduurzaming wordt als integraal onderdeel van de strategie voor ieder gebouw vastgelegd in deze plannen. De IHP’s worden

integraal ter besluitvorming aangeboden (zoals: IHP binnensport, IHP buitensport en IHP zwembaden). Met de Veiligheidsregio IJsselland werken we aan de vastgoedstrategie brandweergebouwen. Concreet gaan we in 2025 onder meer aan de slag met het

verduurzamen van de Gashouder Dedemsvaart (plaatsen warmtepomp en verduurzamen ventilatie), wijkboerderij Baalder (isolatie, LED verlichting en plaatsen warmtepomp) en meerdere brandweergebouwen (plaatsen warmtepompen, isolatie gebouwen en

installaties en verduurzamen ventilatie). Daarnaast gaan we de verlichting van het

gemeentehuis vervangen door LED. Onder voorbehoud van de besluitvorming over het

IHP binnensport gaan we aan de slag met de verduurzaming van de gymzaal Balk&Brug en de sporthal De Beek. •

We hebben een energiecoördinator die zich richt op de energietransitie in de

gemeentelijke gebouwen en huurders en gebruikers helpt bij het verminderen van het energieverbruik. •

We werken de visie op het verduurzamen van het materieel van de buitendienst uit. 49

•

We verkennen de mogelijkheden om duurzame energie meer lokaal in te kopen.

Duurzaamheid en klimaatadaptie Wat willen we bereiken?

Het klimaat verandert. Perioden van droogte en hitte houden langer aan. Als het regent komt er gemiddeld meer neerslag naar beneden. Vaak ook in korte tijd. We willen onze

leefomgeving aanpassen aan dit veranderende klimaat. In het programma 'Klimaat, Water en Biodiversiteit' staat hoe we dit gaan doen. In dit programma hebben we ook aandacht voor

het in stand houden van het bestaande water- en rioleringssysteem. En voor het invullen van

de gemeentelijke watertaken uit de Waterwet.

In het programma staan de volgende thema's centraal. Bij elk thema horen doelen en acties. •

•

Leefbaarheid & Bewustwording o

In 2027 zijn klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit altijd onderdeel van het

o

In 2050 is de gemeente Hardenberg klimaatrobuust en natuurinclusief

o

Inwoners en organisaties begrijpen de noodzaak van klimaatadaptatie en

o

In 2025 weten we hoe het staat met de biodiversiteit van de gemeente. En wat

ingericht.

natuurinclusiviteit. En willen meedoen.

we moeten doen om die te behouden en te verbeteren.

Betrouwbaarheid & Gezondheid o

o

•

beleid van de gemeente.

o

We onderhouden ons water- en rioleringssysteem zo efficiënt mogelijk.

We weten de omvang van ons water- en rioleringssysteem en de kwaliteit

daarvan.

We maken ons water- en rioleringssysteem geschikt voor de toekomst.

Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie

Wat gaan we daarvoor doen?

Thema Leefbaarheid & Bewustwording •

Naar verwachting zal uw gemeenteraad de 'Groene en gezonde maatlat' eind 2024

vaststellen. In 2025 zullen we de werking daarvan implementeren in de gemeentelijke organisatie. •

We doen mee aan de netwerkorganisatie Ruimte voor de Vecht. Daar werken we met

gebiedspartners integraal samen aan een klimaatbestendig Vechtdal. •

We hebben met succes externe middelen weten te organiseren van andere overheden financiële middelen gekregen: Impulsgelden, ZON-gelden, HORIZON-gelden en

bijdragen van de provincie. Hiermee gaan we aan de slag. •

Communicatie is essentieel voor het halen van de programmadoelen. We willen inwoners en bedrijven enthousiast maken om zelf een bijdrage te leveren. In 2025

50

continueren we onze communicatie-campagne. De Groene bijdrageregeling die in 2024 is vastgesteld is daarbij een belangrijk hulpmiddel.

•

In het buitengebied wordt hemelwater via de drukriolering afgevoerd. Dit is niet

duurzaam. En hierdoor functioneert het systeem op een aantal locaties minder goed.

In 2024 zijn we daarover in een aantal gebieden in gesprek gegaan met inwoners en

bedrijven. Dit continueren we in 2025. Ook hierbij zullen we de Groene bijdrageregeling inzetten, en bieden we de inzet van groencoaches aan. •

Vergroenen is dé maatregel voor het tegengaan van hittestress, droogte en wateroverlast. Om het toe te voegen groen ook van meerwaarde te laten zijn voor de

eigen biodiversiteit zijn we in 2024 begonnen met het opstellen van een biodiversiteitsmonitor. Deze monitor geeft inzicht in de biodiversiteit. Het is een

essentieel instrument om te bepalen welke maatregelen nodig zijn om de biodiversiteit

te behouden en te versterken. Conform het amendement zoals door uw raad op 14 maart 2023 aangenomen zal deze biodiversiteitsmonitor eind 2025 gereed zijn. Betrouwbaarheid & Gezondheid •

We onderhouden ons water- en rioleringssysteem zo efficiënt mogelijk, op basis van functiegericht beheer. We benutten de technische levensduur van ons systeem

maximaal. In de exploitatie is ruimte voor het opvangen van eventuele incidenten en het meenemen van meekoppelkansen. Wanneer zich dit voordoet, informeren wij uw raad daar separaat over in de P&C-cyclus. •

In 2025 doet zich de kans voor om renovatiewerkzaamheden aan de riolering te

combineren met het project 'Fietsroute Heemse'. Wij hebben u in de zomernota van 2024 al over geïnformeerd. We stellen voor om hiervoor een krediet van € 95.000

beschikbaar te stellen, en de kapitaallasten hiervan ten laste te brengen van de exploitatie riolering.

•

De kosten voor beheer en onderhoud van gemalen en drukriolering zijn in 2023 en 2024 sterk gestegen (met 30 a 40 %). Wij hebben u in de zomernota van 2024 al over

geïnformeerd. We stellen daarom voor om de middelen in de exploitatie hiervoor

structureel met € 300.000 per jaar op te hogen. Voor de huidige planperiode (die eind 2027 afloopt) kan dat binnen de exploitatie worden opgevangen.

•

We voeren regelmatig inspecties uit. Op basis van deze inspecties voeren we de benodigde onderhouds- en renovatiewerkzaamheden uit.

•

In 2025 beginnen we met het overdragen van het beheer en onderhoud van ons

watersysteem aan het waterschap (zgn overdracht stedelijk water). We dragen de

watergangen over nadat er gebaggerd is en de watergangen schoon zijn. •

In het kader van datagedreven werken onderzoeken we of onze beheersystemen voldoende aansluit bij dit datagedreven werken. Hier zijn we in 2024 mee begonnen, eind 2025 verwachten we de belangrijkste conclusies hieruit.

Thema Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie 51

•

In onze beheer- en onderhoudsprocessen proberen we de uitstoot van CO2 zo veel mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld door gebruik van schone machines.

•

In onze projecten geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kans om werkervaring op te doen door middel van ‘Social Return on Investment’.

Totaal van het programma Bedragen x €1.000

R 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

B 2028

Baten Lasten

16.664 -15.211

15.860 -14.320

16.490 -15.173

16.483 -14.798

16.481 -14.783

16.479 -14.755

Saldo van baten en lasten

1.453

Verplichte indicatoren

1.540

1.317

1.686

1.698

1.725

Omschrijving indicator

Eenheid

Realisatie

Omvang huishoudelijk restafval

Aantal kg per inwoner

2022

98

2023

nog niet bekend

2024

nog niet bekend

2025

nog niet bekend

Eventuele toelichting:

Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

Hernieuwbare elektriciteit

%

Eventuele toelichting:

2022

39,4

2023

nog niet bekend

2024

nog niet bekend

2025

nog niet bekend

Relatie met verbonden partijen Naam

Omschrijving

Omgevingsdienst IJsselland

Omgevingsdienst IJsselland is een samenwerkingsverband tussen 11 gemeenten en de provincie Overijssel. De Omgevingsdienst heeft taken op het gebied van omgevingsrecht en het bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. Publiek Belang Elektriciteitsproductie Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. opereert binnen de BV industrie Distributie van elektriciteit en gasvormige brandstoffen via leidingen. Enexis Holding Enexis is de netbeheerder die zorgt voor de aanleg, het onderhoud en de uitbreiding van het gas- en elektriciteitsnet. Rendo Holding Rendo verzorgt het transport van gas, elektriciteit en data naar huishoudens en bedrijven in Drenthe en Overijssel. Rova Rova werkt als maatschappelijke onderneming samen met gemeenten aan een mooie en schone leefomgeving. Onder andere door (gescheiden) inzameling van afval. Vitens Vitens is verantwoordelijk voor de productie en levering van kraanwater.

52

Cogas Holding

CSV Amsterdam B.V.

Cogas is het regionale netwerkbedrijf in een groot deel van Twente en de gemeente Hardenberg. Cogas is verantwoordelijk voor de ontwikkeling, de aanleg, het onderhoud en het beheer van de netwerken voor gas, elektriciteit, (duurzame) warmte en telecommunicatie.

53

4 Sociaal Hardenberg Beschrijving van het programma

We willen werken aan een toekomstbestendig sociaal domein. We willen er zijn voor mensen die ons nodig hebben. We streven naar een brede welvaart voor onze inwoners; een

speerpunt in ons coalitieakkoord. Onze samenleving is veerkrachtig. Ze bestaat uit sterke

gemeenschappen waarin mensen zelf verantwoordelijkheid nemen en omzien naar elkaar. Iedereen kan er in vrijheid leven. En heeft de mogelijkheid zich te ontwikkelen. Ons

transformatieprogramma Veerkrachtig Hardenberg is de paraplu over het sociale domein. Zo werken we aan een toekomstgericht maatschappelijk domein. We ondersteunen onze

inwoners, maatschappelijke organisaties en initiatieven om de veerkracht die zij hebben in te zetten. Als dat niet kan of als dat niet genoeg is, bieden wij een vangnet. Met ondersteuning die past bij het opbouwen van een bestaan waarin zij meedoen in de samenleving. We

richten ons op de mensen zelf, hun veerkracht en wat nodig is om mee te doen (positieve

gezondheid). We doen dit binnen een realistische, beheerbare en duurzame kaders. Reëel en realistisch begroten is wenselijk voor een betere sturing op de transitie bij het sociaal

domein. We zien ook dat het financieel vertalen van onze beleidsvoornemens in het licht van de maatschappelijke ontwikkelingen een ingewikkeld proces is. De zorg staat onder druk. Bovendien zijn de WMO en Jeugdwet openeinderegelingen. Dat betekent dat we onze

financiële ramingen voortdurend bijstellen. We doen dit aan de hand van data die we zelf

beschikbaar hebben. Maar ook in relatie tot landelijke (CBS) data. In het sociale domein zien we ook een zogenoemd waterbedeffect. Als we willen voorkomen dat de vraag naar

intensieve zorg groeit, zijn investeringen in preventie en het aanbod van lichtere zorg en ondersteuning nodig. Er is ruimte nodig om binnen de financiële spelregels en het programma deze effecten te kunnen opvangen. Jeugd, jeugdhulp en onderwijs Wat willen we bereiken?

De jeugd heeft de toekomst. We willen de jeugd een goede start geven. Door ze veilig en

gezond op te laten groeien. In een omgeving waar ze vrienden kunnen maken, waar ruimte is voor buitenspelen, bewegen en sporten. En waar ze kunnen meedoen. We bieden jongeren alle kansen om hun talenten te ontwikkelen. In de samenleving en op school. Als gemeente helpen we met een laagdrempelig en toegankelijk netwerk. Bij een goede start hoort ook goed onderwijs. In schoolgebouwen die passend, duurzaam en van goede kwaliteit zijn.