Begroting 2023 Hardenberg versie 27 oktober 2022 (aanpassing n.a.v. vragenronde)
Tekst van het document
55
Voor onze zorg voor het water- en rioleringssysteem was in de begroting 2022 een bedrag van € 2.000.000 aan uitvoeringswerkzaamheden opgenomen. In verband met de genoemde prijzenstijging hebben we in de tweede berap 2022 vanuit de Voorziening Riolering al een extra bedrag van € 100.000 extra (structureel) opgenomen. We stellen voor om in de begroting 2023 nogmaals een extra bedrag van € 100.000 structureel op te nemen en dit te verwerken in het nieuwe GRP 2023-2026. Kostenstijgingen energie Ook de kosten van energie zijn als gevolg van de oorlog in Oekraïne sterk gestegen. In de begroting van 2022 was voor energie nog een bedrag van € 365.000 opgenomen. Op basis van de huidige prijzen (prijspeil juni 2022) denken we in 2022 ruim € 400.000 aan energiekosten te besteden. Omdat de verwachting is dat de energieprijzen verder door stijgen, stellen we voor om voor 2023 een bedrag van € 500.000 voor energie op te nemen (structureel).
56
Beschikbare middelen Bedragen x € 1.000
R 2021
B 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
Baten 2.1 Duurzaamheid en milieu
-662
-463
-94
-94
-94
-94
2.2 Afvalverwijdering/verwerking
-6.904
-6.891
-6.972
-6.989
-6.989
-6.989
2.3 Riolering en waterzuivering
-7.905
-8.479
-7.880
-7.880
-7.880
-7.876
Totaal Baten
-15.472
-15.833
-14.945
-14.962
-14.962
-14.958
2.1 Duurzaamheid en milieu
2.689
3.246
3.008
2.610
2.030
2.030
2.2 Afvalverwijdering/verwerking
5.420
5.510
5.578
5.593
5.593
5.593
Lasten
2.3 Riolering en waterzuivering
5.393
6.185
5.470
5.425
5.412
5.392
Totaal Lasten
13.502
14.940
14.056
13.628
13.035
13.015
2.1 Duurzaamheid en milieu
2.027
2.783
2.915
2.517
1.937
1.937
2.2 Afvalverwijdering/verwerking
-1.485
-1.381
-1.394
-1.396
-1.396
-1.396
2.3 Riolering en waterzuivering
-2.513
-2.295
-2.410
-2.455
-2.468
-2.484
Totaal Saldo
-1.970
-893
-889
-1.334
-1.927
-1.943
132 -13 -115 4
-266 -15 -160 -441
-846 -15 -174 -1.035
-846 -15 -189 -1.050
-152
-538
-1.135
-1.135
158
97
100
85
2.1 Duurzaamheid en Milieu prijsstijgingen loonsom bijdrage aan Omgevingsdienst leges milieu toezicht en handhaving
5 19 367 -93
5 19 304 -93
5 19 304 -93
5 19 304 -93
2.2 Afvalverwijdering/verwerking afvalstoffenheffing overig
-14 1
-17 2
-17 2
-17 2
2.3 Riolering en waterzuivering Rioolrecht Kapitaallasten
-106 -21
-106 -17
-106 -14
-106 -29
Totaal bijstelling 2023
158
97
100
85
Saldo
Verschil t.o.v. begroting 2022 2.1 Duurzaamheid en Milieu 2.2 Afvalverwijdering/verwerking 2.3 Riolering en waterzuivering Totaal verschil waarvan jaarschijf meerjarenbegroting jaarschijf begroting 2023
De resultaten c.q. het voordeel op afval en riool wordt ingezet ter dekking van een hogere doorberekening overheadkosten/BTW en v.w.b. riolering ook een hogere doorberekening kosten straatreiniging. Voor de toelichting op deze belastingen verwijzen wij hier naar de paragraaf lokale heffingen. 57
Relatie met verbonden partijen Omgevingsdienst IJsselland De Omgevingsdienst IJsselland verleent vergunningen, houdt toezicht en voert controles uit bij bedrijven. We werken nauw samen met en voor 10 andere gemeenten in IJsselland en de Provincie Overijssel. We zijn experts op het gebied van veiligheid, luchtkwaliteit, geluid, energie, afval, asbest en bodem. Vanuit de kantoorlocatie in Zwolle bezoeken professionals dagelijks bedrijven om te toetsen of ze voldoen aan weten regelgeving en ze te adviseren over bijvoorbeeld duurzame energie. ROVA ROVA verzorgt de afvalinzameling voor huishoudens. Met gemeenten en inwoners bedenken we continu nieuwe manieren om de afvalberg te verkleinen. Daarnaast onderhoudt ROVA de buitenruimte van een aantal gemeenten. Voor iedereen een mooi resultaat!
Relatie met kaderstellende nota's • • • • • •
Omgevingsvisie Landstad Hardenberg Meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg Gemeentelijk Rioleringsplan 2018-2022 Raadsbesluit bestuurlijke uitgangspunten Wegenonderhoud Beleidsplan en uitvoeringsplan openbare verlichting Beleidsplan kunstwerken 2018-2032 herzien 2022
58
4.3 Landelijk Hardenberg In Hardenberg bouwen we aan een toekomstbestendig en leefbaar landelijk gebied. We koesteren onze agrarische ondernemers, de natuur en de recreatiemogelijkheden. We willen klaar zijn voor toekomst. Onze focus ligt daarbij op ontwikkeling, innovatie en verandering.
Landbouw en agribusiness De landbouw (agro en food) is één van de drie economische topsectoren in de gemeente Hardenberg. Het gaat daarbij om de agrarische bedrijven zelf en om al de toeleverende, verwerkende en dienstverlenende bedrijven die functioneren dankzij de landbouw en veehouderij. Gelet op de grote maatschappelijke opgaven waar de sector voor staat, verdient de landbouw waardering en versterking. Wij willen dat de gangbare landbouw maximale ruimte wordt geboden binnen het gemeentelijke beleid, omdat de sector al te maken heeft met veel provinciale, landelijke én Europese regels. Daar waar agrarische ondernemers willen innoveren op en rond het eigen landbouwbedrijf stimuleert en ondersteunt de gemeente. Daarbij maken we gebruik van de regeling ‘Erven met kwaliteit’ en de inzet van ervencoaches, die erfeigenaren als onafhankelijk en eerstelijns adviseur ondersteunen bij het maken van keuzes voor de toekomst. De sector heeft te maken met het Nationaal Programma Landelijk Gebied met ingrijpende doelstellingen op het gebied van stikstofreductie. In de loop van 2023 werkt de provincie dit uit tot een gebiedsgerichte aanpak. De gemeente Hardenberg wil actief bijdragen aan perspectief voor ondernemers, waarbij een integrale aanpak gericht op de leefbaarheid en vitaliteit van het landelijk gebied voorop staat en er aandacht is voor innovatie in de sector.
De gemeente blijft bijdragen aan initiatieven voor proeftuinen en experimenten, aan ondernemersbegeleiding door het Ondernemershuis en de ervencoaches en denkt actief mee met onze agrarische ondernemers. Wat gaan we daar voor doen? We stimuleren een innovatieve en omgevingsgerichte agro- en foodsector, in samenwerking met partners. • •
• • •
•
We concentreren de doorontwikkeling van grootschalige agrarische functies in de agrarische ontwikkelingsgebieden. Wij faciliteren innovatie en het tot stand komen van cross-overs met andere sectoren en partijen, onder meer door de samenwerking met het Ondernemershuis voor het Vechtdal en Kennispoort van de regio Zwolle. We ondersteunen innovatieve projecten en kennisuitwisseling waarin wordt bijgedragen aan een vitale, veerkrachtige landbouw. We stimuleren en ondersteunen proeftuinen en praktijkprogramma’s op het gebied van bijvoorbeeld nieuwe gewassen, sluiten van kringlopen, mestverwerking. We dragen actief bij aan de versterking van het draagvlak en aan wederzijds begrip tussen boeren, burgers en buitenlui en aan de ontwikkeling van regionale ketens voor de productie, verwerking en consumptie van voedsel. We hebben aandacht voor bedrijven die de keuze maken voor door ontwikkelen, verbreden of om te stoppen. Daarbij maken we gebruikt van de inzet van ervencoaches, die erfeigenaren als onafhankelijk en eerstelijns adviseur ondersteunen bij het maken van keuzes voor de toekomst.
59
•
In ons ruimtelijk ordeningsbeleid hebben we ruime mogelijkheden voor zowel doorontwikkeling en verbreding als een oplossing voor vrijkomende agrarische bedrijfsbebouwing, met name door de regeling ‘Erven met kwaliteit’.
We spelen in op burgerinitiatieven voor versterking van de vitaliteit van de kleine kernen en het versterken van de plattelandseconomie. Om het buitengebied leefbaar te houden, zijn initiatieven van ondernemers en inwoners essentieel. Daarom nemen we deel aan het Europese Leader programma. Daarbinnen zijn bijdragen aan lokale initiatieven mogelijk met behulp van Europese- en provinciale middelen, als de initiatiefnemers en de lokale overheid ook bijdragen.
We streven naar een gezond platteland, een goede biodiversiteit en een toekomstbestendig landschap. • • •
Agrarische ondernemers die binnen hun bedrijfsvoering de zorg voor biodiversiteit en landschap willen versterken, kunnen gebruik maken van bedrijfsspecifiek advies. We spelen in op de mogelijkheden voor agrarisch of particulier landschapsbeheer door nieuwe aanvragen in behandeling te nemen voor groene diensten. Met de diverse betrokken partijen verkennen we hoe de omstandigheden voor boerenlandvogels verbeterd kunnen worden.
Openbaar groen en openluchtrecreatie De kwaliteit van de woonomgeving is van groot belang. Bij een gezonde leefomgeving voor jong en oud horen ruime groenvoorzieningen, toegankelijke bovenwijkse voorzieningen en een goede infrastructuur. De gezonde leefomgeving is groen en nodigt uit om naar buiten te gaan. Buiten staat voor spelen, sporten en ontmoeten en natuurbeleving. We zetten in op vergroening met aandacht voor biodiversiteit en op goede sport- en speelvoorzieningen in de openbare ruimte. Beheersing van plagen, zoals de eikenprocessierups, blijft nodig om ervoor te zorgen dat de samenleving de openbare ruimte met alle voorzieningen daarin kunnen blijven gebruiken. We zetten waar mogelijk in op natuurlijke plaagonderdrukking en een werkwijze die de biodiversiteit ten goede komt. Wat gaan we daar voor doen? We werken aan vergroening en biodiversiteit in bebouwd gebied en bij gemeentelijke eigendommen. Dat doen we door uitbreiding van groenvoorzieningen en aanpassingen aan bestaande groenvoorzieningen. Aanpassingen zijn onder andere renovatie van verouderde plantvakken, bodemverbetering en vervanging bij slecht groeiende bomen. In het tweede kwartaal bieden wij u een plan aan met een financiële uitwerking.
60
We gebruiken natuurlijke bestrijdingsmiddelen om plagen te beheersen. • •
We maken een nieuw plan voor plaagbeheersing van de Eikenprocessierups, waarin we ingaan op het gebruik van biodiversiteit en de inzet van onder andere insecten en vogels. We intensiveren de bestrijding van Japanse Duizendknoop. Onze aanpak is erop gericht dat eind 2027 nog maar een klein aantal locaties over is, waar bestrijding niet doelmatig is, maar waar een kleine kans is op verdere verspreiding.
Met sport- en speelvoorzieningen zorgen we voor bewegings- en ontmoetingsplekken voor kinderen en jongeren. Veel sport- en speelvoorzieningen in de bestaande wijken zijn verouderd en niet meer geschikt om kinderen en jongeren in beweging te krijgen. We maken een begin met vervanging en vernieuwing van sport- en speelvoorzieningen in bestaande wijken. Ontmoetingsplekken voor jongeren vallen hier ook onder. We doen dit op de manier die is voorgesteld in het nieuwe speelruimteplan.
Recreatie en Toerisme Vrijetijdseconomie is hét visitekaartje voor de gemeente Hardenberg. Het zorgt voor een economische impuls en het vergroot de brede welvaart. Het is daarmee ook een stuwend middel bij bredere vraagstukken zoals het woon- en vestigingsklimaat, imago, leefbaarheid en voorzieningen. Dat de impact van vrijetijdseconomie op het leefklimaat groot is, is de afgelopen jaren in tijden van een pandemie nog eens onderstreept. Juist toen werd de waarde van de omgeving voelbaar. Daarmee is de vrijetijdseconomie van strategisch belang voor de vitaliteit van de regio. De impact van maatschappelijke veranderingen, digitalisering en circulaire economie is groot. Dat vraagt om samenwerking. Inzet is om waardeketens in de vrijetijdseconomie te realiseren. Excellent in het eigen segment, maar tevens onderdeel van ketens waarin recreatieve beleving jaarrond tot meerwaarde wordt gebracht binnen een gezamenlijk duurzaam conceptueel model. Innovatie, kwaliteitsverbetering, (gekwalificeerd) personeel, een excellente klantreis en branding zijn daarbij belangrijke aandachtspunten en randvoorwaarden. Onderdeel van de vrijetijdseconomie zijn ook de minder florerende vakantieparken. De parken aan de onderkant van de markt hebben een negatief effect op het imago van de gemeente als recreatiegemeente.
Daarom heeft Hardenberg meegedaan aan een pilot project samen met de Vechtdalgemeenten en de provincie. Dit project heet Vitale Vakantieparken Vechtdal. Wat gaan we daar voor doen? We versterken de (verblijfs-)recreatieve functie van onze gemeente door te investeren in ondernemerschap, innovatie, cross-overs en internationalisering. •
•
De vrijetijdseconomie is 1 van de speerpuntsectoren van de economische koers van de gemeente. Over de wijze waarop deze sector ook in de toekomst van grote toegevoegde waarde kan blijven is onderzoek uitgevoerd. In de komende periode wordt in samenspraak met de sector verkend of het advies kan rekenen op draagvlak en welke inzet dit dan vraagt. We voeren activiteiten uit binnen het jaarprogramma ‘Lange Termijn Agenda Gastvrij Hardenberg’. We faciliteren en stimuleren daarin samenwerking, kennisdeling, productontwikkeling, gastheerschap, innovatie en marketing & promotie. 61
•
•
Vanuit een meerjarige programma-aanpak van de Vechtdal visie met vier programmalijnen wordt ingezet op verbetering van de fysieke infrastructuur (waaronder varen, vissen, wandelen & fietsen), productontwikkeling (Anjerpunten, Verrukkelijk Vechtdal, Zorgeloos Vechtdal, Buiten spelen), verbetering van de bekendheid en het profiel (ontsluiten informatie, promotie, gastheren/-vrouwen). Ook wordt gewerkt aan toekomstbestendig ondernemerschap (bijv. circulair, innovatie, digitalisering, natuur inclusief, vitaliteit, hub, buitenlandse gasten). Vanuit vrijetijdseconomie sluiten we aan op de Regio Deal Zwolle: Human Capital Agenda. Inzet is onder andere om de opgerichte Vakschool 100% Gastvrij verder vorm en inhoud te geven en te zorgen voor een solide basis om talenten, zij instromers en anderen aan het Vechtdal te binden.
We zetten in op het versterken van de toeristische gastvrijheid, ons imago en promotie. • • • •
Vanuit Gastvrij Hardenberg wordt het Informatiepunt (IP) ondersteund. We bieden actuele en toegankelijke informatie voor (potentiële) bezoekers van Hardenberg via de website Visit Hardenberg. Binnen Visit Oost/Vechtdal voeren we de citymarketingstrategie Hardenberg uit. We zetten Hardenberg in de markt binnen de Vechtdal-campagnes. We geven uitvoer aan de visie voor gastheerschap in het Vechtdal (verwelkomen en ontzorgen, informatie & inspiratie).
We bevorderen de recreatieve mogelijkheden. •
• •
We verbeteren de recreatieve mogelijkheden op en langs de Vecht en de Reest vanuit de Vechtdal visie en de netwerkorganisatie Ruimte voor de Vecht (inzet op projecten). Binnen Ruimte voor de Vecht werken we samen met de gemeenten in het Vechtdal, de provincie, het waterschap en andere betrokken partijen. We geven uitvoering aan het Masterplan. Daarin staan de thema’s klimaatadaptatie en waterveiligheid, natuurontwikkeling en verbeteren biodiversiteit, verduurzaming van de landbouw en sociaaleconomische ontwikkeling en duurzaam gastheerschap & aantrekkelijke leefomgeving beschreven. Tot en met 2023 wordt dit mede gefinancierd door de Regio Deal Zwolle. De vaarrecreatie en aanvullende voorzieningen worden gestimuleerd door middel van het uitvoeringsprogramma Ruimte voor de Vecht. Opgaven bij gebiedsontwikkelingen zoals Engbertsdijkvenen en Vechtrijk Gramsbergen combineren we met kansen op recreatieve ontsluiting, optimaliseren van het recreatieve netwerk en voorzieningen en realiseren van ontbrekende schakels.
We zorgen dat voor de 4 parken, die hebben meegedaan in de pilot Vitale Vakantieparken Vechtdal, een passende en duurzame oplossing komt, zodat deze parken weer bijdragen aan een goed imago van Hardenberg als recreatiegemeente. Het project Vitale Vakantieparken Vechtdal loopt de komende jaren door. Voor de vier parken die deelnemen in de gemeente Hardenberg gaat het hierbij om: • Voor park Moscou wordt komend jaar de mogelijkheid van transformatie naar een woonbestemming verder uitgewerkt. • Voor de andere drie parken wordt in overleg met de betrokkenen gewerkt aan de toekomststrategie en concrete oplossingen.
62
Beschikbare middelen Bedragen x € 1.000
R 2021
B 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
Baten 3.1 Landbouw en agribusiness
0
0
0
0
0
0
3.2 Openbaar groen en openluchtrecreatie
-794
-589
-177
-177
-177
-177
3.3 Recreatie en Toerisme
-15
-107
-14
-14
-14
-14
Totaal Baten
-809
-696
-191
-191
-191
-191
Lasten 3.1 Landbouw en agribusiness
189
363
321
214
214
214
3.2 Openbaar groen en openluchtrecreatie
3.706
4.067
3.773
3.578
3.576
3.563
3.3 Recreatie en Toerisme Totaal Lasten
388
401
228
228
227
227
4.283
4.830
4.323
4.020
4.017
4.004
189
363
321
214
214
214
2.912
3.478
3.596
3.401
3.398
3.385
Saldo 3.1 Landbouw en agribusiness 3.2 Openbaar groen en openluchtrecreatie 3.3 Recreatie en Toerisme
373
294
215
214
214
213
3.474
4.134
4.132
3.829
3.826
3.813
-41 118
-148 -77
-148 -79
-148 92
-79 -2
-80 -305
-80 -308
-81 -321
w.v. jaarschijf meerjarenbegroting w.v. bijstelling begroting 2023
-172 170
-472 167
-475 167
-475 154
Toelichting bijstelling 2023 Kapitaallasten Prijsstijging Loonsom Overig/afrondingen Totaal bijstelling 2023
-10 22 152 6 170
-10 22 152 3 167
-9 22 152 2 167
-23 22 152 3 154
Totaal Saldo
Verschil t.o.v. begroting 2022 3.1 Landbouw en agribusiness 3.2 Openbaar groen en openluchtrecreatie 3.3 Recreatie en Toerisme Totaal verschil t.o.v. begroting 2022
63
4.4 Ondernemend Hardenberg In Hardenberg hebben alle mensen kansen om te werken en zich te ontwikkelen. We zetten ons ervoor in dat opleidingen en de kwaliteiten van de beroepsbevolking aansluiten op de vraag van werkgevers. Ondernemers krijgen ruimte voor en ondersteuning bij innovatie en groei. En we werken aan een blijvend aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarmee stimuleren we economische ontwikkeling en werken we toe naar een positieve arbeidsmarktbalans, passend bij de streekfunctie die Hardenberg vervult. In Hardenberg zetten we daarmee in op economische groei, maar dan wel één die bijdraagt aan een hogere brede welvaart. De huidige energiecrisis (als gevolg van de oorlog in Oekraïne) en de naweeën van de coronacrisis maken echter dat de inflatie ongekend is toegenomen, dat de rente stijgt en de investeringsbereidheid daalt, de koopkracht van onze inwoners afneemt, de armoede toeneemt en dat de nabije economische toekomst zeer onzeker is. Wij houden vast aan onze economische koers waarin circulaire economie, duurzaamheid en digitalisering belangrijke thema’s blijven. En we gaan daarnaast, ingegeven door de actualiteit, nieuwe accenten aanbrengen in onze inzet gericht op vraagstukken die voortkomen uit schaarste aan nagenoeg alle productiefactoren.
Bedrijven en ondernemers Hoe we daaraan werken en wat daarbij de belangrijke opgaven zijn hebben we verwoord in de Economische koers van Hardenberg. Deze is in december 2020 vastgesteld door de raad. Voor de periode 2023-2026 is jaarlijks € 705.000 aan incidentele middelen nodig om de Economische koers met hetzelfde ambitieniveau voort te zetten, zoals in het Coalitieakkoord staat beschreven. De huidige economische agenda heeft een looptijd van drie jaar (2020-2022). Voor de periode 2023-2026 wordt, gebaseerd op de Economische koers, een nieuwe economische agenda opgesteld. Vanuit onze Economische koers werken wij langs drie lijnen aan de grote opgaven: Lijn 1: de basis op orde houden voor ons MKB; Lijn 2: investeren in voor het MKB relevante thema’s; Lijn 3: investeren in innovatiehubs voor onze topclusters agrofood, maakindustrie en vrijetijdseconomie. Wat gaan we daar voor doen? Lijn 1 Basis op orde: Wij investeren in regionale samenwerking en de profilering en positionering van Hardenberg. Regionale samenwerking is geen doel op zich, maar een middel om onze doelen te realiseren. Regionale samenwerking resulteert grosso modo in extra middelen en ontwikkelruimte voor Hardenberg op onderwerpen waar afstemming noodzakelijk is of waar we in regioverband meer voor elkaar kunnen krijgen dan wanneer we het zelf oppakken.
Met andere woorden: we werken regionaal samen als het waarde toevoegt. In de Regio Zwolle Met de Regio Zwolle werken we aan diverse strategische beleidstrajecten en projecten die voor Hardenberg en zijn inwoners van belang zijn. - De uitvoering van de Regiodeal gericht op een sociale, circulaire, innovatieve en klimaatbestendige (groei)Regio Zwolle. In 2023 wordt duidelijk of en wanneer een Regiodeal 2.0 met het Rijk kan worden gesloten. Daarvoor inventariseren wij nieuwe projecten die met cofinanciering kunnen worden ingebracht. Te denken valt aan de doorontwikkeling van de spoorzone en daarbinnen de nieuwe locatie voor de IQ BLVD (zie ook lijn 3 topclusters).
64
-
De rijksoverheid vraagt een “Propositie voor het rijk” in te richten, met programma’s en projecten die we in Regio Zwolle willen uitvoeren en die tegelijkertijd van belang zijn voor Nederland. Dit document wordt de basis voor de samenwerking van de regio met het Rijk in de komende jaren. - De Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle waarin Rijk en Regio Zwolle samenwerken. Deze strategie geeft uitzicht op middelen en biedt mogelijkheden voor de functie van Streekcentrum (met de bijbehorende ontwikkelruimte) en voor de Stationsomgeving in Hardenberg. - De Investerings- en Ontwikkelagenda waarin ook lokale projecten kunnen worden ingebracht, gericht op de versterking van het innovatie ecosysteem, logistiek, circulariteit en het woon- en leefklimaat van de toekomst. De geactualiseerde integrale samenwerkingsagenda voor de Regio Zwolle wordt in 2023 vastgesteld. Daarin wordt ook de financiële bijdrage van gemeenten aan de begroting van de Regio Zwolle herijkt. In 2023 wordt in deze regionale beleidstrajecten zowel ambtelijk als bestuurlijk meegewerkt zodat de wensen en behoeften van de gemeente Hardenberg optimaal worden meegenomen en onze inwoners en ondernemers maximaal profijt hebben van de regio.
In Zuid- en Oost-Drenthe / Dutch TechZone - Binnen de regio Dutch TechZone (DTZ) werken we ook in 2023 met de gemeenten Hoogeveen, Coevorden en Emmen, de provincie Drenthe en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat samen aan het versterken van de economische structuur en het ecosysteem in de regio en aan het aantrekken van talent. De focus ligt daarbij op de versterking van de maakindustrie. De concrete projecten en activiteiten voor 2023 moeten nog worden vastgesteld. - Voor de periode 2020-2023 werken we samen met het Rijk, de provincies Drenthe en Overijssel en vijf andere gemeenten in de Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe (ZOD). In 2023 ronden we de werkzaamheden met betrekking tot deze eerste dealperiode af. Daarnaast worden de mogelijkheden voor een nieuwe Regio Deal verkend. Deze verkenning leidt mogelijk tot een voorstel dat nog in 2022 wordt ingediend. Besluitvorming over toekenning van deze deal vanuit het Rijk vindt dan plaats in 2023. Bij een succesvolle indiening wordt de deal 2.0 in 2023 verder uitgewerkt. Overig - In 2023 verkennen we wat een samenwerking met Twente kan opleveren voor de economie en ondernemers van Hardenberg. - In 2023 wordt de samenwerking in het Vechtdal voortgezet en versterkt, bijvoorbeeld ten aanzien van het Ondernemershuis voor het Vechtdal.
Lijn 1 Basis op orde: Wij willen de economische dynamiek en concurrentiekracht van het MKB vergroten. We ondersteunen en begeleiden ondernemers. Dat doen we samen met verschillende partners. - We werken samen met onder andere Startershuis Doen, Ondernemershuis voor het Vechtdal, Vechtdal Projecten, Projectbureau Doen, het Regionaal Techniek Centrum en regionale kennis- en innovatieinstellingen aan het versterken van het ondernemersklimaat (zowel voor starters als het gevestigde MKB), het verkrijgen van goed, gekwalificeerd personeel en versterking van de concurrentiekracht van ons bedrijfsleven door bevordering van ondernemerschap, innovatie en export. - Met het Startershuis Doen en Ondernemershuis voor het Vechtdal hebben we een aanpak ontwikkeld voor de ondersteuning van startups (kansrijke startende ondernemers) en scale ups (snel groeiende ondernemingen), die ook in 2023 wordt uitgevoerd door deze organisaties. Doel van de aanpak is startups uit te laten groeien tot succesvolle werkgevers en werkgevers sneller te laten groeien.
65
Lijn 1 Basis op orde: Wij willen met evenementen de bekendheid en de economische ontwikkeling van onze gemeente en de regio vergroten. Evenementen dragen bij aan het vestigingsklimaat, de vrije tijdseconomie en het draagvlak voor voorzieningen in de gemeente. -
-
-
We geven subsidies voor het realiseren van evenementen. Evenementen dragen bij aan de leefbaarheid en aan inclusie, door de vele partijen en vrijwilligers vanuit de gemeente die zich hiervoor inzetten. We zetten in op het (laten) organiseren van een groot evenement om Landstad Hardenberg (inter)nationaal op de kaart te zetten. Inmiddels verkennen diverse lokale partijen de mogelijkheden voor een groot en aansprekend evenement in Hardenberg. Voor de bijdrage van de gemeente hieraan is jaarlijks structureel 50.000 euro beschikbaar. Mocht eventueel extra inzet van de gemeente noodzakelijk zijn, dan kunt u daarvoor een nader voorstel tegemoetzien. We subsidiëren de promotiestichtingen. Deze stichtingen zijn heel belangrijk voor de coördinatie, inspiratie, samenwerking en verbinding en dragen bij aan vernieuwing en professionalisering in de evenementensector.
Lijn 1 Basis op orde: We zorgen voor kwantitatief en kwalitatief voldoende bedrijventerreinen. In 2023 richten wij ons op: • Actualisatie van onze bedrijventerreinenvisie / strategie. • Bestuurlijke vaststelling van de programmeringsafspraken die in 2022 zijn gemaakt tussen gemeenten in de regio West-Overijssel en de provincie Overijssel. • Uitvoering van de bestaande programmeringsafspraken voor de ontwikkeling of uitbreiding van de bedrijventerreinen Heemserpoort (15 hectare), Broeklanden Zuid fase 3 (uitbreiden met 12 hectare) en Rollepaal (uitbreiden met 10 hectare). Voor deze bedrijventerreinen zijn bestemmingsplannen in voorbereiding. • De toekomstbestendigheid van bestaande bedrijventerreinen. In 2023 bepalen we met de bedrijventerreinenvisie / strategie de gewenste aanpak voor de revitaliseringsopgave(n). • Faciliteren van nieuwe vestigingen en uitbreidingsplannen van gevestigde ondernemers, onder andere door de inzet van het bedrijvenserviceteam en accountmanagement.
Lijn 2 Thema human capital: Wij investeren in de wendbaarheid en weerbaarheid van de beroepsbevolking en het aantrekken van talent. -
-
-
We werken samen met onder andere Startershuis Doen, Ondernemershuis voor het Vechtdal, Vechtdal Projecten, Projectbureau Doen, het Regionaal Techniek Centrum en regionale kennis- en innovatieinstellingen aan het versterken van het ondernemersklimaat en de economische structuur en het verkrijgen van goed, gekwalificeerd personeel. Binnen de Regio Zwolle is een Ontwikkelfonds (uitwerking van Regio Deal Regio Zwolle: Human Capital agenda) opgericht. Net als in de periode 2021-2022 worden hieruit ook in 2023 tenders opengesteld om met opleidingen de regionale arbeidsmarkt wendbaar en weerbaar te maken. Vanuit onze Human Capital agenda onderzoeken we in 2023 waar wij de focus op moeten leggen en welke rol de gemeente kan spelen. Het tekort aan personeel is een thema dat ook in 2023 veel ondernemers bezig gaat houden. In afstemming met de ondernemers en intermediairs worden acties uitgezet. Ook wordt op het thema Human Capital nauw samengewerkt met IQ BLVD en het Ondernemershuis voor het Vechtdal en Startershuis Doen.
66
Lijn 2 Thema circulaire economie: We faciliteren de ontwikkeling naar een volledig circulaire economie in 2050. In de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg en in het meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg hebben we de ambitie uitgesproken om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. In 2023: worden sectorgroepen opgericht voor de Bouw, Industrie, Agro en Vrije Tijd en van daaruit worden sectorale aanpakken ontwikkeld om circulariteit te bevorderen; dragen we bij in circulaire projecten door personele inzet en financiële bijdragen.
Lijn 2 Thema digitalisering: Wij stimuleren de digitalisering van het MKB. De digitalisering van onze economie en samenleving is een belangrijke uitdaging. Wij hebben in 2022 samen met partners een digitaliseringsagenda voor het MKB ontwikkeld, die in 2023 (verder) uitgevoerd gaat worden. Kern van deze agenda is een resultaatgerichte en vraag gestuurde aanpak die met de belangrijkste intermediairs uit Hardenberg en de regio (IQ BLVD, Ondernemershuis en Startershuis, NovelT, Oost NL) maar ook het Alfacollege is ontwikkeld om een grote groep MKB ondernemers te ondersteunen bij de verkenning en implementatie van de kansen die digitalisering hen bieden. Op basis van een pilot wordt de digitaliseringsagenda verder ingevuld.
Lijn 3 Investering in onze drie topclusters: We versterken de economische structuur door de ontwikkeling en realisatie van innovatiehubs voor agrofood, maakindustrie en vrijetijdssector. We werken aan en nemen deel in de innovatiehubs: publiek private samenwerkingsverbanden met ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen (ROC’s, HBO instellingen, universiteiten) en medeoverheden. - De agrohub Future Farm. Dit private initiatief zet in op versnelling van de grote transities in de landbouw en het vergroten van het verdienvermogen van de primaire sector. De gemeente is tot en met 2023 subsidiënt in de opstartfase van deze hub en samenwerkingspartner, in 2023 wordt deze samenwerking gecontinueerd. - De hub voor de maakindustrie IQ BLVD. Dit is een plek waar talent, ondernemers, overheid, onderwijsen kennisinstellingen elkaar vinden en krachten bundelen rondom innovatie en ondernemerschap en vraagstukken op het gebied van human capital. In 2023 worden ondernemersprojecten uitgevoerd op deze onderwerpen, evenals het plan voor de regiobranding. - De hub voor de vrijetijdssector House of Hospitality. In 2021 en 2022 heeft de gemeente een visie op de vrijetijdssector ontwikkeld en is de Vakschool 100% Gastvrij opgericht.
In 2023 wordt van onderop met de sector verkend of vanuit deze visie en de vakschool een volwaardige hub ontwikkeld kan worden en welke functionaliteiten daar dan in belegd dienen te worden. Hierbij wordt nauw de samenwerking gezocht met onder meer de provincie Overijssel en regionale kennis- & innovatiepartners.
67
Onderwijshuisvesting De gemeente Hardenberg heeft een stevige ambitie neergezet waar het gaat om de woningbouw. Er moeten meer woningen komen en ze moeten er snel komen. Een direct gevolg hiervan is dat op diverse plekken in de gemeente het aantal leerlingen naar verwachting groter wordt dan eerder is geprognosticeerd. Niet overal zijn de (geplande of bestaande) schoolgebouwen ruim genoeg om een substantiële toename van het aantal leerlingen te kunnen accommoderen. Daarom zijn wij in overleg met de onderwijsbesturen over de gevolgen voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP). Vooruitlopend op de resultaten daarvan hebben wij de bestaande ramingen voor de investeringen in de onderwijshuisvesting met 10% verhoogd. Dat doen wij in reactie op de vigerende prijsstijgingen in de markt. Deze maatregel is geheel in lijn met één van de uitgangspunten van het Coalitieakkoord "Oog voor elkaar, blik op de toekomst". Wat gaan we daar voor doen? We brengen de planning voor de onderwijshuisvesting in overeenstemming met de woningbouwambitie. De gemeente Hardenberg heeft een stevige woningbouwambitie neergezet. Daar komt de vraag achterweg wat dat betekent voor de ruimtebehoefte van de scholen. Meer woningen betekent immers meer kinderen en die moeten naar school kunnen. Wij gaan hierover in gesprek met de gezamenlijke schoolbesturen.
Het doel hiervan is om onze investeringsplanning (en voor zover van toepassing, die van de schoolbesturen zelf) in lijn te brengen met de gewijzigde omstandigheden. Naast de woningbouwambitie spelen ook de marktontwikkelingen in de bouw hierbij een rol; stijgende prijzen en beperkte beschikbaarheid van bouwmaterialen vormen een uitdaging bij het uitvoeren van bouwplannen.
We verbeteren de huisvesting van Praktijkschool Pro Hardenberg. Voor Praktijkschool ProHardenberg zijn we op zoek naar een geschikte nieuwbouwlocatie. Aangezien de bereikbaarheid van de school per spoor een belangrijke eis is, is de afstand van de locatie tot het NS-station een aandachtspunt. En uiteraard is een locatie nodig die voldoende groot is. Wij voeren het gesprek hierover met bestuur en directie van de school. Leidend is hierbij de onderwijskundige behoefte van de school in zijn samenwerking met andere scholen en bedrijven.
68
Participatie en werkgelegenheid Verwacht werd dat de Coronacrisis een grote negatieve impact zou hebben op de arbeidsmarkt. Inmiddels is het tegenovergestelde waar: overal op de arbeidsmarkt is sprake van grote krapte. We zien dat ook terug in mogelijkheden om mensen uit de uitkering bij een werkgever te plaatsen en daarmee in de afname van het aantal mensen dat gebruik maakt van gemeentelijke bijstand. Wat gaan we daar voor doen? We bevorderen zelfredzaamheid en participatie. Zo vinden meer mensen zonder werk een betere aansluiting tot de arbeidsmarkt. •
•
•
•
Inwoners die kunnen werken, helpen we aan werk (Nieuw beschut werk, garantiebaan of regulier werk) en daarmee aan financiële zelfredzaamheid. We lopen voorop in Nederland met de inzet van loonkostensubsidies en we laten ook mensen zonder indicatie toe tot Nieuw beschut werk. Via Larcom bieden we Nieuw Beschut Werk aan alle mensen met een arbeidsbeperking (dus met of zonder formele Beschut werk-indicatie). Daarnaast zoeken we ook bij andere werkgevers de mogelijkheid tot het plaatsen van mensen met een beschut werk-indicatie. Daarmee wordt de kans op een passende plaatsing groter. Inmiddels hebben we enkele andere partijen gevonden. Om een aantrekkelijke werknemer te blijven wordt om- en bijscholing steeds belangrijker. In regionaal verband ondersteunen we onze inwoners (met kennis, begeleiding en subsidie) in het "leven lang leren". Statushouders vormen een groot deel van onze bijstandspopulatie. Daarbij begeleiden we statushouders naar fulltime-trajecten waarbij zij inburgeringslessen krijgen of werkzaam zijn.
We willen een eenduidige benadering van werkgevers. Daarom geven we onder andere via het team Werk en Inkomen, het Werkbedrijf Regio Zwolle en de één-werkgeversbenadering uitvoering aan de Participatiewet. We continuering onze dienstverlening in het regionaal Werkbedrijf Zwolle. Waar mogelijk zetten we in op doorontwikkeling om beter te voldoen aan de vraag van de werkgever en de mogelijkheden van onze inwoners.
69
Beschikbare middelen Bedragen x € 1.000
R 2021
B 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
4.1 Bedrijven en ondernemers
-336
-1.212
-266
-266
-266
-266
4.2 Onderwijshuisvesting
-695
-344
-352
-352
-352
-352
4.3 Participatie en werkgelegenheid
-365
-318
-318
-318
-318
-318
Baten
4.4 Grondexploitatie
-22.018
-16.778
-12.822
-9.104
-6.922
-6.176
Totaal Baten
-23.414
-18.652
-13.758
-10.039
-7.857
-7.111
3.197
5.546
3.131
2.376
2.126
2.120
Lasten 4.1 Bedrijven en ondernemers 4.2 Onderwijshuisvesting
4.813
5.077
5.698
5.583
5.504
5.390
4.3 Participatie en werkgelegenheid
12.434
12.674
12.145
12.134
12.123
12.123
4.4 Grondexploitatie
19.078
16.144
12.886
9.686
7.766
7.208
Totaal Lasten
39.523
39.441
33.859
29.778
27.518
26.841
4.1 Bedrijven en ondernemers
2.860
4.335
2.865
2.110
1.860
1.855
4.2 Onderwijshuisvesting
4.119
4.733
5.346
5.231
5.152
5.038
4.3 Participatie en werkgelegenheid
12.069
12.356
11.827
11.816
11.805
11.805
4.4 Grondexploitatie
-2.940
-634
64
582
844
1.032
Totaal Saldo
16.108
20.789
20.102
19.739
19.661
19.729
Verschil t.o.v. begroting 2022 4.1 Bedrijven en ondernemers 4.2 Onderwijshuisvesting
-1.470 613
-2.225 498
-2.475 420
-2.480 305
4.3 Participatie en werkgelegenheid 4.4 Grondexploitatie
-529 698
-540 1.216
-551 1.478
-551 1.666
Totaal verschil t.o.v. begroting 2022 w.v. jaarschijf meerjarenbegroting w.v. bijstelling 2023
-688
-1.050
-1.128
-1.060
-1.482 795
-2.160 1.110
-2.182 1.054
-2.199 1.139
-49 97 82 97 568
-31 97 82 48 915 -1 1.110
-27 97 82 48 854
-130 97 82 48 1.042
1.054
1.139
Saldo
Toelichting bijstelling 2023 Kapitaallasten Prijsstijgingen Loonsom Energiekosten Jaarschijf grondexploitatie Overige/afrondingen Totaal bijstelling 2023
795
Voor de toelichting op de grondexploitatie wordt hier verwezen naar de nota Grondexploitatie 2023 70
Relatie met verbonden partijen De Euregio wil een bijdrage leveren aan de welvaart en het welzijn in het grensgebied en het bevorderen van wederzijdse begrip tussen de mensen. De Euregio houdt daarbij rekening met mogelijke culturele verschillen tussen de Nederlandse en Duitse samenleving.
Relatie met kaderstellende nota's • • • • • • • • • •
Economische Koers Hardenberg Visienota Landbouw, een sector van economische betekenis Ruimtelijke Economische ontwikkelingsagenda Bedrijventerreinenvisie Gastvrij Hardenberg: naar een nieuwe LTA en aanpak voor stimulering van de VTE Vechtdal Kompas Vrijetijdsagenda Regio Zwolle VTE-programma Gastvrij Overijssel Euregio Detailhandelsstructuurvisie
71
4.5 Zo doen we het in Hardenberg In Hardenberg bedenken en doen we het samen met onze inwoners. We hebben daarbij oog voor de verscheidenheid aan kernen. We zijn bestuurlijk vernieuwend en hebben het vertrouwen dat de samenleving zelf voldoende krachtig en vitaal is. Wij spelen in op ontwikkelingen binnen en buiten onze regio. Hardenberg is een inclusieve gemeente waar iedereen kan meedoen.
Bestuur en bestuursondersteuning Strategische communicatie Met onze strategische communicatievisie 2022-2026 brengen we meer focus aan in onze communicatie en de manier waarop we als gemeente ons verhaal vertellen. En blijven we in verbinding met onze inwoners, ondernemers, verenigingen en stichtingen, plaatselijk belangen en onze strategische partners. Hiermee geven we invulling aan de volgende opgaven: - Communiceren op een manier die past bij wat de samenleving van ons verwacht en bij wie we zijn. - Communicatie die past bij onze strategische keuzes en het ‘verhaal van Hardenberg’. Voor de uitvoering van strategische communicatie is in 2023 incidenteel € 75.000 euro beschikbaar. Wat gaan we daarvoor doen? Vier speerpunten vormen ons kompas bij communicatie vanuit de gemeente Hardenberg. - Communicatie is samenkracht - Communicatie is de boodschap - Communicatie is verbinding - Communicatie is direct duidelijk en persoonlijk Met strategische communicatie verbinden we deze vier speerpunten met ‘het verhaal van Hardenberg’. In 2023 geven we hier uitvoering aan met een aantal concrete projecten. Zo vernieuwen we onze website en frissen we onze huisstijl op. Op basis van onderzoek communiceren we volgens een doelgroepgerichte aanpak en zetten we vernieuwende communicatiemiddelen in. Ook implementeren we ons sociale media beleid en strategie.
Verder continueren we het programma Direct Duidelijk Doen en werken we aan digitale toegankelijkheid en inclusie. Het verhaal van Hardenberg gaat over wie we zijn en wat we willen bereiken. De focusthema’s en onze belangrijkste ambities zijn de hoofdstukken van dat verhaal. Want ze zijn bepalend voor de positionering van de gemeente Hardenberg. We willen die ambities vanuit samenkracht verwezenlijken en daarover vertellen. Het vertellen van het verhaal van Hardenberg ondersteunt de lobby richting strategische partners. En kan bijdragen aan het verwerven van externe middelen of (planologische) ruimte voor het behalen van onze ambities.
Openbare orde en veiligheid Binnen het veiligheidsbeleid kennen we inzet op een aantal vaste onderdelen zoals high impact crimes (geweldsdelicten en woninginbraken), jeugd, het AZC, overlast, drugs en verkeersveiligheid. Daarnaast is er blijvende aandacht voor de crisisorganisatie en vindt er inzet plaats bij crises en calamiteiten. Dat betreft de integrale aanpak binnen het domein van de fysieke veiligheid zoals grote branden, maar ook besmettelijke ziekten, maatschappelijke onrust en incidenten en casuïstiek binnen het sociaal-maatschappelijk domein. Naast de reguliere werkzaamheden wordt in 2023 extra aandacht besteed aan de thema’s ondermijning en veilig buitengebied, en sociale veiligheid en zorg.
72
Inwoners ervaren een verbetering in de beleving en de veiligheid van hun woon- en leefomgeving. Wat gaan we daar voor doen? - Binnen de gemeente vormen de verkoop en het gebruik van drugs een aanhoudend probleem. Om dit aan te pakken werken we samen met verschillende partijen. Om de samenwerking en informatievoorziening tussen de betrokken partijen op een goede wijze vorm te geven en te coördineren wordt hierbij gebruik gemaakt van de procesregisseur Jeugd. - We vergroten de bewustwording op het gebied van ondermijning binnen de organisatie en bij ketenpartners. Daarnaast wordt het lokale ondermijningsoverleg gecontinueerd. In dit overleg worden signalen verwerkt en opgewerkt en van hieruit kunnen integrale acties en controles opgezet worden. Binnen de aanpak van ondermijning richten we ons voornamelijk op drugshandel en -productie, zorgfraude, mensenhandel, uitbuiting en cybercriminaliteit. - We zetten in op het vergroten van bewustwording en kennis van inwoners van de gemeente over ondermijning. Dit vanuit preventief oogpunt en met het oog op het stimuleren van de meldingsbereidheid. Daarbij richten we ons primair op het buitengebied. - In Dedemsvaart is een succesvolle pilot geweest met het project buurtbemiddeling. Dit wordt over de gehele gemeente volgens de landelijke methodiek uitgerold.
- In het najaar van 2022 wordt op basis van het coalitieakkoord een integraal veiligheidsplan 2023-2026 ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. Hierin wordt nader aangegeven welke thema's vanuit het veiligheidsdomein geprioriteerd zijn en waarmee we aan de slag willen gaan.
Dienstverlening en burgerzaken Wat gaan we daar voor doen? Externe dienstverlening Onze dienstverlening moet passen bij hoe we als gemeente willen zijn en bij de verschillende rollen die wij daarbij innemen. In 2022 is daarvoor de visie op dienstverlening vastgesteld. Het komende jaar zullen we daar uitvoering aan gaan geven. De dienstverlening aan de gemeente Ommen stopt vanaf 2023. Dit betekent dat we voor forse opgaven staan en tot keuzes worden gedwongen, op zowel het financiële als het personele vlak. We weten dat we onze taken met minder capaciteit moeten uitvoeren en tegelijkertijd het niveau van de dienstverlening op peil dienen te houden. Tegelijkertijd zijn we in 2021 gestart met een meerjarig training- en opleidingstraject om onze medewerkers op het gewenste kennisniveau te brengen en te houden. Zo werken we aan een personeelsbestand dat klaar is voor de toekomst. Reisdocumenten worden al meerdere jaren thuisbezorgd als onze inwoners dat willen dat willen. In coronatijd hebben wij, vanwege de geldende maatregelen, de kosten voor onze rekening genomen. Nu de Coronamaatregelen niet meer gelden en de inwoners weer op het gemeentehuis kunnen komen, bieden we deze dienstverlening nog wel aan maar dan weer tegen betaling zoals voor de Corona pandemie. De wensen en behoeften van onze inwoner blijft veranderen. Het digitaal aanbieden van onze diensten is een van die wensen.
Wij gaan samen met onze softwareleverancier door met deze ontwikkeling. Door inwerkingtreding en implementatie van de Omgevingswet wordt er meer gevraagd van onze medewerkers, wij volgen dit op de voet en zorgen dat we aangehaakt blijven. In 2023 vinden ook weer verkiezingen plaats. Op 15 maart kunnen onze inwoners hun stem uitbrengen voor Provinciale Staten én het Waterschap: 2 verkiezingen op dezelfde dag.
73
Beschikbare middelen Bedragen x € 1.000
R 2021
B 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
Baten 5.1 Bestuur en bestuursondersteuning
-266
0
0
0
0
0
5.2 Openbare orde en veiligheid
-510
-392
-311
-331
-331
-331
5.3 Dienstverlening en burgerzaken
-841
-627
-516
-543
-543
-543
5.4 Algemene baten en lasten
-861
56
-374
-374
-416
-425
-2.478
-963
-1.201
-1.247
-1.289
-1.298
5.1 Bestuur en bestuursondersteuning
4.165
3.806
4.048
4.006
3.985
3.985
5.2 Openbare orde en veiligheid
5.667
5.674
5.906
5.897
5.896
5.894
5.3 Dienstverlening en burgerzaken
2.381
2.517
2.436
2.451
2.451
2.451
5.4 Algemene baten en lasten
23.823
26.544
28.823
29.411
30.559
26.886
Totaal Lasten
36.036
38.541
41.212
41.766
42.891
39.217
Totaal Baten Lasten
Saldo 5.1 Bestuur en bestuursondersteuning
3.899
3.806
4.048
4.006
3.985
3.985
5.2 Openbare orde en veiligheid
5.157
5.282
5.595
5.566
5.565
5.563
5.3 Dienstverlening en burgerzaken
1.539
1.890
1.920
1.909
1.909
1.909
5.4 Algemene baten en lasten
22.962
26.600
28.449
29.038
30.143
26.462
Totaal Saldo
33.558
37.578
40.011
40.519
41.602
37.919
241
200
180
179
313
284
283
281
5.3 Dienstverlening en burgerzaken 5.4 Algemene baten en lasten Totaal verschil t.o.v. begroting 2022
29 1.849 2.433
18 2.438 2.941
18 3.544 4.024
18 -138 340
w.v. jaarschijf meerjarenbegroting w.v. bijstelling 2023
-1.842 4.275
-1.649 4.590
-1.804 5.828
-1.809 2.149
50
32
32
32
-264 337 535 78 40 216 2.213 234 542
-141 297 537 -165 40 216 2.863 117 515
-106 227 537 -19 40 216 3.963 117 447
-206 227 537 -19 40 216
Verschil t.o.v. begroting 2022 5.1 Bestuur en bestuursondersteuning 5.2 Openbare orde en veiligheid
toelichting bijstelling 2023 Leges (m.n. rijbewijzen /reisdocumenten) Kapitaallasten Loonsom Prijsstijging Saldi kostenplaatsen BOA's Bijdrage aan Veiligheidsregio Coalitieakkoord (invulling 9 miljoen) Energiekosten (fasering) taakstelling Publiekszaken en Gegevensbeheer
117 447
74
Stelpost Nieuw beleid Stelpost leges (o.a. Omgevingswet) Stelpost plankosten Overige/afrondingen Totaal bijstellingen 2023
6 270
-10 270
18 4.395
19 4.710
214 270 -128 18 5.948
776 270 -316 28 2.149
75
Relatie met verbonden partijen Vereniging Nederlandse Gemeente (VNG) De VNG is belangenbehartiger van alle gemeenten bij andere overheden. Tweede Kamer, Kabinet en maatschappelijke organisaties zijn belangrijke gesprekspartners. Advisering aan alle leden over actuele ontwikkelingen (pro actief) en advisering aan individuele leden (op verzoek). De platformfunctie wordt uitgeoefend via de VNG-commissie, Provinciale Afdelingen, congressen, studiedagen en ledenraadplegingen. De gemeente Hardenberg is ook lid van de VNG afdeling Overijssel. Veiligheidsregio IJsselland De Veiligheidsregio IJsselland is een samenwerkingsverband waarbinnen brandweer, politie, geneeskundige hulpverlening, gemeenten en andere partners samenwerken in het voorkomen, bestrijden en beperken van de gevolgen van branden, ongevallen, rampen en crises. Dit gebeurt met en voor de regio IJsselland, een gebied met ruim 500.000 inwoners, onder het motto: Samen werken aan veiligheid! Het ambitieniveau voor de periode 2019-2023 is vastgelegd in een strategische beleidsagenda waarin concrete doelen en acties vermeld staan, vanuit de missie 'versterken van veiligheid in de fysieke leefomgeving: risico's beperken waar het kan en incidenten bestrijden waar het moet'. Men hanteert daarbij de kernwaarden: binding, verbinding, vertrouwen en vakmanschap.
De veiligheidsregio vervult verschillende rollen zoals adviseren, faciliteren en regisseren, en stimuleert de zelfredzaamheid van burgers en bedrijven. Gemeenschappelijk Gezondheidsdienst (GGD) IJsselland De GGD'en hebben een aantal wettelijke taken, beschreven in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Hieronder vallen onder andere: jeugdgezondheidszorg (consultatiebureau en 'schoolarts'), medische milieukunde, infectieziektebestrijding, gezondheidsmonitoren en gezondheidsvoorlichting. De GGD’en zijn georganiseerd in 25 regio's waarvan de GGD IJsselland er één is. De GGD voert namens Hardenberg en de 10 overige gemeenten in IJsselland de gemeentelijke taken uit.
Relatie met kaderstellende nota's • • • • • • •
Preventie- en handhavingsplan Integrale aanpak Drank- en Horecawet Risicoprofiel en de Strategische beleidsagenda 2019 t/m 2023 van de Veiligheidsregio IJsselland. Vergunningverlening Toezicht en Handhavingsuitvoeringsprogramma 2021 (VTH-UP 2021) Meerjarenprogramma externe veiligheid Plan van Aanpak permanente bewoning recreatieverblijven (+ gewijzigd voorstel 2012) Bestuurlijke nota veiligheidsstrategie 2019-2022 Oost-Nederland De jaarlijkse Integrale Veiligheidsaanpak
76
4.6 Algemene dekkingsmiddelen en overig Bedragen x € 1.000 Algemene Uitkering Dividend
R 2021 108.045 6.092
B 2022 110.476 2.341
B 2023 119.136 2.258
B 2024 122.507 2.258
B 2025 125.279 2.258
B 2026 118.224 2.258
Lokale heffingen Saldo financieringsfunctie Onvoorzien Reserves Saldo na bestemming
16.850 2 2.459 -15.796
17.037 362 2.201 5.314 -1.634
17.184 18 1.144 2.611 -4.981
17.184 -162 2.134 1.694 -10.617
17.184 -347 2.114 1.351 -13.340
17.184 -504 2.112 1.198 -9.886
Totaal
117.652 136.098
137.370 134.999
134.499
130.587
Algemene uitkering De raming van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds is gebaseerd op de informatie in de meicirculaire 2022. Via de raadsbrief van 14 juni 2022 hebben wij u al geïnformeerd over de financiële gevolgen. Daarbij merken wij op dat wij op dat het Kabinet - in overleg de VNG - heeft besloten om het zogenaamde volumeaccres gemeentefonds voor de komende jaren (tot en met 2025) te bevriezen. Dit betekent dat de reden om een afslag voor onderuitputting te hanteren is komen te vervallen. Het schrappen van deze stelposten leidt tot een voordeel (t.o.v. de uitwerking in genoemde raadsbrief) van 2023 € 1.949.000 2024 € 2.635.000 2025 € 2.981.000 2026 € 1.778.000 De VNG heeft op 9 augustus een bericht “Afspraken jeugdmiddelen in meerjarenraming” gepubliceerd. Hieruit blijkt dat het Rijk, de VNG en het IPO voor de jaren 2024, 2025 en 2026 zijn overeengekomen dat gemeenten de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg voor 100% in de begroting mogen opnemen. Eerder gold als richtlijn dat gemeenten nog 75% opnemen. De afspraken over de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg dienen alleen voor de verwerking in de begroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024 - 2026.
Voor de jaren na 2026 blijft onduidelijk of gemeenten 100% mogen ramen of 75%, aangezien deze jaren nog niet opgenomen zijn in de richtlijnen van de provinciaal toezichthouder Op grond van bovenstaande informatie hebben wij de raming voor de compensatie hogere kosten jeugdzorg verhoogd met: 2024 € 926.000 2025 € 852.000 2026 € 576.000 Wellicht ten overvloede merken wij nog op dat: • de afname van de uitkering in 2026 is vooral het gevolg is van de keuze van het Kabinet om het de koppeling tussen de ontwikkeling rijksuitgaven en het gemeentefonds (trap op, trap af methode) los te laten. Er wordt gewerkt aan een andere wijze van financiering van de gemeentelijke uitgaven o.a. wordt daarbij gedacht aan de verruiming van het lokale belastinggebied. Ook werkt in de raming 2026 door dat de zogenaamde opschalingskorting tot en met 2025 is opgeschort. In 2026 wordt deze (rijkskortingmaatregel) echter wel toegepast. • in de raming van de gemeentefondsuitkering is een inkomsten stelpost opgenomen voor extra accres verwerkt van € 2.698.000. Dit is conform de Kaderbrief 2023.
77
Dividend Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van het begrote dividend. Instelling Aandeel in het kapitaal Aantal aandelen Dividend per aandeel
Dividend
BNG
0,12%
64.935
1,00
€ 65.000
Enexis
0,06%
96.993
0,77
€ 45.000
Wadinko
5,69%
136
500
€ 68.000
ROVA
11,60%
816
428,92
€ 350.000
Cogas
12,77%
650
2.000
€ 1.300.000
Rendo
5,75%
57
7.543,86
€ 430.000
Vitens
1,10%
63.007
0
€
Totaal
€ 2.258.000
Lokale heffingen Voor de toelichting op deze belastingen, verwijzen wij u naar de paragraaf lokale heffingen in deze begroting. Saldo financieringsfunctie De rentekosten worden via een zogenaamd rente omslagpercentage doorberekend aan de programma’s. Dit percentage hebben wij berekend op 1,5%. Dit is een afgerond percentage. Omdat wij met deze afronding werken, ontstaat een verschil met de werkelijke kosten. Onvoorzien Bedragen x 1.000 Stelpost structurele tegenvallers Nog in te vullen Totaal
B 2023 -200 1.344
B 2024 -200 2.334
B 2025 -200 2.314
B 2026 -200 2.312
1.144
2.134
2.114
2.112
In de begroting is een structurele post van € 200.000 opgenomen voor onvoorziene structurele tegenvallers. De stelpost nog in te vullen bestaat uit de volgende posten: Bedragen x 1.000 B 2023 B 2023 1. taakstelling Samen Door 1.650 2.650 2. stelposten Gemeentefonds: - antidiscriminatie -25 -25
B 2024 2.650
B 2025 2.650
-25
-25
- prenataal huisbezoek
-14
-14
-14
-14
- Wet Open Overheid
-156
-172
-190
-192
- nacalculatie mobiliteitshulpmiddelen Wet langdurige zorg (Wlz) - landelijke structuur interventieteams
48
45
42
42
-6
-6
-6
-6
- toezicht en handhaving gastouderschap
-16
-16
-16
-16
- Systeem leren
-18
-18
-18
-18
- Impuls integraal werken
-9
- Rechtsbescherming systeem
-72
-72
-71
-71
- Ondersteuning wijkteams
-38
-38
-38
-38
1.144
2.134
2.114
2.112
Totaal
78
Ad 2. Aan het gemeentefonds zijn extra middelen toegevoegd of onttrokken, die voorshands op deze stelpost zijn gereserveerd. Deze post wordt in de loop van het jaar nader uitgewerkt en dan worden de betreffende posten functioneel toegedeeld c.q. toegevoegd aan de budgetten op de betreffende taakvelden. Mutaties reserves Bedragen x 1.000
R 2021
B 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
Onttrekkingen reserves
7.079
6.481
2.611
1.694
1.351
1.198
Toevoegingen reserves
-4.620
-1.167
0
0
0
0
Totaal
2.459
5.314
2.611
1.694
1.351
1.198
De onttrekkingen 2023 betreft de inzet van de reserve dekking kapitaallasten (1.364.000), de onttrekking aan de algemene reserve (€ 1.247.000).
79
80
5. Overzicht van baten en lasten De raad stel de begroting vast. Met dit besluit wordt het college geautoriseerd om verplichtingen aan te gaan tot de in de begroting bedragen. De raad stelt de begroting vast op het niveau van de programma’s. Dat wil zeggen dat het college de ruimte heeft om binnen de kaders van het programma te schuiven met budgetten. Daarbij wordt opgemerkt dat deze kaders zowel financieel als beleidsinhoudelijk zijn. Onderstaand wordt een samenvattend overzicht gegeven van de baten en lasten van de programma’s. Voorgesteld wordt om onderstaande bedragen voor de baten en lasten vast te stellen. Bedragen x € 1.000
Baten
Lasten
Saldo
Programma Vitaal Hardenberg
22.598
-96.612
-74.014
Duurzaam Hardenberg Landelijk Hardenberg Ondernemend Hardenberg Zo doen we het in Hardenberg Totaal van de programma's
14.945 191 13.758 1.201 52.693
-14.056 -4.323 -33.859 -17.784 -166.635
889 -4.132 -20.102 -16.703 -114.062
Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Algemene Uitkering Dividend
119.136 2.258
119.136 2.258
17.184 18 1.144 1.144
17.184 18 1.264 139.860
-23.428
-23.428
Lokale heffingen Saldo financieringsfunctie Onvoorzien Totaal algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
138.596
Overhead Vennootschapsbelasting
0
0
0
Saldo van baten en lasten
191.289
-188.919
2.370
Mutatie reserves Resultaat
2.611 193.900
2.611 -188.919
4.981
81
82
6. Meerjaren perspectief Het meerjarenperspectief presenteren wij op basis van de primitieve begroting 2023. Bedragen x € 1.000 Totaal baten Totaal lasten Saldo baten en lasten Verrekening met reserves Begrotingsresultaat Waarvan structureel Waarvan incidenteel
2022 2023 2024 2025 2026 189.373 191.289 190.716 191.509 183.713 193.053 188.919 181.793 179.520 175.026 -3.680 2.370 8.923 11.989 8.687 5.314 2.611 1.694 1.351 1.198 1.634 4.981 10.617 13.340 9.885 8.141 11.728 15.036 17.670 10.257 -6.507 -6.747 -4.419 -4.330 -372
Bij de doorrekening van dit perspectief is uitgegaan van de volgende aannames. • Een trendmatige stijging op belastingen en tarieven van 0%; • Een prijsstijging van 0% per jaar; • Een loonkostenstijging van 0% per jaar; • Voor de berekening van de algemene uitkering is rekening gehouden met de informatie uit de meicirculaire 2022 op basis van constante prijzen. Hierna wordt een toelichting gegeven op de ontwikkeling van het structurele begrotingsresultaat. Voor de ontwikkeling van het incidentele resultaat verwijzen wij u naar het meerjarenoverzicht van incidentele baten en lasten. Toelichting op de belangrijkste verschillen Vergelijking begroting 2023 met begroting 2022 Het verschil tussen de uitkomsten van de begroting 2023 en de begroting 2022 wordt voor een belangrijk deel bepaald door het gegeven dat in 2022 een aantal incidentele budgetbijstellingen heeft plaatsgevonden. Voor een specificatie van de incidentele baten en lasten 2023 t/m 2026 verwijzen wij hier naar het meerjarig overzicht, dat elders in deze begroting is opgenomen. Hieronder gaan wij in op de belangrijkste oorzaken voor de structurele bijstelling van het begrotingsresultaat 2023 ten opzichte van het begrotingsresultaat 2022: De begroting 2023 sluit met een structureel resultaat van: Het resultaat van de begroting 2022 is:
€ 11.728.000 € 8.141.000
Voordelig V00rdelig
Te verklaren verschil
€ 3.587.000
Voordelig
Deze verklaring wordt gesplitst in 2 delen: • De toelichting op de jaarschijf 2023 van de meerjarenbegroting 2023-2025. Hierin is een mutatie voorzien van € 3.044.000 nadelig • De aansluiting tussen de verwachte uitkomst voor 2023 (namelijk € 5.097.000) en de nu voorliggende uitkomst van € 11.728.000. Een verschil derhalve van € 6.631.000 (zie verklaring structurele bijstellingen in het financiële hoofdstuk aan het begin van deze begroting).
83
Omschrijving Bedragen x € 1.000 Gemeentefonds parkeeropbrengsten (ticket parkeren) doelgroepers grondexploitatie (plankosten) plattelandsvernieuwing kapitaallasten leges rente stelpost nieuw beleid stelpost nog in te vullen saldi kostenplaatsen wethouders (pensioenen) evenementensubsidies taakstelling Omgevingsdienst IJsselland WSW WMO beschermd wonen overige plus afrondingen som voor- en nadelen saldo voor- en nadelen mutaties na verwerking jaarschijf 2023 totaal mutatie t.o.v. resultaat begroting 2022
voordeel
nadeel 3.168 75 125 123 75 821 30
134 240 1.083 69 41 87 120 280 73 34 1.767
4.811 -3.044 6.631 3.587
84
Mutaties 2024-2026 In onderstaand overzicht wordt een vergelijking gemaakt tussen de uitkomsten van de nu voorliggende meerjarenbegroting 2024-2026 met het begrotingssaldo 2023 (structureel). Bedragen x € 1.000 begrotingssaldo 2024-2026 (structureel) begrotingssaldo 2023 (verwacht) verschil
2024 15.036 5.097 9.939
2025 17.670 5.097 12.573
2026 10.257 5.097 5.160
waarvan te verklaren uit bijstellingen begroting 2023 jaarschijf meerjarenbegroting 2023-2025
9.949 11.959 -10 614
4.534 626
-256 -60 -171 49 218
510 -60 -494 70 489 51 -381 -895 1.005 455 -32 -28 -35 -73 44 626
Toelichting jaarschijf meerjarenbegroting 2023-2025 Gemeentefonds doelgroepers grondexploitatie (plankosten) riool kapitaallasten LOC rente stelpost nieuw beleid stelpost nog in te vullen saldi kostenplaatsen stelpost onvoorzien stelpost prijscompensatie subsidie AZC WMO beschermd wonen overig totaal jaarschijf
-224 -464 1.025 -32 -1 -13 -35 -73 27 -10
510 -60 -494 66 447 42 -381 -883 1.005 453 -2 -28 -35 -73 47 614
85
86
7. Verplichte paragrafen
87
7.1 Lokale heffingen Inleiding en wettelijk kader Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen gebeurt door middel van een door de gemeenteraad vast te stellen verordening. De belastingverordeningen voor 2023 kunnen worden vastgesteld na het vaststellen van de begroting. De lokale heffingen kunnen worden ingedeeld in algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en retributies. De algemene belastingen komen ten goede aan algemene middelen van de gemeente. Dit betekent dat de opbrengsten niet gelabeld zijn maar voor alle gemeentelijke taken en voorzieningen kunnen worden ingezet. De gemeenteraad bepaalt waarvoor. Onder de algemene belastingen vallen onder andere de onroerende zaakbelastingen, de hondenbelasting, de parkeerbelasting, de forensenbelasting en de toeristenbelasting. Bestemmingsbelastingen zijn belastingen waarvan de opbrengsten zijn bestemd voor specifieke taken of voorzieningen met een duidelijk algemeen belang. De rioolheffing en de afvalstoffenheffing zijn bestemmingsbelastingen waarvoor geldt dat de gemeente niet meer mag heffen dan de kosten die zij voor de betreffende taak of voorziening maakt.
Ook de Bedrijven Investeringszone Hardenberg (BIZ) en de reclamebelasting Dedemsvaart vallen onder de bestemmingsbelastingen. De belastingopbrengst wordt uitgekeerd aan een door de ondernemers opgerichte uitvoeringsorganisatie. Retributies worden geheven van personen aan wie de gemeente een specifieke dienst verleent die voor die persoon een individueel voordeel oplevert. De belangrijkste retributies zijn de leges: vergoedingen voor een bij de gemeente aangevraagde dienst als het aanvragen van een paspoort of een vergunning. Net als bij bestemmingsbelastingen mogen de retributies niet meer dan kostendekkend zijn. Hieronder vallen ook de marktgelden en de lijkbezorgingsrechten. De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van gemeenten en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Een overzicht van de lokale heffingen en daarmee meer inzicht is daarom van belang voor de raad. Een aanduiding van de lokale lastendruk is van belang voor de integrale afweging tussen beleid en inkomsten. Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid maakt het beeld van de lokale lasten compleet. Al deze onderdelen zult u daarom tegenkomen in deze paragraaf lokale heffingen. De geraamde inkomsten De gemeente Hardenberg verwacht in 2023 rond 18% van haar inkomsten uit lokale heffingen te halen.