Begroting 2023 Hardenberg versie 27 oktober 2022 (aanpassing n.a.v. vragenronde)

In de bijlage zijn alle gemeentelijke belastingen in een tabel (tabel 1) opgenomen die door de gemeente in 2023 worden geheven. Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Het gemeentelijk beleid is dat de tarieven van de bestemmingsbelastingen in principe kostendekkend moeten zijn. Met andere woorden: de opbrengsten dekken de gemaakte kosten. Bij de retributies is kostendekkendheid ook het uitgangspunt, maar leiden kostendekkende tarieven soms tot onevenredig hoge tarieven voor een dienst. Daarom stelt de raad in die gevallen een lager tarief vast. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de evenementenvergunning. De mate van kostendekkendheid van de bestemmingsbelastingen en retributies staan vermeld onder 'Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen'.

88

Het kaderstellend beleid voor de diverse heffingen is vastgelegd in de door de gemeenteraad vastgestelde gemeentelijke belastingverordeningen. Deze worden jaarlijks aan de gemeenteraad voorgelegd na het vaststellen van de begroting, zodat de tarieven in overeenstemming kunnen worden gebracht met de vastgestelde begroting. Uit het coalitieakkoord 2022-2026 blijkt dat het streven een gelijkblijvende belastingdruk voor inwoners is. Dat betekent dat gemeentelijke belastingen met niet meer dan het inflatiepercentage worden verhoogd. Voor 2023 is dit percentage vastgesteld op 3%. Bij sommige tarieven wordt hiervan afgeweken, omdat het bijvoorbeeld wettelijke tarieven betreffen of dat hierover afwijkende afspraken zijn gemaakt (voorbeeld tarief toeristenbelasting). Tarieven meest voorkomende heffingen In de bijlage is een tabel (tabel 2) opgenomen met de belastingtarieven van de meest voorkomende heffingen van 2021, de huidige tarieven 2022 en de verwachte tarieven voor 2023. De tarieven voor 2023 worden in december 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. Kwaliteit uitvoering Wet WOZ en ontwikkelingen De Waarderingskamer controleert of gemeenten de Wet Waardering Onroerende zaken (Wet WOZ) goed uitvoeren. Hiervoor vinden verschillende onderzoeken en inspecties plaats. Het algemene oordeel van de Waarderingskamer over de uitvoering van de Wet WOZ in Hardenberg staat op 'Goed'.

De Waarderingskamer heeft aan het begin van het jaar ingestemd met het bekend maken van de WOZ-waarden eind februari 2022. Tijdens de laatste inspectie (januari 2022) hebben zij een aantal aanbevelingen gedaan die uitgevoerd en ingericht moeten worden in het WOZ-proces. De verwachting is dat voor 2023 ook toestemming wordt verkregen. Mede door de gewijzigde systematiek voor het waarderen van woningen naar gebruiksoppervlakte en de marktsituatie, zijn de bezwaren tegen de vastgestelde WOZ-waarde gestegen met 29%. Met name de bezwaren ingediend door ‘No Cure, No Pay’ organisaties zijn sterk gestegen (121%) in verband met het recht op proceskostenvergoeding bestuursrecht. Naar verwachting zet deze ontwikkeling zich in de komende jaren door omdat het besluit rondom de proceskostenvergoeding Bestuursrecht niet wordt aangepast. De gemeente Hardenberg is aangesloten op de Landelijke Voorziening WOZ (LV WOZ). Het is hierdoor mogelijk om via het WOZ-waardeloket de WOZ-waarde van een woning op te vragen, bijvoorbeeld om deze te vergelijken met andere woningen. Ook de afnemers (belastingdienst, CBS en waterschappen) ontvangen WOZ-gegevens via de LV WOZ . Mijn Overheid Mensen krijgen steeds meer berichten van de overheid in hun berichtenbox van MijnOverheid en kunnen ook steeds meer gegevens via MijnOverheid raadplegen.

Dit digitale kanaal helpt veel papier te besparen, dienstverlening aan burgers begrijpelijker en sneller te maken en draagt ook bij aan efficiency van de overheid. Ook de aanslag gemeentelijke belastingen met daarop de nieuwe WOZ-waarde wordt in 2023 net als in 2022 verzonden naar de berichtenbox van MijnOverheid. Alleen als mensen zich niet hebben aangemeld voor MijnOverheid wordt de aanslag nog per post toegezonden. Bedrijven kunnen geen gebruik maken van MijnOverheid en ontvangen de aanslag daarom ook per post. Naar verwachting wordt in 2023 zo'n 40% van de aanslagen van de gemeente Hardenberg digitaal verzonden. Ook het raadplegen van WOZ-gegevens en taxatieverslagen kan via MijnOverheid.

89

Ontwikkelingen Momenteel wordt tussen rijk en gemeenten gesproken over een nieuwe of aangepaste financieringssystematiek. De wens is om per 2026 tot een nieuwe wijze van bekostigen te komen, waarbij verruiming van het lokale belastinggebied een te onderzoeken onderdeel is. In het rapport ‘Betalen betekent betalen’ uit 2015 is aanbevolen om te komen tot een significante uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied. Het gaat daarbij om autonome keuzes, niet om het bekostigen van rijksdoeleinden. Op verzoek van de VNG is ter actualisering van de analyse een notitie geschreven. Verschuiving van rijksbelastingen naar lokale belastingen Het VNG-bestuur onderschrijft de conclusie uit deze notitie, dat de redenen om te komen tot een significante uitbreiding onverkort gelden. Daarmee is het reeds eerder geformuleerde VNG-standpunt door het bestuur herbevestigd: ‘Om maatschappelijke opgaven vanuit de lokale samenleving en met de juiste democratische afweging op te kunnen pakken, is beleidsmatige én financiële armslag noodzakelijk. Er dient daarom een verschuiving plaats te vinden van rijksbelastingen naar het lokale belastinggebied. Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen Hierna wordt ingegaan op de verschillende algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en retributies die de gemeente heft. Tabel 1 Geraamde inkomsten Soort heffing

Begrote baten 2023 (Exclusief kwijtschelding)

Onroerende zaakbelastingen woningen

6.826.000

Onroerende zaakbelasting niet woningen Afvalstoffenheffing

8.572.000 5.849.000

Hondenbelasting Rioolheffing

0 7.749.000

Forensenbelasting

343.000

Toeristenbelasting

1.388.000

Parkeerbelasting

1.573.000

Leges

2.017.000

Marktgelden

56.000

Lijkbezorgingsrechten

486.000

BIZ

204.000

Reclamebelasting

56.000

Totaal Als percentage van de totale gemeentelijke inkomsten

35.119.000 18%

Algemene belastingen Onroerende zaakbelastingen In de tariefstelling van de onroerende zaakbelastingen moet rekening worden gehouden met de waardeontwikkeling van de WOZ-waarden. Voor onroerende zaken wordt gemiddeld een waardestijging verwacht voor 2023. Op dit moment wordt nog gewerkt aan de herwaardering van alle onroerende zaken waardoor in deze paragraaf nog niet kan worden aangeven met welk percentage de tarieven, uitgaande van een stijgende waarde, verlaagd worden om tot de gewenste opbrengst te komen. Bij het vaststellen van de belastingverordeningen voor 2023 is dit percentage bekend.

90

Vanaf 2018 wordt de compensatie OZB (dit betreft een subsidie) voor vrijwilligersorganisaties vermeld op het aanslagbiljet gemeentelijke belastingen. Hierdoor is het voor vrijwilligersorganisaties direct duidelijk wat er moet worden betaald aan OZB. Ook in 2023 vermelden we de compensatie OZB daarom op het aanslagbiljet. De compensatie bedraagt 50% van het aanslagbedrag OZB. Toeristenbelasting De toeristenbelasting wordt geheven door middel van een voorlopige aanslag in het betreffende belastingjaar en een definitieve aanslag na afloop van het belastingjaar. Dit betekent dat de definitieve aanslag over het belastingjaar 2022 wordt opgelegd in april 2023. Het aantal overnachtingen voor de toeristenbelasting 2022 is begroot op 1.320.000 overnachtingen. Op verzoek van de recreatieondernemers is de verordening toeristenbelasting in 2021 voor de tweede keer voor een periode van vier jaar vastgesteld (2022 t/m 2025). Het tarief is vastgesteld op € 1,05. Forensenbelasting Vanaf 2022 wordt forensenbelasting niet meer naar oppervlakte geheven maar naar een vast bedrag. Het tarief wordt met het vastgestelde inflatiepercentage van 3% verhoogd en komt hiermee op € 232.

Parkeerbelasting De parkeerbelasting wordt voldaan door kentekenparkeren (aanmelden van kenteken en doen van betaling via parkeerautomaat), door gebruik te maken van belparkeren of door op een andere wijze te betalen voor het parkeren. Ook de betaalde vergoeding voor een parkeervergunning betreft parkeerbelasting. Als bij controle blijkt dat er geen parkeerbelasting is voldaan, volgt er een naheffingsaanslag. Het beleid voor parkeren in het centrum van Hardenberg is in 2019 geëvalueerd. In april 2021 is het nieuwe parkeerbeleid vastgesteld en op 8 december 2021 in werking getreden. Op dat moment was de slagboom apparatuur vervangen en het Parkeerrechtensysteem in werking. Inmiddels zijn ook de straatautomaten vervangen. Met de nieuwe parkeerregulering moet parkeren gemakkelijk en eenvoudig zijn en moeten de beschikbare parkeerplaatsen beter worden benut. Het doel van het parkeerbeleid is de juiste parkeerder op de juiste plek te krijgen. Het nieuwe beleid wordt na een jaar geëvalueerd. Er wordt op logische momenten geïndexeerd. Bestemmingsbelastingen Het uitgangspunt bij de afvalstoffenheffing en rioolheffing is 100% kostendekking. Om te voorkomen dat er jaarlijks grote schommelingen in het tarief nodig zijn om de gewenste kostendekking te kunnen realiseren, wordt om pieken in kosten op te vangen gewerkt met voorzieningen.

In de tabellen in de bijlage (tabel 3 en tabel 4) ziet u de kostendekkingspercentages voor en na de onttrekking uit de voorziening. Afvalstoffenheffing Met de afvalstoffenheffing bekostigt de gemeente de inzameling van het huishoudelijk afval. De afvalstoffenheffing wordt evenals de wettelijk plicht huishoudelijke afvalstoffen in te zamelen, geregeld in de Wet milieubeheer. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vastrecht en een variabel tarief. De hoogte van de aanslag is afhankelijk van het aantal aanbiedingen. De afvalstoffenheffing wordt vermeld op de gecombineerde aanslag gemeentelijke heffingen. Op dit aanslagbiljet staan o.a. ook de rioolheffing en de ozb. Het tarief voor de afvalstoffenheffing stijgt iets minder dan met inflatie omdat anders de voorziening te ver oploopt. Voorgesteld wordt om het tarief voor het vast recht op € 167,- vast te stellen.

91

Rioolheffing De rioolheffing hangt samen met de wettelijke zorgplicht voor drie beleidsvelden op het gebied van water. Doel van de rioolheffing is om geld vrij te maken voor onder meer de afvoer van afvalwater, de afvoer van regenwater (ook wel hemelwater genoemd) en het beheer van het grondwaterpeil. Omdat het overgrote deel van de investeringen in deze zorgtaken gebruik maakt van het afvoerstelsel, spreekt men over de rioolheffing. In het GRP benoemt de gemeente welke voorzieningen op het gebied van riolering zij bezit, hoe deze voorzieningen functioneren, hoe het rioolstelsel beheerd wordt en hoe dit gefinancierd wordt. Daarnaast speelt het GRP in op de veranderingen in het klimaat en de aanpassingen die we daarom aan ons riolerings- en watersysteem moeten uitvoeren. Het huidige GRP loopt eind 2022 af. Naar verwachting wordt eind 2022 een nieuw plan aan uw raad aangeboden. Bedrijven Investerings Zone (BIZ) en reclamebelasting In het centrum van Hardenberg wordt een BIZ geheven. Deze is in 2021 weer voor vijf jaar vastgesteld en geldt tot en met 2026. In het centrum van Dedemsvaart wordt vanaf 2022 een reclamebelasting geheven. Bij zowel de BIZ Hardenberg als de reclamebelasting Dedemsvaart wordt de belastingopbrengst uitgekeerd aan de door de ondernemers opgerichte uitvoeringsorganisatie.

Retributies Bij de retributies wordt in sommige gevallen afgeweken van de wens om 100% kostendekkende tarieven te hanteren, omdat dit zou leiden tot onevenredig hoge tarieven. In de bijlage ziet u de kostendekkingspercentages van de retributies (tabel 5, 6 en 7). Lijkbezorgingsrechten De lijkbezorgingsrechten zijn retributies voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats. Naast een retributie voor de uitgifte van graven en urnenruimten, regelt de verordening ook de vergoeding voor het gebruik van gemeentelijke diensten in verband met de begraafplaats. De kostendekking van de lijkbezorging is 73%. Marktgelden Marktgeld is een retributie voor het innemen van een standplaats op de weekmarkt in Hardenberg of Dedemsvaart. De kostendekking van de marktgelden is 54%. Leges Leges zijn retributies voor diensten die door de gemeente worden verleend. Veel van de retributies gaan over het aanvragen van vergunningen of documenten. Te denken valt aan omgevingsvergunningen of paspoorten. Maar ook activiteiten van het gemeentearchief kunnen in de legesverordening worden geregeld. De totale legesverordening voor 2023 is 81% kostendekkend. Op basis van dit berekende percentage wordt onderbouwd dat de gemeente Hardenberg geen ‘winst’ maakt op de diensten en producten die zij aanbiedt.

In de bijlage ziet u de kostendekkingspercentages in een tabel per paragraaf, hoofdstuk en de totale legesverordening (Tabel 7).

92

Een aanduiding van de lokale lastendruk Onder de woonlasten verstaan we het gemiddelde bedrag dat een meerpersoonshuishouden in de gemeente betaalt aan OZB, riool- en afvalstoffenheffing. Over het belastingjaar 2022 is dat volgens het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) in de gemeente Hardenberg een bedrag van € 849. In 2021 was dit bedrag € 752. Onze gemeente staat nu op plaats 94 (in 2021: 76) van de gemeenten met de laagste woonlasten in Nederland (totaal 349 (deel)gemeenten). Het landelijke gemiddelde is een bedrag van € 904. In de Provincie Overijssel is het gemiddelde € 868. (Bron: Coelo, atlas van de lokale lasten 2022). In de tabel woonlasten omliggende gemeenten, hieronder, ziet u de woonlasten van de omliggende gemeenten. Woonlasten omliggende gemeenten Omliggende gemeenten

Woonlasten per huishouden

Landelijke rangorde (aantal (deel) gemeenten 349)

Zwolle

800

46

De Wolden

802

48

Ommen

812

55

Dalfsen

822

65

Staphorst

829

78

Hardenberg

849

94

Hoogeveen

885

144

Twenterand

957

230

Coevorden

1.004

349

(Bron: Coelo, atlas van de lokale lasten 2022) Uit de COELO-atlas 2022 blijkt dat COELO uitgaat van een tarief afvalstoffenheffing voor meerpersoonshuishoudens in de gemeente Hardenberg van € 255. COELO geeft aan dat gewerkt wordt met aannames omtrent de aangeboden hoeveelheid afval. Dit doen zij om de verschillende gemeenten goed met elkaar te kunnen vergelijken. In Hardenberg blijken de werkelijke cijfers echter te verschillen met de gedane aannames door COELO. In 2022 betalen huishoudens aan vastrecht € 166,-. Daarbij komen de kosten per aanbieding van restafval. Het gemiddeld aantal aanbiedingen van de restafval 240 liter-container bedroeg in 2021 gemiddeld 7 aanbiedingen. Vermoedelijk is dit aantal voor 2022 nagenoeg gelijk. Dit resulteert in een totale gemiddelde aanslag afvalstoffenheffing van € 240,20 (166 + 74,20). De werkelijke gemiddelde woonlasten bedragen in 2022 in de gemeente Hardenberg voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde van € 311.233,- (bron: COELO) en 7 aanbiedingen van de 240 liter restafvalcontainer: Tarief 2022: Onroerende zaakbelastingen

324

Afvalstoffenheffing (vastrecht en variabel)

240

Rioolheffing

269

Totale gemiddelde aanslag 2022

833

Kwijtscheldingsbeleid Voor belastingplichtigen, die niet in staat zijn bepaalde gemeentelijke belastingen te betalen, is kwijtschelding mogelijk op grond van de Gemeentewet en de Invorderingswet. Kwijtschelding is uitsluitend mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing, de rioolheffing en de eerste hond met betrekking tot de hondenbelasting. Of kwijtschelding wordt verleend hangt af van de betalingscapaciteit van belastingplichtigen. Bij de bepaling daarvan houden we rekening met 100% van de kosten van 93

levensonderhoud zoals opgenomen in de landelijke richtlijnen voor het kwijtscheldingsbeleid. Sinds 1 januari 2018 is ook de kostendelersnorm uit de participatiewet van toepassing. Daarnaast w0rdt op twee onderdelen een ruimhartiger kwijtscheldingsbeleid uitgevoerd. Dit wordt bereikt door bij de berekening van de betalingscapaciteit een hogere inkomensnorm voor personen met een pensioengerechtigde leeftijd of ouder te hanteren en de netto kosten van de kinderopvang als uitgave aan te merken. Dit betekent dat de kwetsbare groepen in Hardenberg in 2022 een beroep kunnen blijven doen op de mogelijkheden tot kwijtschelding van de OZB, de afvalstoffenheffing, de rioolheffing en de hondenbelasting. Totaal is €548.200- begroot voor kwijtschelding en is als volgt opgebouwd: Afvalstoffenheffing €270.000,-, rioolheffing € 270.000, hondenbelasting € 4.500 en OZB € 3.700. Het kwijtschelden van OZB komt tot nu toe niet veelvuldig voor. Tabel 2 Tarieven meest voorkomende heffingen Meest voorkomende belastingtarieven Ozb-tarief eigenaar woning Ozb-tarief eigenaar niet-woning Ozb-tarief gebruiker niet-woning Vastrecht afvalstoffenheffing Vastrecht afvalstoffenheffing (hoogbouw en buitengebied t/m 2018) Lediging 240 liter container RST Lediging 240 liter container GFT Lediging 140 liter container RST Lediging 140 liter container GFT

2021

2022

2023*

0,1118% 0,3344% 0,2834% 164 143

0,1042% 0,3108% 0,2634% 166 145

nnb nnb nnb 167 146

10,60 0 6,50 0 265 45 0,97 211

10,60 0 6,50 0 269 41,50 1,05

10,60 0 6,50 0 277 0 1,05

Rioolheffing woning Hondenbelasting (1e hond) Toeristenbelasting Forensenbelasting (tarief 30 - 40 m2) t/m 2021 Vanaf 2022 vast bedrag 225 * De tarieven 2023 worden in december 2022 door de gemeenteraad definitief vastgesteld.

232

Tabel 3 Kostendekking afvalstoffenheffing Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing 2023 Netto kosten taakveld

€ 4.408.080

Overhead

€ 165.000

BTW

€ 992.470

Toevoeging voorziening

-€ 11.180

Totaal opbrengsten

€ 5.565.550

Totaal kosten

€ 5.565.550

Dekkingspercentage

100%

94

Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing 2023 (excl. voorziening) Baten

€ 5.554.370

Lasten

€ 5.565.550

Kostendekkendheid

99,80%

Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing 2023 (incl. voorziening) Baten

€ 5.565.550

Lasten

€ 5.565.550

Kostendekkendheid

100%

Tabel 4 Kostendekking rioolheffing Kostendekking rioolheffing 2023 Netto kosten taakveld

€ 5.743.980

Overhead

€ 827.000

BTW

€ 1.038.580

Onttrekking voorziening

-€ 130.560

Totaal opbrengsten

€ 7.609.560

Totaal kosten

€ 7.609.560

Dekkingspercentage

100%

Kostendekkendheid rioolheffing (excl. voorziening) Baten

€ 7.479.000

Lasten

€ 7.609.560

Percentage

98,28%

Kostendekkendheid rioolheffing (incl. voorziening) Baten

€ 7.609.560

Lasten

€ 7.609.560

Percentage

100%

Tabel 5 Kostendekking lijkbezorging Kostendekking lijkbezorging 2023 Netto kosten taakveld

€ 476.296

Overhead

€ 194.580

Overige toe te rekenen kosten

€0

BTW

€0

Totale kosten

€ 670.876

Opbrengst

€ 488.917

Kostendekkendheid

72,88%

95

Tabel 6 Kostendekking marktgelden Kostendekkendheid marktgelden 2023 Netto kosten taakveld

€ 63.738

Overhead

€ 39.702

Overige toe te rekenen kosten BTW Totale baten

€ 56.050

Totale kosten

€ 103.440

Kostendekkendheid

54,19%

96

Tabel 7 Kostendekking leges

97

Toelichting legestabel Per hoofdstuk van de legestarieventabel is het percentage kostendekkendheid berekend. Zo wordt inzichtelijk welke mate van kostendekkendheid van toepassing is per hoofdstuk. Een aantal paragrafen hebben in financiële zin een zeer bescheiden omvang en zijn aangegeven met “-“ De totale verordening overstijgt niet de 100% kostendekkingsnorm. Binnen de paragrafen en daarmee ook binnen de hoofdstukken is kruissubsidiëring toegestaan. Kruissubsidiëring is het bewust hanteren van lagere legestarieven voor de ene dienst en het hanteren van hogere legestarieven voor de andere dienst. Een voorbeeld hiervan zijn de rijbewijzen. Voor rijbewijzen ( hoofdstuk 1, paragraaf 1.3) overstijgt de geraamde opbrengst net de geraamde toe te rekenen kosten. De gehanteerde tarieven voor de rijbewijzen betreffen de maximaal wettelijke tarieven. Het tarief hoeft niet te worden aangepast omdat de totale verordening de 100% kostendekkingsnorm niet overschrijdt. In Hoofdstuk 1 van de tarieventabel zijn voor diverse belastbare feiten maximum wettelijke tarieven van toepassing, bijvoorbeeld voor rijbewijzen, paspoorten etc. Deze wettelijk maximumtarieven worden op een later moment aangepast, zodra deze gegevens definitief bekend worden gemaakt door het Rijk. Binnen Hoofdstuk 2 vallen de belastbare feiten ten behoeve van de Omgevingswet.

Voor dit onderdeel kan specifiek worden aangegeven dat de tarieven voor de kleine bouwactiviteiten minder kostendekkend zijn dan de tarieven voor een grote bouwactiviteit. Dit is een bewuste keuze en als zodanig niet afwijkend van de landelijke tendens en ook niet onredelijk. De verwachting is dat op 1 januari 2023 de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging (Wkb) in werking treden. Half november wordt hier een definitief besluit over genomen. De Omgevingswet staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit door privatisering van het bouwtoezicht te verbeteren. Door deze wijziging heeft er een herijking plaatsgevonden van de verschillende onderdelen in Hoofdstuk 2. Ten opzichte van 2022 zullen de lasten omlaag gaan. De baten zullen minder hard dalen. Hierdoor is de kostendekkendheid hoger.

98

7.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding en wettelijk kader De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is een wettelijk verplicht onderdeel van de begroting. In artikel 11 lid 2 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) staat welke informatie in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing moet staan: - het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s - een inventarisatie van de risico’s - een inventarisatie van de weerstandscapaciteit - kengetallen voor de netto schuldquote, de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit - een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit, weerstandsvermogen en de risico’s De weerstandscapaciteit is in het BBV omschreven als 'de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken'. De beschikbare weerstandscapaciteit berekenen wij op basis van: - De omvang van de algemene reserve (vrij aanwendbaar gedeelte); - De eventueel ongebruikte belastingcapaciteit; - De omvang van stille reserves (indien aanwezig); - De ruimte in de structurele begroting.

Onze visie ten aanzien van het weerstandsvermogen is: ‘Wij streven naar weerstandsvermogen dat groter is dan de omvang van de risico's. Daarvoor willen we inzicht in en beheersing van de risico’s en een goede balans tussen de bestuurlijke ambitie en de daarmee gepaard gaande risico’s’. Onze doelstelling is: • het handhaven van een gezonde financiële positie; • het voorkomen dat ingrijpende beleidswijzigingen noodzakelijk worden bij niet afgedekte risico’s. Een risico definiëren wij als: een kans op een gebeurtenis dat een nadelig effect kan hebben op de organisatie, de doelen die zijn gesteld en / of de financiële positie. De risico’s zijn onderverdeeld naar drie categorieën: - Mogelijke financiële tegenvallers die samenhangen met de uitvoering van bepaalde activiteiten. Voorbeelden zijn het ondernemersrisico bij grondexploitaties en het risico op overschrijding van budgetten bij openeinderegelingen. - Voorzienbare tekorten op reguliere budgetten. De tekorten zijn min of meer duidelijk. Zeker waar de tekorten een structureel karakter hebben, heeft het vanuit bedrijfseconomisch oogpunt de voorkeur dit op te lossen binnen de exploitatie. - (Ongewenste) schommelingen van budgetten, waardoor behoefte ontstaat in egalisatie van jaarlasten. Riolering en wegen zijn hiervan de belangrijkste voorbeelden.

Als de noodzakelijke onderhoudslasten structureel in de begroting zijn geraamd is er geen sprake van een risico dat relevant is voor het weerstandsvermogen. Vanuit de betekenis van het begrip weerstandsvermogen zoals in het Besluit begroting en verantwoording (BBV) is beschreven, is uitsluitend de eerste categorie van belang voor het bepalen van het benodigde weerstandsvermogen.

99

Risicoprofiel Wij hebben de mogelijke risico’s, inclusief hun oorzaken en gevolgen voor het continueren van de bestaande dienstverlening en bedrijfsvoering, geactualiseerd. De totale omvang van de geïdentificeerde risico’s bedraagt bruto € 35 miljoen. Voor de berekening van het benodigde weerstandsvermogen houden we rekening met de kans dat een gebeurtenis zich voordoet en het financieel gevolg van een gebeurtenis (= kans * financiële impact). Niet alle risico's zullen zich tegelijkertijd en in dezelfde omvang voor doen. Het resultaat is dat met een beschikbare weerstandscapaciteit van zo'n € 21,5 miljoen het voor 90% zeker is dat de incidentele risico's zijn afgedekt.

Toelichting risico’s We beschrijven de top 5 van gebeurtenissen met een (ver)hoog(d) risico en / of een grote financiële impact. 1. Grondexploitaties € 4.870.000 In de Nota Grondexploitatie 2023 en de paragraaf Grondbeleid worden de risico’s beschreven in de grondexploitaties. De grootste risico’s zijn: • Hogere kosten voor de aanleg van het openbaar gebied. • Vertraging in de uitgifte als gevolg van marktontwikkelingen. • Het tot stand komen van de verschillende bestemmingsplannen binnen Marslanden II. • Extra kosten in verband vervuiling binnen het centrumplan Hardenberg. Grondexploitatie Centrumplan Hardenberg Centrumplan Dedemsvaart Hardenberg Wonen Hardenberg Werken Marslanden II Overige projecten Totaal

Benodigde risicoreserve € 1.206.000 € 317.000 € 140.000 € 1.383.000 € 1.277.000 € 597.000 € 4.870.000

2. Budgetoverschrijding Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning € 4.250.000 De uitvoering van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning is een openeinderegeling. De gemeente heeft de plicht inwoners te ondersteunen. Een overschrijding van het budget in de begroting is geen reden om deze ondersteuning niet te bieden. Als een groter beroep wordt gedaan op de voorzieningen stijgen de kosten. Wij werken aan maatregelen om de stijging van de kosten te beheersen en zo mogelijk kosten te verlagen, waarbij er ook nadrukkelijk geïnvesteerd wordt in de sturing op verwijzingen naar de zorg en de verantwoording. 3. Beëindigen dienstverlening aan gemeente Ommen € 3.300.000 In de periode tot 31 december 2024 wordt de dienstverlening aan Ommen afgebouwd en overgedragen. In die periode zijn er extra kosten om de dienstverlening, de informatie en de systemen opnieuw in te richten. 4. Informatiebeveiliging € 2.000.000 Als gemeente werken we veel met waardevolle en privacygevoelige informatie, die steeds meer tijd- en plaats onafhankelijk beschikbaar moet zijn. Daarvoor gebruiken we allerlei systemen. Door maatschappelijke- en technologische ontwikkelingen is het beheersen van de risico’s op uitval en van de veiligheid van informatie belangrijk. We zorgen voor bewustwording van de risico’s en nemen beheersmaatregelen. Desondanks blijft het risico dat onze systemen uitvallen.

Door cybercrime (o.a. ransomware) of een technische storing. Als vervanging of herstel van systemen nodig is buiten de reguliere vervangingsperiode zijn extra investeringen nodig. 100