CConstaterende datHaarlemmermeer
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 De omgevingseffectrapportage (OER) Omgevingsvisie provincie Noord-Holland

Lijst ingekomen stukken voor de raad 31 augustus 2026, gemeente HaarlemmermeerBij agendapunt: 4. NOTA Zienswijze ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland, juni 2026 (13702931)177.858 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 8 van 22

Tabel 8.1 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘klimaatverandering’ Beoordelingsaspect Onzekerheid wateroverlast het effect van seizoensberging van water op land in oppervlaktewater, technisch en/of in de bodem, voor wateroverlast in het stedelijk gebied waterveiligheid de uitwerking van en implementatie van meerlaagsveiligheid, en de benodigde samenwerking met waterschappen en het Rijk verdroging de mate waarin huidige verdroging waar mogelijk verminderd kan worden verzilting de aanpak voor het tegengaan van bestaande verzilting Bodem en water In tabel 8.2 zijn de onzekerheden voor het thema ‘bodem en water’ opgenomen. Tabel 8.2 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘bodem en water’ Beoordelingsaspect Onzekerheid chemische en biologische bodemkwaliteit de aanpak voor het verwijderen van bestaande bodemverontreinigingen bodemdaling de aanpak voor bodemdaling in stedelijk gebied beschikbaarheid van water het effect van het uitbreiden van het waterwin- en infiltratiegebied oppervlaktewater het effect van het uitbreiden van het waterwin- en infiltratiegebied Gezonde leefomgeving In tabel 8.3 zijn de onzekerheden voor het thema ‘gezonde leefomgeving’ opgenomen.

130 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Tabel 8.3 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘gezonde leefomgeving’ Beoordelingsaspect Onzekerheid luchtkwaliteit de mate waarin de waarden voor luchtkwaliteit gehaald worden, waarbij geldt: - 2025: voldoen aan huidige EU-grenswaarden; - 2030: voldoen aan aangescherpte EU-grenswaarden; - 2050: voldoen aan WHO-advieswaarden; geluid de mate waarin de bestaande geluidhinder waar mogelijk wordt verminderd geur niet van toepassing hittestress de mate waarin er voldoende groen kan worden gerealiseerd in de openbare ruimte om hittestress tegen te gaan lichthinder niet van toepassing omgevingsveiligheid niet van toepassing Welzijn en leefbaarheid In tabel 8.4 zijn de onzekerheden voor het thema ‘welzijn en leefbaarheid’ opgenomen. Tabel 8.4 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘welzijn en leefbaarheid’ Beoordelingsaspect Onzekerheid verbondenheid niet van toepassing sociale veiligheid rol van de inrichting van openbare ruimte (zoals straatverlichting) om sociale veiligheid te bevorderen gezond gedrag - de uitvoering van de samenwerking met regiopartners zoals de GGD; - uitwerking van binnenstedelijke beweegvriendelijkheid; Natuur en biodiversiteit In tabel 8.5 zijn de onzekerheden voor het thema ‘natuur en biodiversiteit’ opgenomen.

Tabel 8.5 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘natuur en biodiversiteit’ Beoordelingsaspect Onzekerheid VHR-natuurherstel (N2000) - onzekerheden over hoe om te gaan met stikstof in projecten; - de recreatiedruk in natuurgebieden; - mogelijke negatieve effecten van verontreiniging en vermesting beperken door aanleg van bufferzones; Natuurnetwerk Nederland in Noord-Holland buiten N2000 - onzekerheden over hoe om te gaan met stikstof in projecten; - de recreatiedruk in natuurgebieden; - mogelijke negatieve effecten van verontreiniging en vermesting beperken door aanleg van bufferzones; biodiversiteit buiten NNN uitwerking van natuurinclusief bouwen Economie In tabel 8.6 zijn de onzekerheden voor het thema ‘economie’ opgenomen. 131 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Tabel 8.6 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘economie’ Beoordelingsaspect Onzekerheid omvang economie uitwerking subsidies en innovatieprogramma’s werkgelegenheid - de balans tussen het aantal personen in de werkzame beroepsbevolking en het aantal arbeidsplaatsen; - toekomstperspectief voor de landbouw wegens wet- en regelgeving; duurzame landbouw ondersteuning aan agrariërs in de transitie naar klimaatneutraliteit en -adaptatie digitale infrastructuur de uitwerking van het aanleggen van glasvezelkabels Wonen In tabel 8.7 zijn de onzekerheden voor het thema ‘wonen’ opgenomen.

Tabel 8.7 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘wonen’ Beoordelingsaspect Onzekerheid woningaanbod - betaalbaarheid van wonen; - vergroten van woningaanbod; voorzieningenniveau - tevredenheid over voorzieningenaanbod; - aansluiting van de omvang van het voorzieningenniveau ten opzichte van de uitbreiding van de woningvoorraad; Energietransitie In tabel 8.8 zijn de onzekerheden voor het thema ‘energietransitie’ opgenomen. Tabel 8.8 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘energietransitie’ Beoordelingsaspect Onzekerheid aandeel duurzame energie de uitwerking van het opwekken van warmte met geo- en aquathermie energieverbruik nieuwe functies en het bijbehorende energieverbruik bij functiewijzigingen in de landbouw energie-infrastructuur voldoende ruimte nodig voor inpassing van energie infrastructuur (generatie, conversie, opslag) uitstoot broeikasgassen uitwerking opwek van duurzame energie Mobiliteit In tabel 8.9 zijn de onzekerheden voor het thema ‘mobiliteit’ opgenomen.

Tabel 8.9 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘mobiliteit’ Beoordelingsaspect Onzekerheid bereikbaarheid langzaam verkeer en OV de uitwerking van het inzetten op deelmobiliteit bereikbaarheid gemotoriseerd verkeer de mate waarin het autogebruik daadwerkelijk wordt teruggedrongen verkeersveiligheid de uitwerking van beperken van verkeersveiligheidsrisico’s 132 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Ruimtelijke kwaliteit In tabel 8.10 zijn de onzekerheden voor het thema ‘ruimtelijke kwaliteit’ opgenomen. Tabel 8.10 Onzekerheden per aspect voor het thema ‘ruimtelijke kwaliteit’ Beoordelingsaspect Onzekerheid cultuurhistorie de uitwerking van het behouden van cultuurhistorische waarden landschap de uitwerking van het behouden van landschappelijke waarden archeologie de uitwerking van het behouden van archeologische waarden 8.2 Aanbevelingen Ruimte voor verbetering: mitigerende maatregelen De effectbeoordeling van het voorgenomen beleid na optimalisaties vanuit milieu heeft plaatsgevonden. Daardoor is duidelijk geworden welke aspecten in de referentiesituatie slecht scoorden en waarop het voorgenomen beleid geen effect heeft en op welke aspecten het voorgenomen beleid naar verwachting een negatief effect heeft. Dit zijn de twee categorieën aspecten waar het toepassen van mitigerende maatregelen het grootste verschil maakt voor provincie Noord-Holland.

Het gaat om de volgende aspecten binnen de twee categorieën: 1 het voorgenomen beleid na optimalisatie heeft een negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie. Dit gaat om de aspecten: 1 VHR-natuurherstel (N2000); 2 Natuurnetwerk Nederland Noord-Holland buiten N2000; 3 cultuurhistorie; 4 landschap. 2 het voorgenomen beleid na optimalisatie leidt niet tot de verbetering van de met ‘slecht’ beoordeelde referentiesituatie. Dit zijn de aspecten: 1 geluid; 2 hittestress; 3 lichthinder; 4 omgevingsveiligheid; 5 energieverbruik; 6 landschap; 7 archeologie. Het aspect ‘landschap’ valt zowel in categorie 1 als categorie 2. Dit komt doordat bij landschap het voorgenomen beleid na optimalisatie, ten opzichte van de referentiesituatie, leidt tot een negatief effect (categorie 1). Daarnaast is de referentiesituatie voor het aspect landschap slecht beoordeeld en leidt het voorgenomen beleid niet tot een verbetering van deze situatie (categorie 2). Daarmee valt het aspect landschap tegelijk onder zowel ‘negatief ten opzichte van de referentiesituatie’ als onder ‘geen verbetering van een slecht beoordeelde referentiesituatie’. Hieronder worden de mitigerende maatregelen genoemd voor deze 10 aspecten waar de meeste winst valt te behalen vanuit het voorgenomen beleid.

Bij de mitigerende maatregelen wordt onderscheid gemaakt tussen fysiek uitvoerbare maatregelen met een direct effect en conceptuele maatregelen met een indirect effect die bijvoorbeeld zien op een verdere uitwerking van beleid, ideeën of ambities. Voor de optimaliserende maatregelen van de overige aspecten wordt verwezen naar de effectbeoordeling van het voorgenomen beleid in paragraaf 4.2 van dit rapport. 133 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 VHR-natuurherstel (N2000) Direct effect: - stuur op het aanpakken van externe factoren die een negatieve invloed kunnen hebben op Natura 2000- gebieden, zoals recreatie, stikstofdepositie en verdroging; - zet in op toegangsbeperkingen van Natura 2000-gebieden zoals de binnenduinrand door alleen bepaalde zones open te stellen en tijdens kwetsbare periodes, zoals het broedseizoen, de toegang te sluiten om meer rust te creëren. Daarnaast kan de provincie inzetten op het realiseren van nieuwe uitloopgebieden voor recreatie, zodat recreatie, en mogelijke negatieve gevolgen hiervan, in Natura 2000-gebieden beperkt blijft; - stuur bij het realiseren van recreatieve functies in de binnenduinrand, op locaties buiten het Natura 2000- gebied.

Natuurnetwerk Nederland in Noord-Holland buiten N2000 Direct effect: - stuur op het aanpakken van externe factoren die een negatieve invloed kunnen hebben op NNN- gebieden, zoals recreatie, stikstof en verdroging; - zet in op toegangsbeperkingen van NNN-gebieden zoals de binnenduinrand door alleen bepaalde zones open te stellen en tijdens het broedseizoen de toegang te sluiten om meer rust te creëren. Daarnaast kan de provincie zich inzetten voor de realisatie van nieuwe uitloopgebieden voor recreatie, zodat recreatie, en mogelijk negatieve gevolgen hiervan, in NNN-gebieden beperkt blijft. Cultuurhistorie Indirect effect: - deel actief kennis over cultuurhistorische waarden, inclusief archeologie en UNESCO-werelderfgoed (Outstanding Universal Value, oftewel OUV), met gemeenten, waterschappen en initiatiefnemers; - ontwikkel een dynamisch afwegingskader voor UNESCO-gebieden, waarin kernkwaliteiten en ontwikkelruimte helder zijn vastgelegd; - werk gebiedsgericht uit hoe archeologische waarden worden behouden, met name bij ingrepen zoals vernatting. Landschap Direct effect: - stuur op clustering van grootschalige energie opwek in minder landschappelijk gewaardeerde gebieden en stel eisen aan ontwerp, schaal en landschappelijke inpassing, om zo de druk op waardevolle landschappen te beperken en de gebruiks- en belevingswaarde te optimaliseren.

Indirect effect: - stel (integrale) gebiedsgerichte randvoorwaarden vast voor vernatting, waarbij bestaande verkavelingspatronen, openheid en historische structuren leidend zijn. Door vernatting te combineren met passend extensief gebruik blijven zowel gebruikswaarde als belevingswaarde van het landschap behouden of worden deze versterkt; - neem landschappelijke kwaliteit nog steviger op in provinciale programma’s en verordeningen om te sturen op een zorgvuldige gebiedsgerichte uitwerking. Dit verkleint de onzekerheid over indirecte effecten en vergroot de kans dat positieve effecten op gebruiks- en belevingswaarden daadwerkelijk worden gerealiseerd; - stuur op vroegtijdige inbreng van het onderwerp omgevingskwaliteit en stel eisen aan ontwerp, schaal en landschappelijk inpassing, om de druk op waardevolle landschappen te beperken en de gebruiks- en belevingswaarde te optimaliseren; - geef richting aan compensatiemaatregelen, om negatieve effecten op landschappelijke waarden te beperken. 134 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Geluid Direct effect: - hanteer minimale afstanden tot geluidsgevoelige functies bij locatiekeuze voor geluidproducerende functies.

Door deze zonering kan worden voorkomen dat nieuwe ontwikkelingen leiden tot een toename van het aantal geluidgehinderden; - zet in op de realisatie van natuurlijke geluidsbuffers tussen geluidsbronnen en geluidsgevoelige functies bij de ambitie voor de aanleg van nieuwe natuur. Dit kan negatieve geluidseffecten verzachten en bestaande positieve effecten versterken, mits dit gebiedsgericht wordt uitgewerkt. Indirect effect: - stel voorwaarden in beleidskaders en programma’s aan het toepassen van geluidsarme technieken bij energieopwekking en provinciale infrastructuur. Door te sturen op stille installaties, snelheidsbeperkingen, geluidsafscherming en geluid reducerend asfalt kan geluidsoverlast worden beperkt; - neem ‘geluidsreductie’ expliciet mee in het ontwerp van nieuwe natuur om de positieve effecten van nieuwe natuur als geluidsbarrière optimaal te benutten. Hittestress Direct effect: - stimuleer uitbreiding en verbinding van provinciale groen- en waterstructuren om bij te dragen aan de vermindering van hittestress. Deze structuren kunnen ventilatie mogelijk maken en fungeren als koelcorridors. Onderzoek daarnaast bij welke recreatieplekken het meest behoefte is aan verkoeling en richt deze daarop in, bijvoorbeeld door het realiseren van zwemlocaties.

Indirect effect: - ontwikkel beleidsregels voor minimale afstanden tot publiek toegankelijke verkoelingsplekken voor nieuwe stedelijke ontwikkelingen; - lobby richting het Rijk en gemeenten om hittestressnormen op te nemen in bouwregelgeving en ontwerpstandaarden; - stuur via beleidskaders en ruimtelijke afwegingen op het behoud en de versterking van groen in stedelijke gebieden, toepassen van groene daken en het beperken van verdere verharding of gebruik van koele bestratingsmaterialen. Door deze randvoorwaarden mee te geven aan verstedelijkingsopgaven kan de toename van hittestress worden beperkt en kunnen bestaande verkoelende effecten worden versterkt; - stuur via beleidskaders op hittebestendige inrichting van de openbare ruimte, bijvoorbeeld schaduwstructuren bij OV-haltes, waterpleinen, schaduwbomen en koele looproutes. Lichthinder Indirect effect: - stuur via beleidskaders op een inrichting van de openbare ruimte waarbij lichthinder wordt beperkt, bijvoorbeeld door het inzetten van diervriendelijke verlichting. Omgevingsveiligheid Indirect effect: - stuur via beleidskaders op een inrichting van de openbare ruimte waarbij hinder vanuit omgevingsveiligheid wordt beperkt en neem dit op in de omgevingsvisie.

Energieverbruik Indirect effect: - reserveer tijdig ruimte voor de opwek en distributie van duurzame energie buiten de 7 energetische en economische clusters die reeds in het voorgenomen beleid staan; - bepaal welke functies binnen landbouw en bosbouw mogelijk zijn na het vernatten van de veenweidegebieden; - concretiseer de versnelde transitie naar kringlooplandbouw. Verbind hier een jaartal en (financiële) middelen aan; - stel een richtlijn op voor wanneer een bedrijf circulair genoeg is om van kringlooplandbouw te kunnen spreken. 135 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Archeologie Indirect effect: - stel integrale gebiedsgericht uitwerkingen vast bij vernatting, waarbij het behoud van archeologische waarden nader uitgewerkt wordt deze te behouden mogelijk te versterken. 8.3 Aandachtspunten na vaststelling omgevingsvisie Meervoudig ruimtegebruik Een essentieel algemeen aandachtspunt voor de uitwerking van de omgevingsvisie is de noodzakelijkheid van meervoudig ruimtegebruik. Door de toevoeging van woningen, bedrijven, (energie-)infrastructuur en tegelijkertijd uitdagingen als bodemdaling, klimaatverandering, verzilting, en de afname van biodiversiteit, zijn integrale oplossingen nodig.

Een voorbeeld hiervan is een groenprogramma waarin het belang van openbaar groen voor de aspecten biodiversiteit, water, klimaatadaptatie, hittestress en recreatie samen worden behandeld zodat er groen ontwikkeld wordt dat bijdraagt aan meerdere doelen en het een nuttige investering wordt. Een ander voorbeeld is een landbouw programma waarbij landbouw kan worden ingezet voor biodiversiteitsherstel, water- en bodemkwaliteitsherstel, klimaatadaptatie, circulaire economie, werkgelegenheid, en vestigingsklimaat. Bij meervoudig ruimtegebruik is het dus essentieel om de keuzes voor prioritering te onderbouwen en aan te geven welke functies door schaarste van ruimte niet kunnen worden gerealiseerd zoals aanvankelijk werd geambieerd. Doorwerking ambities uit omgevingsvisie in omgevingsverordening of programma De lange-termijn-doelen voor de fysieke leefomgeving uit de omgevingsvisie worden uitgewerkt tot concrete regels in de omgevingsverordening of programma’s. Deze moeten goed op elkaar aansluiten om effectief te kunnen sturen op de kwaliteit van de leefomgeving. In de omgevingsvisie staat bijvoorbeeld het voornemen om zoekgebieden aan te wijzen voor de uitbreiding van huidige waterwin- en infiltratiegebieden. Indien deze gebieden gereserveerd worden voor de uitbreiding zullen ook de grondwaterbeschermingsgebieden worden uitgebreid.

Deze beschermingszones moeten worden uitgebreid in de omgevingsverordening, waarbij betreffende regels in de verordening op een groter gebied van toepassing zullen zijn. 8.4 Aanzet monitoringsprogramma Deze paragraaf bevat aanbevelingen met betrekking tot de omgang met monitoring van de verwachte effecten in het OER. Na vaststelling van de omgevingsvisie kan de provincie Noord-Holland ervoor kiezen een definitief monitoringsplan op te stellen, waarin de set aan te monitoren indicatoren en bijvoorbeeld de monitoringsfrequentie wordt vastgelegd. Belang De Omgevingswet bevat een monitoringsverplichting voor mer-plichtige besluiten: onder de Omgevingswet dienen aanzienlijke milieueffecten gemonitord te worden (artikel 16.42a van de Omgevingswet en artikel 11.4 en 11.5 van het Omgevingsbesluit). In de omgevingsvisie wordt ver vooruit gekeken. Over deze tijdspanne is het niet mogelijk om alles te overzien en zullen zich onvoorziene ontwikkelingen (zowel op het gebied van wet- en regelgeving als fysieke autonome ontwikkelingen) voordoen. Gezien het feit dat er ver vooruit wordt gekeken en de bijbehorende onzekerheden is het zaak een vinger aan de pols te houden en belangrijke milieueffecten te monitoren om, indien nodig, door de omgevingsvisie hierop te kunnen bijsturen.

136 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Doel Monitoring dient verschillende doelen: - omgevingseffecten toetsen en bijsturen waar nodig. Voor een selectie van indicatoren zal getoetst worden of de daadwerkelijke omgevingseffecten binnen de bandbreedte blijven van hetgeen op basis van dit OER verwacht kan worden. Op basis van de uitkomsten kan het bevoegd gezag ervoor kiezen om bij te sturen; - ontwikkelingen toetsen aan de in de omgevingsvisie beschreven doelen en bijsturen waar nodig. De provincie Noord-Holland is voornemens om met de Omgevingsvisie bij te dragen aan verschillende ambities. Deze ambities zijn in het OER verder geconcretiseerd naar verschillende doelen. Door middel van monitoring in hoeverre ontwikkelingen daadwerkelijk bijdragen aan gestelde doelen, ontstaat er tussentijds inzicht in hoeverre doelen gehaald worden en in hoeverre er sturing nodig is op doelbereik; - communicatie met, en transparantie naar de omgeving over gemaakte of te maken keuzes. Uitgangspunten Monitoring heeft meerwaarde voor aspecten: - waarvoor de verwachting is dat deze een knelpunt zullen leveren; - die relevant zijn om het doelbereik in kaart te brengen; - waardoor de effectvoorspelling door leemte in kennis onzeker is; - die op andere wijze relevant zijn voor betrokkenen.

De provincie Noord-Holland heeft echter nog geen uitgewerkte monitoringsopzet opgesteld, maar wel een aantal uitgangspunten over hoe de mogelijke monitoring van de omgevingsvisie eruit zou kunnen zien: - de doelen en structurerende keuzes uit de omgevingsvisie vormen het uitgangspunt voor monitoring; - de Brede Basismonitor (BBM) kan daarbij een belangrijke bron zijn voor het volgen van een deel van de kwantitatieve indicatoren die in het OER worden gebruikt en iets zeggen over de staat en trends in Noord-Holland. Dit vergt nog wel een uitwerking waarbij de indicatoren uit de BBM worden gekoppeld aan de doelen uit de visie en de voortgang wordt geanalyseerd; - een deel van de indicatoren die in het OER worden gebruikt zijn mogelijk ook geschikt om (op termijn) toe te voegen aan de Brede Basismonitor; - een deel van de indicatoren is moeilijker te kwantificeren, omdat die over de meer kwalitatieve aspecten van beleid gaan, en daardoor misschien minder geschikt om via de BBM te monitoren. Daarnaast wordt geacht dat het volgen van de procesmatige kant van de omgevingsvisie en de ontwikkelingen van de structurerende keuzes ook minder passend is bij de BBM; - het ligt daarom voor de hand dat monitoring van de omgevingsvisie uiteindelijk uit meerdere vormen kan bestaan (bijvoorbeeld indicatoren, procesmonitoring of meer kwalitatieve monitoring).

De concrete inrichting van de monitoring van de omgevingsvisie zal na oplevering van de ontwerpvisie verder intern worden besproken/uitgewerkt. 8.5 Conclusie Het OER van de provincie Noord-Holland brengt diverse onzekerheden in beeld die invloed hebben op de uitvoering van het beleid en de verwachte effecten. Dit heeft betrekking op zowel de planvorming als leemten in kennis. Onzekerheden binnen de planvorming ontstaan met name door wijzigingen in de oplossingsrichtingen en het ontbreken van voldoende relevante informatie voor een beoordeling van sommige effecten. Daarnaast betreffen de leemten in kennis vooral de beschikbaarheid van financiële middelen en de impact van het landelijk beleid, waarvan de uitvoering anders kan lopen dan vooraf ingeschat. Ook zijn voor verschillende thema’s, zoals klimaatverandering, wonen, natuur en economie, specifieke onzekerheden benoemt. Op dit moment bevat het voorgenomen beleid van de provincie echter nog te weinig concrete maatregelen om deze onzekerheden te beperken. 137 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 De opgaven waarvoor de nadere uitwerking van de omgevingsvisie cruciaal is voor het benutten van kansen zijn de oplossingsrichtingen uit categorie 2 (onvoldoende concreet, wel effect bij nadere uitwerking).

Uitwerking hiervan kan bijdragen aan positieve effecten op de leefomgeving en bijdragen aan het behalen van de provinciale ambities. Het is van belang om na vaststelling van de omgevingsvisie structureel te monitoren. Door middel van monitoring kan tijdig worden ingespeeld op veranderingen in bepaalde omstandigheden binnen de provincie. De doelen en structurerende keuzes uit de omgevingsvisie vormen het uitgangspunt voor de monitoring. De Brede Basismonitor (BBM) kan daarbij een belangrijke bron zijn voor het volgen van een deel van de kwantitatieve indicatoren die in het OER worden gebruikt en iets zeggen over de staat en trends in Noord-Holland. De concrete inrichting van de monitoring wordt later uitgewerkt. 138 | 139 Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 9 BEGRIPPENLIJST Tabel 9.1 Begrippenlijst OER provincie Noord-Holland Afkorting Betekenis NRD notitie reikwijdte en detailniveau VKA voorkeursalternatief, ook wel ‘voorgenomen beleid’ mer milieueffectrapportage NOVEX-gebieden gebieden waar de ruimtelijke opgaven van overheden zo groot en gestapeld zijn, dat ze vragen om gezamenlijke regie van het Rijk en de regio PS Provinciale Staten 10 REFERENTIES 1 | Provincie Noord-Holland (2018). PlanMER Omgevingsvisie NH2050. Verkregen op 5 januari 2026 van PlanMER Omgevingsvisie Noord-Holland. 2 | Provincie Noord-Holland (2024). Op weg naar een Ruimtelijk Voorstel.

Verkregen op 5 januari 2026 van Ruimtelijk Voorstel digitale versie 30 09 2024.pdf | . 3 | Provincie Noord-Holland (2024a). Startnotitie Regie op de Ruimte | . Verkregen op 30 oktober 2025 van Startnotitie regie op de ruimte digitale versie 30 09 2024 .pdf | . 4 | Provincie Noord-Holland (2025). Keuzepalet: Bevindingen op basis van inhoudelijke verkenningen als basis voor het ontwerp van de Omgevingsvisie Noord | -Holland. Verkregen op 30 oktober 2025 | van Rapport Keuzepalet.pdf. Click or tap here to enter text. 139 | 139 | Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Definitief 02 Bijlage(n) z Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Bijlage I | Definitief 02 I BIJLAGE: STAAT VAN NOORD-HOLLAND OER Omgevingsvisie provincie Noord-Holland Staat van Noord-Holland Provincie Noord-Holland 19 mei 2026

Project OER Omgevingsvisie provincie Noord-Holland Opdrachtgever Provincie Noord-Holland Document Staat van Noord-Holland Status Definitief 04 Datum 19 mei 2026 Referentie 149368/26-007.625 Classificatie W+B Projectgerelateerd Projectcode 149368 Dit document is geautoriseerd en intern aantoonbaar vrijgegeven conform het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen + Bos. Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen + Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. Adres Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V. | Deventer Daalsesingel 51c Postbus 24087 3502 MB Utrecht +31 (0)30 765 19 00 www.witteveenbos.com KvK 38020751 Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toest emming van Witteveen+Bos, noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is verva ardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Tekst- en datamining van (delen van) dit document, evenals enige verwerking of reproductie ervan door middel van kunstmatige intelligentie technologieën is uitdrukkelijk niet toegestaan, behoudens schri ftelijk anders overeengekomen.

Dit document (of delen ervan) mag niet worden verveelvoudigd en/of anderszins worden gebruikt op enigerlei wijze voor het trainen van kunstmatige in telligentie technologieën, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document. INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 5 1.1 Aanleiding en inhoud 5 1.2 Leeswijzer 5 2 METHODE 6 2.1 Beoordelingskader 6 2.2 Wijze van beoordelen 8 2.2.1 Beoordeling huidige staat en referentiesituatie 8 2.2.2 Gebruikte data 9 3 HUIDIGE SITUATIE 10 3.1 Huidige situatie 10 3.1.1 Klimaatverandering 10 3.1.2 Bodem en water 17 3.1.3 Gezonde leefomgeving 25 3.1.4 Welzijn en leefbaarheid 44 3.1.5 Natuur en biodiversiteit 51 3.1.6 Economie 58 3.1.7 Wonen 67 3.1.8 Energietransitie 73 3.1.9 Mobiliteit 89 3.1.10 Ruimtelijke kwaliteit 94 3.2 Samenvatting huidige staat 107 3.3 Gebied specifieke aandachtspunten huidige situatie 108 4 REFERENTIESITUATIE 110 4.1 Generieke autonome ontwikkelingen 110 4.1.1 Demografische ontwikkelingen 111 4.1.2 Economische ontwikkelingen 113 4.1.3 Sociaal-culturele ontwikkelingen 116 4.1.4 Technologische ontwikkelingen 116 4.1.5 Ecologische ontwikkelingen 118 4.1.6 Politiek-institutionele ontwikkelingen 122 4.2 Huidig beleid 123 4.3 Beoordeling referentiesituatie 133 4.3.1

Klimaatverandering 133 4.3.2 Bodem en water 136 4.3.3 Gezonde leefomgeving 141 4.3.4 Welzijn en leefbaarheid 145 4.3.5 Natuur en biodiversiteit 147 4.3.6 Economie 149 4.3.7 Wonen 151 4.3.8 Energietransitie 154 4.3.9 Mobiliteit 158 4.3.10 Ruimtelijke kwaliteit 162 4.4 Samenvatting referentiesituatie 164 4.5 Gebied specifieke aandachtspunten referentiesituatie 166 5 REFERENTIES 168 Laatste pagina 174 Bijlage(n) Aantal pagina's I Instandhoudingsdoelstellingen Natura 2000-gebieden binnen provincie Noord- Holland 23 5 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding en inhoud De Staat van de Leefomgeving provincie Noord-Holland is een achtergronddocument bij het omgevingseffectrapport (OER) dat wordt opgesteld ten behoeve van de actualisatie van de omgevingsvisie van de provincie Noord-Holland. De Staat van de Leefomgeving geeft aan de hand van verschillende thema’s een beeld van de huidige situatie en kwaliteit van de leefomgeving van de provincie Noord-Holland. Door middel van kaarten, tabellen en andere gegevens wordt informatie in kaart gebracht die van belang is voor ruimtelijke keuzes in de omgevingsvisie. Per aspect wordt naast de huidige situatie, ook de referentiesituatie beschreven. De referentiesituatie is de situatie die tot en met 2050 zou ontstaan als gevolg van de zogeheten autonome ontwikkelingen.

Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die zich ook zouden voordoen als de actualisatie van de omgevingsvisie niet plaats zou vinden. Hierbij valt onderscheid te maken tussen generieke (exogene) autonome ontwikkelingen (algemene trends en ontwikkelingen als klimaatverandering of vergrijzing die Noord-Holland als het ware overkomen en waarop de provincie niet of nauwelijks invloed heeft) en autonoom omgevingsbeleid (voorzetting van het huidige sectorale beleid uit de omgevingsvisie NH2050). Voor het jaar 2050 is vaak beperkte informatie beschikbaar en bestaat de nodige onzekerheid over autonome ontwikkelingen. In het OER wordt aangegeven welke bronnen zijn gebruikt voor het schetsen van de referentiesituatie en of bijvoorbeeld prognoses tot 2040 zijn geëxtrapoleerd naar 2050. 1.2 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat het beoordelingskader en de beoordelingsschaal die gebruikt is voor het beoordelen van de huidige- en referentiesituatie. Vervolgens gaat hoofdstuk 3 in op de beoordeling van de huidige situatie. Dit hoofdstuk sluit af met gebied specifieke aandachtspunten voor de huidige situatie. Hoofdstuk 4 bevat de beoordeling van de referentiesituatie in provincie Noord-Holland. Dit rapport sluit af met een referentielijst.

6 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 2 METHODE 2.1 Beoordelingskader Het beoordelingskader uit tabel 2.1 vormt het vertrekpunt voor de beschrijving van de huidige situatie en referentiesituatie van de provincie Noord-Holland. In dit beoordelingskader zijn 10 beoordelingsthema’s gekoppeld aan de lagen uit de lagenbenadering (het overkoepelende ‘hoofdthema’). Vanuit deze beoordelingsthema’s worden zowel de fysieke als het sociale domein van de leefomgeving in beeld gebracht. De beoordelingsthema’s zijn: 1 klimaatverandering; 2 bodem en water; 3 gezonde leefomgeving; 4 welzijn en leefbaarheid; 5 natuur en biodiversiteit; 6 economie; 7 wonen; 8 energietransitie; 9 mobiliteit; 10 ruimtelijke kwaliteit. De thema’s zijn verder uitgewerkt in aspecten en indicatoren. Indicatoren zijn en maken het doel meetbaar, worden gebruikt om effecten te beschrijven en kunnen gezamenlijk iets zeggen over een overkoepelend thema. De indicatoren kunnen in het vervolg gebruikt worden om de ambities uit de omgevingsvisie te monitoren.

Tabel 2.1 Beoordelingskader Hoofdthema Thema Beoordelingsaspect Indicatoren ondergrond, water en bodem klimaatverandering wateroverlast wateroverlast ondergrond, water en bodem klimaatverandering waterveiligheid overstromingsrisico ondergrond, water en bodem klimaatverandering verdroging verdroging ondergrond, water en bodem klimaatverandering verzilting verzilting ondergrond, water en bodem bodem en water chemische en biologische bodemkwaliteit - chemische bodemkwaliteit - biologische bodemkwaliteit ondergrond, water en bodem bodem en water bodemdaling bodemdaling (metrisch) per tijdseenheid 7 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Hoofdthema Thema Beoordelingsaspect Indicatoren ondergrond, water en bodem bodem en water beschikbaarheid van water - beschikbaarheid van drinkwater - watervoorraad ondergrond, water en bodem bodem en water oppervlaktewater - kwaliteit oppervlaktewater - kwantiteit oppervlaktewater gezonde leefomgeving en veiligheid gezonde leefomgeving luchtkwaliteit concentraties NO2, PM10 en PM2,5 in de lucht gezonde leefomgeving en veiligheid gezonde leefomgeving geluid geluidgehinderden gezonde leefomgeving en veiligheid gezonde leefomgeving geur geurgehinderden gezonde leefomgeving en veiligheid gezonde leefomgeving hittestress hittestress gezonde leefomgeving en veiligheid gezonde leefomgeving lichthinder hemelhelderheid 's nachts gezonde

leefomgeving en veiligheid gezonde leefomgeving omgevingsveiligheid - plaatsgebonden risico - aandachtgebieden gezonde leefomgeving en veiligheid welzijn en leefbaarheid verbondenheid - sociale cohesie - eenzaamheid gezonde leefomgeving en veiligheid welzijn en leefbaarheid sociale veiligheid mate van sociale veiligheid gezonde leefomgeving en veiligheid welzijn en leefbaarheid gezond gedrag - ervaren gezondheid, lichamelijke gezondheid en mentale gezondheid - beweegvriendelijkheid omgeving ruimtegebruik natuur en biodiversiteit VHR-natuurherstel (N2000) instandhoudingsdoelstellingen soorten en habitattypen in Natura 2000- gebieden ruimtegebruik natuur en biodiversiteit Natuurnetwerk Nederland in Noord-Holland buiten N2000 wezenlijke kenmerken en waarden (en beheertypen) van het NNN en omvang en verbondenheid van het NNN ruimtegebruik natuur en biodiversiteit biodiversiteit buiten NNN soortendiversiteit en leefgebieden binnen de provincie ruimtegebruik economie omvang economie bruto binnenlands product ruimtegebruik economie werkgelegenheid balans vraag en aanbod - werkgelegenheid ruimtegebruik economie circulaire economie aandeel circulaire bedrijven ruimtegebruik economie duurzame landbouw aandeel biologische landbouw ten opzichte van totaal en per bedrijfstype ruimtegebruik economie digitale infrastructuur bereik en toegankelijkheid ruimtegebruik wonen woningaanbod - balans

vraag en aanbod - betaalbaarheid ruimtegebruik wonen voorzieningenniveau aanbod van/afstand tot voorzieningen netwerken energietransitie aandeel duurzame energie omvang hernieuwbare energiebronnen ten opzichte van totaal netwerken energietransitie energieverbruik energieverbruik in terajoule per jaar netwerken energietransitie energie-infrastructuur netcongestie netwerken energietransitie uitstoot broeikasgassen - uitstoot CO2 - uitstoot CO2-equivalenten 8 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Hoofdthema Thema Beoordelingsaspect Indicatoren netwerken mobiliteit bereikbaarheid gemotoriseerd verkeer doorstroming auto netwerken mobiliteit bereikbaarheid langzaam verkeer en OV - afstand tot OV - aandeel verplaatsingen te voet/met de fiets tot 7,5 km netwerken mobiliteit verkeersveiligheid aantal slachtoffers omgevingskwaliteit ruimtelijke kwaliteit cultuurhistorie beschermde/erkende gebieden omgevingskwaliteit ruimtelijke kwaliteit landschap landschappelijke waarden: gebruikswaarde en belevingswaarden omgevingskwaliteit ruimtelijke kwaliteit archeologie - archeologische monumenten - archeologische waarden 2.2 Wijze van beoordelen 2.2.1 Beoordeling huidige staat en referentiesituatie De huidige situatie en de referentiesituatie worden beoordeeld aan de hand van de beoordelingsschaal uit tabel 2.2.

De beoordeling van de huidige situatie vindt plaats op basis van kwalitatieve en kwantitatieve data. Bij indicatoren waarvoor kwantitatieve data beschikbaar is, geldt dat er eerst wordt vergeleken met het nationale gemiddelde. Er is voor gekozen om niet te vergelijken tussen Provincies, omdat deze verschillen in onder andere inwonertal, omvang en economische structuur. Wanneer data beschikbaar is voor de individuele gemeenten binnen de provincie, wordt de score (bijvoorbeeld van mentale gezondheid in gemeente Amsterdam) vergeleken met het provinciale gemiddelde om de belangrijkste uitschieters te duiden. Wanneer voor bepaalde regio’s of gemeenten waarvan de verwachting is dat zij een belangrijke locatie zijn voor een bepaald aspect geen data beschikbaar is, wordt dit vermeld. Bijvoorbeeld: voor regio IJmond zijn geen gegevens beschikbaar over het huidige finaal energieverbruik, terwijl de verwachting is dat het energieverbruik hier hoog ligt door de aanwezige industrie. Vervolgens wordt deze regio of gemeente beschouwd als een neutrale bijdrage aan de totaalbeoordeling. Daarbij wordt aangegeven dat de totaalbeoordeling kan wijzigen zodra aanvullende data beschikbaar komt.

In het beoordelen van de huidige situatie kan eventueel gebruik worden gemaakt van expert judgement om de - met data onderbouwde knelpunten - tegen elkaar af te wegen en zo tot een passende beoordeling te komen. Voor verschillende indicatoren is regionale data beschikbaar, met soms grote verschillen tussen gebieden. Omdat dit een provinciaal OER is, kunnen niet alle individuele knelpunten één-op-één meegenomen worden in de totaalscore. Om te voorkomen dat positieve ontwikkelingen en knelpunten elkaar wegmiddelen, wordt daarom expert judgement toegepast. De uiteindelijke beoordeling wordt aangevuld met een toelichting waarin de belangrijkste knelpunten expliciet worden genoemd. Voor de referentiesituatie is voor de meeste aspecten ook nog data beschikbaar om een beoordeling te geven die zo min mogelijk gestoeld is op expert judgement en dus zo objectief mogelijk is. Ook hierbij geldt dat expert judgement wel gebruikt kan worden om de knelpunten tegen elkaar af te wegen. De experts maken dan een inschatting van de te verwachten effecten op basis van de generieke ontwikkelingen, prognoses, en hun vakinhoudelijke kennis. De beoordeling is daarmee gestoeld op een verwachte richting, en niet op exacte kwantitatieve data.

9 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Tabel 2.2 Beoordeling van huidige staat en referentiesituatie Beoordeling Beoordeling huidige staat goed de staat is goed, er zijn geen knelpunten overwegend goed de staat is overwegend goed, knelpunten zijn zeer beperkt in aantal en in impact redelijk de staat is redelijk, knelpunten treden op een aantal locaties in de provincie op en hebben wat impact matig de staat is matig, knelpunten treden op redelijk veel locaties in de provincie op en hebben redelijk veel impact slecht de staat is slecht, de knelpunten zijn wijdverspreid, groot in aantal en in impact 2.2.2 Gebruikte data De beoordeling van de huidige staat en referentiesituatie is waar mogelijk gebaseerd op openbare data. Een belangrijke bron is de brede basismonitor van de provincie Noord-Holland. Ook bronnen zoals het CBS en Atlas Leefomgeving zijn gebruikt. Bij de beoordeling van de aspecten staat aangegeven welke specifieke bron gebruikt is. Aan het einde van dit rapport is een referentielijst opgenomen. Waar de beschikbare data het toelaat, is op verschillende schaalniveaus gekeken naar de huidige staat en de referentiesituatie. Zo is indien mogelijk gekeken naar verschillen op gemeentelijk en regionaal niveau binnen de provincie Noord-Holland.

10 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 3 HUIDIGE SITUATIE 3.1 Huidige situatie Dit hoofdstuk bevat de beoordeling van de huidige situatie in de provincie Noord-Holland. De beoordeling is uitgevoerd op aspectniveau. 3.1.1 Klimaatverandering Tabel 3.1 Beoordeling huidige situatie voor het thema klimaatverandering Thema Beoordelingsaspect Beoordeling huidige situatie klimaatverandering wateroverlast slecht klimaatverandering waterveiligheid redelijk klimaatverandering verdroging matig klimaatverandering verzilting matig Wateroverlast Wanneer het stedelijk en regionaal watersysteem overbelast worden en het water niet snel genoeg kan worden afgevoerd, ontstaat wateroverlast. Wateroverlast heeft in de provincie Noord-Holland meerdere oorzaken (zie afbeelding 3.1): - overbelasting van het (stedelijk) watersysteem; - locaties met afname van drooglegging (afstand tussen waterpeil en maaiveld) door bodemdaling; - kwel en de afname van drooglegging (grondwateroverlast). Tijdens extreme neerslag raakt het watersysteem overbelast omdat de capaciteit onvoldoende is. Met name stedelijk gebied met hoge mate van verharding is gevoelig voor extreem weer. Het gevolg is dat (hoofd)wegen onbegaanbaar zijn, of dat er schade is aan gebouwen of kritieke infrastructuur.

Met name in de buurt van Alkmaar en in Haarlem, de Haarlemmermeer en Amstelland, waar ook een groot aantal tunnels een hoge kwetsbaarheid hebben. Daarnaast is er in het zuidelijk deel van de provincie erg verstedelijkt, waardoor er een hoger risico op wateroverlast bestaat. Met de plannen voor woningbouw zal het (stedelijk) watersysteem nog meer belast worden. In Waterland, de Zaanstreek en tussen de Amstel en het Gooi wordt een afname van drooglegging ervaren door bodemdaling. Daardoor is er minder waterberging in het watersysteem beschikbaar en neemt wateroverlast toe. Op deze locaties wordt er ook grondwateroverlast ervaren. Hierdoor kan er schade aan woningen ontstaan en in landelijk gebied maakt geringe drooglegging landbouw moeilijker en minder productief. Kwel zorgt op verschillende plekken voor gebieden die van nature natter zijn. Met name in de Wieringermeer, het westen van de Haarlemmermeer, een aantal plekken in Waterland en tussen Amstel en het Gooi zijn gebieden met veel kwel, waardoor hier een hoger risico op grondwateroverlast is. 11 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.1 Klimaatrisico kaart waterafvoer en neerslag (bron: Signaalkaart Klimaatadaptatie Provincie NH, 2025)

Beoordeling Het aspect wateroverlast is in de huidige situatie beoordeeld als ‘slecht’. Er zijn veel knelpunten, met name in Waterland, tussen Amstel en het Gooi, en het westen van de Haarlemmermeer komen meerdere risico’s samen. Tussen deze gebieden ligt de stad Amsterdam, waar veel verstedelijking en verharding is en daardoor snellere afvoer en meer wateroverlast. Deze watersystemen zijn met elkaar verbonden, dus de klimaatrisico’s in deze gebieden zullen ook tot wateroverlast in Amsterdam leiden, waardoor wateroverlast veel schade kan veroorzaken. Waterveiligheid De provincie Noord-Holland is omgeven door de Noordzee, Waddenzee, en het IJsselmeer en Markermeer. Het achterland wordt hier tegen het water beschermd door primaire waterkeringen, waaronder de duinen. Daarnaast wordt de provincie Noord-Holland beschermt voor overstromingen uit kanalen, (regionale) rivieren en meren door regionale waterkeringen.. De normen voor keringen worden bepaald door te kijken naar het risico (kans maal gevolg); hoe groter het gevolg (schade en dodental), hoe | hoger de norm moet zijn. Voor primaire keringen is de normering vastgelegd in de waterwet door de waterschappen en het Rijk. De overstromingskans varieert afhankelijk van de kering tussen de 1/300 jaar en 1/100.000 jaar. Voor regionale keringen is de provincie normstellend aan de waterschappen die de keringen beheren en toetsen.

Hier is de norm tussen de 1/10 en 1/1.000 jaar, waarbij de maatgevende waterstand o.b.v. de herhalingstijd moet kunnen worden gekeerd. De waterveiligheid wordt beoordeeld door te kijken naar plaatsgebonden overstromingskans | *. Een weergave van de kans op overstromingen op een specifieke locatie voor de huidige situatie (afbeelding 3.2). Deze informatie is gebaseerd op de landelijke beoordelingsronde primaire keringen 2017 | - 2022. Sindsdien gerealiseerde en toekomstige dijkversterkingen zijn niet meegenomen voor de huidige situatie. Er is voor gekozen om te kijken naar een inundatiediepte van 50 cm**. Toelichting: * | Let wel: de kaart die is gekozen gebruikt voor regionale keringen de norm die is gesteld aan die kering. Dat betekent echter niet dat de overstromingskans hetzelfde is, omdat dijken vaak sterker zijn dan de norm. ** Let wel: deze 50 centimeter is een generiek getal. In de praktijk maakt het nogal uit of het een overstroming van 50 centimeter betreft van een stedelijk gebied of van bijvoorbeeld grasland. De gebieden die buiten de keringen en laag liggen hebben een grote overstromingskans (<1/30 jaar). Het is meestal niet toegestaan om in deze gebieden functies te hebben die gevoelig zijn voor overstromingen. Een aantal andere gebieden hebben een middelgrote kans op overstromingen (1/30 tot 1/300 jaar).

Dit geldt voor delen van de Wieringermeerpolder, West Friesland, Waterland en het gebied tussen Amstel en het Gooi. In deze gebieden liggen relatief weinig dichtbebouwde gebieden, maar er liggen ook dorpen en steden als Weesp, Muiden en Enkhuizen in een omgeving die overstromingsgevoelig is. Stedelijk gebied ligt vaak hoger dan de omgeving, dus de overstromingsdiepte zal daar iets minder zijn. Verder is er een kleine overstromingskans (1/300 tot 1/3.000 jaar) | in een groot gedeelte van de provincie. 12 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 13 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.2 Plaatsgebonden overstromingskans huidige situatie: kans dat minstens 50 centimeter overstroming voorkomt (LIWO, 2025) Beoordeling De waterveiligheid is in de huidige situatie beoordeeld als ‘redelijk’. In een deel van de provincie, waaronder delen van de Wieringermeerpolder, West Friesland, Waterland en het gebied tussen Amstel en het Gooi, ligt de overstromingskans ligt tussen 1/30 en 1/300 jaar. In de rest van de provincie is overstromingskans klein (tussen 1/300 en 1/300 jaar) of lager.

14 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Verdroging Tijdens droogte kan er op verschillende manieren verdroging optreden, er kan schade optreden aan de natuur of gewassen, of er kunnen zettingen of verzakkingen optreden met schade aan gebouwen, waterkeringen of infrastructuur tot gevolg. Verdroging kan, indien er voldoende water beschikbaar is, worden tegengegaan door wateraanvoer, maar op sommige plekken is het niet mogelijk om water aan te voeren. Er zijn 2 verschillende gebieden te onderscheiden In afbeelding 3.3 is dit aangegeven als: (1) plekken zonder mogelijkheid tot wateraanvoer (met rode punten gearceerd in de afbeelding), en (2) gebieden gevoelig voor klink of zetting of gevoelige natte natuur met wateraanvoer mogelijk (zwarte punten, hoge en lage dichtheid in afbeelding). In het duingebied, op Texel en in het Gooi is geen wateraanvoer mogelijk onder vrij verval en tijdens droogte zullen er beperkingen zijn voor het beregenen met grondwater. De gewassen die hier geteeld worden moeten daarom bestand zijn tegen droogte of er moet geaccepteerd worden dat af en toe een oogst mislukt. Een andere optie is het lokaal opslaan van regenwater. Er zijn hier ook behoorlijk wat plekken met droogtegevoelige (grondwaterafhankelijke) natuur. Deze plekken zijn met name gevoelig voor droogte.

Daarnaast zijn er gebieden waar wel wateraanvoer mogelijk is, maar toch een aantal risico’s voor droogte bestaan. Dit zijn de veengebieden bij de Zaanstreek, Waterland en tussen Amstel en het Gooi, waar bodemdaling een risico is en de natte natuurgebieden schade kunnen ondervinden aan een watertekort. Met een te lage waterstand kan in de veengebieden inklinking en oxidatie van het veen optreden, wat bodemdaling veroorzaakt. Bij gevoelige natuur moet tijdens droogte ook water worden aangevoerd. Anders ontstaat er onomkeerbare schade aan de natuur. Ook in gebieden met wateraanvoer kan er tijdens droogte onvoldoende water zijn voor water intensieve gewassen. Daarom kan er schade ontstaan aan gewassen en zal er overal water bespaard moeten worden. 15 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.3 Klimaatrisicokaart droogte en waterbeschikbaarheid (bron: Signaalkaart Klimaatadaptatie Provincie NH, 2025)

16 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Beoordeling Verdroging is in de huidige situatie beoordeeld als ‘matig’. In de duinen, op Texel en in het Gooi is geen wateraanvoer mogelijk. Deze gebieden zijn dus extra gevoelig voor droogte, maar door de lage waterbeschikbaarheid zijn hier nu al minder droogtegevoelige functies. In de Zaanstreek, Waterland en het gebied tussen de Amstel en het Gooi is wel wateraanvoer mogelijk, dus het gebied is minder gevoelig voor droogte. Het is voor deze gebieden wel belangrijk dat de wateraanvoer op peil blijft, anders is de schade groter. Verzilting In de polders kan met kwel brak grondwater omhoog komen, waardoor het oppervlaktewater een hoger zoutgehalte heeft. De zoutvracht naar het oppervlaktewater is weergegeven in afbeelding 3.4. Als het oppervlaktewaterpeil laag ligt ten opzichte van de zeespiegel of brak grondwater, neemt de tegendruk tegen kwel af, en krijgt brak grondwater meer ruimte. Interne verzilting wordt veroorzaakt door een combinatie van bodemdaling, zeespiegelstijging en autonome processen (zout water uit het verleden). Externe verzilting wordt veroorzaakt door indringen van zeewater. Verzilting heeft een negatief effect op natuur en landbouw. Sommige gewassen, zoals grasland, granen en suikerbiet, zijn beter bestand tegen verzilting dan anderen, zoals bollen, groenten en boom- en sierteelt.

In de provincie Noord-Holland wordt interne verzilting waargenomen in een aantal gebieden, met name de diepere polders en droogmakerijen: Texel, Den Helder, de Wieringermeer, bij Enkhuizen, Petten, de omgeving van Alkmaar, rond Purmerend en de Noordelijke Haarlemmermeer tot rond het Noordzeekanaal (zie afbeelding 3.4). In deze gebieden liggen ook een aantal natuurgebieden en er worden zoutgevoelige gewassen verbouwd. De meest verzilting wordt bepaald door autonome processen, maar in Waterland, rond het Noordzeekanaal en tussen Amstel en het Gooi speelt bodemdaling ook mee. In de gebieden dichter bij de Waddenzee of Noordzee, zoals Texel, Den Helder, Petten en de Wieringermeer, speelt de invloed van de zee ook een grotere rol. Afbeelding 3.4 Klimaatrisico kaart interne verzilting (bron: Signaalkaart Klimaatadaptatie Provincie NH, 2025)

17 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Externe verzilting (niet in de afbeelding) vindt plaats bij de zeesluizen van Den Helder en IJmuiden. Hierdoor is het water in het Noordzeekanaal en IJ en bij de Kop van Noord-Holland brak. Dit water is dus minder geschikt voor landbouw. Bij externe verzilting is het ook belangrijk dat er genoeg tegendruk is van zoetwater anders kan de zouttong verder het land indringen. Beoordeling Verzilting wordt in de huidige situatie beoordeeld als ‘matig’. Er zijn door heel de provincie gebieden met knelpunten door interne verzilting, ook voor een aantal natuurgebieden. Daarnaast vindt er externe verzilting plaats via de sluizen bij Den Helder en IJmuiden. De gevolgen voor de landbouw blijven nog beperkt. Een aanpassing naar een ander type, zoutresistenter gewas kan worden ingezet om beter om te gaan met de slechte waterkwaliteit. Daarnaast is er overal, afgezien van Texel zoetwater beschikbaar om de watergangen door te spoelen.

3.1.2 Bodem en water Tabel 3.2 Beoordeling huidige situatie voor het thema bodem en water Thema Beoordelingsaspect Beoordeling huidige situatie bodem en water chemische en biologische bodemkwaliteit matig bodem en water bodemdaling slecht bodem en water waterbeschikbaarheid redelijk bodem en water oppervlaktewater slecht Chemische en biologische bodemkwaliteit Naar bodemkwaliteit kan op verschillende manieren worden gekeken. De chemische toestand is belangrijk om te bepalen of de bodem verontreinigd is. De biologische kwaliteit van de bodem houdt verband met de capaciteit van de bodem om ecosysteemdiensten te leveren, zoals waterberging, vruchtbaarheid voor landbouw en koolstofopslag. Chemische bodemkwaliteit Voor de chemische bodemkwaliteit wordt gekeken naar bekende verontreinigingen en locaties van stortplaatsen. Het is niet overal bekend waar en in welke mate de bodem verontreinigd is. Er is geen gecombineerde kaart beschikbaar, dus er wordt gebruikgemaakt van kaarten van verschillende regio’s voor een indicatie van de chemische bodemkwaliteit (zie afbeelding 3.5). De verontreinigingscontouren van de regio’s Den Helder en het Gooi ontbreken. Daar geven de stortplaatsen een beeld van de hoeveelheid verontreinigingen. Rond alle bebouwde gebieden zijn verontreinigingen aanwezig, maar het valt op dat de Zaanstreek relatief veel verontreinigingen heeft.

Door de (voormalige) industrie is het grootste gedeelte van de bodem van Zaandam tot en met Krommenie verontreinigd. Daarnaast zijn er verontreinigingen bij Oostzaan en Landsmeer. In Amsterdam en Haarlem is het aantal verontreinigingen relatief aan de oppervlakte van de gemeenten kleiner dan in de Zaanstreek. Desondanks vormen Amsterdam en Haarlem gebieden met betrekkelijk veel bekende verontreinigingen, met name in de (oudere) stadskernen. In het havengebied van Amsterdam tot aan Velsen en IJmuiden zijn nog een aantal grotere verontreinigingen te zien die hun oorzaak hebben in havenactiviteiten en (staal)industrie. De stortplaatsen zijn redelijk gelijk verdeeld over de provincie. Op een aantal stortlocaties zijn ook verontreinigingen waargenomen, maar niet op alle locaties. Voor Den Helder en het Gooi is geen informatie over verontreinigingen beschikbaar. Bij Den Helder zien we geen verschil in het aantal stortplaatsen, maar in het Gooi is het aantal stortplaatsen duidelijk hoger dan gemiddeld in de provincie.

18 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.5 Chemische bodemkwaliteit: locaties van voormalige stortplaatsen (bron: NAVOS) en bekende verontreinigingen (bron: verschillende Omgevingsdiensten in NH, 2024) Biologische bodemkwaliteit De kaart van ecologisch kapitaal toont de mate waarin de bodem optimaal ecosysteemdiensten kan leveren (zie afbeelding 3.6). Bodems die daar in hoge mate toe in staat zijn, zijn waardevol. Het verstoren van zulke bodems, bijvoorbeeld door te bouwen, is daarom niet wenselijk. In alle stedelijke kernen is vanzelfsprekend een hoge mate van verstoring.

19 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Door de verstedelijking, met name in het zuidelijk deel van de provincie, maar ook rond Alkmaar en Hoorn is de biologische bodemkwaliteit daardoor lager dan in de rest van het onderzoeksgebied. Het grootste deel van het landelijk gebied heeft echter geen of geringe verstoring, alleen tussen Alkmaar en Den Helder en rond Enkhuizen en in de Wieringermeer liggen landelijke gebieden met relatief meer verstoring. Afbeelding 3.6 Biologische bodemkwaliteit: ecologisch kapitaal van de onafgedekte, intact bodem, de mate van verstoring van de toplaag van de bodem (bron: RIVM, 2014 via Atlas natuurlijk kapitaal) Beoordeling Het aspect chemische en biologische bodemkwaliteit is in de huidige situatie beoordeeld als ‘matig’. De indicator chemische bodemkwaliteit is ‘matig’, omdat er een aantal sterk verontreinigde gebieden aanwezig zijn, zoals de Zaanstreek, het havengebied van Amsterdam tot de IJmond, en het Gooi met relatief veel stortplaatsen. Verder zijn er in de rest van de provincie geen duidelijke uitschieters qua verontreinigingen.

De indicator biologische bodemkwaliteit is ‘redelijk’, omdat afgezien van de stedelijke gebieden, die altijd een hoge mate van verstoring hebben, het grootste gedeelte van de provincie een goede biologische bodemkwaliteit heeft. Bodemdaling De provincie Noord-Holland heeft een groot aantal slappe bodems, met name de veengebieden, zeekleivlaktes en droogmakerijen (ook wel meerbodem), zie afbeelding 3.7 (links). In de meeste gemeentes is daardoor wel sprake van significante bodemdaling, waarbij de bodem meer dan 2 mm/jaar | daalt, zie afbeelding 3.7 (rechts). De grootste bodemdaling wordt waargenomen in de regio’s Amsterdam (65 % van het oppervlakte met bodemdaling), Zaanstad (57 %), Waterland (66 %, sommige gemeentes zelf boven de 80 %) en West Friesland, met name Medemblik (44 %). | Dit zijn allemaal veengebieden (laagveenvlakte en petgaten). Door ontwatering van deze gebieden | oxideert het organisch materiaal en daalt de bodem, daarbovenop klinkt de bodem in door verlaging van het grondwater. Ook in circa 10 - 30 % van de zeekleigebieden (zeekleivlakte) en droogmakerijen (meerbodem) wordt bodemdaling van meer dan 2 mm/jaar waargenomen. Het al eerder genoemde Medemblik (44 %), maar ook de andere gemeentes in West Friesland | (gemiddeld 26 %), met name Enkhuizen (33 %) en de regio Alkmaar (22 %), met name de gemeente Bergen (38 %).

Twee gemeentes in droogmakerijen, de Wieringermeer en Haarlemmermeer, ervaren respectievelijk op 20 en 10 % | van hun gebied significante bodemdaling. | De bodem klinkt hier met name in door verlaging van het grondwater. Zowel in klei als veengebieden | is er ook bodemdaling door zetting, als gevolg van het gewicht van bebouwing en infrastructuur. Beoordeling Het aspect bodemdaling is in de huidige situatie beoordeeld als ‘slecht’. | In totaal is er significante bodemdaling op 26 % van het oppervlak van de provincie Noord-Holland. Het speelt in het grootste gedeelte van de provincie, en in sommige gebieden is er zoveel bodemdaling dat het ontwrichtend | werkt, dat er ingrijpende keuzes gemaakt moeten worden voor de inrichting van het gebied en aanpassing van het watersysteem. 20 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 21 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.7 Bodemgebieden (bron: basiskaart natuurlijk systeem, 2023) en percentage oppervlakte met significante (>2 mm/jaar) bodemdaling in Noord-Holland (bron: brede basismonitor NH, 2018) Waterbeschikbaarheid Waterbeschikbaarheid kan op meerdere manieren worden beschouwd. Het aspect wordt met 2 indicatoren beoordeeld: beschikbaarheid van drinkwater en watervoorraad. De drinkwaterbedrijven zijn verantwoordelijk voor de productie van drinkwater.

Drinkwater wordt met name gebruikt door particulieren en bedrijven, maar er wordt ook water geleverd aan de industrie. De watervoorraad is een bredere term, die vooral aangeeft of er genoeg water in het watersysteem is voor functies als landbouw en natuur. Zowel de beschikbaarheid van drinkwater als watervoorraad zijn sterk afhankelijk van de watervoorraad in het IJsselmeer en aanvoer vanuit de Rijn. Beschikbaarheid van drinkwater Drinkwaterproductie in Noord-Holland wordt voornamelijk verzorgd door PWN en Waternet, een heel klein gedeelte bij Hilversum ontvangt drinkwater van Vitens. Bij Waternet zijn er geen acute problemen, maar bij PWN en Vitens staat de drinkwatervoorziening onder druk, bij Vitens is het probleem zelfs acuut (zie afbeelding 3.8). Zonder de tijdige beschikbaarheid van drinkwater komt ook de woningbouw in de knel. Er zullen maatregelen genomen moeten worden in gebieden met een woningbouwopgave waar de drinkwaterproductie onder druk staat. Ook de vestiging van bedrijven brengt een drinkwaterbehoefte met zich met mee, wat de druk op een beperkte drinkwatervoorraad verder verhoogt. Drinkwaterproductie valt onder categorie II van de verdringingsreeks. Waternet haalt zijn drinkwater uit de Lek en uit het grondwater dat in de Bethunepolder omhoogkomt. PWN haalt driekwart van het drinkwater uit het IJsselmeer.

Vitens haalt drinkwater uit het grondwater van de Utrechtse Heuvelrug. Met name de productie vanuit het IJsselmeer en het grondwater staan onder druk.

22 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.8 Termijn waarop problemen met de drinkwatervoorziening gaan optreden als actie uitblijft (bron: Vewin, 2022) Watervoorraad De watervoorraad van het oppervlaktewater na levering vanuit neerslag, kwel en intern transport hangt af van de vraag voor beregening voor landbouw, doorspoeling tegen verzilting en peilbeheer. Er is een watertekort als de aanvoer niet meer aan de vraag kan voldoen. Er worden in afbeelding 3.9 3 soorten tekorten onderscheiden: ‘te weinig’, ‘te zout’ en ‘te krap’ (te weinig aanvoercapaciteit). Daarnaast zijn er gebieden waar geen wateraanvoer mogelijk is. Hier kan de watervoorraad niet worden aangevuld tijdens droogte. Alleen ‘te weinig’, wanneer er onvoldoende water beschikbaar is, is een indicator voor een watervoorraad die onder druk staat. Het grootste gedeelte van Noord-Holland ervaart in de huidige situatie geen problemen met de watervoorraad tijdens droogte. Alleen de Haarlemmermeer en het gebied rond Haarlem dat water aangevoerd krijgt vanuit het Rijnland heeft een watertekort. In dit gebied is de watervraag dus hoger dan de waterbeschikbaarheid.

23 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.9 Huidig watertekort tijdens droogte (bron: nationaal water model, 2019) Beoordeling De waterbeschikbaarheid wordt beoordeeld als ‘redelijk’ voor de huidige situatie. De beschikbaarheid van drinkwater wordt beoordeeld als ‘matig’, door de nabije tekorten van drinkwater bij PWN waarvoor actie moet worden ondernomen en enkele acute tekorten bij Vitens. De watervoorraad wordt beoordeeld als ‘overwegend goed’, omdat er los van de knelpunten in de Haarlemmermeer en rond Haarlem geen watertekort is tijdens droogte. Oppervlaktewater Het oppervlaktewatersysteem wordt met 2 indicatoren beoordeeld: de kwaliteit en de kwantiteit van het oppervlaktewater. Een goede waterkwaliteit is van belang voor de gezondheid en de natuur. De Kaderrichtlijn Water (KRW) stelt doelen voor de kwaliteit van oppervlaktewater. Waterkwantiteit is een combinatie van voldoende aanvoer- en afvoercapaciteit en waterberging. Als de waterkwantiteit niet toereikend is, kan er droogteschade of schade door wateroverlast ontstaan. Kwaliteit oppervlaktewater De doelen van de KRW gaan over chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://haarlemmermeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/041b3eab-a38c-40a3-a333-eabc69b46e81?agendaItemId=4d7fc33c-3046-43f4-ad75-2b273598a16c