Bijlage 3 De omgevingseffectrapportage (OER) Omgevingsvisie provincie Noord-Holland
Tekst van het document
Mitigerende maatregelen Mitigerende maatregelen voor dit aspect zijn: - beperk de verkeersveiligheidsrisico’s rond kleinere dorpen: · pas provinciale wegen rond kleinere dorpen aan door snelheidsverlagingen, veilige oversteekplaatsen en herkenbare dorpsentrees; · verbeter de inrichting van provinciale wegen, bijvoorbeeld met vrijliggend fietspaden; - versterk de verkeersveiligheid binnen de clusters: · stimuleer een autoluwe of verkeersluwe inrichting door samen met gemeenten te sturen op lagere snelheden; · realiseer aan de rand van de clusters parkeergelegenheden voor de inwoners van kleinere dorpen die naar de clusters reizen zodat de bestemmingen in de tour nu grotendeels te voet worden bereikt vanaf de parkeerplaatsen buiten de kernen; · verbeter loop- en fietsverbindingen binnen de clusters; - zorg voor frequente, snelle en comfortabele OV-verbindingen met een fijnmazig netwerk tussen de kleinere dorpen en zorg- en cultuurclusters.
14.10 Ruimtelijke kwaliteit Tabel 14.10 Beoordeling voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu voor ruimtelijke kwaliteit Thema Beoordelingsaspect Beoordeling referentiesituatie Beoordeling voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu ruimtelijke kwaliteit cultuurhistorie matig - ruimtelijke kwaliteit landschap slecht - ruimtelijke kwaliteit archeologie slecht 0 Cultuurhistorie Het voorgenomen beleid bevat de ambitie voor de seizoensberging van water in het IJsselmeer, veenweide te vernatten, het kleinschalig en verspreid opwekken van energie en het grootschalig en geclusterd opwekken van energie. Hierbij bestaat het risico op aantasting en verandering van beschermde en erkende cultuurhistorische gebieden, waardoor kernkwaliteiten en daarmee de outstanding universal value (OUV) verloren kunnen gaan. Onzekerheid over de precieze effecten hiervan hangt samen met de exacte ruimteclaim van deze ontwikkelingen. Verder bevat het voorgenomen beleid de ambities om de energievraag actief te sturen door grenzen aan aanbod te stellen en energievragers te concentreren op strategische locaties en het grootschalig en geclusterd opwekken van energie. Hierbij bestaat een kans voor het behoud van kernkwaliteiten van Beschermd Landschap.
Daarnaast biedt de ambitie een kans voor het vergroten van de beschermde en erkende cultuurhistorische gebieden op de plekken waar de energievragers en energie opwek niet plaatsvinden. Het voorgenomen beleid bevat de ambitie om natuurlijke zoet-zout gradiënt te omarmen en de zeesluis minder te schutten. Dit biedt een kans voor de kernkwaliteiten van het aangewezen Beschermd landschap binnen de provincie, aangezien deze ambities bijdragen aan de (natuurlijke)kwaliteit van het landschap. Tenslotte bevat het voorgenomen beleid de ambitie om landschap en erfgoed als kwaliteiten te beschouwen die mee veranderen met maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Dit biedt kansen om beschermde en erkende cultuurhistorische gebieden te versterken door een nieuwe laag toe te voegen aan de bestaande cultuurhistorie, mits dit past binnen de gebiedsintensiteit. Tegelijkertijd omvat het voorgenomen beleid de ambitie om ruimte te zoeken voor ruimtelijke ontwikkelingen binnen UNESCO- landschappen, wanneer deze ontwikkelingen niet elders kunnen worden ingepast. Daarbij geldt als uitgangspunt dat de kernkwaliteiten van deze landschappen zo min mogelijk worden aangetast. Bij deze ambitie bestaat het risico dat Beschermd landschap en OUV van UNESCO-werelderfgoed verloren gaan. Beoordeling Het aspect cultuurhistorie is beoordeeld als negatief (-) ten opzichte van de referentiesituatie.
Het voorgenomen beleid bevat zowel risico’s op aantasting van beschermde en erkende cultuurhistorische gebieden en Beschermd Landschap door ruimteclaims voor water, energie en infrastructuur, als kansen voor behoud en versterking door sturing en het mee laten ontwikkelen van erfgoed en landschap. De kansen moeten echter verder uitgewerkt worden. Mitigerende maatregelen Mitigerende maatregelen voor dit aspect zijn: - deel kennis en inzichten met gemeenten, waterschappen en projectontwikkelaars over erfgoedwaarden, kernkwaliteiten en OUV (UNESCO Werelderfgoed) bij ruimtelijke ingrepen; - stel een dynamisch beheer- en ontwikkelkader voor UNESCO-landschappen op om negatieve effecten van nieuwe ruimteclaims te voorkomen, waarin wordt vastgelegd welke kernkwaliteiten behouden moeten blijven, welke ontwikkelingen passen bij de gebiedsintensiteit en hoe veranderingen zorgvuldig kunnen worden geïntegreerd. Landschap Het voorgenomen beleid bevat de ambitie om veenweide te vernatten en klimaatdoelen te halen. Hierbij bestaat een kans dat door het vernatten van veenweide gebiedende landschappelijke waarden van deze gebieden in stand kunnen blijven. Het risico bestaat dat door het vernatten en daarmee het veranderen van het landgebruik.
Het voorgenomen beleid bevat de ambities voor het kleinschalig, verspreid opwekken van energie waar de energievraag zit en het grootschalig, geclusterd opwekken van energie. Hierbij bestaat het risico dat deze ambities zorgen voor druk op de aanwezige waarden in het huidige landschap. Het voorgenomen beleid bevat tevens de ambities om de energievraag actief te sturen door grenzen aan aanbod te stellen, het verbeteren van de biodiversiteit in minder gewaardeerde gebieden, ruimte geven aan de natuur om zich aan te passen aan nieuwe natuurlijke condities, Hierbij bestaat juist de kans om bestaande landschappelijke waarden te behouden, door hier ruimte en sturing aan te geven. Een aandachtspunt bij deze kansen en risico’s is dat ze indirect zijn aangezien de effecten sterk afhankelijk zijn van de exacte uitwerking en ruimtelijke inpassing. Het vernatten van veenweide gebieden, peilopzetting, heeft biedt een kans voor de bescherming en conservering van archeologische vindplaatsen. Het risico is echter dat als op deze plekken moerasbos of rietlanden mogen ontstaan die CO2 op kunnen slaan, dit deze vindplaatsen kan aantasten. Ook kunnen specifieke kernwaarden veranderen doordat de openheid van het landschap wordt aangetast. Beoordeling Het aspect landschappelijke waarden is beoordeeld als negatief (-) ten opzichte van de referentiesituatie.
Het voorgenomen beleid biedt kansen en risico’s voor de landschappelijke waarden maar de kansen en risico’s zijn beperkt doordat ze zeer indirect zijn. Dit geldt vooral voor de kansen. Dat houdt in dat het beleidsvoornemen niet direct leidt tot een verbetering ten opzichte van de referentiesituatie. Mogelijk treedt een verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie op. Mitigerende maatregelen Mitigerende maatregelen voor dit aspect zijn: - neem landschappelijke kwaliteit als expliciet criterium op in provinciale programma’s en verordeningen om te sturen op een zorgvuldige gebiedsgerichte uitwerking. Dit verkleint de onzekerheid over indirecte effecten en vergroot de kans dat positieve effecten op gebruiks- en belevingswaarden daadwerkelijk worden gerealiseerd; - stuur op clustering van grootschalige energie opwek in minder landschappelijk gewaardeerde gebieden en stel eisen aan ontwerp, schaal en landschappelijke inpassing, om de druk op waardevolle landschappen te beperken; - stel gebiedsgerichte randvoorwaarden vast voor vernatting, waarbij bestaande verkavelingspatronen, openheid en historische structuren leidend zijn. Door vernatting te combineren met passend extensief gebruik blijven zowel gebruikswaarde als belevingswaarde van het landschap behouden of worden deze versterkt.
Archeologie Het voorgenomen beleid brengt geen concrete kansen en risico’s met zich mee die zorgen voor een effect op het aspect archeologie. Het aspect archeologie is daarom als neutraal (0) beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. Het aspect archeologie vormt daarmee een aandachtspunt voor de provincie aangezien het voorgenomen beleid hier geen invloed op heeft, terwijl de referentiesituatie als ‘slecht’ beoordeeld is. Aangezien het voorgenomen beleid geen concrete kansen en risico’s met zich mee brengt, zijn er ook geen mitigerende maatregelen voor het aspect archeologie. 15 SAMENVATTING EFFECTBEOORDELING VOORGENOMEN BELEID VÓÓR OPTIMALISATIES VANUIT MILIEU Onderstaande tabel bevat de samenvatting van de effectbeoordeling van het voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu.
Tabel 15.1 Samenvatting effectbeoordeling voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu Thema Beoordelingsaspect Beoordeling referentiesituatie Beoordeling voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu klimaatverandering wateroverlast slecht 0 klimaatverandering waterveiligheid overwegend goed 0 klimaatverandering verdroging slecht ++ klimaatverandering verzilting slecht + bodem en water chemische en biologische bodemkwaliteit matig + bodem en water bodemdaling slecht + bodem en water beschikbaarheid van water slecht 0 bodem en water oppervlaktewater matig + gezonde leefomgeving luchtkwaliteit redelijk 0 gezonde leefomgeving geluid slecht 0 gezonde leefomgeving geur overwegend goed 0 gezonde leefomgeving hittestress slecht 0 gezonde leefomgeving lichthinder slecht 0 gezonde leefomgeving omgevingsveiligheid slecht 0 welzijn en leefbaarheid verbondenheid redelijk 0 welzijn en leefbaarheid sociale veiligheid redelijk 0 welzijn en leefbaarheid gezond gedrag redelijk + natuur en biodiversiteit VHR-natuurherstel (N2000) matig - natuur en biodiversiteit Natuurnetwerk Nederland in Noord-Holland buiten N2000 redelijk + natuur en biodiversiteit biodiversiteit buiten NNN redelijk 0 Thema Beoordelingsaspect Beoordeling referentiesituatie Beoordeling voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu economie omvang economie overwegend goed - economie werkgelegenheid
redelijk 0 economie circulaire economie overwegend goed 0 economie duurzame landbouw overwegend goed 0 economie digitale infrastructuur goed 0 wonen woningaanbod matig 0 wonen voorzieningenniveau overwegend goed 0 energietransitie aandeel duurzame energie overwegend goed + energietransitie energieverbruik slecht 0 energietransitie energie-infrastructuur slecht + energietransitie uitstoot broeikasgassen slecht + mobiliteit bereikbaarheid langzaam verkeer en ov overwegend goed + mobiliteit bereikbaarheid gemotoriseerd verkeer matig - mobiliteit verkeersveiligheid redelijk 0 ruimtelijke kwaliteit cultuurhistorie matig - ruimtelijke kwaliteit landschap slecht - ruimtelijke kwaliteit archeologie slecht 0 16 CATEGORISERING OPLOSSINGSRICHTINGEN VOORGENOMEN BELEID VÓÓR OPTIMALISATIES VANUIT MILIEU TEN OPZICHTE VAN NA OPTIMALISATIES VANUIT MILIEU De effectbeoordeling van het voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu (zoals beschreven in voorliggend rapport) heeft aandachtspunten opgeleverd vanuit milieu- en omgevingsaspecten. Deze zijn vervolgens met provincie Noord-Holland gedeeld. De beoordeling van het voorgenomen beleid en de daaruit volgende aandachtpunten zijn door provincie Noord-Holland gebruikt als richtlijn voor het aanpassen en aanscherpen van het voorgenomen beleid.
Deze geoptimaliseerde versie van het voorgenomen beleid vanuit milieu is het uiteindelijke voorkeursalternatief dat is beoordeeld in het hoofdrapport OER. De categorisering van oplossingsrichtingen is door de hierboven beschreven optimalisatie vanuit milieu en hernieuwde inzichten in het voorgenomen beleid uit de omgevingsvisie gewijzigd. Dit betekent dat sommige oplossingsrichtingen door de optimalisaties vanuit milieu naar een andere categorie zijn verplaatst. In tabel 16.1 is de vergelijking gemaakt tussen de categorieën waar de oplossingsrichtingen vóór en na optimalisaties vanuit milieu in zitten. Nogmaals, de volgende categorisering is aangehouden: 1 voldoende concreet en aanzienlijk; 2 onvoldoende concreet, potentieel aanzienlijk effect bij nadere uitwerking; 3 onvoldoende concreet, geen aanzienlijk effect; 4 voortzetting referentiesituatie; 5 geen aanzienlijke effecten provinciale schaal.
Tabel 16.1 Categorisering oplossingsrichtingen voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu ten opzichte van na optimalisaties vanuit milieu Dilemma Oplossingsrichting Categorie in voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu Categorie in voorgenomen beleid na optimalisaties vanuit milieu seizoensberging van water seizoensberging van water op land in oppervlaktewater, technisch en/of in de bodem, waar functieverandering in landgebruik voor nodig is 5 1 klimaatdoelen en waterverdeelvraagstuk veenweide vernatten en klimaatdoelen halen, waardoor het landgebruik moet veranderen en minder zoetwater overblijft voor andere functies 1 1 vernatten veenweide - veenweide vermoerassen met natuurlijk peilbeheer waardoor vorming van nieuw veen mogelijk is maar agrarisch grondgebruik onmogelijk is en condities voor natuur en weidevogels veranderen - veenweide technisch vernatten en accepteren dat er veel zoetwater voor nodig is 1 -1 verzilting - natuurlijke zoet-zout gradiënt omarmen waardoor bodemcondities veranderen, landbouweffectiviteit afneemt en de natuur verandert - verzilting tegengaan om huidig landgebruik in stand te houden en accepteren dat er minder zoetwater overblijft voor andere functies 1 1 waterveiligheid differentiëren in waterveiligheid en gebiedsgericht mogen afwijken waardoor sommige toekomstige gebruiksfuncties niet mogelijk zijn 1 1 waterwingebied het
huidige water wingebied uitbreiden 1 1 grondwaterbeschermingsgebied het huidige grondwaterbeschermingsgebied uitbreiden 1 1 energievraag en knooppunten actief sturen door grenzen aan aanbod te stellen en energievragers te concentreren op strategische locaties 1 1 energieopwek - (voor lokale opwek) kleinschalig, verspreid opwekken waar de energievraag zit, en ruimtelijke versnippering accepteren - (voor hoofdknooppunten) grootschalig, geclusterd opwekken op toekomstbestendige plekken 1 1 energieopwek met warmte in lijn met de energievisie, warmte opwekken met geo- en aquathermie en het aandeel duurzame energie in de energiemix verhogen 1 1 binnenduinrand binnenduinrand beschikbaar houden voor het vergroten van de zoetwaterbel 1 1 waardevolle landbouwgronden focus op effectieve landbouwgronden en deze behouden, versterken en beschermen 1 1 recreatieaanbod spreiden van het recreatieaanbod zodat voorzieningen dichterbij zijn, maar accepteren dat het versnippert en minder grootschalig is 1 1 kwalitatieve natuur (lange termijn) focus op de biodiversiteit in minder gewaardeerde gebieden verbeteren 2 1 economie van de toekomst sturen op ontwikkeling van bepaalde clusters en strategische sectoren voor een diverse en weerbare economie, maar minder economische groei accepteren 1 1 nieuwe natuur nieuwe natuur aanleggen om de recreatiedruk op te kunnen vangen, en de aanlegkosten daarvan
accepteren 2 2 natuurdoelen (lange termijn) ruimte geven aan natuur om zich aan te passen aan nieuwe natuurlijke condities onafhankelijk van gestelde doelen voor types natuur, en dus het gesprek aangaan met de EU over nieuwe natuurdoelstellingen 1 2 seizoensberging van water seizoensberging van water in het IJsselmeer door middel van peilopzet en uitzakken in het IJsselmeer en daarvoor de dijken te verhogen en te versterken, het boezemsysteem vergroten en pompen bij te bouwen 1 2 UNESCO UNESCO-landschappen moeten de ruimte krijgen om mee te veranderen met maatschappelijke en economische ontwikkelingen, ook als dit leidt tot veranderingen in het historische of culturele karakter 1 2 landschap en erfgoed we beschouwen landschap en erfgoed als kwaliteiten die bescherming verdienen en waar noodzakelijk kunnen mee veranderen met nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, ook als dit leidt tot veranderingen in het historische of culturele karakter 1 2 nieuwbouwlocaties nieuwbouwlocaties: actief sturen, clusteren en bouwen op robuuste locaties qua water en bodem 4 2 industrie en wonen krimp van de industrie en meer ruimte voor woningbouw 5 2 natuurdoelen (korte termijn) Europese natuurdoelen halen, en flink geld investeren om met klimaatverandering deze doelen ook te halen 3 3 voorzieningenniveau clusteren van voorzieningen en daardoor een sterk en compleet aanbod kunnen bieden, ook als dit
betekent dat inwoners van kleinere dorpen verder moeten reizen voor zorg en cultuur 1 4 OV-netwerk clusteren of spreiden - OV-netwerk geclusterd versterken en een rendabel systeem ontwikkelen en accepteren dat het daily urban system niet de hele provincie dekt - het OV-netwerk gespreid ontwikkelen en daarmee het daily urban system dat meer de provincie dekt en accepteren dat het minder efficiënt en rendabel is 3 4 gezonde leefomgeving rondom Schiphol Schiphol laten groeien om internationale connectiviteit te bevorderen en geluidsbelasting accepteren 2 4 focus landbouw versnelde transitie naar kringlooplandbouw 2 4 onderhoud aanleg van infrastructuur op een toekomstbestendige wijze waarbij onderhoudskosten lager uitvallen, maar aanlegkosten hoger zijn 1 4 vervoer over water investeren in uitstootvrij goederenvervoer over water en drukte op het wegennet verminderen, maar hoge investeringskosten maken 4 4 1 Gedurende het proces van optimalisering bleek dat er voor de provincie geen sprake meer was van het vermoerassen van veenweide. Deze oplossingsrichting maakt daarom geen deel meer uit van de effectbeoordeling na optimalisaties vanuit milieu.
Dilemma Oplossingsrichting Categorie in voorgenomen beleid vóór optimalisaties vanuit milieu Categorie in voorgenomen beleid na optimalisaties vanuit milieu kwalitatieve natuur (korte termijn) biodiversiteit in belangrijke en beschermde gebieden verhogen 4 4 kwetsbare natuurgebieden reguleren van bezoekersaantallen in kwetsbare natuurgebieden om de natuur te beschermen, ook als dat betekent dat niet iedereen op elk gewenst moment kan recreëren 4 4 Wieringermeerpolder 380 kV naar de Wieringermeerpolder waar wel grote energievragers zitten, maar waarbij extra bedrijvigheid ten koste gaat van goede landbouwgrond 4 4 toekomstige aanlanding meer aanlandingen van op zee gegenereerde windenergie in Noord-Holland aan land laten komen, en op land meer ruimte geven aan de daarbij behorende energie-infrastructuur in de schaarse ruimte 4 4 haven in IJmuiden minder schutten van de zeesluis en daarmee de zoutindringing tegengaan en accepteren dat de haven minder bereikbaar is 1 4 Click or tap here to enter text. www.witteveenbos.com Witteveen+Bos | 149368/26-008.356 | Bijlage III | Definitief 02 III BIJLAGE: RAAKVLAKANALYSE RUIMTEBESLAG st OER Omgevingsvisie provincie Noord-Holland Raakvlakanalyse ruimtebeslag Provincie Noord-Holland 19 mei 2026
Project OER Omgevingsvisie provincie Noord-Holland Opdrachtgever Provincie Noord-Holland Document Raakvlakanalyse ruimtebeslag Status Definitief 02 Datum 19 mei 2026 Referentie 149368/26-007.620 Dit document is geautoriseerd en intern aantoonbaar vrijgegeven conform het kwaliteitssysteem van Witteveen+Bos. Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. Adres Daalsesingel 51c Postbus 24087 3502 MB Utrecht +31 (0)30 765 19 00 www.witteveenbos.com KvK 38020751 © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toest emming van Witteveen+Bos, noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is verva ardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Tekst- en datamining van (delen van) dit document, evenals enige verwerking of reproductie ervan door middel van kunstmatige intelligentie technologieën is uitdrukkelijk niet toegestaan, behoudens schri ftelijk anders overeengekomen. Dit document (of delen ervan) mag niet worden verveelvoudigd en/of anderszins worden gebruikt op enigerlei wijze voor het trainen van kunstmatige in telligentie technologieën, behoudens schriftelijk anders overeengekomen.
Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document. INHOUDSOPGAVE 1 | INLEIDING | 5 1.1 | Aanleiding en doel | 5 1.2 | Methode | 5 1.3 | Leeswijzer | 5 2 | RAAKVLAKANALYSE | 6 2.1 | Seizoensberging van water | 6 2.2 | Klimaatdoelen en waterverdeelvraagstuk | 9 2.3 | Vernatten veenweide | 12 2.4 | Verzilting | 13 2.5 | Waterveiligheid | 16 2.6 | Waterwingebied | 21 2.7 | Energievraag en knooppunten | 23 2.8 | Energieopwek | 28 2.9 | Energieopwek met warmte | 30 2.10 | Binnenduinrand | 31 2.11 | Industrie en woningen | 31 2.12 | Waardevolle landbouwgronden | 32 2.13 | Kwalitatieve natuur | 32 2.14 | Natuurdoelen | 34 2.15 | Nieuwe natuur | 36 2.16 | Recreatieaanbod | 36 2.17 | UNESCO | 37 2.18 | Landschap en erfgoed | 40 3 | RUIMTESCANNER | 45 4 | CONCLUSIE | 47 Laatste pagina | 47 Bijlage(n) Aantal pagina's - - 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding en doel Dit rapport gaat in op het ruimtebeslag van het voorgenomen beleid. Richting 2050 moet ruimte worden geboden aan een veelvoud van opgaven, zoals woningbouw, de energietransitie, ruimte voor recreatie en natuur. Niet alles kan meer overal; provincie Noord-Holland moet prioriteringen maken in de verdere ruimtelijke invulling van de provincie.
De provincie Noord-Holland maakt daarom een afweging in welke ontwikkeling waar prioriteit krijgt. Een belangrijk principe in deze afweging is het zuinig omgaan met ruimte en beperkte middelen. Eerder heeft de provincie onderzoek laten uitvoeren naar de mate waarin haar ambities ruimtelijk kunnen worden gecombineerd. Dit is gedaan met het model Ruimtescanner. De uitkomsten van dit onderzoek worden in Hoofdstuk 3 benoemd. Het doel van deze raakvlakanalyse is om inzicht te geven in het ruimtebeslag van de ambities uit het voorgenomen beleid. Deze inzichten dienen om de verdere besluitvorming voor de locatiekeuze van activiteiten te ondersteunen. 1.2 Methode De oplossingsrichtingen in het voorgenomen beleid (de beleidsvoornemens) leggen veelal een beslag op de beschikbare ruimte. Er dient een keuze gemaakt te worden: welke functies krijgen prioriteit? Om deze keuze geïnformeerd te kunnen maken, is een raakvlakanalyse uitgevoerd. Deze analyse geeft inzicht in de locaties die het meest geschikt zijn om bepaalde beleidsvoornemens te realiseren, en welke locaties juist minder geschikt zijn. Ook geeft de raakvlakanalyse inzicht in de mate waarin oplossingsrichtingen combineerbaar zijn of juist knelpunten opleveren.
Om het ruimtebeslag van de verschillende oplossingsrichtingen in kaart te brengen, is allereerst informatie verkregen van de provincie over de ruimtelijke betekenis van elk van de oplossingsrichtingen (de zogenaamde ‘extra duiding’). Vervolgens is een raakvlakanalyse uitgevoerd met behulp van openbaar beschikbare data uit de provinciale kaartverhalen bij de dilemma’s, de Kaartenatlas Noord-Holland, Atlasleefomgeving en Atlas Natuurlijk Kapitaal. Om de belangrijkste botsingen tussen een oplossingsrichting en andere ruimtelijke vraagstukken te bepalen, is gekeken naar de verslagen van de Gebiedssessies die de provincie Noord-Holland in de periode december-januari heeft gehouden. Het ruimtebeslag van de oplossingsrichtingen is beoordeeld op een abstractieniveau dat consistent is met het strategische karakter van de omgevingsvisie. De focus ligt op de kwalitatieve samenhang en de ruimtelijke verenigbaarheid van de verschillende functies. Er wordt gewerkt met een globale indicatie van de ruimtebehoefte, waarbij per oplossingsrichting de belangrijkste ruimtelijke conflicten in kaart worden gebracht. Deze methodiek borgt dat de raakvlakanalyse van het ruimtebeslag zich richt op de hoofdlijnen van de fysieke leefomgeving zonder vooruit te lopen op gedetailleerde inpassing op projectniveau. 1.3 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat het ruimtebeslag per oplossingsrichting.
Hoofdstuk 3 bevat de uitkomsten van de Ruimtescanner. Hoofdstuk 4 bevat de conclusie naar aanleiding van het ruimtebeslag. 2 RAAKVLAKANALYSE Dit hoofdstuk bevat het ruimtebeslag van elke oplossingsrichting uit het voorgenomen beleid. Per oplossingsrichting wordt eerst ingegaan op de beleidsmatige inhoud van de oplossingsrichting, en de extra duiding die provincie Noord-Holland hierbij heeft gegeven. Vervolgens wordt aan de hand van kaarten ingegaan op de locaties waarop de oplossingsrichting betrekking heeft. Hierna wordt ingegaan op eventuele botsingen met andere ruimte vragende functies. Elke paragraaf wordt afgesloten met een tabel die per aspect uit het beoordelingskader toont op welke locaties er ruimtelijke botsingen ontstaan door de oplossingsrichting. De raakvlakken zijn benaderd vanuit de oplossingsrichtingen, met in elke paragraaf de raakvlakken (die voortkomen uit de betreffende oplossingsrichting) met de aspecten uit het beoordelingskader). 2.1 Seizoensberging van water Provincie Noord-Holland zet hier in op twee oplossingsrichtingen: - seizoensberging van water in oppervlaktewater, technisch en/of in de bodem, waar functieverandering in landgebruik voor nodig is; - seizoensberging van water in het IJsselmeer door middel van peilopzet en uitzakken in het IJsselmeer en daarvoor de dijken te verhogen, het boezemsysteem vergroten en pompen bij te bouwen.
Bij de oplossingsrichting ‘seizoensberging van water in oppervlaktewater, technisch en/of in de bodem’ worden voorwaarden gesteld aan ontwikkelingen in polders die het waterbergend vermogen aantasten, en wordt ruimte gereserveerd in polders om water vast te houden en te bergen. De oplossingsrichting ‘seizoensberging van water in het IJsselmeer’ komt grotendeels overeen met de hierboven genoemde oplossingsrichting, maar is concreter gemaakt. De provincie zet in op het reserveren van ruimte in de 5 - 15 % diepste delen van alle polders voor waterberging (in eerste instantie waar water nu al blijft staan). Functies die daarmee niet te combineren zijn, zijn niet toegestaan. Daarnaast zet de provincie in op een aanvaardbaar beschermingsniveau langs het Amsterdam-Rijnkanaal en het Noordzeekanaal. Ook worden zoekgebieden aangewezen voor noodoverloopgebieden langs deze kanalen. Afbeelding 2.1 toont de 10 % diepste delen van polders in Noord-Holland. Deze kaart komt niet geheel overeen met de doelstelling om de 5 tot 15 % diepste delen van polders beschikbaar te stellen voor waterberging, maar geeft een goede indicatie weer. Veel van de weergegeven locaties zijn in gebruik als agrarische percelen.
Het bergen van water in de diepste delen van polders kan samengaan met veel vormen van agrarisch grondgebruik, maar kan ook enkele problemen opleveren, zoals natschade aan gewassen en schade aan kassen. Afbeelding 2.1 10 % laagste delen van polders in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Ook kan het gebruiken van de 5 tot 15 % diepste delen van polders voor waterbeging ruimtelijk botsen met het aanleggen van energie-opweklocaties en de daarvoor benodigde infrastructuur. Afbeelding 2.2 toont de zoekgebieden en projecten van de Regionale Energiestrategieën (RES’en) Noord-Holland Noord en Noord-Holland Zuid. Te zien is dat voor enkele van de zoekgebieden voor zon en wind een overlap bestaat met de diepste polders. Dit is bijvoorbeeld het geval in Medemblik, Enkhuizen en Waterland. Ook bevinden enkele diepe delen van polders zich binnen de globale locaties van de energetische en economische clusters.
Afbeelding 2.2 Zoekgebieden en projecten van de RES’en Noord-Holland Noord en Noord-Holland Zuid (bron: Kaartverhalen dilemma's)
Afbeelding 2.3 Energetisch-economische clusters in Noord-Holland (bron: Provincie Noord-Holland) 2.2 Klimaatdoelen en waterverdeelvraagstuk Provincie Noord-Holland zet in op de oplossingsrichting: veenweide vernatten en klimaatdoelen halen, waardoor het landgebruik moet veranderen en minder zoetwater overblijft voor andere functies. De extra duiding die de provincie bij deze oplossingsrichting geeft, is dat ze zich realiseert dat het vernatten van de veenweidegebieden ervoor zorgt dat er geen water is om gebieden door te spoelen. Het waterpeil in veenweidegebieden mag maximaal 40 cm beneden maaiveld liggen. Afbeelding 2.4 toont de locatie van de veengronden in Noord-Holland. De grootste gebieden bevinden zich in de regio Laag Holland, ten noorden van Amsterdam, en in de regio Groene Hart, ten zuiden en oosten van Amsterdam.
Afbeelding 2.4 Veengronden in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Mogelijk is er in de veenweidegebieden onvoldoende water beschikbaar om ze te vernatten, het water moet dan van elders aangevoerd worden. Dit brengt dilemma’s met zich mee. Afbeelding 2.5 toont de oppervlaktewatertekorten in de zomer in een extreem droog jaar in 2050. Te zien is dat in een extreem droog jaar oppervlaktewatertekorten optreden in heel Noord-Holland, behalve in de IJmond en in de Wieringermeerpolder. Maar in de Wieringermeerpolder is onvoldoende capaciteit van het regionale inlaatwerk of doorvoersysteem. Het tekort aan oppervlaktewater vereist prioritering van watervragende functies (onder andere natuur en landbouw) in de toekomst. Dit tekort heeft op zichzelf staand geen ruimtebeslag, maar kan wel knelpunten voor functies zoals landbouw of natuur opleveren.
Afbeelding 2.5 Oppervlaktewatertekorten in de zomer in een extreem droog jaar in 2050 (bron: kaartverhalen dilemma’s) Wanneer water van elders in Noord-Holland aangevoerd moet worden om de veenweidegebieden te vernatten, blijft er minder water over voor de functies in de gebieden buiten de veenweidegebieden, zoals natuur of landbouw. Ook blijft minder water over voor het doorspoelen van gebieden buiten de veenweidegebieden, waarop functies als natuur of landbouw zich bevinden. Tegelijkertijd neemt de vraag naar doorspoelwater toe richting 2050. Afbeelding 2.6 toont de verandering in doorspoelvraag bij een zeespiegelstijging van 0,5 m. De verandering in doorspoelvraag (toename) is onder andere problematisch voor de omgeving van Purmerend en ten noorden van Katwoude. Deze twee gebieden liggen buiten de veenweidegebieden en krijgen richting 2050 te maken met een doorspoelvraagtoename van meer dan 400 %. De huidige vormen van landgebruik op deze locaties zijn hoofdzakelijk: - Purmerend: woongebied, overig agrarisch terrein, open nat natuurlijk terrein, bedrijfsterrein; - Katwoude: overig agrarisch terrein. Mogelijk kan door het vernatten van het veenweidegebied niet worden voldaan aan de doorspoelvraag rond Purmerend en Katwoude. Dit levert botsingen op met de agrarische en natuurlijke functies daar. Woongebieden en bedrijfsterreinen worden meestal niet doorgespoeld.
Afbeelding 2.6 Verandering doorspoelvraag bij zeespiegelstijging 0,5 m (bron: Kaartverhalen dilemma’s) 2.3 Vernatten veenweide Provincie Noord-Holland zet hier in op de volgende oplossingsrichting: veenweide technisch vernatten en accepteren dat daar veel zoetwater voor nodig is. De extra duiding die zij bij deze oplossingsrichtingen geeft is dat het waterpeil maximaal 40 cm beneden maaiveld mag liggen. Waar functies niet meer passen bij de nieuwe condities, en anticiperen niet mogelijk is, is functieverandering noodzakelijk. De locaties waar de vernatting leidt tot moeras, en de locaties waar landbouw wel mogelijk blijft, zijn nog nader te bepalen. Het effect van het vernatten op de zoetwatervoorraad is reeds benoemd in Paragraaf 2.2. Het vernatten van veenweidegebieden bemoeilijkt agrarisch grondgebruik in deze gebieden. Het huidig agrarisch landgebruik in de veenweidegebieden is weergegeven op afbeelding 2.7. In de veenweidegebieden is voornamelijk sprake van agrarisch grasland.
Afbeelding 2.7 Agrarisch landgebruik in de veenweidegebieden (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) De aanvoer van water voor het vernatten van het veenweidegebied kan water onttrekken uit omliggende gebieden en daar de condities voor natuur verslechteren. Hiermee treedt mogelijk een conflict met natuur buiten de veenweidegebieden op. In de veenweidegebieden zelf treden naar verwachting geen botsingen op met natuur, omdat weidevogels een optimaal bereik voor drooglegging hebben tussen 0 - 20 cm beneden het maaiveld. Botsingen met woningbouw zijn onwaarschijnlijk. Er zijn nagenoeg geen woningbouwplannen voorzien in de veenweidegebieden, enkel in de woonkernen zijn enkele woningbouwplannen voorzien. 2.4 Verzilting Provincie Noord-Holland kiest hier voor de volgende oplossingsrichtingen: - natuurlijke zoet-zout gradiënt omarmen waardoor bodemcondities veranderen, landbouweffectiviteit afneemt en de natuur verandert; - verzilting tegengaan om huidig landgebruik in stand te houden en accepteren dat er minder zoetwater overblijft voor andere functies. Hierbij geeft de provincie aan dat ze stuurt op randvoorwaarden voor de beperkte beschikbaarheid van zoet water. Hierbij worden restricties aan het aanbod gesteld en nagedacht over wie water van welke kwaliteit krijgt. Verder accepteert de provincie verzilting en het veranderend grondgebruik en de veranderende natuur.
Zoetwaterbeschikbaarheid is reeds besproken in Paragraaf 2.2. Afbeelding 2.8 geeft weer op welke locaties in Noord-Holland een verzoeting dan wel verzilting optreedt bij een zeespiegelstijging van 0,5 m. Volgens de prognose van het KNMI is deze stijging op zijn vroegst bereikt in 2060 (+0,5 m ten opzichte van 1995). De locaties in de provincie waar verzilting optreedt zijn: - de oostkant van Texel; - Den Helder; - delen van de Wieringermeerpolder; - delen van het noordoosten van West-Friesland; - rondom het stedelijk gebied Alkmaar; - tussen Monnickendam en Purmerend; - tussen Purmerend en Middenbeemster; - ten zuidwesten van Purmerend;
- Haarlemmermeerpolder; - Amsterdam Zuidoost; - Weesp; - Naarden. Afbeelding 2.8 Verschil in zoutvracht bij zeespiegelstijging van 0,5 m (bron: kaartverhalen dilemma’s) Voor de akkerbouwbedrijven geldt dat verzilting een verandering in geteelde gewassen vereist. Boeren kunnen bijvoorbeeld lisdodde of cranberry’s gaan telen. Voor het agrarisch grasland geldt dat koeien (licht) verzilte gewassen kunnen eten als bijvoer. Schapen zijn beter bestand tegen zilte grassoorten. Verzilting leidt niet per definitie tot extra ruimtebeslag voor de landbouw, maar wel tot een verandering in bedrijfsvoering. De locaties met de meeste verzilting die zich op de kleigronden bevinden zijn ook Natura 2000- en NNN-gebieden. Dit is het geval aan de noordelijkste rand van de Wieringermeerpolder, ten (noord-)oosten van Alkmaar, tussen Monnickendam en Purmerend en ten noorden van Haarlem. Het accepteren van verzilting vormt daarmee mogelijk een ruimtelijke botsing met natuur, vooral als deze natuur niet goed bestand is tegen verzilte gronden.
Afbeelding 2.9 Grondgebruik landbouw in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Tot slot is ook gekeken naar de raakvlakken tussen verzilting en de aanleg van energie-infrastructuur. In de gebieden met de meeste verzilting op de kleigronden, is de aanleg van de volgende hernieuwbare energiebronnen voorzien (weergegeven op Afbeelding 2.10): - Wieringermeerpolder: zonne-energie; - ten (noord-)oosten van Alkmaar: zonne-energie, windenergie; - tussen Monnickendam en Purmerend: niet voorzien; - tussen Purmerend en Middenbeemster: zonne-energie; - ten noorden van Haarlem: zon- en windenergie. Verzilting kan corrosie aan energie-infrastructuur veroorzaken. Voor de aanleg van deze infrastructuur in verzilte gebieden zijn daarom aanvullende maatregelen veroorzaakt.
Afbeelding 2.10 RES zoekgebieden (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) 2.5 Waterveiligheid Hier kiest de provincie voor de oplossingsrichting: differentiëren in waterveiligheid en gebiedsgericht mogen afwijken waardoor sommige toekomstige gebruiksfuncties niet mogelijk zijn. Als extra duiding geeft de provincie hierbij aan dat binnen Noord-Holland al wordt gedifferentieerd in waterveiligheid waarbij de waterveiligheidsniveaus niet naar beneden worden aangepast. Wel wil de provincie inzetten op een bredere veiligheidsbenadering, namelijk meerlaagsveiligheid, met bijzondere aandacht voor vitale en kwetsbare infrastructuur. Er worden voorwaarden gesteld aan nieuw te bouwen functies om wateroverlast te voorkomen. Daarnaast reserveert de provincie ruimte voor het verbreden van keringen en stelt de provincies restricties voor ontwikkelingen langs primaire en regionale keringen, zodat toekomstige dijkversterkingen mogelijk blijven. Vooral langs de dijken langs het IJsselmeer en het Markermeer wordt ruimte gereserveerd. In de binnenduinrand in de Kop van Noord-Holland wordt ruimte gereserveerd voor een landinwaartse uitbreiding met als doel een robuust kust-duinlandschap. Deze ruimtelijke reserveringen zijn te zien op afbeelding 2.11. Afbeelding 2.11 toont de locatie van primaire en regionale waterkeringen in Noord-Holland.
Het ruimtebeslag van een dijkverhoging hangt af van de benodigde verhoging en de taludhelling. Mogelijk treden botsingen op met het halen van natuurdoelstellingen in NNN- en Natura 2000-gebieden, landbouw of landschappelijke en cultuurhistorische waarden (zie afbeelding 2.13, afbeelding 2.14 en afbeelding 2.15). Er zijn een aantal locaties langs de dijken van het IJsselmeer en het Markermeer waar woningbouwplannen zijn. Deze oplossingsrichting vormt mogelijk een risico voor de woningbouwplannen.
Afbeelding 2.11 Ruimtelijke reserveringen voor toekomstbestendige waterwerken (bron: Provincie Noord-Holland) Afbeelding 2.12 Primaire en regionale waterkeringen in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
Afbeelding 2.13 Landschappelijke waarden in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
Afbeelding 2.14 NNN- en Natura 2000-gebieden in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Afbeelding 2.15 Grondgebruik landbouw in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
Afbeelding 2.16 toont de regionale en primaire waterkeringen in Noord-Holland. De IPO-klassen betreffen de grenzen voor het bepalen van de normering afhankelijk van de berekende potentiële overstromingsschade in het door de waterkering beschermde gebied. Afbeelding 2.16 Regionale en primaire waterkeringen. De vlakken in grijstinten zijn overstromingsclusters van de waterschappen die worden gebruikt voor het modelleren van overstroming vanuit een regionale kering (bron: Kaartverhalen dilemma’s) De maximale overstromingsdiepte van gebieden in Noord-Holland is weergegeven op afbeelding 2.17. Dit is de diepte die overstroomt er van uitgaande dat een gebied ongeveer 1 keer in de 100.000 jaar overstroomt. De gebieden met de grootste overstromingsdiepte zijn de Wieringermeerpolder, de polder ten oosten van Hoorn en de omgeving van de Loosdrechtse plassen. In deze gebieden zijn woningbouwplannen voorzien, bijvoorbeeld bij Obdam, en net ten noorden van Medemblik. Het bouwen van woningen op deze locaties vereist technische maatregelen om de waterveiligheid te waarborgen. Overigens zijn niet alleen voor woningbouw technische maatregelen nodig. In de Wieringermeerpolder zijn ook opweklocaties voor zonne- en windenergie voorzien, en een 380 kV-verbinding. Technische maatregelen zijn nodig om verzakking en corrosie te voorkomen.
Afbeelding 2.17 Maximale overstromingsdiepte bij een overstroming (1/100.000 jaar) 2.6 Waterwingebied Hier kiest de provincie voor de oplossingsrichting: het huidige waterwingebied uitbreiden. Als extra duiding geeft de provincie aan dat ruimte wordt gereserveerd voor waterwinning, -infiltratie, -productie en - transport en beschermingszones worden aangewezen voor bestaande regionale leidingen. Afbeelding 2.18 toont de huidige waterwingebieden (blauwgekleurd) in Noord-Holland. Deze bevinden zich in de duinen ten noorden van het Noordzeekanaal, in de Amsterdamse Waterleidingduinen en bij de Loosdrechtse plassen. Voor waterwingebieden gelden extra regels ter bescherming van het grondwater. Risicovolle activiteiten zijn niet of alleen onder strenge voorwaarden toegestaan. De waterwingebieden bevinden zich in Natura 2000-gebieden (zie afbeelding 2.19), waardoor het aantal risicovolle activiteiten in de omgeving zeer beperkt is. Zoekgebieden voor drinkwaterwinning bevinden zich voornamelijk in het duingebied, de Haarlemmermeer en in het Gooi. In het duingebied en in het Gooi is veel ruimtelijke overlap met NNN- en Natura 2000-gebieden. Daarnaast is er overlap van grondwaterbeschermingsgebieden met landbouwgronden. Onttrekking van water kan een risico vormen voor natuurwaarden en landbouw en daarmee is mogelijk sprake van een ruimtelijke botsing.
Tegelijkertijd bieden grondwaterbeschermingsgebieden kansen om de waterkwaliteit te bevorderen.
Afbeelding 2.18 Huidige grondwaterbeschermingsgebieden en waterwingebieden (bron: kaartverhalen dilemma’s) Afbeelding 2.19 NNN- en Natura 2000-gebieden in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
Afbeelding 2.20 Zoekgebieden drinkwaterwinning in Noord-Holland (bron: Provincie Noord-Holland) 2.7 Energievraag en knooppunten Hier kiest de provincie voor de oplossingsrichting: actief sturen door grenzen aan aanbod te stellen en energievragers te concentreren op strategische locaties. Als extra duiding geeft de provincie aan dat zij hier ook wil inzetten op het decentrale energiesysteem (voor de kleine energievragers). Dit houdt in dat waar mogelijk de provincie lokaal wil opwekken om in de energievraag te voorzien. Dit scheelt in benodigde transportcapaciteit en -infrastructuur. In de buurt van woonwijken en bedrijven wil de provincie daarom energie opwekken. Afbeelding 2.21 toont het huidige energienetwerk in Noord-Holland.
Afbeelding 2.21 Huidig energienetwerk Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Provincie Noord-Holland hanteert 7 mogelijke energetische en economische clusters waar (grootschalige) opwek, opslag, conversie en gebruik van energie samenkomen (weergegeven op afbeelding 2.22): - Den Helder; - Agriport; - Boekelermeer; - IJmond; - Westpoort; - AMS Zuidoost; - Haarlemmermeer.
Afbeelding 2.22 Energetische en economische clusters in Noord-Holland (bron: Provincie Noord-Holland) Afbeelding 2.23 toont de grote energievragers in Noord-Holland. Te zien is dat de grote energievragers zich niet allemaal bevinden ín de energieclusters. Zo bevinden zich een aantal energievragers tussen de clusters IJmond en Westpoort. Uit de oplossingsrichting blijkt niet of de provincie wil inzetten op het enkel plaatsen van nieuwe energievragers in de clusters, of het verplaatsen van de energievragers die niet in de clusters zitten naar een locatie binnen de clusters. Het (ver-)plaatsen van energievragers op of naar een locatie binnen de energieclusters levert knelpunten op met andere functies, zoals woningbouw, duurzame landbouw en natuur (zie afbeelding 2.24 voor een indicatie van de energievragers, Natura 2000- en NNN-gebieden en woningbouwplannen in en rond de clusters IJmond en Westpoort). Rondom de energetische en economische clusters bevinden zich ook veel landschappen, structuren en monumenten van landschappelijke en cultuurhistorische waarde, waaronder UNESCO werelderfgoed (zie afbeelding 2.25 en afbeelding 2.38). De clustering van energievragers en energie-opwek levert mogelijk knelpunten op met het behoud van deze waarden. Door de clustering van energievoorzieningen en -gebruikers, wordt ruimtebeslag elders in de provincie voorkomen.
Afbeelding 2.23 Grote energievragers in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Afbeelding 2.24 Energievragers, Natura 2000- en NNN-gebieden en woningbouwplannen in en rond de clusters IJmond en Westpoort (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
Afbeelding 2.25 Landschappelijke en cultuurhistorische waarden in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) De zoekgebieden en projecten van de regionale energiestrategieën (RES’en) Noord-Holland Noord en Noord-Holland Zuid zijn weergegeven op afbeelding 2.26. Nabij veel van de 7 bovengenoemde energetische en economische clusters bevinden zich zoekgebieden voor zonne- en/of windenergie. De voornaamste zoekgebieden voor zon bevinden zich langs de N9 in de kop van Noord-Holland, aan de rand van de Wieringermeerpolder, langs de A10 ring Noord bij Amsterdam, bij Schiphol en langs de Leidsevaartweg bij Heemstede. De voornaamste zoekgebieden voor wind bevinden zich in het Westhavengebied, in de polders bij Waterland en in de Gouwzee, ten zuiden van Nieuw-Vennep, en ten zuiden van Kudelstaart. De voornaamste zoekgebieden voor zon en wind bevinden zich in de IJmond, langs de kruising van het Noordzeekanaal en de A9 en tussen Alkmaar en Heerhugowaard.
Afbeelding 2.26 RES zoekgebieden en gerealiseerde projecten (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) 2.8 Energieopwek Hier kiest de provincie voor de oplossingsrichtingen: - voor lokale opwek: kleinschalig, verspreid opwekken waar de energievraag zit, en ruimtelijke versnippering accepteren; - voor hoofdknooppunten: grootschalig, geclusterd opwekken op toekomstbestendige plekken. Als extra duiding geeft de provincie aan dat zij grootschalige energie-opwek wil concentreren binnen 7 energetische en economische clusters (weergegeven op afbeelding 2.22). Deze energie-opwek is bestemd voor grote energievragers. Buiten deze clusters wil de provincie de energievraag zoveel mogelijk lokaal wil oplossen. Dit houdt in: lokaal opwekken en lokaal verbruiken. Dit decentrale systeem is gericht op zelfvoorziening en het beperken van piekbelastingen op de netwerken. Afbeelding 2.27 toont de locaties van windturbines in Noord-Holland. In de provincie bevinden zich ook zonneparken, maar deze zijn niet zichtbaar op de kaart vanwege de gekozen schaal. In onder andere Velsen-Noord, bij Schiphol, in Amsterdam Zuidoost, bij de Ankeveense Plassen, Purmerend, Medemblik en Den Helder zijn zonneparken aanwezig. Wanneer de locaties van windturbines worden vergeleken met de locaties van grote energievragers in Noord-Holland, valt op dat deze niet (altijd) overeenkomen.
Zo zitten bij Alkmaar veel energievragers, maar wordt daar amper energie opgewekt. Deze oplossingsrichting vereist daarom voor lokale opwek een inspanning om de opweklocaties te realiseren. In de RES’en is in de Boekelermeerpolder een zoekgebied voor windenergie opgenomen. Het uitbreiden van energie-opwek kan knelpunten vormen met andere functies, zoals woningbouw, landbouw, natuur en landschappelijke en cultuurhistorische waarden (zie afbeeldingen in paragraaf 2.10).
Afbeelding 2.27 Windturbines in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Wat betreft de toekomstbestendigheid van locaties voor grootschalige energieopwek kan gekeken worden naar de maximale overstromingsdiepte van de energetische en economische clusters. De maximale overstromingsdiepte is weergegeven op afbeelding 2.28 en verschilt sterk per cluster. Vooral het cluster Agriport is gesitueerd op een locatie met een hoge maximale overstromingsdiepte waardoor de toekomst bestendigheid daar niet optimaal is. Afbeelding 2.28 Maximale overstromingsdiepte bij een overstroming (1/100.000 jaar) (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
Voor zowel lokale als grootschalige opwek is het realiseren van voldoende capaciteit op het energienet van belang om de opgewekte energie aan de afnemer te leveren. In de huidige situatie is voor de teruglevering van energie aan het net een tekort aan transportcapaciteit met wachtrij in de bovenste helft van Noord-Holland; grofweg vanaf IJmuiden tot Monnickendam richting het Noorden (inclusief Texel) (zie afbeelding 2.29). Voor zowel lokale opwek als voor hoofdknooppunten kan deze wachtrij een knelpunt vormen. In beide gevallen wordt energie terug geleverd aan het net. Het realiseren van extra transportcapaciteit legt een beslag op de beschikbare ruimte, omdat extra masten en -stations moeten worden aangelegd. Afbeelding 2.29 Capaciteitskaart teruglevering energie aan elektriciteitsnet (bron: Netbeheer Nederland, 2026) 2.9 Energieopwek met warmte Hier kiest de provincie voor de oplossingsrichting: in lijn met de energievisie, warmte opwekken met geo-en aquathermie, de energievraag verlagen maar waterkwaliteit mogelijk verslechteren. Als extra duiding geeft de provincie aan dat de warmte wordt opgewekt in het stedelijk gebied en verspreid via warmtenetten, dat is rendabeler. Er wordt ingezet op zowel restwarmte, aquathermie als geothermie (een andere samenstelling van de energievraag). De warmteopwek mag niet ten koste gaan van de waterkwaliteit.
Deze vormen van energieopwek zijn belangrijk voor de ontwikkeling van een decentraal energiesysteem. Afbeelding 2.30 toont de geothermiebronnen en warmteregio’s in Noord-Holland. ‘ROSL max mw local’ refereert naar de maximale potentie van een geothermie doublet1 die binnen of direct rondom een cluster wordt geplaatst. 1 Een geothermie doublet verwijst naar twee naast elkaar liggende boringen in de ondergrond. Via de eerste boring wordt warm water opgepompt uit een watervoerende laag, en via de tweede boring wordt afgekoeld water teruggepompt naar de dezelfde laag in de ondergrond.
Afbeelding 2.30 Geothermiebronnen en warmteregio’s in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Nabij locaties met een potentie voor aardwarmte zijn ook plannen voor woningbouw. Dit levert mogelijk knelpunten, maar ook kansen op. 2.10 Binnenduinrand De provincie kiest hier voor de oplossingsrichting: binnenduinrand beschikbaar houden voor het vergroten van de zoetwaterbel. Als extra duiding geeft de provincie aan dat ruimte wordt gereserveerd voor waterwin- en infiltratiegebieden. Dit betekent dat andere functies, zoals woningbouw en landbouw, niet of in mindere mate mogelijk zijn. Overigens verschuift de zoetwaterbel door klimaatverandering (dit is een autonome ontwikkeling). Zoals het Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving toont, zijn de duinen de meest geschikte locaties voor ruimtelijke ontwikkeling wanneer wordt gekeken naar de factoren waterveiligheid, wateroverlast, bodemdaling en de beschikbaarheid van drinkwater. Tegelijkertijd bevinden zich in de duinen ook waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden, waardoor de gebieden extra worden beschermd en sommige functies niet meer mogelijk zijn. Dit levert een ruimtelijk conflict op. 2.11 Industrie en woningen De provincie kiest hier voor de oplossingsrichting: krimp van de industrie en meer ruimte voor woningbouw.
Als extra duiding geeft de provincie aan dat de oplossingsrichting locatiespecifiek is: Boekelermeer en Westpoort. Beide gebieden worden aangewezen als energetisch en economisch cluster (zie ook oplossingsrichting energievraag en knooppunten). Bij de Westpoort wordt gekeken naar inwaartse zonering, terwijl bij de Boekelermeer wordt gezocht naar uitbreidingsruimte (nog geen exacte locatie bepaald, maar de provincie geeft aan dat alleen aan de westzijde van het Noordhollands Kanaal naar uitbreidingsruimte wordt gezocht). Om te voorkomen dat industrie en woningbouw tegen elkaar aangroeien, zet de provincie in op groene overgangszones.
Vooral bij de Boekelermeer kunnen ruimtelijke conflicten ontstaan tussen industrie, overgangszones en woningbouw. Volgens de Monitor Plancapaciteit zijn er op dit moment geen woningbouwplannen direct rondom de Boekelermeer. Hier lijkt dus geen knelpunt op te treden. Verder kan de uitbreiding van Boekelermeer botsen met de functies landbouw en natuur. Ten westen en zuidwesten van Boekelermeer liggen NNN-gebieden (zie afbeelding 2.32). Uitbreiding van de Boekelermeer zou hiermee een ruimtelijk conflict kunnen opleveren. Tot slot ligt er direct naast de Boekelermeer aan de westzijde van het Noordhollands Kanaal een beschermd landschap: Noord-Kennemerland (zie afbeelding 2.25). Dit vormt een ruimtelijk conflict met de uitbreiding van Boekelermeer. 2.12 Waardevolle landbouwgronden De provincie kiest hier voor de oplossingsrichting: focus op effectieve landbouwgronden en deze behouden, versterken en beschermen. Als extra duiding geeft de provincie dat de kleigebieden hoogproductief zijn. Deze kleigebieden wil de provincie aanvullend beschermen. Hier wil de provincie geen ruimte bieden aan nevenfuncties bij agrarisch grondgebruik. In de andere gebieden (veen- en zandgebieden) is dit wel mogelijk. Afbeelding 2.31 toont de bodemopbouw van provincie Noord-Holland. De kleigronden bevinden zich grofweg in West-Friesland, de Kop van Noord-Holland, ten oosten van Alkmaar en in de Beemster.
Afbeelding 2.31 Bodemopbouw in Noord-Holland met grofweg de indeling zandgronden (geel), kleigronden (groen) en veenweide (blauw/paars) (bron: Bodemdata.nl) 2.13 Kwalitatieve natuur Hier kiest de provincie voor de oplossingsrichting: lange termijn: focus op de biodiversiteit in minder gewaardeerde gebieden verbeteren.
Als extra duiding geeft de provincie aan dat de focus voor de lange termijn is om meer in te zetten op de verbetering van biodiversiteit in minder gewaardeerde gebieden. Voorbeelden van maatregelen zijn het verbeteren van de groen - blauwe dooradering en het invoeren van overgangszones rond natuurgebieden en langs de randen van steden. Ook wil de provincie de drukfactoren rond natuurgebieden en grondwaterbeschermingsgebieden verlagen. De provincie neemt hierbij een houding aan van stimuleren en faciliteren. Afbeelding 2.32 toont de Natura 2000- en NNN-gebieden in Noord-Holland. Afbeelding 2.33 toont de soortendiversiteit in Noord-Holland. Deze is het laagst op de volgende locaties (voorzien van huidig bodemgebruik): - Wieringerwaard: landgebruik ‘overig agrarisch terrein’; - Tuitjenhorn: landgebruik ‘woongebied’, ‘sociaal-culturele voorziening’ en ‘overig agrarisch terrein’; - Heerhugowaard: landgebruik ‘bedrijfsterrein’, ‘glastuinbouw’, en ‘overig agrarisch terrein’; - Middenbeemster: landgebruik ‘overig agrarisch terrein’. De bodemgebruikstypes zijn opgehaald van Atlasleefomgeving, kaart ‘Bodemgebruik’ (CBS, 2017). Afhankelijk van de mate van multifunctioneel ruimtegebruik levert het verhogen van de biodiversiteit mogelijk ruimtelijke botsingen op met het huidig bodemgebruik. Afbeelding 2.32 Natura 2000- en NNN-gebieden in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
Afbeelding 2.33 Soortendiversiteit in Noord-Holland (bron: Nationale Databank Flora en Fauna, 2017 via Atlas Natuurlijk Kapitaal) 2.14 Natuurdoelen De provincie kiest hier voor de oplossingsrichtingen: - korte termijn: Europese natuurdoelen halen, en flink geld investeren om met klimaatverandering deze doelen ook te halen; - lange termijn: ruimte geven aan natuur om zich aan te passen aan nieuwe natuurlijke condities onafhankelijk van gestelde doelen voor types natuur, en dus het gesprek aangaan met de EU over nieuwe natuurdoelstellingen. Als extra duiding geeft de provincie aan dat de korte termijn-oplossing wettelijk verplicht is. Voor de lange termijn-oplossing geldt dat de provincie wil onderzoeken of het mogelijk is om nieuwe natuurdoelstellingen te maken, waarin de natuur zich kan en mag aanpassen aan klimaatverandering. Afbeelding 2.34 toont de Natura 2000-gebieden in Noord-Holland. Voor zes Natura 2000-gebieden worden de instandhoudingsdoelstellingen overwegend wel gehaald. Voor de overige dertien Natura 2000-gebieden in provincie Noord-Holland geldt dat de instandhoudingsdoelstellingen overwegend niet gehaald worden.
Afbeelding 2.34 Natura 2000-gebieden binnen provincie Noord-Holland In het voorgenomen beleid introduceert de provincie stikstofzones rondom stikstofgevoelige natuur. Binnen deze zones worden intensieve maatregelen getroffen gericht op emissiereductie en het verkleinen van stikstofdepositie op kwetsbare natuur. De zones zijn te klein om op provinciaal niveau weer te geven en zullen ook in omvang variëren afhankelijk van lokale omstandigheden. Afbeelding 2.35 toont een eerste indicatie van knelpunten met andere functies, in dit geval landbouw, die kunnen optreden door de stikstofzones. Afbeelding 2.35 Overlap overgangszones Natura 2000-gebieden en agrarisch grondgebruik bij Egmond aan Zee en Den Helder (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
2.15 Nieuwe natuur Als onderdeel van het VKA kiest de provincie voor de oplossingsrichting ‘nieuwe natuur aanleggen om de recreatiedruk op te kunnen vangen, en de aanlegkosten daarvan accepteren’. In de duiding geeft de provincie echter aan geen nieuwe natuur aan te leggen specifiek om de recreatiedruk op te vangen. Wel komen in andere oplossingsrichtingen ontwikkelingen naar voren waarbij nieuwe natuur en recreatiemogelijkheden als hoofddoel of als meekoppelkans kunnen worden beschouwd. Het gaat dan bijvoorbeeld om groene overgangszones tussen stedelijk en landelijk gebied, het versterken van groenblauwe structuren en het aanwijzen van waterwin- en infiltratiegebieden. Deze nieuwe gebieden kunnen de recreatiedruk op bestaande natuur verlichten. Het ruimtebeslag van deze ontwikkelingen wordt uitgewerkt in de betreffende oplossingsrichtingen. 2.16 Recreatieaanbod De provincie kiest hier voor de oplossingsrichting: spreiden van het recreatieaanbod zodat voorzieningen dichterbij zijn, maar accepteren dat het versnippert en minder grootschalig is. De provincie streeft ernaar om in de randen van het stedelijk gebied nieuwe recreatieruimte te creëren. Dit komt ook naar voren in diverse andere oplossingsrichtingen, waar overgangszones tussen stedelijk en landelijk gebied en een verbeterde groen - blauwe dooradering worden gecombineerd met extra recreatiemogelijkheden.
Afbeelding 2.36 toont het verwachte tekort aan recreatieplaatsen in 2040 per 500 m2. De locaties met het grootste tekort aan recreatieplaatsen in 2040 zijn Amsterdam, Haarlem, Beverwijk, Hilversum, Hoofddorp, Bussum, Weesp, Zaandam, Purmerend en Alkmaar. Maar dit zijn ook locaties die aantrekkelijk zijn voor onder andere kantoren en woningbouw. In de omgeving van gemeente Amsterdam zijn bijvoorbeeld woningbouwplannen voorzien (zie afbeelding 2.37), en is het creëren van recreatieplaatsen in de richting van Haarlemmermeer minder wenselijk door de aanwezigheid van Schiphol. Het realiseren van extra recreatieaanbod kan gecombineerd worden met andere functies, zoals natuurontwikkeling, klimaatadaptatie, energieprojecten en dijkversterking. Het ruimtebeslag en mogelijke knelpunten van deze oplossingsrichting hangen daarom af van de mate van functiecombinatie en -integratie. Afbeelding 2.36 Verwacht tekort aan recreatieplaatsen in 2040 per 500 m2 (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)
Afbeelding 2.37 Woningbouwplannen in en rond gemeente Amsterdam (bron: Monitor Plancapaciteit) Verder zet de provincie in op een recreatieve verbinding vanuit de binnenduinrand in Zuid Kennemerland via Haarlemmermeer naar Westeinder- en Amstelscheg, wordt ruimte gereserveerd in de binnenduinrand en tussen Hoorn en Hoogkarspel voor recreatie. Dit levert, afhankelijk van de precieze invulling van deze plannen, ruimtelijke conflicten op met andere functies, zoals woningbouw en landbouw. 2.17 UNESCO Hier kiest de provincie voor de oplossingsrichting: UNESCO-landschappen hebben vanwege hun unieke waarden bescherming op internationaal, nationaal en provinciaal niveau. Indien noodzakelijke ruimtelijke ontwikkelingen niet elders kunnen worden ingepast, moet binnen deze landschappen naar ruimte worden gezocht waarbij zo min mogelijk schade optreedt aan de kernkwaliteiten van deze UNESCO-gebieden. Als extra duiding geeft de provincie aan dat zij inzet op beschermen, en waar noodzakelijk op meebewegen. Waar mogelijk wordt ook worden ingezet op het versterken van (andere) bestaande kwaliteiten en het toevoegen van nieuwe kwaliteiten. Afbeelding 2.38 toont de locatie van UNESCO-werelderfgoed in Noord-Holland.
De UNESCO-locaties zijn: - Droogmakerij De Beemster; - De Amsterdamse grachtengordel; - De Hollandse Waterlinies (samenvoeging van werelderfgoedlocaties Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie); - Waddenzee (niet aangegeven op de kaart).
Afbeelding 2.38 UNESCO-werelderfgoed in Noord-Holland (bron: Kaartenatlas Noord-Holland) Ruimtelijke ontwikkelingen die mogelijk impact hebben op het UNESCO-werelderfgoed zijn de aanleg van de 380 kV-verbinding naar de Wieringermeer, de opwek van zonne- en windenergie en het vernatten van de veenweidegebieden. De tracéopties voor de 380 kV-verbinding doorkruisen de Beemster en de Hollandse Waterlinies (zie afbeelding 2.39). Zoekgebieden voor zonne- en windenergie doorkruisen of bevinden zich in de Hollandse Waterlinies (zie afbeelding 2.40). De veenweidegebieden overlappen gedeeltelijk met de Hollandse Waterlinies (zie afbeelding 2.41). Tot slot bevinden zich ook enkele woningbouwlocaties in de Beemster en Hollandse Waterlinies (zie afbeelding 2.42). Ook woningbouwlocaties voorzien in de grachtengordel van Amsterdam, maar dit is al stedelijk gebied en deze tasten bovendien de grachten niet aan. Afbeelding 2.39 Tracéopties 380 kV-verbinding (blauw), hoogspanningsstations (grijs) en UNESCO-werelderfgoed (lila) (bron: Kaartenatlas Noord-Holland)