Bijlage 3 De omgevingseffectrapportage (OER) Omgevingsvisie provincie Noord-Holland
Tekst van het document
wegvallen konijnbegrazing (Bron: NDA) overwegend ‘ja, mits’ (Bron: NDA) provincie Noord- Holland Waddenzee water- en sedimentbeweging en (hydro)morfologie, bodem, stikstof, civiele werken en overige activiteiten, recreatie, visserij, exoten, toxische stoffen en vogelgriep (Bron: NDA) overwegend niet gehaald (beheerplan) Rijk Wormer- en Jisperveld & Kalverpolder verweving met (te) intensieve landbouw, een ontoereikend watersysteem (zowel kwantiteit en kwaliteit), stikstofdepositie, verzoeting, recreatiedruk, groei van de populatie ganzen en kleine mantelmeeuw, beheerkeuzes (een gebrek aan overjarig riet) en de aanwezigheid van exoten, zoals Canadese gans, appelbes en cranberry (Bron: NDA) overwegend niet gehaald (Bron: NDA) provincie Noord- Holland Zwanenwater en Pettemerduinen belemmering sleutelprocessen, weggevallen konijnenbegrazing, hydrologische situatie, (te) hoge stikstofdepositie, en invasieve exoten en oprukkende verstruweling (Bron: NDA) overwegend niet gehaald (Bron: NDA) provincie Noord- Holland Beoordeling De beoordeling voor het aspect VHR-natuurherstel (N2000) is ‘slecht’. Voor zes Natura 2000-gebieden worden de instandhoudingsdoelstellingen, ondanks de knelpunten, overwegend wel gehaald. Voor de overige dertien Natura 2000-gebieden in provincie Noord-Holland geldt dat de instandhoudingsdoelstellingen overwegend niet gehaald worden.
De knelpunten zijn wijdverspreid en hebben een grote impact op de Natura 2000-gebieden. Er zijn diverse knelpunten zoals hydrologie, stikstofdepositie en de aanwezigheid van exoten die het halen van de instandhoudingsdoelstellingen in de weg staan. 54 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Natuurnetwerk Nederland in Noord-Holland buiten N2000 Natuurnetwerk Noord-Holland Het provinciaal beleid met betrekking tot het Natuurnetwerk Nederland (NNN) binnen de provincie Noord- Holland is opgenomen in paragraaf 6.2.5 van de Omgevingsverordening NH2022. In artikel 6.54 staat beschreven dat omgevingsplannen die betrekking hebben op een gebied dat is aangewezen als NNN geen ontwikkelingen mogelijk maken die leiden tot aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden van het NNN, zorgen voor vermindering van het areaal van het NNN en leiden tot een aantasting van de samenhang tussen onderdelen van het NNN.
In artikel 6.54 lid 1 sub a en lid 1 sub b wordt hierop aangevuld dat een afwijking van artikel 6.54 lid 1 mogelijk is als: - er sprake is van dwingende redenen van groot openbaar belang; - er geen reële alternatieven zijn; - de negatieve effecten op de wezenlijke kenmerken en waarden, oppervlakte en samenhang worden beperkt en de overblijvende effecten gelijkwaardig en tijdig worden gecompenseerd; - de activiteiten die leiden tot aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden worden gecompenseerd; - de compensatie inhoudt dat de uitvoering van het geheel van activiteiten gezamenlijk binnen 10 jaar leidt tot een duidelijk aantoonbare meerwaarde voor de werkingsgebieden NNN of natuurverbindingen voor wat betreft kwaliteit en samenhang; - de oppervlakte van het werkingsgebied NNN tenminste gelijk blijft; - rekening wordt gehouden met de omstandigheid dat de locatie waarop de activiteit plaatsvindt mogelijk gelegen is in een gebied van het NNN of natuurverbindingen dat omringd wordt door of grenst aan Beschermd landschap; - er een gebiedsvisie wordt opgesteld waarin wordt onderbouwd dat wordt voldaan aan het gestelde onder artikel 6.54 lid 1 sub b 1 tot en met 4. De wezenlijke kenmerken en waarden van het NNN en de natuurverbindingen zijn opgenomen in Bijlage 6 Wezenlijke kenmerken en waarden van Natuurnetwerk Nederland en Natuurverbindingen van de Omgevingsverordening NH2022.
De provincie Noord-Holland wordt gekenmerkt door een zeer uitgestrekt en gevarieerd NNN. Allereerst de hoge zandgronden in het Gooi, het laagveen van de Oostelijke Vechtplassen en Laag-Holland en de duingebieden langs de vastelandskust en op Texel. Ook de veenpolders en droogmakerijen herbergen op veel plaatsen bijzondere natuurwaarden, waaronder weidevogels. Verder zijn de uitgestrekte parken en groene recreatieterreinen zoals Amstelland, Spaarnwoude, Geestmerambacht, Alkmaardermeer, Purmerland en Twiske aanwezig binnen de provincie. Deze maken in Noord-Holland ook deel uit van het NNN. Naast natuur- en recreatiegebieden bestaat het NNN ook uit een stelsel van tussengelegen natuurverbindingen, veelal langs dijken en waterlopen (Landschap Noord-Holland, 2025). Het NNN in provincie Noord-Holland beslaat in totaal 56.400 hectare. Dat is circa 15 % van het totale oppervlakte van de provincie. Daarvan is inmiddels ruim 93 % ingericht als natuur. provincie Noord-Holland en vele maatschappelijke en private partners werken er nu aan om de resterende 4.116 hectare in te richten als natuur. provincie Noord-Holland heeft relatief weinig natuur en de natuurgebieden zijn vaak niet met elkaar verbonden. De kwaliteit van lucht, bodem en water staat onder druk. En steeds meer mensen recreëren in de natuur.
Met als gevolg dat de kwaliteit van natuur achteruit blijft gaan en planten en dieren moeilijker kunnen overleven. Het realiseren van het resterende deel van het NNN dat nog niet is ingericht is dus voor dier, plant en mens van groot belang. De provincie en partners doen dit op 3 manieren: versterken, vergroten en verbinden van natuur binnen het NNN. Het NNN in de provincie Noord-Holland is weergegeven in afbeelding 3.31. 55 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.31 Natuurnetwerk Nederland in de provincie Noord-Holland
56 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Beoordeling De beoordeling voor ‘Natuurnetwerk Nederland in Noord-Holland buiten N2000’ is ‘redelijk’. provincie Noord-Holland kent redelijk wat gebieden die beschermd zijn vanwege hun ecologische waarde. Echter, de natuurgebieden zijn vaak niet met elkaar verbonden. De kwaliteit van lucht, bodem en water staat onder druk, waardoor de kwaliteit van de natuurgebieden nog niet goed is. Biodiversiteit buiten NNN In de provincie Noord-Holland is natuur buiten Natura 2000 en NNN relatief gering. In de afgelopen zeventig jaar is bebouwing toegenomen door de aanleg van woonwijken, infrastructuur, glastuinbouwcomplexen en kantoor-, winkel- en bedrijventerreinen. Dit heeft geleid tot versnippering van het landschap. De provincie Noord-Holland heeft in totaal circa 147 hectare beheerde natuur buiten het NNN en Natura 2000 (op 1 januari 2024). Dit is berekend aan de hand van beheertypenkaarten uit de natuurbeheerplannen van de Provincies, daarbij zijn enkel beheertypen buiten het NNN meegenomen (BIJ12, 2023). Living Planet Index in provincie Noord-Holland De Living Planet Index (LPI) geeft de gemiddelde trend weer in populatieomvang van een groot deel van de inheemse soorten broedvogels, reptielen, amfibieën, vlinders en libellen en een flink deel van de soorten zoogdieren en zoetwatervissen.
Maritieme soorten (in de Noordzee, kustzone en Wadden) en planten zijn (nog) niet meegenomen in deze indicator. Met de LPI is te volgen of het aantal soorten achteruitgaat of vooruitgaat, wat weer iets zegt over de stand van de natuur. Een hogere indexwaarde wordt gezien als positief (provincie Noord-Holland, 2023). De LPI laat zien dat de trend voor biodiversiteit negatief is en tevens is de populatie-omvang van inheemse soorten kleiner dan de algemene trend in Nederland (zie afbeelding 3.32). Afbeelding 3.32 Living Planet Index (1990-2023) van provincie Noord-Holland in vergelijking met de landelijke trend
57 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Biodiversiteit in het landelijk gebied De trends voor biodiversiteit in het landelijk gebied in Noord-Holland zijn het over het algemeen beter (of minder slecht) dan de landelijke trends. Echter, ook het landelijk gebied in Noord-Holland neemt de biodiversiteit steeds verder af. Onder andere door intensivering van het boerenland verdwijnen steeds meer planten en dieren. Het landelijk gebied is steeds minder geschikt als leefgebied voor grutto's, tureluurs en scholeksters. Deze soorten zijn voor hun voortbestaan steeds vaker aangewezen op speciaal ingerichte gebieden. Er zijn ook soorten waarvoor de staat van instandhouding in de provincie Noord-Holland beter is dan in het verleden. De graspieper, slobeend en gele kwikstaart laten in de periode 2006 - 2020 een toename zien, terwijl de populaties van deze soorten in de periode daarvoor nog achteruit gingen. Ook de populatie veldleeuwerik gaat langzaam de goede kant op: de negatieve trend is gestopt. Dit lijkt te komen door de toename van structuurrijke graslanden (provincie Noord-Holland, 2021). De provincie Noord-Holland heeft sinds 2020 een meetnet akkervogels. Binnen het agrarisch natuur- en landschapsbeheer wordt specifiek op deze akkervogels ingezet.
Veertien procent van het beheerde gebied voor akkervogels ligt in de provincie Noord-Holland, alleen de Provincies Zeeland en Noord-Brabant hebben een groter aandeel. De provincie Noord-Holland is dus belangrijk voor akkervogels. In 2020 werden vooral wilde eend, scholekster, kievit en gele kwikstaart waargenomen. De Noord-Hollandse akkers zijn dus belangrijke leefgebieden voor deze vogelsoorten (provincie Noord-Holland, 2021). Biodiversiteit in stedelijk gebied Het stedelijk gebied biedt ook kansen voor biodiversiteit in provincie Noord-Holland. Het stedelijk gebied kan leefgebied vormen voor verschillende soortengroepen, zoals vogels, vleermuizen grondgebonden zoogdieren en insecten. Versnippering door bijvoorbeeld infrastructuur vormt een knelpunt voor verschillende soorten. De provincie heeft daarom op verschillende plekken natuurbruggen aangelegd. Een weg of spoorweg is voor veel dieren een onneembare barrière waardoor populaties elkaar niet meer kunnen bereiken. Een natuurbrug biedt in zo’n geval uitkomst en kan voorkomen dat soorten (plaatselijk) uitsterven. Het dichte wegennet in onze provincie vormt de nodige obstakels voor allerlei dieren. De wegbermen en beplanting daarentegen, zijn voor biodiversiteit juist een kans. In de provincie ligt 645 kilometer provinciale weg.
In het coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken!’ heeft de provincie afgesproken om alle wegbermen zo natuurlijk mogelijk te gaan beheren, om kansen te bieden aan biodiversiteit (provincie Noord-Holland, 2021). Drukfactoren Biodiversiteit in provincie Noord-Holland kent enkele grote drukfactoren waardoor de kwaliteit, oppervlakte en verbondenheid van natuur onder druk staat. In Noord-Holland staat de biodiversiteit onder grote druk: de kwaliteit van ecosystemen neemt af door factoren als stikstofneerslag, slechte waterkwaliteit, het ontbreken van sterke groenblauwe verbindingen, intensief landgebruik en een laag waterpeil in het landelijk gebied. Ondertussen zorgen bevolkingsgroei, verstedelijking en de ruimtevraag voor de energietransitie voor extra druk op de schaarse ruimte, terwijl ook de duinen en stranden en recreatiegebieden steeds zwaarder belast worden door klimaatverandering en een toenemend aantal bezoekers. Deze ontwikkelingen vergroten de uitdaging om voldoende ruimte te bieden voor recreatie, landbouw en natuur. Tegelijkertijd krijgen steden en dorpen te maken met de gevolgen van klimaatverandering, wat de noodzaak van een groene omgeving onderstreept (Natuur- en milieufederaties, 2024). Beoordeling De beoordeling voor biodiversiteit buiten NNN is ‘matig’. De trend voor biodiversiteit is negatief in provincie Noord-Holland.
Drukfactoren zoals stikstofneerslag, slechte waterkwaliteit, het ontbreken van sterke groenblauwe verbindingen, intensief landgebruik en een laag waterpeil in het landelijk gebied zetten de biodiversiteit in het landelijk- en stedelijk gebied onder druk. 58 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 3.1.6 Economie Tabel 3.16 Beoordeling huidige situatie voor het thema economie Thema Beoordelingsaspect Beoordeling huidige situatie economie omvang economie overwegend goed economie werkgelegenheid overwegend goed economie circulaire economie redelijk economie duurzame landbouw redelijk economie digitale infrastructuur (kwaliteit en kwantiteit) overwegend goed Omvang economie Bruto binnenland product Het bruto binnenlands product (bbp) is totale geldwaarde van alle goederen en diensten die binnen de grenzen van een land/regio/ provincie in een bepaalde periode (meestal een jaar) worden geproduceerd en verkocht. Het totale bbp is dus een maat voor de omvang van de economie. Het totale bbp van de provincie Noord-Holland bedroeg in 2023 bijna 232 miljard euro (brede basismonitor Noord-Holland, 2023). Dat is ten opzichte van 2022 een ruime stijging van ruim 8 %. Het verloop van het bbp van Noord-Holland is weergegeven op afbeelding 3.33. Zoals te zien op de afbeelding is er een stijgende trend van het bbp in Noord-Holland op de lange termijn.
Landelijk steeg het totale bbp met ruim 7 % op jaarbasis. Afbeelding 3.33 Trend bbp Noord-Holland (Brede basismonitor, 2025)
Het bruto binnenlands product per inwoner van de provincie Noord-Holland lag in 2023 met 70.200,00 euro aanzienlijk boven het Nederlands gemiddelde van 52 | .400,00 euro. De trend toont dat dit verschil steeds groter wordt. In 2014 was het bbp per inwoner in | de provincie Noord-Holland 26 % hoger dan het Nederlandse gemiddelde. Dit is weergegeven op afbeelding 3.34. In 2023 is dit toegenomen tot 34 %. Afbeelding 3.34 Bbp in euro’s per inwoner (Brede basismonitor Provincie Noord-Holland, 2025) Ten opzichte van 2022 steeg het bbp per inwoner van Noord | -Holland in 2023 met 0,4 %. Landelijk lag dit percentage op -0,9 %. In 2023 bleef het gemiddelde bbp per inwoner van de provincie Noord-Holland vrijwel gelijk aan 2022, maar de regionale verschillen waren groot. Dit is weergegeven op afbeelding 3.35. Het bbp per inwoner steeg licht in de Kop van Noord-Holland, Groot-Amsterdam en Alkmaar, maar daalde in andere regio's, met IJmond als uitschieter met -4,8 %. Met ruim 103.000,00 euro ligt het bbp per inwoner in Groot | -Amsterdam ruim drie keer hoger dan in de Zaanstreek, | wat met 33.900,00 euro de laagst scorende regio binnen de provincie | is.
59 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.35 Bbp COROP-gebieden Noord-Holland (Brede basismonitor Provincie Noord-Holland, 2025) Beoordeling Het bbp voor de provincie Noord-Holland is aanzienlijk hoger dan het gemiddelde landelijke bbp. Regionaal zijn de verschillen echter groot, zo heeft de Zaanstreek een gemiddeld bbp per inwoner van 33.900,00 euro, terwijl de regio Groot-Amsterdam een gemiddeld bbp van ruim 103.000 | ,00 euro per inwoner heeft. De huidige situatie wordt daarom beoordeeld als ‘overwegend goed’. Werkgelegenheid Balans vraag en aanbod - werkgelegenheid De werkgelegenheid in de provincie Noord-Holland lag in 2024 met 103,1 % iets boven de 102,7 % van het jaar ervoor. Werkgelegenheid is de verhouding tussen het aantal banen en de totale beroepsbevolking. Het totaal aantal (locatiegebonden) banen in een gebied wordt daarbij gedeeld door het aantal personen in de beroepsbevolking. In Nederland als geheel steeg de werkgelegenheid van 95,5 % in 2023 naar 96,6 % in 2024. De werkgelegenheid in de provincie Noord-Holland ligt daarmee aanzienlijk hoger dan het landelijk gemiddelde. Bovendien ligt het percentage in | de provincie Noord-Holland, in tegenstelling tot landelijk, al jaren boven de 100 procent. Deze trend is weergegeven op | afbeelding 3.36.
Dit betekent dat de totale hoeveelheid banen in de provincie Noord-Holland al jaren groter is dan de omvang van de totale beroepsbevolking. 60 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 61 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.36 Trend werkgelegenheid 2018 - 2024 Nederland en Noord-Holland (Brede basismonitor, 2025) Binnen de provincie Noord-Holland zijn aanzienlijke verschillen aanwezig tussen de verschillende regio’s, dit is weergegeven op afbeelding 3.37. De werkgelegenheid was in 2024 veruit het hoogst in de regio's Amstelland-Meerlanden en Amsterdam, met respectievelijk 135 en 131 %. Binnen de overige regio's lag het werkgelegenheidspercentage onder de 100 %. In de regio Waterland was de verhouding tussen het aantal banen en de totale beroepsbevolking in 2024 het laagst met 67 %. Ten opzichte van een jaar eerder is de werkgelegenheid gegroeid in alle regio's behalve Amstelland- Meerlanden en Amsterdam. Afbeelding 3.37 Werkgelegenheidspercentage regio’s Noord-Holland (Brede basismonitor, 2025)
Maar ook sectoraal zijn verschillen op te merken in balans vraag en aanbod - werkgelegenheid. Zo is er op dit moment is een tekort aan passende betaalbare woningen (Economische verkenning Noord-Holland - Toekomstbeeld, Provincie Noord-Holland april 2025). Deze schaarste heeft niet alleen gevolgen voor inwoners, maar ook voor bedrijven. Voldoende passende woningen zijn namelijk een belangrijke randvoorwaarde voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Dat geldt met name voor bedrijven die afhankelijk zijn van praktisch opgeleiden. Praktisch opgeleiden wonen doorgaans dichter bij hun werk, terwijl theoretisch opgeleiden vaker verder reizen. De impact van deze schaarste is vooral groot voor bedrijven die relatief veel praktisch opgeleiden in dienst hebben. Deze doelgroep zoekt immers naar woningen dicht bij hun werk. Binnen de provincie Noord | - Holland raakt dit de sectoren handel, landbouw, bou | w, vervoer en opslag, zorg en horeca. Deze sectoren zijn goed voor ongeveer 53 % van de werkgelegenheid in de provincie Noord-Holland. Beoordeling Het werkgelegenheidspercentage van de provincie Noord-Holland ligt al jaren boven het landelijk gemiddelde. De huidige staat wordt daarom beoordeeld als ‘overwegend goed’. Circulaire economie De provincie Noord-Holland zet in op een volledig circulaire economie in 2050.
Er zijn | verschillende bedrijfstakken waar de kans groot is dat zij bedrijfsactiviteiten gaan uitvoeren die deel uitmaken van de bredere circulaire economie. Denk hierbij aan de reparatie van elektrische apparatuur, de inzameling en behandeling van afval of de verkoop van tweedehandskleding. Onder circulaire banen worden fulltimebanen bij vestigingen gerekend die voor hun hoofdactiviteiten gebruikmaken van circulariteitsstrategieën (R | -ladder strategieën) om grondstoffen minder en efficiënter te gebruiken. In 2024 waren er bijna 40.900 circulaire banen in Noord | -Holland, dat is een toename van ruim 400 banen ten opzichte van het jaar ervoor. Sinds 2015 is het aantal circulaire banen in de provincie met bijna 4.400 gestegen. Het aandeel circulaire banen ten opzichte van het totaal aantal fulltime banen in Noord | -Holland is in dezelfde periode een klein beetje gedaald, van 2,93 % in 2015 tot 2,76 % in 2024. Dit komt doordat de groei van het totaal aantal banen in deze periode bijna | 2 keer zo hoog was dan de groei van het aantal circulaire banen. Landelijk lag het aandeel circulaire banen in 2024 met gemiddeld 3,37 | % boven dat van de provincie Noord-Holland. Regionaal valt op dat het aandeel circulaire banen in regio Alkmaar het hoogst is met 4,2 %, dit is weergegeven in afbeelding 3.38. In de regio Amsterdam lag het aandeel met 1,8 % het laagst.
Ten opzichte van 2015 is het aandeel circulaire banen in 2024 in alle regio's behalve Amstelland | -Meerlanden gedaald. Dit komt vooral omdat in veel regio's de totale hoeveelheid banen in deze periode sneller groeide dan de hoeveelheid circulaire banen. 62 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 63 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.38 Percentage circulaire banen regio’s Noord-Holland (Brede basismonitor, 2025) Beoordeling Omdat het aandeel circulaire banen ten opzichte van het totaal aantal fulltime banen iets onder het Nederlands gemiddelde ligt, wordt de huidige situatie beoordeeld als ‘redelijk’. Duurzame landbouw Het aspect duurzame landbouw is beoordeeld aan de hand van de indicator aandeel biologische landbouw ten opzichte van de totale landbouwsector in Noord-Holland. Biologische landbouw is één van de vormen van duurzame landbouw, net als bijvoorbeeld regeneratieve landbouw en kringlooplandbouw. Voor regeneratieve- en kringlooplandbouw zijn geen certificeringssystemen en daardoor geen data beschikbaar over het aantal bedrijven. Voor biologische landbouw is dit wel het geval, waardoor in dit OER voor de operationalisatie van ‘duurzame landbouw’ naar ‘aandeel biologische landbouw ten opzichte van de totale landbouwsector in Noord-Holland’ is gekozen. Biologische landbouw houdt rekening met milieu en dierenwelzijn.
Er worden geen chemische gewasbeschermingsmiddelen, kunstmest of genetisch gemodificeerde planten en dieren gebruikt. Ook is er meer ruimte voor de landbouwhuisdieren dan in de gangbare landbouw. Zij krijgen ook biologisch voer. Verder wordt ingezet op gesloten kringlopen, met zo min mogelijk verspilling, geen mestoverschotten en zo veel mogelijk hergebruik (RVO, 2025). In 2022 hadden 133 van de 3.376 landbouwbedrijven een biologische bedrijfsvoering in de provincie Noord- Holland (3,9 %). Dit percentage is gelijk aan het aandeel biologische landbouw in Nederland in datzelfde jaar. Het aandeel biologische bedrijven ten opzichte van het totale aantal landbouwbedrijven lag in 2022 lager in de provincie Noord-Holland dan in bijvoorbeeld Flevoland (15,20 %) en Utrecht (5,94 %) (CBS, 2023a). In tabel 3.17 is het aandeel biologische bedrijfsvoering ten opzichte van de totale landbouw uitgesplitst naar landbouwactiviteit. Opvallend is dat het percentage biologische rundveehouderijen hoger ligt dan in Nederland. Vooral rundvleesproductiebedrijven zijn vaker biologisch in de provincie Noord- Holland dan in Nederland. Het aandeel biologische kippenhouderijen is in de provincie Noord-Holland lager dan in Nederland (CBS, 2023a).
Tabel 3.17 Percentage biologische bedrijven per landbouwactiviteit in Nederland en Noord-Holland (CBS, 2023a)* Landbouwactiviteit | Percentage biologische | Percentage biologische bedrijven in Nederland | bedrijven in Noord-Holland akkerbouw | 4,19 | 3,79 tuinbouw open grond | 5,98 | 3,26 tuinbouw onder glas | 3,32 | 3,05 grasland en voedergewassen | 3,78 | 4,77 graasdieren: | 3,24 | 5,17 - | waarvan biologisch gehouden rundveebedrijven | 3,19 | 5,98 - | waarvan biologisch gehouden rundvee melkveehouderijen | 3,48 | 5,71 - | waarvan biologische rundveevleesproductie bedrijven | 3,02 | 8,47 - | waarvan biologische schapen- en geitenhouderijen | 3,19 | 4,70 - | waarvan biologische schapenhouderijen | 2,59 | 4,09 - | waarvan biologische geitenhouderijen | 4,66 | 6,67 hokdieren: | 9,25 | 15,48 - | waarvan biologische varkenshouderijen | 6,45 | 18,03 - | waarvan biologische kippenhouderijen | 14,44 | 8,70 * | Een landbouwbedrijf kan meerdere landbouwactiviteiten, en gangbare en biologische landbouw tegelijkertijd bedrijven. De percentages zijn niet op te tellen tot 100 %. Een aandachtspunt bij de percentages in tabel 3.17 is dat deze verwijzen naar het aantal biologische bedrijven, en niet naar het aandeel biologische landbouwgrond of dieren.
Omdat biologische bedrijven doorgaans minder dieren per hectare houden, ligt het aandeel biologische dieren lager dan het aandeel biologische dierhouderijen. Bij akkerbouw en tuinbouw is het verschil tussen het percentage bedrijven en het percentage grond minder groot: biologische bedrijven hebben niet standaard meer of minder land. Wel is de opbrengst per hectare doorgaans lager dan in de gangbare landbouw. Beoordeling De beoordeling van het aspect duurzame landbouw is ‘redelijk’. Het aandeel biologische bedrijven in de provincie Noord-Holland is gelijk aan dat in Nederland, maar fors lager dan | in de provincie Flevoland en enigszins lager dan in de provincie Utrecht. Het aandeel biologische kippenhouderijen ligt hoger in de provincie Noord-Holland dan in Nederland, terwijl het aandeel tuinbouw open grond lager ligt in | de provincie Noord-Holland dan in Nederland. Digitale infrastructuur De indicator voor dit aspect is ‘bereik en toegankelijkheid’. | Om de huidige staat te beoordelen, is gekeken naar de glasvezelaansluitingen in de provincie Noord-Holland. Nederland telt in totaal 8.601.854 glasvezelaansluitingen waarvan er 3.359.513 geactiveerd zijn met een glasvezeldienst | (ACM, 2025).
Per gemeente is bekend hoeveel huizen aangesloten zijn op glasvezel, maar omdat de | aanbieders per postcode voor elk van de woningen opnieuw worden meegeteld, zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar over het aantal aansluitingen per gemeente. Adressen die niet via glasv | ezel internetten, gebruiken internet | via DSL of kabelinternet. DSL is internet via een koperdraadverbinding | en via telefoonlijnen | . Kabelinternet is internettoegang via een coaxkabel van | de woning naar de wijkcentrale. Bij deze twee vormen van internet bestaat een gedeelte van het netwerk wel uit glasvezelverbindingen, maar het laatste deel van de wijkcentrale of de telefoonlijnaansluiting tot aan de woning, is een koperdraad of coaxkabel. | Bij glasvezelinternet is ook het laatste gedeelte van de kabel glasvezel | (PowerCert, 2019). Afbeelding 3.39 toont op welke locaties in de provincie Noord-Holland glasvezel beschikbaar is. Langs de kust en in het zuiden van de provincie is de glasvezelbeschikbaarheid lager dan in het | noorden van de provincie. Opvallend is de lage glasvezelbeschikbaarheid in Amsterdam | . Redenen hiervoor kunnen zijn dat het lastiger is om glasvezel aan te leggen vanwege de hoge verstedelijkingsgraad van deze gemeente | en de drukte in de ondergrond. Ook is er weinig ruimte voor | de wijkcentrale en zijn er bestaande kabel- en DSL- verbindingen die voor concurrentie zorgen.
64 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.39 Glasvezelbeschikbaarheid in provincie Noord-Holland Naast het type internetverbinding (glasvezel, DLS of kabel) is ook de snelheid van internet belangrijk. Het (demissionaire) kabinet heeft als doel dat alle huishoudens in Nederland (ruim) voor 2030 de beschikking kunnen hebben over een internetverbinding van tenminste 1 Gigabit per seconde (Gbps). Internet met een snelheid van meer dan 100 Mbit/s wordt gezien als snel internet, maar een snelheid van 1.000 Mbit/s (1 Gbit/s) is optimaal. Afbeelding 3.40 toont de dekkingsgraad van internet met een snelheid van 1.000 Mbit/s. In Noord-Holland is de dekkingsgraad meer dan 99 %. Op gemeentelijk niveau | is de dekkingsgraad van internet met 1.000 Mbit/s het laagst in Wormerland (94,7 %), Waterland (94,8 %) | en Diemen (88,7 %). 65 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 66 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.40 Dekkingsgraad van internet met 1.000 Mbit/s per provincie (bron: EZ, 2025) In 2023 is geïnventariseerd op welke locaties in Nederland er nog geen snel internet (met een snelheid van minder dan 100 Mbit/s) beschikbaar is.
In Noord-Holland is dit het geval voor enkele woningen op Texel, tussen Hoorn en Enkhuizen, rond Waterland, tussen Zaandam en Beverwijk en tussen Diemen en Hilversum (Rijksoverheid, 2024c). Afbeelding 3.41 Adressen zonder snel vast internet (bron: Rijksoverheid, 2024c)
Beoordeling De huidige situatie voor het aspect digitale infrastructuur is beoordeeld als ‘overwegend goed’. De dekkingsgraad voor snel internet is meer van 99 % in provincie Noord-Holland. Slechts in enkele gemeenten (Wormerland, Waterland en Diemen) is sprake van een lagere dekkingsgraad. Een aantal woningen in de provincie Noord-Holland heeft nog geen snel internet, zoals de buitengebieden tussen Hoorn en Enkhuizen, rond Waterland, tussen Zaandam en Beverwijk en tussen Diemen en Hilversum. 3.1.7 | Wonen Tabel 3.18 Beoordeling huidige situatie voor het thema wonen Thema | Beoordelingsaspect | Beoordeling huidige situatie wonen | woningaanbod | slecht wonen | voorzieningenniveau | overwegend goed Woningaanbod Voor het beoordelen van de huidige situatie van het aspect woningaanbod is gekeken naar de indicatoren ‘balans vraag en aanbod’ en ‘betaalbaarheid’. De kwaliteit van het woningaanbod (waaronder onder andere isolatie, staat van onderhoud) is niet meegenomen in de beoordeling van de huidige en referentiesituatie. Balans vraag en aanbod In 2024 woonden er 2.976.487 personen in de provincie Noord-Holland, verdeeld over 1.445.767 huishoudens. Dat is 17,3 % van alle huishoudens in Nederland. De verdeling naar type huishoudens kent een hoger percentage eenpersoonshuishoudens vergeleken met Nederland.
Dit is ook terug te zien in de gemiddelde huishoudensgrootte van de provincie, die lager is dan het Nederlandse gemiddelde. De huishoudensverdeling in de provincie Noord-Holland en van Nederland is opgenomen in tabel 3.19. Tabel 3.19 Huishoudens naar grootte en type (bron: CBS, 2025b) Noord-Holland | Nederland inwoners totaal | 2.976.487 | 17.942.942 huishoudens totaal | 1.445.767 | 8.374.404 aandeel eenpersoonshuishoudens | 43,7 % | 39,9 % aandeel meerspersoonshuishoudens zonder kinderen | 25,9 % | 28,5 % aandeel meerpersoonshuishoudens met kinderen | 30,4 % | 31,6 % gemiddelde huishoudensgrootte | 2,03 | 2,11 In 2024 waren er 1.405.035 woningen in de provincie Noord-Holland. De provincie Noord-Holland kent een relatief lager percentage eengezinswoningen dan in Nederland (zie tabel 3.20). 67 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Tabel 3.20 Totaal aantal en type woningen in 2024 (bron: CBS, 2025c) Noord-Holland | Nederland totaal aantal woningen | 1.405.035 | 8.204.124 eengezinswoningen | 683.601 (48,65 %) | 5.189.506 (63,25 %) meergezinswoningen | 721.432 (51,35 %) | 3.014.543 (36,75 %) De provincie Noord-Holland kent een relatief lager percentage koopwoningen in vergelijking tot Nederland. Het percentage huurwoningen van woningcorporaties ligt | hoger dan in Nederland.
Het percentage huurwoningen van overige verhuurders is gelijk aan dat van Nederland (zie | tabel 3.21). Tabel 3.21 Aandeel woningen koop en huur in 2024 (bron: CBS, 2025b) Noord-Holland | Nederland percentage koopwoningen | 50,3 | 57,1 percentage huurwoningen van woningcorporaties* | 31,2 | 28,3 percentage huurwoningen van overige verhuurders | 14,5 | 14,5 * | Het betreft het percentage huurwoningen waarvan is vastgesteld dat de eigenaar een toegelaten instelling is. Het betreft niet het aandeel sociale huurwoningen, omdat er alleen is vastgesteld wie de eigenaar is en er niet is gekeken naar de hoogte van de huurprijs. Begin 2024 lag het woningtekort in de provincie Noord-Holland op 5,8 %. Het huidige woningtekort komt neer op 81.800 woningen. De meeste woningen zijn nodig in de Metropoolregio Amsterdam (MRA): 79.600 woningen (provincie Noord-Holland, 2024d). De gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning verschilt per gemeente, bijvoorbeeld 13 jaar en 10 maanden in Amsterdam en 2 jaar en 10 maanden in Den Helder (NOSop3, 2021). Op nationaal niveau is wordt gestreefd naar een woningtekort van 2 %. Dit tekort gaat volgens het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening samen met een relatief stabiele marktsituatie.
Op basis van het verleden lijkt een woningtekort van rond de 2,7 % (4 % in Amsterdam en 2 % in de rest van de provincie) een niveau dat samengaat met een redelijk ontspannen woningmarkt voor Noord | -Holland. Het huidige woningtekort van 5,8 % is fors hoger dan het nationale en het provinciale streeftekort. Wanneer het tekort van 2,7 % wordt gehanteerd als streven, komt het huidige woningtekort neer op 44.100 woningen | : 5.600 woningen in Noord-Holland Noord en 38.500 woningen in Noord-Holland Zuid (Provincie Noord-Holland, z.d.t). Betaalbaarheid Afbeelding 3.42 toont de gemiddelde WOZ-waarde van woningen in de provincie Noord-Holland en in Nederland. De afbeelding laat zien dat de WOZ-waarde van woningen in de provincie Noord-Holland fors hoger ligt dan in Nederland (461.000,00 euro tegenover 378.000,00 euro). Overigens zijn er met betrekking tot de woningwaarde grote verschillen tussen het noorden en het zuiden van de provincie. Afbeelding 3.43 toont de gemiddelde verkoopprijs van woningen in de provincie Noord-Holland en in Nederland. De gemiddelde verkoopprijs is de afgelopen jaren flink gestegen. Zowel in de provincie Noord-Holland als in Nederland ligt de gemiddelde verkoopprijs fors hoger dan de WOZ-waarde. In de provincie Noord-Holland ligt de verkoopprijs gemiddeld 83.917,00 euro hoger dan de WOZ-waarde. In Nederland is dit gemiddeld 72.985,00 euro.
Dat de verkoopprijs hoger ligt dan de WOZ-waarde wijst op een krappe markt met veel belangstellenden (een verkopersmarkt). 68 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 69 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.42 Gemiddelde WOZ-waarde van woningen (bron: CBS, 2025d) Afbeelding 3.43 Gemiddelde verkoopprijs (CBS, 2025e) De gemiddelde WOZ-waarde van koopwoningen in de provincie Noord-Holland lag in 2024 hoger dan de betaalbaarheidsgrens van 390.000 voor betaalbare koopwoningen (Rijksoverheid, 2024). Wanneer de gemiddelde WOZ-waarde hoger ligt dan de betaalbaarheidsgrens is het voor starters en lage- inkomensgroepen lastiger om een huis te kopen. Betaalbare woningen kunnen ook gezocht worden in de sociale huur sector. In de meeste regio’s in Nederland bieden de woningcorporaties hun woningen aan via een gezamenlijk woonruimte verdeelsysteem. Dat betekent dat samenwerkende corporaties binnen een regio hun woningen via 1 website adverteren. In Noord-Holland bestaan
70 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Zeven verschillende woonruimte verdeelsystemen (rapport RIGO wachttijden voor sociale huurwoningen in NH, 2020): - Sociale Verhuurders Noord-Kennemerland; - Woonmatch Kop van Noord-Holland; - Woonmatch Waterland; - Woonmatch West-Friesland; - Woningnet Gooi- en Vechtstreek; - Woningnet Stadsregio Amsterdam; - Woonservice IJmond/Zuid Kennemerland. Daarnaast zijn er enkele woningcorporaties die een eigen systeem hanteren. Voor deze woonruimteverdeling geldt meestal een wachttijd. De term wachttijd wordt in de woonruimteverdeling gebruikt om aan te geven hoe lang woningzoekenden erover hebben gedaan om een woning te vinden. De meest gebruikte indicatoren om wachttijd te meten zijn de inschrijfduur en zoekduur. De inschrijfduur geeft aan hoe lang woningzoekenden ingeschreven hebben gestaan voordat ze een woning vonden. De zoekduur laat zien hoe lang woningzoekenden op advertenties hebben gereageerd voordat ze een woning hebben gevonden. De gemiddelde inschrijfduur varieert per regio (weergegeven op afbeelding 3.44) en gemeente in Noord- Holland. Woningzoekenden in de regio’s Amsterdam, Gooi- en Vechtstreek, Waterland en Westfriesland staan het langst ingeschreven. Daarbuiten vinden woningzoekenden vaak eerder een woning.
In de Kop van Noord-Holland vinden woningzoekenden het snelst een woning, waar Den Helder de kortste gemiddelde inschrijfduur en zoekduur kent. De periode dat woningzoekenden aan het reageren zijn (zoekduur), is veel korter dan de tijd dat ze ingeschreven staan. Dit komt enerzijds door woningzoekenden die zich uit voorzorg inschrijven. Anderzijds heeft het voor woningzoekenden met te weinig inschrijfduur nog weinig zin om te reageren. De gemiddelde zoekduur bij verhuring varieerde in 2019 per regio van circa 1 tot 4,4 jaar. Afbeelding 3.44 Gemiddelde inschrijfduur regio’s PNH (rapport RIGO wachttijden voor sociale huurwoningen in NH, 2020)
71 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Beoordeling Het aspect woningaanbod is voor de huidige situatie beoordeeld als ‘slecht’. Er is een flink tekort aan woningen, en de inschrijfduur voor een sociale huurwoning is lang. De WOZ-waarde en de gemiddelde verkoopprijs liggen fors boven de betaalbaarheidsgrens, waardoor het voor starters en lage-inkomensgroepen lastig is om een huis te kopen. Voorzieningenniveau Om het voorzieningenniveau in de huidige situatie te beoordelen, is gekeken naar de afstand tot voorzieningen. Hierbij gaat het om de afstand tot basisscholen, bibliotheken en museum. Deze indicatoren zijn gekozen omdat de provincie Noord-Holland hier data over heeft en deze indicatoren gezamenlijk een goed beeld van het voorzieningenniveau geven. In 2023 lag de afstand tot de dichtstbijzijnde basisschool in de provincie Noord-Holland op 0,7 kilometer, berekend over de weg. Het landelijk gemiddelde ligt al jaren iets hoger dan in de provincie Noord-Holland. Tussen 2021 en 2022 steeg de afstand tot de dichtstbijzijnde basisschool zowel in de provincie Noord-Holland als landelijk met 0,1 kilometer. De lagere afstand in de provincie Noord-Holland ten opzichte van het landelijk gemiddelde is te verklaren door het feit dat Noord-Holland over het algemeen een dichtbevolkte en dichtbebouwde provincie is.
Op de schaal van de regio’s is op afbeelding 3.45 te zien dat er verschillen zijn. De afstand tot de dichtstbijzijnde basisschool was in 2023 het grootst in de Kop van Noord-Holland met gemiddeld 0,9 kilometer. De afstand was met 0,6 kilometer het laagst in de regio’s Amsterdam, IJmond en Zuid-Kennemerland. Ook hier is te zien dat de dichter bevolkte en meer stedelijke regio’s gemiddeld een minder grote afstand tot basisscholen hebben. Afbeelding 3.45 Gemiddelde afstand tot een basisschool in de regio’s van de provincie Noord-Holland (Brede basismonitor Noord-Holland, 2025) In 2023 lag de afstand tot de dichtstbijzijnde bibliotheek op 1,7 kilometer in de provincie Noord-Holland, gemeten over de weg. De gemiddelde afstand tot bibliotheken in Nederland is 2,0 kilometer. De provincie Noord-Holland kent al jaren een gemiddeld kortere afstand tot bibliotheken dan het landelijk gemiddelde.
72 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Op afbeelding 3.46 is de gemiddelde afstand tot een bibliotheek per regio weergegeven. De afstand tot de dichtstbijzijnde bibliotheek was met 2,9 kilometer in 2023 het grootst in de regio Zaanstad. De regio’s Zaanstad en Waterland zijn ook de enige regio’s waar de afstand in 2023 hoger lag dan het landelijk gemiddelde. Met een afstand van 1,3 kilometer lag de afstand in 2023 het laagst in de regio’s Amsterdam en Zuid-Kennemerland. Afbeelding 3.46 Gemiddelde afstand tot een bibliotheek in de regio’s van de provincie Noord-Holland (Brede basismonitor Noord- Holland, 2025) In 2023 was de gemiddelde afstand tot het dichtstbijzijnde museum in de provincie Noord-Holland 3,2 kilometer. Dat is korter dan het Nederlands gemiddelde van 4,2 kilometer. Sinds 2015 is de gemiddelde afstand tot een museum in de provincie Noord-Holland relatief stabiel. Voor heel Nederland is de afstand sinds 2015 met 0,4 kilometer gestegen. Regionaal zijn voor de afstand tot een museum soortgelijke verschillen te zien als bij de afstand tot bibliotheek en basisschool (zie afbeelding 3.47). De gemiddelde afstand tot een museum was in 2023 het grootst in de regio Kop van Noord-Holland met 5,4 kilometer. In de regio's IJmond, Zuid-Kennemerland, Amsterdam en Gooi en Vechtstreek was de afstand het kortst, onder de 3 kilometer.
Afbeelding 3.47 Gemiddelde afstand tot een museum in de regio’s van de provincie Noord-Holland (Brede basismonitor Noord- Holland, 2025) Beoordeling De gemiddelde afstand tot de basisschool, bibliotheek en museum is in de provincie Noord-Holland lager dan het Nederlands gemiddelde. Op regionaal niveau zijn nog verschillen aanwezig, daarom wordt de huidige situatie als ‘overwegend goed’ beoordeeld voor het aspect voorzieningenniveau. 3.1.8 | Energietransitie Tabel 3.22 Beoordeling huidige situatie voor het thema energietransitie Thema | Beoordelingsaspect | Beoordeling huidige situatie energietransitie | aandeel duurzame energie | redelijk energietransitie | energieverbruik | slecht energietransitie | energie-infrastructuur | slecht energietransitie | uitstoot broeikasgassen | slecht Aandeel duurzame energie Voor de beoordeling van het aspect aandeel duurzame energie wordt de omvang van hernieuwbare energiebronnen ten opzichte van het totaal beschouwd. In tabel 3.23 is het aandeel hernieuwbare energie ten opzichte van het totaal energieverbruik weergegeven. Te zien is dat het aandeel hernieuwbare energie in de provincie Noord-Holland de laatste jaren ieder jaar is toegenomen. In het laatste jaar waar data voor beschikbaar is, dat is 2023, bedroeg het percentage bekende hernieuwbare energie ten opzicht van totaal 13,4 %.
In 2020 en 2021 was het aandeel hernieuwbare energie in | de provincie Noord-Holland hoger dan het Nederlands gemiddelde. In 2022 en 2023 was het aandeel hernieuwbare energie | in gemiddeld in Nederland groter dan in de provincie Noord-Holland. In 2023 bedroeg dit verschil zelfs 1,1 %. Opvallend is dat het aandeel hernieuwbare energie in Nederland de laatste jaren ook blijft toenemen. Het neemt sneller toe dan in de provincie Noord-Holland. 73 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Tabel 3.23 Percentage bekende hernieuwbare energie ten opzicht van totaal bekend energieverbruik (Regionale klimaatmonitor Rijksoverheid, 2023) 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Nederland | 9,7 | 10,3 | 12,8 | 14,5 Noord-Holland | 10,1 | 10,9 | 12,2 | 13,4 Op afbeelding 3.48 is de voortgang van zowel het deelgebied Noord-Holland Zuid als Noord-Holland Noord wat betreft de opwekking van hernieuwbare energie weergegeven. De grijze balken geven de totale productie van hernieuwbare elektriciteit weer, terwijl de gekleurde balken de opwek via windenergie en zonnestroominstallaties (met een vermogen groter dan 15 kW) tonen. Afbeelding 3.48 Opwek hernieuwbare energie (Kerncijfers Duurzame Energieopwek PNH, 2025) Beoordeling Het aandeel hernieuwbare energie is momenteel lager dan het Nederlands gemiddelde en de trend laat zien dat de verschillen naar verwachting groter worden in de toekomst.
Dit aspect wordt daarom in de huidige situatie als ‘redelijk’ beoordeeld. Energieverbruik De beoordeling van de huidige staat voor het aspect energieverbruik is gedaan op basis van de indicator energieverbruik in aantal terajoule per jaar. De beoordeling is gedaan op basis van data uit de Brede Basismonitor van provincie Noord-Holland en data uit de Regionale Klimaatmonitor van het Rijk. Hieronder volgt eerst een introductie van relevante begrippen voor de beoordeling van het aspect energieverbruik. Daarna volgt de beschrijving van de huidige staat. Deze paragraaf sluit af met de beoordeling van de huidige staat. Introductie begrippen Het volledige energieverbruik bestaat uit de componenten finaal energieverbruik (ook wel ‘eindverbruik’), energieomzetting, eigen verbruik, niet-energetisch verbruik en verliezen bij distributie. Bronnen voor energie, de zogenaamde ‘energiedragers’ zijn aardgas, elektriciteit, warmte, aardolieproducten, koolproducten, hernieuwbare energie en afval. In dit OER worden de energiedragers elektriciteit, aardgas, warmte (hernieuwbare warmte en/of stadswarmte) en voertuigbrandstoffen meegenomen. Steenkool of cokes worden niet meegenomen in het energieverbruik, omdat hier in de Regionale Klimaatmonitor geen cijfers over beschikbaar zijn. Dit heeft gevolgen voor de compleetheid van de data | ; zie de belangrijke kanttekeningen verderop in deze paragraaf.
74 | 174 | Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 75 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Van het volledige energieverbruik zijn niet alle componenten relevant. Immers, een groot deel van de energieomzetting produceert elektriciteit, warmte en voertuigbrandstoffen, die we al beschouwen als finaal verbruik. Er moet voorkomen worden dat deze vorm van energieverbruik dubbel wordt geteld. Het relevante energieverbruik (ook wel ‘balansverbruik’ genoemd) bestaat uit de componenten: - totaal verbruik eindgebruikers buiten energiesector: · finaal verbruik; · energieomzetting; · eigen verbruik; · niet-energetisch verbruik; - eigen verbruik energiesector. De Regionale Klimaatmonitor bevat data over het relevante energieverbruik. In dit OER wordt gekeken naar het relevante energieverbruik van 4 grote sectoren: (1) gebouwde omgeving, (2) verkeer en vervoer, (3) industrie, energie, afval en water en (4) landbouw, bosbouw en visserij (zie tabel 3.24). Deze sectorindeling sluit aan bij die in de Regionale Klimaatmonitor. Elk van deze sectoren heeft een aantal bijbehorende subsectoren. De codering SBI in tabel 3.24 verwijst naar de Standaard Bedrijfsindeling; een classificatie van economische activiteiten (CBS, z.d.).
Tabel 3.24 Indeling naar sectoren voor energieverbruik (bron: Regionale klimaatmonitor van Rijksoverheid (z.d.)) Sector Subsector gebouwde omgeving woningen gebouwde omgeving commerciële dienstverlening (SBI G-N, inclusief datacenters) gebouwde omgeving publieke dienstverlening (SBI O-U) verkeer en vervoer wegverkeer verkeer en vervoer mobiele werktuigen verkeer en vervoer railverkeer verkeer en vervoer binnen- en recreatievaart verkeer en vervoer visserij industrie, energie, afval en water delfstoffenwinning (SBI B) industrie, energie, afval en water industrie (SBI C) industrie, energie, afval en water energieproductie (SBI D) industrie, energie, afval en water waterbedrijven en afvalbeheer (SBI E) industrie, energie, afval en water bouwnijverheid (SBI F) landbouw, bosbouw en visserij landbouw, bosbouw en visserij (SBI A) Belangrijke kanttekeningen bij de gegevens die in deze paragraaf besproken worden, zijn: 1 voor het verbruik van elektriciteit van vervoer zijn geen decentrale gegevens beschikbaar. De elektriciteit die gebruikt wordt voor het laden van elektrische voertuigen is in de Regionale Klimaatmonitor onderdeel van het verbruik van de (sub)sectoren waar de elektriciteit via het laadpunt geladen wordt. Bijvoorbeeld: elektrisch railverkeer is onderdeel van de sector gebouwde omgeving.
Het energieverbruik van de sector verkeer en vervoer is hierdoor lager in afbeelding 3.49 dan het daadwerkelijke energieverbruik van deze sector; 2 data over het energieverbruik van de sectoren lucht- en zeevaart is niet meegenomen in het energieverbruik van de sector verkeer en vervoer in de Regionale Klimaatmonitor. Gegevens over het energieverbruik van Schiphol zijn niet meegenomen in de beschrijving van de huidige staat voor het aspect energieverbruik. Het energieverbruik van de sector verkeer en vervoer in afbeelding 3.49 is lager dan het daadwerkelijke energieverbruik van deze sector; 76 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 3 er zijn in de Regionale Klimaatmonitor geen gegevens beschikbaar over het gebruik van andere energiedragers dan aardgas en elektriciteit in de sector industrie, zoals steenkool/cokes. Dit is echter wel relevant voor het energieverbruik van provincie Noord-Holland door de aanwezigheid van Tata Steel. Het weergegeven energieverbruik van de sector industrie op afbeelding 3.49 is daardoor lager dan het daadwerkelijke energieverbruik van deze sector; 4 een deel van de elektriciteit en warmte die wordt opgewekt in de sectoren industrie en de sector landbouw wordt doorgeleverd. Dit betekent dat aardgas wordt gebruikt om elektriciteit en warmte mee op te wekken (bijvoorbeeld met WKK-installaties).
Een deel van die opgewekte energie wordt niet intern gebruikt, maar verkocht of geleverd aan derden. Dat deel is dus geen eindverbruik van de sector zelf, maar tussenschakel in de energieketen. Dat deel zou dus niet mee moeten tellen voor het totale aardgasverbruik van deze sectoren. Echter zijn deze gegevens niet decentraal te verkrijgen. Hierdoor valt het aardgasverbruik van gemeenten waarin doorlevering van energie plaatsvindt hoger uit dan het daadwerkelijke verbruik is. Huidige staat In 2023 was het totale energieverbruik van Noord-Holland volgens de Regionale Klimaatmonitor 218.692 TJ. Het energieverbruik per sector is weergegeven op afbeelding 3.49. Het energieverbruik van de sector gebouwde omgeving vormde het grootste aandeel van het totale energieverbruik: 100.837 TJ. Maar, zoals hierboven beschreven: het werkelijke energieverbruik van de sectoren industrie, energie, afval en water, en verkeer en vervoer liggen hoger dan uit de data van de Regionale Klimaatmonitor blijkt. Afbeelding 3.49 Energieverbruik in Noord-Holland naar sector (bron: Regionale Klimaatmonitor via Rijksoverheid, z.d.) Datacenters Op afbeelding 3.50 is het energieverbruik van de subsector ‘commerciële dienstverlening’ binnen de sector ‘gebouwde omgeving’ weergegeven. Opvallend is de stijging in het energieverbruik van de bedrijfstak informatie/communicatie sinds 2018.
In 2024 gebruikte deze bedrijfstak 18,1 % van alle elektriciteit in Noord-Holland. Dit is te verklaren door het elektriciteitsverbruik van de datacenters die zich binnen Noord- Holland met name bevinden in Hollands Kroon (5 hyperscale datacenters in 2024), Haarlemmermeer (39 datacenters in 2024) en Amsterdam (35 datacenters in 2024). In totaal stonden er in 2024 88 datacenters met een omvang van meer dan 5 MVa in Noord-Holland (Datacenterstrategie Noord-Holland 2025 - 2027). Ter vergelijking: in Nederland bevonden zich in 2024 187 datacenters. Ter vergelijking: in Nederland bevonden zich in 2024 187 datacenters. De stijging van het elektriciteitsverbruik door de bedrijfstak informatie/communicatie ten opzichte van het totale elektriciteitsverbruik van Noord-Holland is weergegeven op afbeelding 3.52.
77 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Uit de grafiek blijkt dat de bedrijfstak bijna 3 keer zo hard groeide als het energieverbruik van de afgelopen 8 à 10 jaar. De groei in elektriciteitsverbruik in Noord-Holland komt voor ongeveer 2/3 van deze bedrijfstak. De relatieve toename van het elektriciteitsverbruik wordt tevens vergroot doordat andere sectoren in de subsector commerciële dienstverlening hun elektriciteitsverbruik verlagen. Afbeelding 3.50 Energieverbruik subsector commerciële dienstverlening per bedrijfstak (bron: Regionale Klimaatmonitor via Rijksoverheid, z.d.) In de Regionale Klimaatmonitor zijn geen gegevens beschikbaar over het energieverbruik per COROP-regio. Deze zijn (deels) wél beschikbaar in de Brede Basismonitor. Op basis van de beschikbare gegevens was het energieverbruik in de COROP-regio Kop van Noord-Holland het hoogst in 2022; 40.294 TJ. In de COROP- regio agglomeratie Haarlem was het energieverbruik in 2022 met 10.225 TJ het laagst. Voor de COROP- regio’s IJmond en Groot-Amsterdam ontbreekt data in de Brede Basismonitor (zie afbeelding 3.51). Echter zijn dit naar verwachting de regio’s met het hoogste energieverbruik door het hoge aantal inwoners, de aanwezigheid van datacenters en de aanwezigheid van industrie (Tata Steel) en luchtvaart (Schiphol).
78 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.51 Energieverbruik per COROP-gebied binnen provincie Noord-Holland in 2022 (bron: provincie Noord-Holland, z.d.b.) Na het provinciale energieverbruik, en het energieverbruik per COROP-regio, is gekeken naar het energieverbruik per gemeente. De gemeenten met het hoogste energieverbruik in 2022 waren: - gemeente Amsterdam (51.679 TJ); - gemeente Velsen (26.049 TJ). Voor het energieverbruik van deze gemeente moet aandachtspunt 3 in gedachten worden gehouden: energie uit de energiedrager steenkool/cokes is niet meegenomen in de Regionale Klimaatmonitor. Echter gebruikt Tata Steel, wat in onder andere Velsen ligt, dit als primaire energiedrager voor het produceren van staal. Het daadwerkelijke energieverbruik van Velsen is daarmee hoger dan het energieverbruik zoals opgehaald uit de Regionale Klimaatmonitor. Overigens geldt, omdat Tata Steel ook in Heemskerk en Beverwijk ligt, dat deze gemeenten ook in het rijtje van gemeenten met het hoogste energieverbruik van Noord-Holland horen. Omdat de Regionale Klimaatmonitor energieverbruik uit cokes en steenkool niet meeneemt in de gegevens, komen Heemskerk en Beverwijk echter niet naar voren als zodoende uit de beschikbare data; - gemeente Haarlemmermeer (22.896 TJ).
Voor het energieverbruik van deze gemeente moet aandachtspunt 2 in gedachten worden gehouden: data over het energieverbruik van de sectoren lucht- en zeevaart is niet meegenomen in het energieverbruik van de sector verkeer en vervoer in de Regionale Klimaatmonitor. Het daadwerkelijke energieverbruik van gemeente Haarlemmermeer ligt hoger dan 22.896 TJ; - gemeente Hollands Kroon (16.394 TJ); - gemeente Zaanstad (10.849 TJ). Hieronder volgt een beschrijving van het energieverbruik van elk van deze 5 meest energie-verbruikende gemeenten in Noord-Holland.
79 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 In Amsterdam was het energieverbruik in 2022 (het meest recente jaar waarin data voor het energieverbruik van elke sector beschikbaar is in de Regionale Klimaatmonitor) het hoogst in de sector gebouwde omgeving (33.725 TJ). De subsectoren woningen en commerciële dienstverlening hadden hierin een groot aandeel (respectievelijk 15.082 TJ en 11.914 TJ). Binnen de commerciële dienstverlening was het energieverbruik door de bedrijfstak informatie/communicatie (onder andere datacenters) het grootst. De datacenters bevinden zich in Amsterdam in het Westhavengebied, in Zuidoost en bij Science Park. Afbeelding 3.52 Energieverbruik per sector van gemeente Amsterdam (bron: Regionale Klimaatmonitor via Rijksoverheid, z.d.) In Velsen was het energieverbruik in 2023 (het meest recente jaar waarin data voor het energieverbruik van elke sector beschikbaar is in de Regionale Klimaatmonitor) het hoogst in de sector industrie, energie, afval en water (18.315 TJ) (zie afbeelding 3.53). Dit is te verklaren door de aanwezigheid van een papierfabriek, energiecentrales en een rioolwaterzuiveringsinstallatie (Tata Steel wordt niet meegenomen in de Regionale Klimaatmonitor, zie hierna). Data per subsector is niet voor elk jaar beschikbaar, zoals te zien is op afbeelding 3.54.
Een kanttekening bij afbeelding 3.54 is dat aardgasverbruik van SBI D (energieproductie) niet meetelt als finaal energieverbruik. Dit aardgas wordt in energiecentrales ingezet voor de productie van elektriciteit en warmte die aan derden wordt geleverd. In Velsen wordt energie opgewekt door de Nuon centrales (SBI D) en geleverd aan Tata Steel (de ‘derde’). Tata Steel wordt echter niet meegenomen in de data van de Regionale Klimaatmonitor omdat haar primaire energiedrager steenkool is. In werkelijkheid is het energieverbruik in Velsen door de sector industrie, energie, afval en water dus zeer veel hoger.
80 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.53 Energieverbruik per sector van gemeente Velsen (bron: Regionale Klimaatmonitor via Rijksoverheid, z.d.) Afbeelding 3.54 Energieverbruik van de sector industrie, energie, afval en water in gemeente Velsen (bron: Regionale Klimaatmonitor via Rijksoverheid, z.d.) In Haarlemmermeer was het energieverbruik in 2022 (het meest recente jaar waarin data voor het energieverbruik van elke sector beschikbaar is in de Regionale Klimaatmonitor) het hoogst in de sectoren gebouwde omgeving (11.580 TJ) en verkeer en vervoer (8.444 TJ). Hierin is het energieverbruik door Schiphol niet meegenomen. Binnen de sector gebouwde omgeving is het energieverbruik van de subsector commerciële dienstverlening het hoogst. Dit energieverbruik komt met name voort uit de bedrijfstak informatie en communicatie (datacenters). Binnen de sector verkeer en vervoer is het energieverbruik van de subsector wegverkeer het hoogst. Dit energieverbruik komt met name voort uit het wegverkeer van en naar Schiphol.
81 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.55 Energieverbruik per sector van gemeente Haarlemmermeer (bron: Regionale Klimaatmonitor via Rijksoverheid, z.d.) In Hollands Kroon was het energieverbruik in 2022 (het meest recente jaar waarin data voor het energieverbruik van elke sector beschikbaar is in de Regionale Klimaatmonitor) het hoogst in de sector gebouwde omgeving en wordt veroorzaakt door het elektriciteitsverbruik van de commerciële dienstverlening, te verklaren door de aanwezige datacenters in deze gemeente. Afbeelding 3.56 toont dat de landbouwsector het hoogste energieverbruik heeft, maar dit is een data-anomalie. Deze anomalie komt doordat de datacenters direct op of naast agrarische gronden liggen. Een gedeelte van het verbruik van de landbouwsector (6.240 TJ) dient daarom opgeteld te worden bij het verbruik van de sector gebouwde omgeving (5.498 TJ). Afbeelding 3.56 Energieverbruik per sector van gemeente Hollands Kroon (bron: Regionale Klimaatmonitor via Rijksoverheid, z.d.) In Zaanstad was het energieverbruik in 2022 (het meest recente jaar waarin data voor het energieverbruik van elke sector beschikbaar is in de Regionale Klimaatmonitor) het hoogst in de sectoren gebouwde omgeving (4.326 TJ) en industrie, energie, afval en water (3.905 TJ) (zie afbeelding 3.57).
Het hoge energieverbruik door de sector gebouwde omgeving wordt veroorzaakt door de subsector woningen. In de sector industrie, energie, afval en water komt het energieverbruik voornamelijk voort uit de bedrijfstak industrie (SBI C; vervaardiging van voedingsmiddelen, elektrische apparatuur en metalen).
82 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 Afbeelding 3.57 Energieverbruik per sector van gemeente Zaanstad (bron: Regionale Klimaatmonitor via Rijksoverheid, z.d.) Beoordeling Bij het geven van de beoordeling voor het aspect energieverbruik moeten een aantal aandachtspunten in gedachten worden gehouden: - de beoordeling van het aspect energieverbruik is gebaseerd op data uit de Regionale Klimaatmonitor en de Brede Basismonitor. In deze bronnen is het energieverbruik van Schiphol echter niet meegenomen. Wanneer Schiphol wél wordt meegenomen in het energieverbruik van Noord-Holland in geheel en van de gemeente Haarlemmermeer, is het energieverbruik hoger en de beoordeling negatiever; - de beoordeling van het aspect energieverbruik is gebaseerd op data uit de Regionale Klimaatmonitor en de Brede Basismonitor. In deze bronnen is het energieverbruik uit de energiedrager steenkool/cokes echter niet meegenomen. Wanneer het energieverbruik uit deze energiedrager wél wordt meegenomen, is het energieverbruik van de gemeenten Velsen, Heemskerk en Beverwijk vele malen hoger door de aanwezigheid van Tata Steel. Tata Steel gebruikt steenkool om haar staal te produceren.
Het meenemen van deze data zorgt voor een negatievere beoordeling; - de elektriciteit die gebruikt wordt voor het laden van elektrische voertuigen is in de Regionale Klimaatmonitor onderdeel van het verbruik van de (sub)sectoren waar de elektriciteit via het laadpunt geladen wordt. Hierdoor valt het energieverbruik van de sector verkeer en vervoer lager uit dan deze in werkelijkheid is. De beoordeling van het aspect energieverbruik is ‘slecht’. Uit de beschikbare data komen enkele knelpunten naar voren, zoals een hoog energieverbruik in de gemeenten Amsterdam (woningen en datacenters), Velsen (industrie), Haarlemmermeer (datacenters en wegverkeer), Hollands Kroon (datacenters) en Zaanstad (woningen en industrie). Bovendien kan, op basis van de aandachtspunten, gesteld worden dat het daadwerkelijke energieverbruik van provincie Noord-Holland hoger ligt. Deze knelpunten hebben veel impact: het energieverbruik van Schiphol en Tata Steel ligt naar verwachting hoog. Energie-infrastructuur Om de energie-infrastructuur in beeld te brengen is gekeken naar de netcongestie in de provincie Noord-Holland (Viewer Klimaat en Energie PNH, geraadpleegd in 2025.). In afbeelding 3.58 is te zien dat in de gehele provincie sprake is van netcongestie, voor zowel de afname als teruglevering van stroom.
Dit betekent dat er 'file' op het elektriciteitsnet, wat betekent dat er op een bepaald moment en op een bepaalde plekken meer vraag is naar stroom of meer stroom wordt geleverd dan het net op dat moment aan kan. Dit komt door de toegenomen vraag naar elektriciteit (bijvoorbeeld door elektrificatie van woningen en industrie) en de toename van opgewekte stroom uit zon en wind, die niet altijd samenvallen.
83 | 174 Witteveen+Bos | 149368/26-007.625 | Definitief 04 De gevolgen zijn met name merkbaar voor bedrijven die geen (grotere) aansluiting kunnen krijgen. Netcongestie is niet alleen in Noord-Holland een probleem maar speelt in heel Nederland. Op 6 november 2025 stonden er 14.044 unieke verzoeken voor afname op de wachtlijst bij de regionale netbeheerders, samen goed voor 9.131 MW. Voor invoeding waren er 8.539 aanvragen, samen goed voor 4.591 MW (Netbeheer Nederland, 2025). Afbeelding 3.58 Netcongestie (afname) Noord-Holland (Viewer Klimaat en Energie PNH, 2025) Afbeelding 3.59 Netcongestie (teruglevering) Noord-Holland (Capaciteitskaart Netbeheer Nederland, 2025) Beoordeling Er zijn veel knelpunten op het gebied van de energie-infrastructuur, daarom is de huidige staat als ‘slecht’ beoordeeld.