20221560020 2. Bijlage 1 Ontwerp masterplan ontwikkelzone Zuid-West
Tekst van het document
Het gebied is wel bereikbaar voor auto’s, deze domineren niet het straatbeeld. Om
dit mogelijk te maken wordt gewerkt met gebouwde parkeervoorzieningen en wordt sterk ingezet op deelmobiliteit voor de nieuwe woningen. De nieuwe openbare ruimte is hoogwaardig zoals we dat in de binnenstad van Haarlem kennen. Ze is groen, lommerrijk met veel bomen en een goede waterstructuur. De waterkwaliteit van bestaande watergangen is verbeterd en door slimme oplossingen kunnen intensieve piekbuien beter worden vastgehouden. De bomen van de vernieuwde wijk creëren schaduw in de zomerperiodes en verzachten de impact van onze nieuwe zomers met aanhoudende hitte. Het groen is er niet alleen in de openbare ruimte maar ook in de blokken en op daken. Zelfs een dak-akker op parkeervoorzieningen zorgt ervoor dat bewoners kunnen tuinieren in de wijk, zoals dat in het tuindorp van weleer ook kon. De school-/ sportontwikkeling krijgt meer ruimte om zich te ontwikkelen tot sociale buurtpunten. De nieuwe architectuur geeft betekenis aan de openbare ruimte. Door een consequente toepassing van metselwerk ontstaat een vertrouwd Haarlems straatbeeld. Zorgvuldig ontworpen entreepartijen en overgangen tussen woning en straat, erkers en grote raampartijen geven de wijk allure. En versterken het gevoel het van sociale veiligheid.
Door de hoge plint zijn er op straatniveau verschillende functies eenvoudig te integreren: wonen, woon-werkwoningen, kleinschalige bedrijvigheid, voorzieningen en winkels.
Een nieuwe tuinstedelijke vibe, met een eigen identiteit, profiel en functies/voorzieningen. Mensen kunnen hier op een prettige en veilige manier wonen en verblijven. Ze worden in hun dagelijkse behoeften voorzien en kunnen zich gemakkelijke verplaatsen.
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
28
| Huidig
| Ruimtelijke visie
1
1
3.2 De 4 lagen We hanteren vier principes bij de trans formatie van de ontwikkelzone naar een nieuwe tuinstad. Aan de hand van deze principes is het masterplan opgebouwd.
2
2
3
3 Pijlslaan
Pijlslaan
Munterslaan
4
Munterslaan
4
1. Centrale as als verbindingsruimte Dwars door het gebied transformeren we de Grijpensteinweg, de Einsteinstraat en Stephensonstraat, Resedastraat, Jasmijnstraat en van Oosten de Bruijnstraat naar fietslanen. De fietser en wandelaar hebben hier prioriteit. De auto zal minder prominent in het straatbeeld zijn. De inrichting van de openbare buitenruimte staat primair in het teken van voet en fiets. Zodat het vanzelfsprekend is je te verplaatsen te voet of met de fiets. De nieuwe langzaam verkeers-as verbindt optimaal de verschillende voorzieningenclusters in het gebied en de wijk, maar ook de verbinding met de dwarsstraten en de relatie tot het centrum van Haarlem en het station van Heemstede. 2. Versterken groen-blauw netwerk De waterstructuur wordt langs de Rutherfordstraat verbeterd door de verbreding van de spoorsloot ten behoeve van opslag van regenwater. De Stephensonstraat, de Grijpensteinweg en de Van Oosten de Bruijn straat krijgen
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
een stevige bomenstructuur met nieuwe groene verblijfsplekken waardoor het groen dieper de wijk in getrokken wordt. Ook langs de Eysinkweg wordt groen toegevoegd als buffer tussen spoor en nieuwbouw. De groenstructuur verbindt zich met de bestaande pleintjes en plantsoenen van de omliggende woonbuurten waardoor een groen netwerk ontstaat. 3. Plekken voor ontmoeting Ontmoeten gaat makkelijker op de fiets en te voet en op plekken waar mensen van nature samenkomen. De fietslanen rijgen de verschillende ontmoetingsplekken aan elkaar. Ontmoetingsplekken die er nu al zijn worden verbonden of anders gepositioneerd waardoor ze tot ontwikkeling kunnen komen. 4. Compact en gemengd bouwen De bouwvelden die omsloten worden door de openbare ruimte van het raamwerk worden getransformeerd van bebouwing met enkel bedrijvigheid naar een compact gemengd stedelijk programma. Een mix van wonen, werken, winkels en voorzieningen met groen in de hoven en op de daken. De nieuwe architectuur activeert de openbare ruimte en is dienstbaar aan de kwaliteit van die openbare ruimte en visa versa.
29
Principe 1: Centrale as als verbindingsruimte In de zone komt een centrale as voor het langzame verkeer die de verschillende deelgebieden en ontmoetingsplekken met elkaar verbindt. De as vormt een belangrijk onderdeel in het tienminutennetwerk van de stad en verbindt de gehele zone met de aangrenzende buurten, de binnenstad en station Heemstede-Aerdenhout.
De as wordt gevormd door de openbare ruimte her in te richten naar lommerrijke fietslanen. Dit gebeurt in de Grijpensteinweg, de Einsteinstraat, de Stephensonstraat, Jasmijnstraat en Van Oosten de Bruinstraat. De nieuwe inrichting creëert ruimte voor royale trottoirs, verblijfsruimtes en een goede
overgang naar het privédomein. De trottoirs worden voorzien van een goede ondergrond zodat de bomen aan de laan kunnen doorgroeien tot majestueuze laanbomen De fietslaan heeft een zelfde status als de fietslaan. De fietslanen zijn ingericht om comfortabel te kunnen fietsen. Fietsers hebben voorrang op de auto’s. Auto’s zijn wel toegestaan op de fietslaan. De snelheid wordt beperkt en het aantal geparkeerde auto’s langs de weg wordt geminimaliseerd tot langsparkeren aan de rechterzijde (afhankelijk van de richting). Auto’s worden niet verbannen waardoor woningen en bedrijven goed bereikbaar blijven. Meer hierover in paragraaf 3.3. Doordat we minder auto’s laten parkeren langs de straat is er meer ruimte voor de voetgangers om te verplaatsen en te verblijven. Zo ontstaat er ruimte voor bomen en groen in het
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Hoe draagt dit principe bij aan de omgevingsvisie? Mengen en verdichten
De leefbaarheid van de buurten versterken met buurtgroen. Buurtgericht ontwikkelen Versterken 10-minutennetwerk en realiseren ontmoetingsplekken. Mobiliteitstransitie Versterken fietsnetwerk en HOV bereikbaarheid. • • • • • •
Verbinding met de omliggende buurten Een levendige overgangszone Meer (groene) ontmoetingsplekken Een centrale fietslaan Minder geparkeerde auto’s Nieuwe voorzieningen
30
straatprofiel. Een deel van de openbare ruimte wordt gebruikt voor fietsparkeren.
Verbinden Deze nieuwe langzaamverkeers-as verbindt optimaal de verschillende voorzieningenclusters (Vomar, AH) in het gebied. Daarnaast verbindt deze as de verblijfsplekken - pleinen, parken en plantsoenen - met elkaar. Een derde belangrijke functie van deze as is het verbinden van de zone met de wijk aan de belangrijke dwarsstraten, zoals de Munterslaan, Pijlslaan, Jan Stuytstraat en Westergracht die de verbinding vormen met het centrum, de stad, de regio en het landschap. Ook deze dwarsstraten moeten worden verbeterd qua veiligheid voor fietsers en voetgangers, doorstroming en aansluiting op het stedelijk netwerk. Bushaltes en treinstations worden door goede verbindingen van deze nieuwe as beter bereikbaar en stimuleren het gebruik van fiets en openbaar vervoer. De aanleg van een fietstunnel onder de randweg richting station HeemstedeAerdenhout draagt hier ook aan bij. Op het noordelijk einde van de Grijpensteinweg en op het zuidelijke einde van de Stephensonstraat laten we het profiel iets wijken. Hierdoor maken we op de koppen van deze straten twee driehoekige parkjes die het groen van het Einsteinplantsoen verbinden met het nieuwe fietslaanprofiel in Stephensonstraat en Grijpensteinweg. Dit effect wordt versterkt door de nieuwe bomenstructuur langs de fietslanen. Ten noorden van de Pijlslaan wordt, de rol van de fietslaan vervult door de Resedastraat en de Van
Oosten de Bruinstraat. Door de verbrede singel en de toevoeging van een promenade langs de singel bij de Van Oosten de Bruinstraat zijn ook dit zeer groene openbare ruimtes die het hart van het plan vormen. De as vormt de verbinding in het gebied en zorgt ervoor dat de nieuwbouw en de bestaande buurten op een vanzelfsprekende wijze verbonden worden. Door haar verkeerskundige karakter: fietsers en voetgangers zijn dominant als wel haar inrichting verblijven en verpozen maar ook door haar verbindende karakter vormt ze het hart van het vernieuwde Houtvaartkwartier.
Amsterdam fietslaan
Heerhugo waard, Stationsweg
Prins Hendriklaan, Utrecht
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
31
| Centrale as als verbindingsruimte
Legenda Centrale as Verbindende openbare ruimte Verbindingen met de buurt
B Bushalte
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
32
Principe 2: Versterken groenblauwe netwerk Groene buitenruimte In het masterplan haken we aan op de bestaande kwaliteiten van het groen van de zone. Met name langs het spoor is in de loop van de jaren een prachtige groenstructuur ontstaan gevormd door bomen, struweel en sloot.
Het Einsteinplantsoen en het Van Leeuwenhoek park vormen samen met de groenstructuur langs het spoor een groen lint door de zone en in de wijk. In de transformatie van de zone koesteren we het bestaande groen en ‘ontsluiten’ we dit groen voor nieuwe en oude bewoners door groene (dwars) verbindingen te maken met de aangrenzende buurten en zo geheten ‘ommetjes’ mogelijk te maken voor de zone én de buurt. Dit doen we door groene routes en prettige verblijfsplekken in het groen te realiseren en aan elkaar te koppelen. Hiermee wordt het groen beter bereikbaar en beter te beleven. Het groen langs het spoor wordt verder uitgebreid doordat we minder parkeren maken langs de Rutherfordstraat en doordat we langs het spoor bij de Eijsinkweg een spoorbaan wegnemen waardoor ruimte vrijkomt ook hier een goede groenstructuur te maken. Ten zuiden van de Pijlslaan gebruiken we de
extra ruimte die vrijkomt door verwijdering van het inzetspoor om de bestaande spoorsloot te verbreden. De bredere watergangen komen de kwaliteit van de bestaande sloot ten goede. Breder water geeft de mogelijkheid tot dieper water en daarmee meer verkoeling. Bredere waterpartijen waarin het peil mag fluctueren geeft ook de mogelijkheid meer water te bergen ten gevolge van regenbuien. Met als gevolg dat de waterkwaliteit van het bestaande water verbetert. Met de verbreding van de watergangen langs het spoor kunnen we een deel van de wateropgave in het Houtvaartkwartier oplossen. Waar mogelijk wordt water zichtbaar en beleefbaar en op enkele plekken ook bereikbaar. Oevers worden natuurvriendelijk ingericht en ingezet om de ecologisch potentie optimaal te benutten. De watergang aan de Resedastraat krijgt aan de westzijde een groen karakter met de mogelijkheid tot wandelen langs het water. Door de sportvelden van Geel-Wit te concentreren kunnen ze op afstand van de bestaande bebouwing in de Van Oosten de Bruijnstraat worden geschoven. De vrijgekomen ruimte wordt benut om ronde sportvelden de singel door te trekken. Een nadere haalbaarheidsstudie moet aantonen of het mogelijk is om onder de nieuwe sportvelden extra waterretentie te maken. In het van Leeuwenhoekpark zien we kansen voor woningbouw. Dat doen we bewust aan de zuidzijde van het park.
Hier heeft de openbare ruimte een desolaat karakter. Door woningbouw toe te voegen op deze locatie
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Hoe draagt dit principe bij aan de omgevingsvisie? Mengen en verdichten Beschermen bestaande wijken en verbeteren leefbaarheid met buurtgroen Buurtgericht ontwikkelen Versterken en realiseren groene ontmoetings plekken. Vergroenen en vernatten Versterken waterberging, ruimte voor klimaatadaptatie door minder parkeren. • • • • • • • •
Vergroenen rondom sport, spoor en de centrale as. Versterken ecologische verbindingen. Vernatten door uitbreiding waterberging. Efficiënte inrichting ondergrond. Realiseren van groene ontmoetingsplekken. Creëren van ommetjes langs groen en blauw. Groene dwarsverbindingen met de buurten. Groene hoven en daken.
kunnen we in deze hoek de sociale veiligheid vergroten. Het verlies aan groen wordt in het plangebied gecompenseerd. Onder andere door de toevoeging van twee nieuwe driehoekige pleintjes aan de fietslaan en door het verwijderen van de garageboxen op termijn bij Haarlem Hoog. Deze laatste ingreep zorgt ervoor dat er een aaneengesloten park ruimte kan ontstaan in het van Leeuwenhoekpark. De Munterslaan is een belangrijke verbinding tussen oost en west Houtvaartkwartier. De beleving van deze verbinding wordt verbeterd door woningbouw langs de Munterslaan te situeren, dit verhoogt de sociale veiligheid langs de route. Daarvoor zien
33
Bestaand water Nieuw water Grens Veenpolder Duiker Groen
| Groen en water bestaand
Parken en pocketparks
Legenda
Groene binnenterreinen
Nieuwe bebouwing
Daktuin op gebouwd parkeren
Bestaand water
Bomen bestaand/nieuw
Nieuw water Grens Veenpolder Duiker Groen Parken en pocketparks
Ecologische hotspots Ecologische hoofdstructuur Groene (dwars) verbindingen (ladder) Ommetjes
Groene binnenterreinen Daktuin op gebouwd parkeren Bomen bestaand/nieuw Ecologische hotspots
| Groenblauw netwerk
Ecologische hoofdstructuur Groene (dwars) verbindingen (ladder) Ommetjes
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
34
we in eerste instantie drie locaties: de koppen van de oostzijde en westzijde Grijpensteinweg en op locatie van het huidige medische centrum aan de Faradaystraat.
Lijn, ladder, netwerk De bestaande groenstructuur aan het spoor zal voor de buurt worden versterkt als recreatieve en ecologische zone. Waar mogelijk worden extra bomen toegevoegd. Er zullen recreatieve routes door de strook heen worden getrokken naar het (vernieuwde) Einsteinplantsoen en het van Leeuwenhoekpark. De bestaande spoorsloot wordt getransformeerd naar een brede watergang met natuurvriendelijke oevers en verblijfsplekken. Het is van belang dat deze groenzone zowel voor de bestaande als de nieuwe bewoners goed te gebruiken is en er ontmoetingsplekken ontstaan. Ook is het belangrijk dat de groenzone goed te bereiken gaat zijn via dwarsstraatjes of pleinen uit de bestaande buurt (Maxwellstraat, de Teslastraat, het Remiseplantsoen en het Emmaplein). Deze dwarsstraten worden in de nieuwe buurt doorgetrokken tot aan de Rutherfordstraat en de Eysinkweg. Om ze als recreatieve verbindingen meer betekenis te geven zullen ze groen worden ingericht. Met de groene centrale as, de groene spoorstrook en door consequent de dwarsstraatjes te vergroenen met straatbomen en struiken ontstaat een groenstructuur die zich laat lezen
als een ladder. Door consequent de inrichting van dwarsstraatjes in de bestaande wijken te vergroenen kan zo een groen wandelnetwerk ontstaan. Dit netwerk vertakt zich tot in de bestaande woonbuurten. Bij het inrichten van het openbaar groen wordt rekening gehouden met het bieden van leefgebied voor beschermde stadsbewonende diersoorten.Een duurzame en sociaal veilige groenstructuur is ook voor de mens geen luxe maar randvoorwaardelijk. Groene openbare ruimtes stimuleren bewoners de buitenruimte te benutten, elkaar te ontmoeten en te leren kennen. Bovendien is het vergroenen van de wijk ook essentieel voor klimaatadaptatie. Toenemende hitte in de zomers en krachtige buien kunnen beter gedempt worden met deze groenstructuur. Een weldadige groenstructuur vergroot de verbondenheid met het omliggende landschap: het Westelijk Tuinbouwgebied, de duinen en de Haarlemmerhout. Het is deze verbondenheid die Haarlem als woonstad zo aantrekkelijk maakt.
Groene hoven en daken Maar de vergroening moet verder gaan om effectief te zijn. Ook in de hoven zorgen de gepaste groeicondities ervoor dat ook daar grote bomen kunnen gedijen, met bijkomend effect dat daarmee ook de leefomgeving voor insecten en vogels wordt vergroot. Groene daken verkoelen en houden langer regenwater vast.
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
35
| Groen bestaand
Legenda Groen Parken en pocketparks Groene binnenterreinen Daktuin op gebouwd parkeren Sportvelden Geel-Wit Bomen bestaand/nieuw Ecologische hotspots Ecologische hoofdstructuur
| Groen nieuw
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
36
| Waterkaart bestaand
Legenda Bestaand water Nieuw water Onverhard Waterfiltratie Duiker Veenpolder
| Waterkaart nieuw
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
37
Principe 3: Plekken voor ontmoeting Om elkaar te begrijpen en gezamenlijk aan de toekomst van de stad te kunnen bouwen is het belangrijk dat we elkaar ontmoeten. Zonder wederzijds begrip ontstaat tweedeling en polarisatie. We hechten veel waarde aan het creëren van ontmoetingsplekken in de wijk. Door een samenleving met steeds meer eenpersoonshuishoudens is de behoefte aan ontmoetingsplekken rond het huis urgenter dan ooit.
verschillende plekken op vanzelfsprekende wijze met elkaar verbindt. Daar waar mogelijk optimaliseren we in het masterplan de kansen voor ontmoetingsplekken. In het tuindorp vormden het binnenhof, de straat en de plantsoenen de ontmoetingsplekken voor buurtbewoners om elkaar te ontmoeten en te leren kennen. In dit masterplan creëren we een reeks van ruimtes die passen bij de Nieuwe Tuinstad: waar bewoners elkaar in de nabijheid van de woning kunnen ontmoeten.
Hoe draagt dit principe bij aan de omgevingsvisie? Buurtgericht ontwikkelen Versterken sociale basis, ontmoetingsplekken en 10-minuten netwerk. Vergroenen en vernatten Ruimte voor klimaatadaptatie. Bevorderen gezonde leefomgeving Versterken groene kwaliteit en ecologische verbindingen. • • •
Ontmoeten gaat gemakkelijker op de fiets en te voet en op plekken waar mensen van nature samenkomen. Het fiets- en voetgangersnetwerk en de sociale basisinfrastructuur worden versterkt en beter aan elkaar gekoppeld. Deze sociale basisinfrastructuur bestaat uit clusters van sociale voorzieningen, winkels voor dagelijkse boodschappen, toegankelijke hulpen zorgvoorzieningen, sportvoorzieningen, onderwijsvoorzieningen en vrije tijdsvoorzieningen. De ambitie is dat Haarlemmers belangrijke dagelijkse voorzieningen binnen maximaal tien minuten op de fiets, of te voet kunnen bereiken. Dit bereiken we door de groene fietslaan, van noord naar zuid verbonden met de dwarsstraten, de ruggengraat voor het raamwerk van de openbare ruimte te maken. Door de royale trottoirs en de programmering van de plinten nodigt de fietslaan zelf al uit voor ontmoeting maar de meerwaarde ontstaat met name door de wijze waarop door de Fietslaan
• • • • • •
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Nieuwe (groene) ontmoetingsplekken. Ruimte (plekken) voor verpozen, bewegen en spelen. Efficiënte(re) routes naar voorzieningen, o.a. fietslaan. Versterken fiets- en voetgangersnetwerk. Compact bouwen biedt ruimte voor ontmoeting. Clusteren van voorzieningen als ontmoetingsplek. Openbaar sport-park door draaien van de velden. Woningbouw rondom ontmoetingsplekken voor sociale veiligheid. Hoogwaardige inrichting openbare ruimte.
38
Legenda Centrale as Verbindende openbare ruimte Verbinding vanuit de buurt Ontmoetingsplekken Pijlslaan
Munterslaan
1 Van Leeuwenhoekpark 2 Entree Leidsevaart 3 Grijpensteinplantsoen 4 Einsteinplantsoen 5 Stephensonplantsoen 6 Remise/Pascal plantsoen 7 Pelgrimkerk plein 8 Sportvelden Geel-Wit 9 Plaza West 10 Emmaplein
| Plekken voor ontmoeting
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
39
1. Van Leeuwenhoekpark
| Van Leeuwenhoekpark, visie
| Van Leeuwenhoekpark, huidig
Het Van Leeuwenhoekpark wordt een toegankelijk, uitnodigend, ecologisch waardevol, sociaal veilig en samenhangend gebied dat beter verbonden is met de buurt. Met ruimte voor sport en spel, maar ook rust, voor ouderen, jongeren en gezinnen. Door een strategische toevoeging van woningen aan de zuidzijde verhogen we daarbij de sociale veiligheid in het park. We zetten ons in om de garageboxenlocatie vrij te spelen. Hierdoor ontstaat een hart in het park voor sport, spel en verpozen. Aan de randen van het park ligt het accent op ecologie.
| Van Leeuwenhoekpark referenties
Park Schoonoord, Rotterdam
NewHolland, West 8, Sint Petersburg
Park Schoonoord, Rotterdam
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Ontmoeten
40
2. Entree Leidsevaart
| Entree Leidsevaart, visie
| Entree Leidsevaart, huidig
Entree Leidsevaart wordt het entree gebied van de zone vanuit het zuiden, zichtbaar en goed bereikbaar vanaf het spoor en de Randweg. Er wordt geïnvesteerd in een prettig verblijfsgebied op maaiveld door o.a. de plinten te activeren met functies voor bedrijven én buurtbewoners. Het wordt een stedelijke plek door menging van wonen, werken en een hoogte accent. Het gebied is levendig van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat en in het weekend. Door realisatie van de fietstunnel zal station Heemstede-Aerdenhout in toekomst beter bereikbaar zijn per fiets.
| Referenties Entree Leidsevaart
Bryant Park
Ketelhuis Strijp, Eindhoven
New Holland
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
41
3. Grijpensteinplantsoen
| Grijpensteinplantsoen, huidig
| Grijpensteinplantsoen, visie
Het nieuwe plantsoen op de kop van de Grijpensteinweg activeert het Einsteinplantsoen. Er komt ruimte voor natuurspelen en een wilde bloementuin. Het wordt een plek om te spelen en verpozen, wandelen, ontmoeten etc. Op die manier is het straks een belangrijke groene, ecologische schakel tussen de Munterslaan, het Van Leeuwenhoekpark en de Hout.
4 Stephensonplantsoen Het plantsoen op de kop van de Stephensonstraat heeft hetzelfde doel als het plantsoen op de kop van de Grijpensteinweg: het maakt de verbinding tot het Einsteinplantsoen vanzelfsprekender. Vanuit de Maxwellstraat loop je makkelijker het gebied in. Op de kop van de bebouwing van het Einsteinplantsoen is plaats voor een hoogteaccent met een publieke plint: zoals een uitspanning, een maatschappelijke, gezondheids- of commerciële functie. | Referenties Grijpenstein- en Stephonsonplantsoen
Maastricht Groene Loper
South Park, San Fransisco
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Townshendla St Andrews
42
5. Einsteinplantsoen
| Einsteinplantsoen, huidig
| Einsteinplantsoen, visie
Het plantsoen kent een groot assortiment aan type en grootte van bomen van verschillende groenwaarde. Het plantsoen krijgt een nieuwe inrichting met behoud van de bestaande bomen waardoor de gebruikswaarde en de belevingswaarde van de plek toeneemt. De laatste jaren zien we een ontwikkeling van sport in de buitenruimte. Deze ontwikkeling is versneld door de lockdowns in coronatijd en hebben geleid tot een veelvuldig gebruik van de parken als fitness plek en bootcamps. Deze laagdrempelige sportbeoefening in de openbare ruimte omarmen we: immers is zien bewegen doen bewegen. Langs het spoor is de mogelijkheid om het water te verbreden en van ecologische oevers te voorzien. | Referenties Einsteinplantsoen
Klimrek Goudsburg
IVY Klap rozenbuurt, Amsterdam
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Haarlem Kleverlaan
43
6. Pascal- en Remiseplantsoen
| Pascal- en Remiseplantsoen, huidig
| Pascal- en Remiseplantsoen, visie
Het Remiseplantsoen, Pascalstraat en Stephensonstraat worden samenhangend vorm gegeven. Vrij van parkeerplaatsen in de open bare ruimte, met minimaal parkeren langs de Stephensonstraat. De Vomar maakt een entree aan de Stephenson straat, ook wordt het parkeerdek beter gebruikt, o.a. door bezoekers van de zone. De nieuwe openbare ruimte is een concentratie van winkels voor dagelijkse voorzieningen, bedrijfjes, maatschappelijke dienstverlening en horeca: een nieuw wijkwinkelcentrum in het Houtvaartkwartier. Onder de nieuwe bebouwing van de Stephensonstraat komt een publieke ondergrondse parkeergarage.
| Referenties Pascal- en Remiseplantsoen
Waalspring 1, Nijmegen
Stadshagen, Zwolle
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Spoorkwartier, Groningen
44
7. Pelgrimkerkplein
| Pelgrimkerkplein, huidig
| Pelgrimkerkplein, visie
Op de hoek van de Pijlslaan - Stephensonstraat ontstaat een cluster van sociaal-maatschappelijke voorzieningen, met o.a. een kerkgenootschap en een kinderdagverblijf. De plek is ingebed in woningbouw en wordt aangevuld met de functies van de stookkamer. Er ontstaat een centrale ontmoetingsplek met een kleine tuin/plein ruimte aan de Stephensonstraat Het gebied krijgt een meer extroverte uitstraling naar de Pijlslaan, omdat dit de verbindingsweg is met Haarlem en het duingebied. De locatie Pelgrimkerk vormt zo een mooie schakel tussen de Fietslaan en de Pijlslaan.
| Referenties Pelgrimskerkplein
De Hellema, Zaandam
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
PAKT, Antwerpen
45
8. Sportvelden (Geel-Wit)
| Sportvelden (Geel-Wit), huidig
| Sportvelden (Geel-Wit), visie
De voetbalvereniging Geel-Wit zit al sinds 1948 aan de Van Oosten de Bruijnstraat. De voetbalclub is onderdeel van de Leidsevaartbuurt: het vervult daar een belangrijke functie en is mede bepalend voor de identiteit van de buurt. De vereniging heeft uitbreidingswensen. Deze wensen zijn op de huidige locatie niet te realiseren. Met de komst van de nieuwe woningen en werkplekken groeit de vraag naar meer groeneen bewegingsruimte. Daarnaast is het de bedoeling om het ruimere en groene sportpark een bredere functie te geven dan alleen voetbal. In het masterplan worden bovenstaande wensen met elkaar verenigd en is de ambitie om Geel-Wit meer ruimte te geven en de velden te draaien. Zo ontstaat er een centraal sportcluster met ruimte voor groen en water aan de randen. Het
sportcluster krijgt een open en toegankelijke uitstraling waardoor het meer in verbinding staat met de buurt en haar bewoners. Het wordt een
plek waar gesport kan worden en waar men elkaar kan ontmoeten: een groene en sportieve ontmoetingsplek voor de buurt.
| Referenties Sportvelden
Impressie Van Oosten de Bruijnstraat
Liskwartier, Rotterdam
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Swift, Amsterdam
46
9. Plaza West Het huidige Plaza West is met name bereikbaar via de Westergracht en het parkeerterrein. Hierdoor is het een echte autolocatie. Het masterplan schetst een perspectief waarbij Plaza West ook wordt verbonden met de Leidsevaart buurt aan de oostzijde en zich kan ontwikkelingen als stadsdeel winkelcentrum. In dit gebied zien we grote synergie van voorzieningen op het gebied van detailhandel, sport, onderwijs, cultuur, natuureducatie, ontspanning en horeca. Ingebed in een omgeving van woningbouw waardoor ook een sociaal veilige omgeving ontstaat. De functies versterken elkaar en er is van vroeg tot laat reuring in het gebied. De autobewegingen zijn geconcentreerd via de Westergracht. Naar het oosten en zuiden is er een weefsel van straatjes voor fietsers en wandelaars. Deze plek is als vanzelfsprekend verbonden met de buurt middels een uitnodigende hoogwaardig ingerichte openbare ruimte, die samenhang en verblijfskwaliteit creëert.
Impressie Plaza West
Voor zieningen cluster Plaza West
Referenties Plaza West
Waalsprong, Nijmegen
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
47
10. Bisschop Bottemanplein
AA
BB
De omgeving rond de Kathedrale Basiliek St. Bavo, het Bisschop Bottemanneplein wordt de komende jaren vergroend. Voor de verdere vergroening van de wijk is het goed als het Emmaplein de komende jaren ook wordt heringericht. Op welke manier dient nader onderzocht te worden.
131231
D.R. Böing MSc ir. H. Wieringa ir. H. Wieringa
2001
1/1
48 Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Legenda Gras
Groen en water
Wadi
Bloemperk
Heesters
Leidsevaart
Waterstroompje, afkoppeling regenwater daken
Boom met dichte kroon
Boom met halfopen kroon
Boom met open kroon
Verharding Voetpad
Fietspad
Fietspad, rood asfalt
Halfverharding parkeerplek
Zitrand
Stapsteen
Onderdoorgang water (goot met rooster)
Touringcar halte
Gemeente Haarlem Herinrichting Bisschop Bottemanneplein
Concept 01 09-09-2022
Concept VO herinrichting Bisschop Bottemanneplein
1:1000
Hoogoorddreef 15 | Postbus12205 | 1101 BA Amsterdam | +31 (0)20 312 55 55 | www.witteveenbos.com | KvK 38020751
| Referenties Bisschop Bottermanplei
Principe 4: Compact en gemengd bouwen Voor een goed functionerende en levendige buurt is het bereiken van een goede functiemix noodzakelijk. We zetten daarbij in op een hoger voorzieningenniveau, veelzijdiger woningaanbod, een prettige openbare ruimte met veel verblijfskwaliteit en een goede groenstructuur. Deze worden strategisch gepositioneerd, met aandacht voor de ruimtelijke en kwalitatieve aansluiting met de omliggende buurten. In de zone wordt geen ruimte opgenomen voor grootschalige detailhandel en bedrijvigheid.
zoals gezinsvriendelijke stapel en compact grondgebonden stadswoningen op kleine kavels, zijn mogelijkheden om zowel aantallen als gewenste woonvormen te realiseren. Uit onderzoek blijkt dat er grote behoefte is aan appartementen voor senioren dichtbij de voorzieningen. Met aantrekkelijke producten verleiden we hen hun grondgebonden woning in te ruilen voor een appartement in de wijk. Dit draagt bij aan de doorstroming en het verlagen van de druk op de woningmarkt in Haarlem. Starters op de woningmarkt zoeken naar mogelijkheden om te kunnen wonen in Haarlem. Ook voor deze doelgroep wordt nieuw aanbod gecreëerd in de zone.
De ontwikkelzone kent een stevige verdichtingsopgave. Door de bouw van nieuwe woningen te concentreren binnen de bebouwde kom ontstaat er beter draagvlak voor stedelijke voorzieningen. We gaan duurzaam om met de ruimte en kiezen voor duurzame mobiliteit. De transformatie van bedrijventerrein naar gemengd stedelijk wonen zal bovendien zorgen voor een meer divers woningaanbod in de wijk. De opgave is het realiseren van een gemengde wijk, met een gevarieerd en aantrekkelijk woningaanbod voor verschillende doelgroepen, waarvan de helft sociale huur betreft.
Werken Naast woningbouw ligt er een stevige opgave om met de ontwikkeling van de zone andere functies in het gebied te huisvesten. Door in te zetten op een gemengd stedelijk programma bieden we kansen om: • banen te creëren in de stad of wijk waar je woont waardoor forensen beperkt blijft; • ondernemerschap en creativiteit te stimuleren en aan de wijk en de stad te binden; • een divers stedelijk aanbod van voorzieningen in de wijk te creëren waar bewoners van profiteren; • levendigheid en sociale cohesie te creëren omdat er gedurende de dag activiteit is.
Wonen Creatieve nieuwe vormen van woningbouw,
We zetten in op - kennisintensieve, kleinschalige dienstverlening, handel en werkplaatsen - banen
Verdichting
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Hoe draagt dit principe bij aan de omgevingsvisie? Mengen en verdichten Concentreren woningbouw, toevoegen werkgelegenheid, beschermen bestaande wijken en behoud cultuurhistorische waarden. Buurtgericht ontwikkelen Versterken sociale basis, ontmoetingsplekken en 10-minuten netwerk. Mobiliteitstransitie Versterken bereikbaarheid voetganger en fietser. • • • • • • • • • •
Toevoegen ca. 1500 woningen. Gevarieerd en aantrekkelijk woningaanbod. Ruimte voor verblijfsplekken door verdichting. Gemengd stedelijk programma. Clusteren van voorzieningen. Verbeteren fiets- en voetgangersnetwerk. Schaal en architectuur die aansluit bij de wijk. Strategische positionering van hoogteaccenten. Levendige verhoogde plinten met flexibiliteit. Borging van sociaal-maatschappelijke voorzieningen.
die passen bij de beroepsbevolking van Haarlem. In de zone zijn ook ambachtelijke bedrijven, kleinschalige productie, dienstverlening of hoogwaardige installatiebedrijven, sportscholen, training instituten en kantoren. Deze vormen van bedrijvigheid passen goed bij het stedelijk gebied dat we voor ons zien. Om het verkeer in de wijk tot een minimum te beperken worden bepaalde (verkeersaantrekkende) bovenwijkse, stedelijke voor
49
zieningen (bedrijven en kantoren) geclusterd aan de rand van de zone, o.a. rondom de Grijpensteinweg. In de huidige situatie gaat er veel vrachtverkeer door de wijk ten behoeve van de bevoorrading ook is er sprake van extensief ruimte gebruik. Dat moet veranderen naar meer werknemers en minder logistiek. Voorzieningen Ook het voorzieningenniveau in de wijk kan door de verdichtingsopgave verstevigd worden. Denk daarbij aan medische en maatschappelijke voorzieningen, winkelaanbod en horecagelegenheid. De menging van functies kent vele gradaties, variërend van een bedrijfsgebouw naast woningbouw, bedrijfsruimte en/of voorzieningen in de plint en woningbouw daarboven, woonwerk woningen, etc.
Strategie Om ervoor te zorgen dat de functiemenging gerealiseerd wordt zijn de volgende strategieën bedacht: Levendige plint In de zone is een verhoogde verdiepingshoogte (>4,5m) voor de begane grond voorgeschreven. Deze verhoogde plint geeft flexibiliteit ten aanzien van de functies aan de openbare ruimte: winkels, woningen, bedrijven werkplaats alles kan binnen deze hoogte worden gehuisvest.
Clusters Verschillende voorzieningen, zoals bovenwijkse, stedelijke voorzieningen, detailhandel en horeca, worden op onderdelen geclusterd, met als gevolg een elkaar versterkende aantrekkingskracht, meer levendigheid en een betere toegankelijkheid voor bepaalde doelgroepen (o.a. ouderen). De clusters krijgen een zoveel mogelijke open en herkenbare uitstraling, en zijn zoveel mogelijk multifunctioneel omdat het combineren van verschillende functies meerwaarde heeft en zij elkaar onderling kunnen versterken. Voorbeelden van clusters zijn: • Leidsevaart - ’s Gravensandeweg met detailhandel, • Koppen aan het Einsteinplantsoen met bijvoorbeeld maatschappelijke voorzieningen of horeca • Pascalstraat, Stephensonstraat, Remiseplantsoen met detailhandel en, bedrijvigheid, maatschappelijke voorzieningen en horeca. • Pijlslaan Stephensonstraat met kerk, bedrijvigheid, educatie, horeca en maatschappelijke voorzieningen • Plaza West, Westergracht, Van Oosten de Bruijn straat met detailhandel, leisure horeca, educatie, sport, maatschappelijke voorzieningen, kantoor.
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Bedrijfsunits Startende ondernemers hebben vaak behoefte aan goedkope en basale bedrijfsruimte, daarvoor moet een goed aanbod worden gecreëerd. De grond in Haarlem is schaars en de opbrengst van woningbouw is hoger dan voor bedrijvigheid. Toch moeten we proberen deze activiteiten te behouden voor de stad. Daarbij denken we aan tijdelijke verhuur, zoals in de stookkamer. Nieuwe bedrijfsverzamelgebouwen en het creëren van bedrijfsruimte op ongunstige plekken voor woningbouw zoals langs het spoor of onder en boven parkeergarages. Inpassing en zonering Bij de inpassing van al die functies is de kwaliteit van de openbare ruimte leidend. Ingangen tot parkeergarages worden waar mogelijk aan de spoorzijde geplaatst en niet langs de fietslanen. Op strategische plekken - zoals hierboven beschreven - zijn functies niet zijnde woningbouw verplicht in de plint op ander locaties kan door middel van de verhoogde verdiepingshoogte en flexibiliteit in de bouwstructuur de mogelijkheid worden gebonden te transformeren. Wonen op begane grond gaat altijd gepaard met een zorgvuldig ontwerp om de privacy van de bewoners te borgen in de architectuur en de overgang van openbaar naar privé.
50
Bouwmassa’s Bij het plaatsen van bebouwing wordt rekenschap gegeven van schaduwwerking op omliggende bebouwing. Door de gemiddelde bouwhoogte te beperken op vijf lagen - waarbij er sprake is van een setback of bijvoorbeeld een dak na de vierde laag - houdt de bebouwing een schaal die past bij Haarlem.
Hoogte accenten Om deze schaal bebouwing te realiseren en aan de programmatische doelstellingen te voldoen, gaan we op een tiental plekken de hoogte in. De hoogte van deze accenten varieert tussen de 10 en 12 lagen. In het van Leeuwenhoekpark heeft een hoogteaccent een maximale bouwhoogte van 15 lagen. De toepassing van de hoogteaccenten stelt ons ook in staat om op een paar plekken de openbare ruimte te vergroten. De hoogte accenten trappen in bouwvolume terug naar de maat en schaal van de straat. De hoogteaccenten zijn getoetst op schaduwwerking (zie bijlage schaduwstudie) en zullen in de
stedenbouwkundige uitwerkingen verder moeten worden beoordeeld op windhinder. De hoogteaccenten zijn zo geplaatst dat ze belangrijke ruimtes in het stedenbouwkundig plan markeren en door hun zichtbaarheid op belangrijke zichtlijnen verbinding en herkenning aan de zone geven. Het zijn deze ruimtes waar de bewoners van de wijk elkaar kunnen ontmoeten en waar de wijk haar nieuwe samenhang krijgt. De hoogte accenten voor de ontwikkelzone zijn precies gekozen en zorgvuldig ingepast. Een hoogte accent is een afwijking van de regel of standaard die tussen de vier a zes bouwlagen ligt en heeft als doel ruimte te creëren op andere locaties. Het is geen vrijbrief voor een uitgebreid hoogbouwvolume. De hoogte accenten zorgen voor een ander uniek woonmilieu in de wijk van waaruit men goed zicht heeft op stad en duinen. Met uitzondering van de hoogte accenten in het van Leeuwenhoekpark zijn alle accenten ingepast in bouwblokken en worden geflankeerd door lagere bebouwing zodat ze zich goed voegen naar de maat en schaal van bebouwing in de straten. Een bouwhoogte van 10 tot 12 lagen mits voorzien van een kleine footprint laat zich goed inpassen in de Hollandse stad van straten en bouwblokken. Onze kerken met hun torens in de historische steden getuigen van het feit dat deze hoogte verschillen goed zijn op te lossen zonder een compromis te doen aan het leefklimaat op straatniveau.
De locaties voor de hoogte accenten zijn gelegen op voor het plan belangrijke openbare ruimtes:
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Locatie van Leeuwenhoekpark, door de bebouwing te concentreren in twee torens aan de zuidzijde van het plangebied houden we een ruime maat over ten opzichte van de bebouwing van Haarlem Hoog en de naastgelegen woningbouw. We sparen zoveel als mogelijk park en sluiten aan bij een reeks van hogere volumes langs de randweg. De bouwhoogtes tot 15 bouwlagen geeft op deze positie ook geen aanvullende schaduw op de tuinen of gevels van de woningen aan de Leidsevaart. Op de zuidelijke kop van de Grijpensteinweg zien we ook een goede kans voor een hoogte accent van circa 12 lagen. Voorwaarde bij dit hoogte accent is dat schaduwstudies aantonen dat het accent een acceptabele invloed heeft op de tuinen van de woningen aan de Leidsevaart (zie bijlage schaduwstudie). Vanuit de woningen in dit hoogte accent is er zicht op het van Leeuwenhoekpark, de Haarlemmerhout en de duinen. De aanwezigheid van woningen op deze plek moeten de leefbaarheid en het gevoel van veiligheid in de bebouwde kom op het kruispunt Leidsevaart Westelijke Randweg vergroten. Op beide koppen van het Einsteinplantsoen zijn hoogbouw accenten voorzien. Dit geeft ons de mogelijkheid om de rooilijn van de Grijpensteinweg en de Stephensonstraat af te schuinen zodat er een plantsoenen op de koppen van beiden straten ontstaan. De grotere openbare ruimte van het Einsteinplantsoen wordt gemarkeerd met de hoogbouw accenten.
Door de plantsoenen op de koppen van de straten
51
kunnen we het groene milieu doortrekken in het gebied. De woningen in de accenten hebben een schitterend uitzicht op het parkje. Door vertrappingen en in passing van het volume binnen het bouwblok neemt de gebouwen de maat en schaal over van de omliggende bebouwing. Op de kop van het nieuwe verlengde Remise plantsoen staat een hoogte accent. Vanuit de randweg en de Leidsevaart wordt hier het nieuwe wijkwinkelcentrum gemarkeerd.
Op de kop van de Eysinkweg aan de Pijlslaan tegenover de Pelgrimkerk creëert een hoogte accent het gevoel van een nieuw midden. Het hoogte accent staat iets terug van de Pijlslaan op het kruispunt van verschillende zichtlijnen uit de omgeving. De architectuur is geïnspireerd op de historische baksteenarchitectuur van de tuinwijk en de Bavo kerk. Aan de nieuwe grote openruimte van het groene sportpark van Geel-Wit staan twee accenten: een op de kop van de Eijsinkweg en de ander op de hoek van de Menno Simonsweg en de verlengde Schreveliusstraat. Het gebouw verbindt het gebied Plaza West en de Leidsevaartbuurt.
| Referenties hoogteaccenten
Logis-Floreal
Nieuw Crooswijk
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Vathorst
52
Legenda Nieuwbouw Verbindende openbare ruimte Hoogteaccent
Programma: Circa 1.500 woningen en 48.000 m² bvo niet-wonen (detailhandel, horeca, kantoren, dienstverlening, bedrijvigheid en maatschappelijk). Bij onvoldoende vraag naar m² niet-wonen kunnen binnen deze m² woningen worden gerealiseerd. Programma niet-wonen is minimaal 30.000 m² bvo.
Geen woonfunctie in de plint
Legenda Nieuwbouw Verbindende openbare ruimte Hoogteaccent Geen woonfunctie in de plint Bestaande functies Bedrijven en kantoren Detailhandel Maatschappelijk Onderwijs
| Functies en clusters
Bestaande functies Bedrijven en kantoren Detailhandel Maatschappelijk Onderwijs Gewenste clusters Clusters van functies
Gewenste clusters Clusters van functies
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
53
Legenda
Legenda
Legenda
Hoogtescheiding
Hoogteaccent 10-15 lagen
Hoogtescheiding
Sfeerbepalende gevel extra ontwerpaandacht
Sfeerbepalende gevel extra ontwerpaandacht
Sfeerbepalende gevel extra ontwerpaandacht
Hoogteaccent
Hoogteaccent 4
Max. aantal bouwlagen
3-4
Afwisselende bouwhoogte 1
2
3
4
5
6
7
8
9
4
Max. aantal bouwlagen
3-4
Afwisselende bouwhoogte
10
1 11
2 12
3 13
4 14
5 15
| Bouwhoogtekaart
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
54
6 16
7
8
9
10
Doelgroepenanalyse Door BRO is onderzoek gedaan naar passende doelgroepen voor de zone. Hieronder een korte samenvatting van de bevindingen. Het totale onderzoek is terug te vinden in bijlage 7. Bewoners: In en om de ontwikkelzone wonen ongeveer 5.000 inwoners, met name jonge stellen, jonge gezinnen en beneden modale 60+ers. Toch is met name de laatste groep (65+ers) beperkt vertegenwoordigd in de wijk (15%). Dat is tegelijkertijd opmerkelijk gezien de meerderheid van de wijk bestaat uit met name eenpersoonshuishoudens (43%), gevolgd door huishoudens met kinderen (32%) en huishoudens zonder kinderen (25%). Vanuit het rapport Groeipotentie zijn voor de Haarlemse toekomstige woningbouwopgave zes doelgroepen relevant. Op basis van vraaggericht onderzoek blijkt bij invulling van de woningbouwopgave de volgende relatieve verdeling voor Haarlem als geheel van toepassing te zijn: 1. Jonge alleenstaande starters (12%); 2. Jonge stellen (31%); 3. Jonge gezinnen (15%); 4. (Beneden) modale medioren (9%); 5. Welvarende emptynesters en gezinnen (19%); 6. (Beneden) modale senioren (60+) (14%).
Deze doelgroepen zullen een plek moeten vinden in Haarlem. Dat kan in Zuidwest, maar eventueel ook in de overige ontwikkelzones. Met name de jonge alleenstaande starters, de (beneden) modale medioren en de (beneden) modale senioren zullen een plek vinden in sociale huurwoningen. De doelgroepen jonge stellen, jonge gezinnen en welvarende emptynesters en gezinnen zijn over het algemeen wat meer koop georiënteerd. Bovendien is een groot deel van de zes doelgroepen te huisvesten in appartementen. Door het toevoegen van appartementen met een gebruiksoppervlak tussen de 50-65 m2 ontstaat binnen de portefeuille van de corporaties een goede mix tussen appartementen en eengezinswoningen, die het mogelijk maak om in de verschillende fases van iemands leven in de wijk te blijven wonen. Huurappartementen in de volle breedte van het sociale huur: • 1 en 2 persoonshuishoudens (80% van wachtlijst), maar ook kleine gezinnen en éénouder gezinnen. • Voornamelijk reguliere sociale huurwoningen. • Ouderen die willen doorstromen van eengezinswoning naar een appartement • Bijzondere doelgroepen • Woningen voor o.a. zorgverleners en leraren in Haarlem • Leefstijl: Eigenzinnig (rood) en Gezellig (geel) • Afkomstige uit de regio Zuid-Kennemerland (Noord, West en Oost).
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
De gezellige huurder woont graag in een buurt waar je elkaar kent. Een buurt met mogelijkheden waar je elkaar kan ontmoeten, waar kinderen kunnen spelen en waar ruimte is voor activiteiten met anderen. Dat is belangrijk. Deze bewoners waarderen de kleinschalige en groene opzet van de Geschiedschrijversbuurt. Zij wensen dit ook voor de nieuwe wijk; kleine buurtjes, met voldoende mogelijkheden voor ontmoeting. De eigenzinnige huurder woont graag op bijzondere plekken, zoals hier; vlakbij het centrum van Haarlem aan de ene kant, maar ook bij Elswout en de duinen aan de andere kant. Deze huurder vindt het belangrijk dat deze nieuwe woonplek in Haarlem ongedwongen en levendig is. Een plek die vanzelf ontstaat en groeit.
Doelgroepen werkgelegenheid: Door de verwachte doorgroei van de economie van Haarlem is er behoefte aan uitbreidingsruimte voor kleinschalige bedrijven en kantoren/ kantoorachtigen met een omvang ca. 21.500 m². Hiervan zal naar verwachting 15.000 m² vraag zijn naar commerciële ruimte. De overige bedrijfjes zullen gevestigd zijn in woningen. Daarmee is het beoogde programma nu iets te ruim. Bovenop de uitbreidingsvraag komt nog de vervangingsvraag van bedrijven die tijdelijk plaats moeten maken. Er is dus marktruimte in de ontwikkelzone, mits er niet in de aanliggende wijken (Duinwijk, Zijlwegkwartier en Haarlemmerhoutkwartier) ook op grote schaal allerlei dergelijke initiatieven ontstaan.
55
Haarlem en het stadsdeel Zuid-West in het bijzonder kent een grote dynamiek in kleinschalige bedrijven in diverse dienstverlenende sectoren als ICT, zakelijke diensten, onderwijs- en zorgdiensten, cultuur, sport en recreatie. Dit type functies laat zich goed mengen met woningen. Een belangrijk deel van deze bedrijven zal dicht bij de woning gevestigd willen zijn. Een beperktere groep kiest voor een bedrijvenverzamelgebouw of – kantoor. Deze groep wil met name gezamenlijke faciliteiten of in een bepaald concept gehuisvest zijn. In het programma kan hierop worden ingespeeld.
Totaal Houtvaartkwartier 2021: 2.850 banen Waarvan: Overig Houtvaartkwartier 1.530 banen
Waarvan: plangebied:
Overig Houtvaartkwartier: 1.520 banen
1.320 banen
Herontwikkeling:
– 1.320 banen
Potentieel terugkeer vervangingsvraag:
+ 920 banen
Nieuw banen (uitbreidingsvraag):
+ 1.060 – 1.750 banen
Plangebied:
1.980 - 2.670 banen
Totaal Houtvaartkwartier 2032: 3.510 - 4.200 banen
Omvan (m2)*
Berekende behoefte Werkgelegenheidsraming 2021-2032 Verzorgingsgebied
Gezondheid en welzijn
4.000 – 5.000 m2
4.800 m2 waarvan eerstelijnszorg: 1.420 m2
2. Grijpensteinweg (incl. plandeel Efy Groep en Leidsevaart 574)
Lichte bedrijven / kantoorachtigen
12.000 – 14.000 m2
6. Eysinkweg
Bedrijfs- en atelierruimte
6.000 – 9.000 m2
In woningen: 5.500 m2 Commercieel: Kantoren / kantoorachtigen: 12.600 m2 Bedrijfsruimten: 3.400 m2 + Vervangingvraag: ?
4. Stephensonstraat
Detailhandel / horeca
3.000 – 4.500 m2
Winkels: 1.625 m2 Horeca: 1.750 – 2.000 m2
5.500 m2
5.500 m2
30.500 – 38.000 m2
35.000 – 35.200 m2
Deelgebied
Functie
1. Van Leeuwenhoekpark
6. Eysinkweg (sportvelden) Sporthal en basisschool Totaal
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
56
3.3 Bereikbaarheid op orde Haarlem zet de komende jaren in op een mobiliteitstransitie. Deze heeft tot doel om ondanks het groeiende aantal inwoners, het aantal voertuigen te stabiliseren. In de gehele stad worden maatregelen getroffen om het autobezit en -gebruik terug te dringen. Om de zone bereikbaar en in beweging te houden wordt ingezet op andere vormen van mobiliteit.
Het gaat om een pakket aan maatregelen waarbij de belangen van de voetganger, fiets en openbaar vervoer voorrang krijgen boven de auto. Een pakket dat bijdraagt om de auto een minder prominente plaats te geven in de straatbeeld en het creëren van meer ruimte voor water, groen en ruimtelijke kwaliteit in de zone. Dat wil zeggen: de zone wordt zo ingericht dat het vanzelfsprekender is om met de fiets, het openbaar vervoer of te voet te gaan. In de bijlage is het mobiliteitsplan Zuid-West 2022 toegevoegd.
Voorrang voor langzaam verkeer In de zone wordt veel prioriteit gegeven aan fietsers en voetgangers. We ontwerpen ‘omgekeerd’. Dit betekent dat we beginnen met goede voorzieningen voor de voetganger en de fietser. Deze krijgen (ruimtelijk) voorrang, zodat het eenvoudig en vanzelfsprekend is om veel verplaatsingen te voet of met de fiets te doen. De ruimte die overblijft is voor de auto. Met de auto kan je op veel plaatsen komen, maar niet altijd direct voor de deur of via de kortste route. Dit leidt
tot reductie van autoverkeer, milieubelasting en een veilige, gezonde en bovenal leefbare zone. De fiets wordt het aangewezen vervoersmiddel voor de bewoners, werknemers en bezoekers van de zone. Hiervoor verbeteren we de bereikbaarheid voor fietsers, de fietsbeleving en het gemak waarmee de fiets gepakt en gestald kan worden. De fietsparkeerplaatsen worden vlak bij de bestemming (entrees) gerealiseerd en liggen op een logische, makkelijke te bereiken plek aan de fietsroute. Hiermee promoten we het fietsgebruik en proberen we de overlast van gestalde fietsen tot het minimum te beperken. De fietsroutes zijn voldoende breed om comfortabel en veilig gebruikt te worden door uiteenlopende fietsers, zoals snelle elektrische fietsers, ouderen en kinderen. De langzaamverkeersroute – de fietslaan – met verblijfskwaliteit is herkenbaar en comfortabel in de gehele zone. De fietsroute in de zone wordt verbonden met bestaande verbindingen zoals Westergracht, de Leidsevaart, de Munterslaan etc. en de doorfietsroute. Voor optimale bereikbaarheid van station Heemstede Aerdenhout wordt ingezet op een nieuwe fietstunnel onder de Randweg door. Wil men toch gebruik maken van de auto, dan krijgen schone- en deelvoertuigen voorrang.
Door de parkeervoorzieningen voor de auto aan de randen en uit het zicht te leggen, domineren deze het straatbeeld niet en wordt binnen de zone prioriteit gegeven aan de gewenste modaliteiten.
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Hoe draagt dit onderwerp bij aan de omgevingsvisie Vergroenen & vernatten Ruimte voor klimaatadaptatie ten koste van de auto. Minder parkeren in openbare ruimte. Mobiliteitstransitie Regionale fietsverbindingen verbeteren. Verbeteren hov-bereikbaarheid. • • • • • • •
Inzet andere vormen mobiliteit dan de auto Belangen voetganger, fiets en ov boven auto (‘omgekeerd’ ontwerpen) Minder prominente rol auto in straatbeeld Intensivering van busverbinding met hov-kwaliteit Goede verbinding met centrum en station Heemstede-Aerdenhout Scherpere parkeernormen voor nieuwe woningen Parkeren is niet dominant aanwezig
Er is dus ook beperkt ruimte voor parkeren in de openbare ruimte. De logistieke en ‘Reguliere’ logistieke stromen - afval, pakketleveringen, verhuizingen, taxi’s etc. - vinden (zo veel mogelijk) aan de randen van het plangebied en buiten het domein van voetgangers en fietsers (geclusterd) plaats.
Verkeersveiligheid De beleving van de verkeersveiligheid bepaalt in belangrijke mate het fietscomfort, gevoel van leefbaarheid en daarmee het fietsgebruik. Bestaande knelpunten zowel in de zone als (net) daarbuiten worden verbeterd zodat dit geen belemmering kan zijn voor het fietsgebruik. Denk
57
| Bereikbaarheid
Legenda Verbeteren bereikbaarheid OV Parkeer ontsluiting auto Hoofdweg Wijkontsluiting Woonstraat Rijrichtingen
Fiets
B Bus
Expeditie
Auto
B
Auto icm. fietslaan
Fietslaan
Bushalte
Spoor
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
58
| Onderzoek verkeersaansluiting Pijlslaan, model 1
| Onderzoek verkeersaansluiting Pijlslaan, model 2
daarbij aan de oversteekbaarheid van de Wester gracht, oversteekbaarheid van de Leidsevaart, oversteekbaarheid van de Westelijke Randweg verkeersluwer maken van de Pijlslaan en Stephensonstraat. Het masterplan geeft een eerste beeld voor de toekomstige uitwerking. Bij verdere uitwerking staan de fietsveiligheid en het comfort voor de fietser en de voetganger voorop. Op de verkeerskaart staat aangegeven welke knelpunten nog worden onderzocht. Op de masterplankaart is voldoende ruimte gereserveerd om plaats te bieden aan verschillende oplossingen (zie afbeeldingen onderzoek verkeersaansluiting en ruimtereservering).
| Ruimtereservering aansluiting Pijlslaan
Verbeteren HOV-verbinding Om het gebruik van het openbaarvervoer te verbeteren zal daarin geïnvesteerd worden. Het aantal bussen dat het gebied aandoet (Leidsevaart) zal uitgebreid worden en een HOV kwaliteit krijgen. De aansluiting met anderen bus en treinverbindingen worden op stadsniveau verder uitgebreid en geoptimaliseerd. Ook de verbindingen naar de bushalten en trein krijgen aandacht zodat dit minder een belemmering kan zijn om gebruik te maken van het OV.
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
Minder auto’s We kiezen voor het slim en duurzaam organiseren van het mobiliteitssysteem. Een aantrekkelijke, toegankelijke en veilige openbare ruimte voor actieve mobiliteit, én een goede verbinding met het centrum van Haarlem en station Heemstede Aerdenhout. Duurzame mobiliteit is mobiliteit die zowel bijdraagt aan de behoeften van de huidige generatie als aan die van toekomstige generaties. Het doel is een optimaal evenwicht tussen bereikbaarheid, economie, leefmilieu, gezondheid en klimaat. Dit wordt gedaan door in te zetten op een mobiliteitstransitie (meer gebruik van gezonde vormen van mobiliteit en minder van de auto) en door het verschonen van de mobiliteit (minder CO2-uitstoot van het gemotoriseerde verkeer). Wanneer bij de nieuwe woningen eenzelfde autobezit zou gelden als bij de bestaande woningen in het Houtvaartkwartier, dan is de openbare ruimte te klein, de kwaliteit van de leefomgeving te laag, de luchtkwaliteit te slecht en de stikstofuitstoot te hoog. Voor de nieuwe woningen worden scherpe parkeernormen gehanteerd voor de (eigen) auto en zal deze veelal niet direct voor de deur staan.
59
MAAS Mobility as a service (Maas) betekent dat nieuwe bewoners in de huur en koopsector, servicekosten gaan betalen voor deelmobiliteit. Een beperkt aantal privé parkeerplekken zal beschikbaar zijn voor de nieuwe bewoners. Op een aantal plekken is Nederland is dit concept al met veel succes ingevoerd. Bewoners zijn uiteindelijk minder geld kwijt dan wanneer zij een eigen auto zouden hebben. De ervaring op andere locaties leert dat deze aanvankelijke verplichting veranderde in een selling point van de gebiedsontwikkeling. De auto blijft een belangrijk vervoermiddel, ook in deze ontwikkelzone. Echter, de alternatieven worden meer en beter belicht. Het gebied blijft toegankelijk voor de auto maar deze zal niet of minder voor de deur een plek kunnen vinden. Door parkeervoorzieningen uit het zicht, meer op afstand en geclusterd aan te bieden blijft auto gebruik op een efficiënte manier mogelijk maar minder vanzelfsprekend. Fiets- en autoverkeer wordt zoveel als mogelijk van elkaar gescheiden en de entrees van parkeergarages worden gekoppeld aan de autostructuur zodat de fietslaan zo min mogelijk gebruikt wordt door auto’s. Dat wil zeggen de garages bedienen zowel bewoners als bezoekers en werknemers van het gebied. Het uitgangspunt is dat parkeerplaatsen worden niet toegekend aan personen of bedrijven.
Hierdoor wordt dubbelgebruik gestimuleerd en de exploitatiemogelijkheden van de garages verbeterd.
Geconcentreerde parking Mobility S
Beschik bare mobiliteit via de app Mobility S
Deel mobiliteit Mobility S
Via apps regelbaar
Deelbakfiets Try My Babboe
Ruime variatie in mobiliteit Freepic Macrovectoer
Of met vaste abonnementen Mobility S Mobility S Collectieve fietsen stallingen
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
60
Gereguleerd parkeren Om de zone en omgeving groener en leefbaarder te maken, een mobiliteitstransitie verder te stimuleren en om parkeeroverlast in de omgeving te voorkomen worden scherpe vraagsturende parkeernormen gehanteerd en wordt parkeerregulering ingevoerd. De parkeerregulering zal ook aangrenzend aan de ontwikkelzone ingevoerd worden om verschuiving van de parkeerdruk te voorkomen. Ook wordt deelmobiliteit gestimuleerd om daarmee het autobezit terug te dringen en toch te kunnen voorzien in de automobiliteit maar dan op een (ruimtelijk) efficiëntere manier. Door deelmobiliteit met elektrische voertuigen aan te bieden draagt het ook bij aan het verduurzamen van de mobiliteit.
Transitie Er komt een moment in het transformatieproces dat de eerste nieuwe woningen gerealiseerd zijn en dat de huidige bedrijven in de ander gebieden nog gewoon functioneren. Deze bedrijven moeten dan ook gewoon bereikbaar blijven. Door te kiezen voor de fietslaan kunnen we de bereikbaarheid behouden en tegelijkertijd het comfort voor de fietser en wandelaar vanaf het eerste moment borgen.
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
61
| Parkeren
Legenda Parkeren op eigen terrein met ontsluiting Parkeren openbare ruimte in het groen Langsparkeren Langsparkeren incidenteel
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
62
| Verkeersstromen
Legenda Fietslaan met auto Parkeren op eigen terrein met ontsluiting Rijrichtingen Verkeerssituatie in onderzoek Hierarchie autowegen Hoofdweg Wijkontsluiting Woonstraat
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
63
3.4 Beeldkwaliteit Proces Nadat het masterplan voor de gehele zone is vastgesteld, worden stedenbouwkundige plannen gemaakt voor de deelgebieden. Deze stedenbouwkundige plannen worden voorzien van een beeldkwaliteitsplan op basis waarvan bouwplannen getoetst worden. De supervisor die de kwaliteit van de deelplannen en de gehele zone bewaakt, begeleidt de ontwikkelaars en architecten in het vervaardigen van beeldkwaliteitsplannen per deelgebied. In de plannen zal in detail worden vastgelegd welke kwaliteit geleverd wordt in de te bouwen architectuur per fase en per deelgebied. In deze beeldkwaliteitsparagraaf staan de algemene principes voor de zone en de doelstellingen die we daarin nastreven. In de deelplannen op deelgebied niveau komen de specifieke PeterCuypers Korth Telens. Amsterdam
eigenschappen van de desbetreffende openbare ruimte aan de orde. Ook wordt invulling gegeven aan een aantal generieke onderdelen die relevant zijn voor de architectuur maar welke niet in deze beeldkwaliteitsparagraaf behandeld worden omdat ze te detaillistisch zijn.
De nieuwe Tuinstad Het masterplan omarmt het concept van de klassieke stedelijke ruimtes: singels, straten, parken en pleinen. Dit in analogie met de tuindorpen en de eerdere organische uitbreidingen van Haarlem. Het netwerk is zo gecomponeerd dat de bestaande buurten naadloos overlopen in de ontwikkelzone. Het belang van de openbare ruimte vertaalt zich naar de architectuur. De architectuur geeft vorm aan de openbare ruimte en is dienstbaar aan de leefbaarheid, duurzaamheid en schoonheid van de openbare ruimte.
Bouwhoogtes De bebouwingshoogte van vier à zes bouwlagen aan de straat is dominant. Om de schaal van de residentiele stad op te pakken wordt na de vierde laag een setback of dak ingezet. Hoogteaccenten staan terug van de rooilijn zodat hun dominantie in het straatbeeld wordt verzacht.
De menselijke maat Het tuindorp werd ingezet als tegenhanger van de industriële stad, een overzichtelijke schaal voor leven, de buren kennen, elkaar ontmoeten op het pleintje, de buurt kennen. De nieuwbouw kent een hoge dichtheid, veel stapelingen en een hoge component huurwoningen. Vraagstukken met betrekking tot leefbaarheid, sociale veiligheid, anonimiteit, eigenaarschap, elkaar kunnen aanspreken zijn hier aan de orde. Beperk het aantal woningen op een stijgpunt, beperk galerij lengtes, zorg voor ontmoetingsplekken. We zoeken de Haarlemse schaal voor de wijk.
Westergracht 1946
Ontwikkelzone Zuid-West | Masterplan | 3. Het plan
64
Activeer de straat
Verblijfsruimtes verrijken het straatbeeld
Zorg voor voldoende directe ontsluiting van woning aan de straat zodat de openbare ruimte direct geactiveerd wordt door woningen, winkels en bedrijfjes. Blinde onderkanten van gebouwen ten gevolge van bergingen, parkeeroplossingen, magazijnen etc zijn uit den boze. Entree partijen zijn integraal onderdeel van de architectuur verfijnd en een lust voor het oog.
Van oudsher kenmerkt de Nederlandse architectuur zich door grote ramen. Haarlem is bij uitstek de stad in Nederland waarin het residentiele karakter van de architectuur het straatbeeld bepaalt: grote ramen, erkers, overhoekse ramen tonen het leven in de woning en maken de openbare ruimtes tot vertrouwde ruimtes. Verschillende architectuurstromingen hebben op hun eigen wijze vormgegeven aan dit thema. Een consequentie van dit uitgangspunt is dat de verblijfsruimtes in de plattegrond zoveel als mogelijk gesitueerd zijn aan de zijde van de openbare ruimte. In de nieuwbouw stimuleren we architecten om het wonen in het straatbeeld zichtbaar te maken. Buitenruimtes zoals balkons maken integraal onderdeel van het gevel