20220153073 Mail + reactie mbt Leegstand in de binnenstad - voorbeeld Schiedam (tbv publicatie)
Tekst van het document
Pagina 39 van 58
Ondernemerschap inspirerende ondernemersstad
Uitdaging: behouden en aantrekken van bedrijven
Nieuw Mobiliteitsbeleid Haarlem In 2020 wordt nieuw mobiliteitsbeleid opgesteld. Voor een toekomstbestendige economie en een gezonde arbeidsmarkt is een goede bereikbaarheid van Haarlem van groot belang. Op basis van de participatie voor de economische visie is aandacht gevraagd voor de bereikbaarheid van de binnenstad en overige werkgebieden. Ondernemers geven aan dat deze snel en makkelijk toegankelijk moeten zijn voor klanten, leveranciers en werknemers. Ook blijken OV-knooppunten essentieel voor aantrekkelijke werklocaties en economische clusters.
Haarlem heeft een sterk verzorgende economie, 90% van het totaal aantal banen36 behoort hiertoe. Het gaat om banen in de bouw, detailhandel, horeca, onderwijs, cultuur, recreatie en zorg. De overige banen (10%) vallen onder de stuwende economie. Door een gebrek aan focus op stuwende bedrijvigheid loopt Haarlem werkgelegenheid mis. Bij stedelijke ontwikkelingen is er veel aandacht voor de verzorgende economie, echter onvoldoende voor bedrijven die niet afhankelijk zijn van een lokale of regionale afzetmarkt. Terwijl zij economisch gezien de meeste waarde toevoegen37. Er mist accountmanagement om bestaande bedrijven, en daarmee werkgelegenheid in Haarlem te behouden.
Pagina 40 van 58
Ondernemerschap inspirerende ondernemersstad Uitdaging
Onderzoek38 wijst uit dat de autonome groei van het aantal banen in de verzorgende economie door de groei van de stad onvoldoende is om de woon-werkbalans van 0,43 te behouden. Ondernemers maken zich bovendien zorgen over de bereikbaarheid van Haarlem, ook als de stad gaat groeien. Voor hen is het belangrijk dat hun bedrijf goed bereikbaar is voor leveranciers, klanten en personeel. Bereikbaarheid vormt één van de belangrijkste randvoorwaarden voor een goed ondernemings- en vestigingsklimaat, economische ontwikkelingen en het behouden en aantrekken van talent.
Ambitie: optimaal ondernemingsklimaat in een hoogwaardige stedelijke omgeving We willen een inspirerende ondernemersstad zijn met een hoge kwaliteit van leven. We benutten onze kracht als regionaal centrum voor het westelijk deel van de MRA, versterken de verzorgende economie en trekken meer kennisintensieve (stuwende) bedrijven aan in de kansrijke sectoren. Hiervoor hebben we een goede uitgangspositie, omdat Haarlem zich in een bestendige economische groeiregio bevindt. De economische groei in Haarlem en omgeving zet op langere termijn voort. De prognoses voor de gemeente zijn positief in zowel een laag als een hoog economisch groeiscenario39. We bouwen door aan Haarlem als aantrekkelijke stad voor bewoners, bedrijven en bezoekers. We zorgen voor goede randvoorwaarden zoals bereikbaarheid en digitale infrastructuur (glasvezel, 5G), adequaat accountmanagement, gerichte acquisitie en optimale dienstverlening vanuit de gemeente.
Pagina 41 van 58
Ondernemerschap inspirerende ondernemersstad Ambitie
Strategie: faciliteren, stimuleren en verbinden Actielijnen Behouden en versterken aantrekkelijke stad Het hoogwaardige voorzieningenniveau in combinatie met de historische binnenstad en de ligging in het groen, tussen Amsterdam en de kust, maakt Haarlem een aantrekkelijke stad. Het woon- en leefklimaat is hoog. De diverse kunst- en culturele instellingen, het gevarieerde aanbod aan winkels en horeca en de vele evenementen zetten Haarlem op de kaart, ook als toeristische stad. Haarlem is al jaren een populaire bestemming om te bezoeken. We behouden en versterken deze kwaliteit, ook als de stad gaat groeien. Om het aantal inwoners tot en met 2030 goed te faciliteren zijn 3.000 tot 5.000 extra banen nodig in de consumentverzorgende economie zoals detailhandel, horeca, onderwijs, zorg, cultuur, sport en recreatie40.
Detailhandel en horeca De detailhandel is een cruciaal onderdeel van de economie met 12% van het aantal banen. Met de toename van het aantal inwoners door de groei van de stad neemt het aantal klanten voor de detailhandel toe, waardoor ook het aantal winkelbanen groeit. Niet alleen in economisch opzicht, ook in maatschappelijk opzicht speelt de detailhandel een belangrijke rol. De aanwezigheid van winkels verhoogt de leefbaarheid in de woonwijken doordat het mogelijkheden voor ontmoeting creëert. De ambitie is om de winkelvoorzieningen voor de dagelijkse boodschappen in de woonwijken af te stemmen op de inwonergroei. Haarlem onderscheidt zich als stad door haar compactheid en diversiteit aan winkelsoorten, en is al jaren één van de beste winkelsteden van Nederland. We willen deze positie behouden en vergroten. Om in een veranderend
winkellandschap, met internet, onderscheidend te blijven, faciliteren we nieuwe winkel- en horecaconcepten en willen we de samenhang tussen winkels en horeca versterken. Hier liggen kansen voor verdere clustering, samenwerking en duurzame innovatie. Het detailhandelsbeleid wordt vastgelegd in de nieuwe Detailhandelsvisie Haarlem 2020.
tussen de baten en de lasten van toerisme. Het toeristisch beleid wordt in 2020 vastgelegd in de Toeristische Koers Haarlem. Hierbij wordt ingezoomd op twee hoofdvragen: Hoe kan toerisme worden ingezet als kans om de binnenstad levendig te houden, bijvoorbeeld op doordeweekse dagen? En hoe kunnen we omgaan met de knelpunten van toenemend toerisme, waaronder drukte en overlast?
Toerisme en recreatie Toerisme en recreatie zijn economisch belangrijk voor Haarlem. De stad is een populaire bestemming bij nationale en internationale bezoekers. En heeft bovendien een goede propositie voor de zakelijke bezoeker. De kernwaarden waarmee Haarlem Marketing de stad promoot zijn oorspronkelijkheid, kwaliteit en menselijke maat. Door de groei van het toerisme in de MRA zal het aantal bezoekers aan Haarlem blijven stijgen. We streven naar een goede balans
Pagina 42 van 58
Ondernemerschap inspirerende ondernemersstad Strategie
Benutten en versterken kansrijke sectoren Haarlem heeft een goede positie voor met name dienstverlenende, kennisintensieve en creatieve bedrijven41. Ook heeft de stad, als regionaal centrum, een sterke positionering voor de verzorgende economie. Haarlem en omgeving beschikt over een gedegen fundament van (industriële) anchor tenants 42 (grote, toonaangevende en innovatieve bedrijven), logistiek dienstverleners, startups en talent. Bovendien zijn ondernemers goed georganiseerd, heeft de regio diverse onderwijs- en kennisinstellingen en is de waarde van de bestaande werklocaties hoog43. We benutten en versterken de sterke sectoren en stimuleren de transitie naar duurzaam ondernemerschap.
Consumentverzorgende sectoren Door de groei van de stad en de sterke regionale verzorgingsfunctie van Haarlem zijn sectoren als detailhandel, horeca, onderwijs, zorg, cultuur, sport en recreatie kansrijk44. Zij voorzien in een basisbehoefte waar in de toekomst vraag naar blijft om de kwaliteit van leven op peil te houden. Veel van deze functies bevinden zich in de wijken. We zetten in op een sterke wijkeconomie vanuit de gedachte dat deze bijdraagt aan de leefbaarheid, veiligheid, identiteit en sociale cohesie in de buurt. We zorgen voor kwaliteit en diversiteit in het winkel- en horeca aanbod en voorkomen leegstand. Kennisintensieve bedrijven Haarlem beschikt over relatief veel theoretisch geschoold talent wat de stad aantrekkelijk maakt voor zakelijke dienstverlening en advisering, ICT en kennisintensieve (afdelingen van) bedrijven. Bij het aantrekken van nieuwe werkgelegenheid zetten we hierop in. Enerzijds om de mismatch tussen het huidige banenaanbod en het profiel van de beroepsbevolking te verkleinen, anderzijds om de woon-werkpendel beheersbaar te houden.
Creatieve industrie Haarlem beschikt over bovengemiddeld veel bedrijven in de cultuur-, ICT- en grafimedia sector. Deze sectoren passen goed bij het profiel van de stad. Zij hebben vaak een voorkeur voor een ambachtelijk of creatief werkterrein, of een aantrekkelijke kantooromgeving. We stimuleren creativiteit en versterken de sector door te zorgen voor voldoende aantrekkelijke werklocaties en de creatieve industrie actief te verbinden aan andere sectoren en maatschappelijke opgaven. Circulaire economie De stad heeft een relatief sterke positie voor verschillende activiteiten die vallen onder de circulaire economie. Haarlem beschikt over gevestigde koplopers, anchor tenants en een toeleverantieen afnemersmassa in de regio van voldoende omvang. We versterken de sector in lijn met het programma Haarlem Circulair.
Pagina 43 van 58
Ondernemerschap inspirerende ondernemersstad Strategie
Stimuleren ondernemerschap en publiek-private samenwerking
Adequaat accountmanagement
Gerichte acquisitie
Optimaliseren ondernemersdienstverlening
In Haarlem is veel ondernemerschap te vinden. Talloze grote bedrijven die nu in Waarderpolder Haarlem Business Park gevestigd zijn, zijn ooit klein begonnen in de binnenstad. Ook heeft Haarlem een startup community en een bovengemiddeld aantal zzp’ers. 16% van alle werkenden is zzp’er ten opzichte van een landelijk gemiddelde van 12% en de verwachting is dat dit aandeel tot 2030 groeit tot ongeveer 20% 45. We zetten in op het behouden van bestaande bedrijven, faciliteren hen in hun groei, stimuleren startups en trekken nieuwe bedrijvigheid aan. We werken nauw samen met bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en belangenbehartigers om te zorgen voor een optimaal ondernemingsklimaat in een hoogwaardige stedelijke omgeving. Dit doen we onder andere via publiekprivate samenwerkingsverbanden, zoals de Centrum Management Groep, Parkmanagement Waarderpolder en de Bedrijven Investeringszones (BIZ).
We zijn een betrouwbare en goede partner voor het bedrijfsleven. We willen weten wat er bij de grote en snelgroeiende bedrijven speelt, welke toekomstplannen zij hebben en welke behoeften er zijn op bijvoorbeeld het gebied van huisvesting. We faciliteren hen zo goed mogelijk bij hun ontwikkeling, vanuit de idee dat zij de meeste werkgelegenheid bieden. Daarnaast richten we ons actief op de sterke en kansrijke sectoren voor Haarlem en op innovatieve concepten. We verzorgen adequaat accountmanagement, optimale dienstverlening en goede informatievoorziening. We werken professioneel, zijn proactief en denken mee. De accountmanagers zijn voor bedrijven de ingang bij de gemeente. Ze zijn zichtbaar en vindbaar. Accountmanagement is één van de belangrijkste instrumenten om bestaande bedrijven te behouden, partijen en initiatieven te verbinden, de kracht van de stad te benutten en kansen voor nieuwe en innovatieve bedrijvigheid te verzilveren.
We versterken de economische structuur door gerichte acquisitie. Bij het aantrekken van nieuwe werkgelegenheid zetten we in op kennisintensieve (stuwende) bedrijven in de kansrijke sectoren. Dit kunnen ook dependances zijn van grotere bedrijven en organisaties.
De ondernemersdienstverlening verbeteren we door een goed functionerend ondernemersloket, zowel fysiek als online. We leveren toegevoegde waarde, werken klantgericht en effectief. We verbeteren onze communicatie richting ondernemers en communiceren helder en transparant.
Pagina 44 van 58
Ondernemerschap inspirerende ondernemersstad Strategie
Acties: 2020-2024 Naast de reguliere werkzaamheden geven we uitvoering aan de economische visie in de periode 20202024 met de volgende acties:
•
pstellen en uitvoeren (vernieuwd) O beleid op het gebied van toerisme, detailhandel, startups en reclamebeleid.
•
ctualiseren Convenant A Waarderpolder Haarlem Business Park.
•
ersterken bestaande publiekV private samenwerkingsverbanden (o.a. CMG, BIZ-en, Parkmanagement Waarderpolder) en verkennen mogelijkheden voor een BIZ vastgoedeigenaren binnenstad.
•
ptimaliseren (digitaal) O ondernemersloket.
• Stimuleren ondernemers-
bijeenkomsten en organiseren bedrijfsbezoeken en burgemeesterbijeenkomst met grote werkgevers.
Onder voorbehoud van extra capaciteit en middelen:
• Opzetten en uitvoeren actief
accountmanagement bestaande bedrijven.
•
oortzetten acquisitie, gericht V op het aantrekken van kennisintensieve en stuwende bedrijvigheid.
Pagina 45 van 58
Ondernemerschap inspirerende ondernemersstad Acties
Profileren trotse werkstad
Pagina 46 van 58
“ “
“Haarlem heeft prachtige bedrijven die heel mooie producten of diensten leveren, zowel nationaal als internationaal. Dit moeten we veel meer laten zien en met trots uitdragen.” Falco Bloemendal, centrummanager Centrum Management Groep (CMG)
“OV-knooppunten zijn dé sleutels tot aantrekkelijke werkgebieden. Haarlem zou vol moeten inzetten op de ontwikkeling hiervan. Deze plekken zijn zeer gewild als vestigingslocatie. Goede bereikbaarheid is belangrijk voor klanten en het aantrekken en behouden van talent. Bovendien kan Haarlem zichzelf hiermee meer positie geven in de MRA.” Merijn Everaarts, oprichter Dopper en initiatiefnemer duurzame broedplaats Oceans
Pagina 47 van 58
Profileren trotse werkstad
Uitdaging: Haarlem op de kaart als werkstad De Metropoolregio Amsterdam (MRA), waarvan Haarlem deel uitmaakt, wordt gezien als belangrijke motor van de Nederlandse economie en één van de Europese economische topregio’s. In de MRA zijn 300.000 bedrijven gevestigd, die goed zijn voor 1,5 miljoen banen. De MRA kent al jaren een bovengemiddeld economische groei ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De kracht van de MRA is een combinatie tussen de hoge kwaliteit van leven met aantrekkelijke stedelijke voorzieningen en een hoogwaardige diensteneconomie. De MRA kenmerkt zich door de sterke sectoren als creatieve industrie, tech, life sciences and health, financiële dienstverlening en hoogwaardige logistiek. De aanwezigheid van luchthaven Schiphol, de haven
van ons economisch kapitaal, zorg dragen voor elkaar, inspelen op het veranderende klimaat, verbinden van onze opgaven met betere bereikbaarheid en ruimte maken in ons landschap47.
Haarlem is centrumgemeente van de regio Zuid-Kennemerland, die gevormd wordt samen met de gemeenten Zandvoort, Heemstede en Bloemendaal. Voor de westkant van de MRA vormt Haarlem een belangrijk centrum voor de consument verzorgende economie. Het landschap met de lange kustlijn, uitgestrekte duinen en bossen en de rijkdom aan cultuurhistorie zorgen voor een aantrekkelijk woon- en leefklimaat. De regio wil deze kwaliteit beschermen en benutten.ZuidKennemerland zet in op het versterken van het landschap, beter benutten
Haarlem staat vooral bekend om het fijne woonklimaat, de diversiteit aan winkels en horeca, en het rijke culturele aanbod. Haarlem als werken ondernemersstad zit minder tussen de oren, terwijl de stad economisch gezien veel potentie heeft om verder te ontwikkelen en zichzelf meer op de kaart te zetten.
Pagina 48 van 58
Profileren trotse werkstad Uitdaging
van Amsterdam en de uitstekende digitale connectiviteit zijn belangrijke uitgangspunten voor economische ontwikkelingen. De MRA zet in op een veerkrachtige, inclusieve en schone economie46.
Ambitie: een zichtbaar en dynamisch economisch kerngebied in de MRA We willen dat Haarlem een zichtbaar en dynamisch economisch kerngebied in de MRA is. We profileren en positioneren Haarlem als dé creatieve stad van toegepaste innovatie, met focus op de circulaire en duurzame economie, technologie en gezondheid. We dragen actief bij om van de MRA een veerkrachtige, inclusieve en schone economie48 te maken en helpen daarmee de internationale concurrentiepositie te versterken. Haarlemse successen maken we meer zichtbaar en dragen we met trots uit. Dit bevordert het behouden en aantrekken van nieuwe bedrijven en talent.
Visual toekomstbeeld Oostpoort
Pagina 49 van 58
Profileren trotse werkstad Ambitie
Strategie: actief positie pakken op uitdagingen in de regio Actielijnen Haarlem positioneren als creatieve stad van toegepaste innovatie
We zetten in op meer economische samenwerking tussen de regio’s Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer. Hierdoor versterken we de westkant van de MRA. We benutten kansen om gezamenlijk tot oplossingen te komen voor bovenlokale (maatschappelijke) opgaven.
We positioneren de stad op het gebied van toegepaste innovatie met focus op de circulaire en duurzame economie, technologie en gezondheid. Dit koppelen we aan de hoge woon- en leefkwaliteit met aantrekkelijke stedelijke voorzieningen en de aanwezigheid van talent.
Pagina 50 van 58
Profileren trotse werkstad Strategie
Versterken samenwerking westkant MRA
Acties: 2020-2024 Naast de reguliere werkzaamheden geven we uitvoering aan de economische visie in de periode 20202024 met de volgende acties:
•
pzetten digitaal ondernemersO platform Haarlem.
•
ctief positie pakken in A economische platformen zoals Regionaal Economisch Platform Zuid-Kennemerland, Plaform Economie MRA, Plabeka en Amsterdam Economic Board.
Onder voorbehoud van extra capaciteit en middelen:
•
Pagina 51 van 58
Profileren trotse werkstad Acties
nderzoek naar gezamenlijke O business marketing en aansluiting bij Amsterdam in Business met gemeenten Zuid-Kennemerland en IJmond.
Pagina 52 van 58
Uitvoering samen doen
Uitvoering: samen doen Voor de uitvoering zetten we nadrukkelijk in op samenwerking met bedrijven, talent, kennis- en onderwijsinstellingen en andere overheden. De komende jaren versterken we ons ecosysteem, zoeken we meer verbindingen en werken we gezamenlijk aan maatschappelijke opgaven. Lopende initiatieven die passen bij de visie bouwen we verder uit. We benutten de bestaande samenwerkingsverbanden en netwerken, en breiden die uit waar nodig. We versterken de samenwerking met de regio’s Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer (westkant MRA), de Provincie Noord-Holland en de MRA als geheel. Afhankelijk van de maatschappelijke opgave kiezen we het gewenste schaalniveau. We doen regionaal wat kan, en lokaal wat moet.
het nemen van initiatieven, het inzetten van budgetten en capaciteit, en het delen van risico’s.
We dagen ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen en andere partijen uit om samen met ons te werken aan een duurzame, inclusieve en vitale stad met een sterke lokale en regionale economie. We hebben prachtige creatieve en innovatieve bedrijven in Haarlem; er is veel kennis en kunde. Laten we de krachten nog meer bundelen.
De gemeente kan de visie niet alleen realiseren. Uitvoering is afhankelijk van de inzet van ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen en andere partijen in de stad en regio. Het gaat hierbij om
Pagina 53 van 58
Uitvoering samen doen
De rol van de gemeente bij de uitvoering richt zich vooral op: • innovatieve ontwikkelingen en initiatieven een impuls geven (o.a. launching customer) • partijen verbinden en samenwerking bevorderen • kansen signaleren en deze faciliteren • zorgen voor een aantrekkelijk ondernemings- en vestigingsklimaat • ondernemerschap behouden, stimuleren en aantrekken • beleidskaders stellen en toepassen (o.a. via bestemmingsplan, ontwikkelovereenkomsten)
Economische Agenda: 2020-2024 De snelheid waarmee veranderingen plaatsvinden betekent dat we enerzijds niet alles kunnen overzien, en anderzijds flexibel moeten blijven. Daarom maken we een economische agenda met acties voor telkens vier jaar. Zo zorgen we ervoor dat onze acties goed afgestemd blijven op trends en ontwikkelingen in de economie en de samenleving. De opgenomen ‘Acties 2020-2024’ bij de groeibepalende factoren vormen samen met de reguliere werkzaamheden de agenda voor de komende jaren.
Monitoren van resultaten
We vinden het belangrijk dat we onze resultaten bewaken. Om dit te kunnen doen werken we onze ambities, actielijnen en acties uit naar meetbare doelen. In 2020 voeren we een 0-meting uit. Op basis hiervan gaan we jaarlijks monitoren. We maken hierbij gebruik van zoveel mogelijk economische data en statistische gegevens die bekend zijn bij de gemeente en in de regio.
De jaarlijkse monitor geeft inzicht in de economische prestaties van Haarlem. Op basis van de uitkomsten sturen we desgewenst onze acties bij. Ook nemen we periodiek de stand van zaken met partijen in de stad door, bijvoorbeeld in de vorm van rondetafelgesprekken of themabijeenkomsten. In 2025 wordt de Economische Agenda 2020-2024 geëvalueerd. Deze evaluatie kan aanleiding geven om nieuwe actielijnen te formuleren en geeft richting aan de inhoud van de Economische Agenda voor de periode 2025-2029.
De reguliere werkzaamheden zijn onder andere: • Beleidsontwikkeling, -advisering en -uitvoering • (bestuurlijke) Advisering over economische ontwikkelingen en initiatieven • Uitvoering geven aan coalitieprogramma • Deelname aan interne en externe werk- en projectgroepen • Deelname in publiek-private samenwerkingsverbanden zoals Centrum Management Groep, Bedrijven Investerings Zones en Parkmanagement Waarderpolder • Contact onderhouden met en verbinden van partijen in de stad en regio • Regionale afstemming in diverse platformen, zoals Platform Economie MRA, Plabeka, Regionaal Economisch Overleg ZuidKennemerland, Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond, G40-gemeenten en Vereniging Nederlandse Gemeenten.
Pagina 54 van 58
Uitvoering samen doen
We meten de voortgang via de Economische monitor Haarlem en in samenhang met de indicatoren van de Programmabegroting en Groei van Haarlem.
Bronnen
Voetnoten
Bronnen
Voetnoten
Economische Monitor Haarlem 2019
1 3 5 8 11 18
4
Stec Groep, Werken aan een toekomstbestendige economie, 18 november 2019
2 3 12 13 14 17 28 30 36 37 38 39 40 41 44 45 15 In februari 2020 is het onderzoek naar de toekomst van Waarderpolder Haarlem Business Park afgerond. Daarin wordt een uitspraak gedaan in hoeverre en onder welke omstandigheden na 2028 het eventueel mengen van wonen en werken mogelijk is.
Groeipotentie: Studie naar wonen, voorzieningen, werken en mobiliteit, 9 april, Groei van Haarlem Monitor Plabeka 2018-2019
6 7 9 10
UWV Regio in Beeld Zuid-Kennemerland en IJmond, oktober 2019
16
Omnibus Haarlem, 2019
22
Gemeente Haarlem, afdeling DIA, 2019
23
Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam, 2019
24 ‘Vanaf 2012 neemt het buitenlands migratiesaldo derhalve sterk toe en dragen buitenlandse migranten het meest bij aan de bevolkingsgroei in de MRA.’
Coalitieakkoord Duurzaam Doen 2018-2022
25
19 Op basis van kengetallen voor de verdeling van banen naar opleidingsniveau per sector (bron: CBS, 2019). Lokaal kunnen deze kengetallen afwijken van de werkelijkheid. 20 Bij die inschatting is rekening gehouden met twee onderliggende ontwikkelingen: Landelijk groeit het aantal hoger opgeleiden, terwijl het aantal lager opgeleiden afneemt. Scholieren en studenten ‘stapelen’ meer en ‘een leven lang leren’ wordt actief gestimuleerd. De huizenprijzen in Haarlem en omgeving zijn bovengemiddeld ten opzichte van zowel Nederland als de MRA en blijven naar verwachting stijgen. 21 Kanttekening: Er zijn naast opleidingsniveau (lager, middelbaar, hoger) geen gegevens beschikbaar over opleidingstype (alpha, bèta, gamma) of -richting. In de praktijk kan daarin ook een match of mismatch zitten. Een volledige match op lokaal niveau is vaak ook niet haalbaar en vanwege het schaalniveau niet werkbaar. Gemeenten zijn in de regel geen zelfvoorzienende geografische gebieden en maken onderdeel uit van het regionale, nationale en internationale geheel. Wel is het vanuit de mobiliteitsopgave zinvol om de mismatch tot een minimum te beperken.
34 LISA (2019); bewerking Stec Groep 42 Onder ‘anchor tenants’ verstaan we grote, toonaangevende en innovatieve bedrijven, die voor een belangrijke het profiel van hun omgeving bepalen en vanwege hun financiële slagkracht, aanwezige kennis en/of grote hoeveelheid goederen-/grondstoffenstromen cruciaal zijn voor gezamenlijke investeringen of samenwerkingsprogramma’s. In Haarlem vallen onder industriële anchor tenants bijvoorbeeld bedrijven als TEVA, MSD en NS Treinmodernisering; een niet-industriële anchor tenant is het Spaarne Gasthuis. 43 Met name Business Park Waarderpolder beschikt over de gunstige combinatie van een hoge economische waarde voor de regio en de aanwezigheid van alle randvoorwaarden voor de ‘economie van morgen’, waar de circulaire economie onder valt (Stec Groep, 2018).
Clusterstrategie Creatieve Industrie 2014-2020, Amsterdam Economic Board
27
29 https://www.kunsten92.nl/wp-content/uploads/2019/07/ Artikel-in-ESB-door-de-Heide-Goetheer-Poliakov-4-juli-2019.pdf?utm_source=MailingLijst&utm_medium=email&utm_campaign=17-07-2019 Participatieverslag Economische visie Haarlem, 2019
30
Gemeente Haarlem, Visie Innovatie(strategie) & ICT; Initiëren, omarmen en faciliteren met behoud van waarden, 14 februari 2019
31
SDG Nederland & SDG United Nations
32
https://www.amsterdameconomicboard.com/uitdaging/gezondheid#about
33 35
MRA, concept-MRA agenda 2.0, Agenda voor een toekomstbestendige en evenwichtige metropool, 25 oktober 2019
46 48
Concept Zuid-Kennemeragenda, 10 september 2019
47
Pagina 55 van 58
Bronnen en voetnoten
26 Stichting Panopticon wil academisch onderwijs mogelijk maken in de voormalige gevangenis De Koepel
Overige bronnen: • Haarlem Klimaatneutraal 2030 • Haarlem Circulair 2040 • Haarlem Aardgasvrij 2040 • Klimaatakkoord Parijs • Klimaatzaak Urgenda, 2018 • Provinciebeleid Economische Zaken/Rijksbeleid Economische Zaken
Pagina 56 van 58
Bronnen en voetnoten
Fotografie: Hans Guldemond Jurriaan Hoefsmit Edo Landwehr Parkmanagement Waarderpolder Haarlem Marketing Gemeente Haarlem Vormgeving: BuroIk
Pagina 57 van 58
Colofon
www.haarlem.nl/ondernemen
Actieplan Detailhandel en Horeca 2020 t/m 2022
Colofon
Samenvatting Het Actieplan Detailhandel en Horeca 2020 t/m 2022 formuleert acties die nodig zijn om de leefbaarheid en economische vitaliteit te verbeteren of in stand te houden. Het gaat hier om de acht winkelgebieden die onderdeel uitmaken van de hoofdwinkelstructuur in Haarlem: Binnenstad, Generaal Cronjéstraat, Amsterdamstraat, Marsmanplein, Westergracht, Zijlweg, Centrum Schalkwijk en het Prinses Beatrixplein.
Actieplan Detailhandel en Horeca 2020 t/m 2022 is een initiatief van gemeente Haarlem.
© Stad & Co november 2020
In Haarlem zou in 2020 het gemeentelijk Detailhandelsbeleid 2016 - 2020 worden geactualiseerd. Vanwege de coronacrisis is er behoefte aan een meer actiegerichte aanpak. Daarom is gekozen voor het opstellen van een actieplan waarin wordt ingespeeld op de actualiteit. In totaal gaat het om 76 acties voor de gemeente en partners in de stad. Daarvan hebben 31 acties een hoge urgentie wat betekent dat deze direct in 2020/2021 worden opgepakt. Er zijn 30 acties met een middelhoge urgentie welke worden opgestart in 2022. Tot slot zijn er 15 acties met een lage urgentie. Deze zijn ‘nice to have’ en vallen buiten de looptijd van dit actieplan. Een deel van de acties draagt direct bij aan het beperken van de gevolgen van de coronacrisis. Dit zijn zichtbare korte termijn acties die belangrijk zijn voor Haarlem zoals: Promoten online platform HaarlemseWinkels.nl Vergroten digitale zichtbaarheid fysieke winkels Horecapersoneel inzetten in de zorg Ook zijn er meer omvattende acties met een langere looptijd (tot na 2022) die ervoor zorgen dat de winkelgebieden ook na de coronacrisis aantrekkelijk zijn. Een voorbeeld hiervan is het verkennen van de mogelijkheden voor de transformatie binnenstad. Het Actieplan Detailhandel en Horeca 2020 t/m 2022 is samen met partners in de stad gemaakt.
Om te komen tot concrete acties hebben we de ambities en doelstellingen van de gemeente Haarlem gekoppeld aan de wensen en behoeften van detailhandel- en horecaondernemers, vastgoedeigenaren, bezoekers en andere stakeholders. Dit deden we middels deskresearch, een online enquête onder ondernemers, vastgoedeigenaren en stakeholders, een bezoekersenquête en meerdere online bijeenkomsten. De volgende actielijnen zijn voor ieder winkelgebied relevant gebleken: economische vitaliteit, aanbod, samenwerking en communicatie, promotie en marketing, bereikbaarheid, veiligheid en inrichting en onderhoud van de openbare ruimte. De winkelgebieden verschillen onderling en daardoor verschillen de acties per actielijn. De uitvoering van de acties ligt zowel bij de gemeente als bij de diverse partners in de stad.
Samenvatting
Pagina 3 van 110
MARSMANPLEIN
00 Inhoud 01 Inleiding 6 02 Impact corona 9 03 Actiepunten per winkelgebied 17 Binnenstad 18
GENERAAL CRONJESTRAAT
Generaal Cronjéstraat 30 Amsterdamstraat 42 Marsmanplein 48 Westergracht 56 Zijlweg 62 04 Gebieden in ontwikkeling 70
ZIJLWEG AMSTERDAMSTRAAT
Centrum Schalkwijk 71 Prinses Beatrixplein 71
WESTERGRACHT
BEATRIXPLEIN BINNENSTAD
05 Uitvoering en borging 72 Dankwoord 74 Bijlage 1 Aanpak en proces 76 Bijlage 2 Verdieping flankerend beleid 80 Bijlage 3 Vragenlijst enquêtes 88 Bijlage 4 Respons enquêtes per winkelgebied 108 Bijlage 5 Geraadpleegde documentatie 110
SCHALKWIJK 4 van 110
Inhoud
Pagina 5 van 110
Samen met de stad
01 Inleiding Het coronavirus leidt overal ter wereld tot onzekerheid en daardoor nieuwe uitdagingen. Hoe te overleven in deze tijd? En daarna: hoe verder? In Haarlem zou dit jaar het gemeentelijk Detailhandelsbeleid 2016 – 2020 worden geactualiseerd. Vanwege de coronacrisis is er behoefte aan een meer actiegerichte aanpak op korte termijn. Daarom is gekozen voor het opstellen van een Actieplan Detailhandel en Horeca 2020 t/m 2022. Met dit actieplan kan worden ingespeeld op de actualiteit met acties met als doel bij te dragen aan aantrekkelijke winkelgebieden in Haarlem. Ook voor de langere termijn. De ambitie is om de leefbaarheid en economische vitaliteit te verbeteren of in stand te houden. Niet alleen belangrijk voor ondernemers, maar ook voor inwoners en bezoekers van de winkelgebieden.
Acht winkelgebieden In de gemeente Haarlem bestaat de hoofdwinkelstructuur uit 8 grote winkelgebieden: • Binnenstad • Generaal Cronjéstraat • Amsterdamstraat • Marsmanplein • Westergracht
6 van 110
Inleiding
• • •
Zijlweg Centrum Schalkwijk Prinses Beatrixplein
De verwachting is dat de hoofdwinkelstructuur het hardst wordt getroffen door de coronacrisis. Dit plan beschrijft voor alle 8 gebieden de relevante acties die nodig zijn op korte en (middel)lange termijn. Een deel van de acties draagt direct bij aan het beperken van de gevolgen van de coronacrisis. Dit zijn zichtbare korte termijn acties die belangrijk zijn voor Haarlem zoals: • • •
Promoten online platform HaarlemseWinkels.nl Vergroten digitale zichtbaarheid fysieke winkels Horecapersoneel inzetten voor in de zorg
Ook zijn er meer omvattende acties met een langere looptijd (tot na 2022) die er voor zorgen dat de winkelgebieden ook na de coronacrisis aantrekkelijk zijn. Een voorbeeld hiervan is het verkennen van de mogelijkheden voor de transformatie binnenstad.
Het Actieplan Detailhandel en Horeca 2020 t/m 2022 is samen met de stad gemaakt. Centrum Schalkwijk en Prinses Beatrixplein worden allebei herontwikkeld. Er is daarom in een eerder stadium een participatietraject geweest met gesprekken met ondernemers en vastgoedeigenaren over de acties en wensen van het nieuw te ontwikkelen gebied. De uitkomst van dit traject is geanalyseerd en relevante acties staan beschreven in dit actieplan. Voor de andere zes winkelgebieden is ook uitgebreid desk research gedaan van bestaande rapporten en beleidsstukken. Ook bevroegen we ondernemers in detailhandel en horeca, vastgoedeigenaren, ambtenaren en andere stakeholders met een online enquête in het voorjaar van 2020. Daaropvolgend is in een online bijeenkomst samen met ondernemers besproken wat voor hen de belangrijkste thema’s en acties zijn. Ook hebben we straatinterviews gehouden met bezoekers in de zes winkelgebieden om ervaringen en wensen op te halen. Voor ieder gebied is een eigen uitwerking gemaakt met concrete, heldere en realistische acties voor de korte en middellange termijn (2 jaar).
Voor alle acht de winkelgebieden zien wij de acties als gelijkwaardig en even relevant. Het Detailhandelsbeleid Regio Zuid-Kennemerland 2018-2023 en de Economische Visie Haarlem zijn belangrijke kaders voor dit actieplan. Markten en standplaatsen In Haarlem zijn er verschillende weekmarkten zoals de zaterdagmarkt op de Grote Markt en donderdagmarkt in de Florisstraat. De markt(en) en standplaatsen zijn aanvullend op het reguliere aanbod van Detailhandel en Horeca. Zij dragen bij aan de dynamiek van de stad. Tegelijk vragen zij om ruimte. Door de toename van de leegstand in winkelgebieden streeft de gemeente daarom niet naar een toename van (week)markten. In dit actieplan worden markten en standplaatsen niet meegenomen.
Wat staat er in dit actieplan? Voordat we de bevindingen en acties toelichten, bespreken we eerst in hoofdstuk 2 de gemeten impact van de coronacrisis in Haarlem. Welke gevolgen van de coronacrisis ervaren de lokale ondernemers, welke acties hebben ze al ondernomen en waar hebben ze nog behoefte aan. We vertalen deze behoeften naar concrete actiepunten voor de korte termijn, die in elk van de winkelgebieden van toepassing zijn. In hoofdstuk 3 zoomen we verder in op de eerste zes winkelgebieden. We starten steeds met een beschrijving en de gemeentelijke ambitie voor het gebied, gevolgd door de belangrijkste actielijnen voor het gebied. Vervolgens gaan we in op thema’s die in het gebied van toepassing zijn, en formuleren per thema concrete acties. Aan het einde van ieder hoofdstuk staat een totaaloverzicht van alle te ondernemen acties in het gebied, waarin we ook aangeven wie verantwoordelijk is voor de uitvoering
of coördinatie van bepaalde acties en hoeveel urgentie eraan wordt gegeven. In hoofdstuk 4 staan de acties voor Centrum Schalkwijk en het Prinses Beatrixplein. In hoofdstuk 5 bespreken we wat ervoor nodig is om de benoemde acties samen tot uitvoering te brengen en hoe we dit kunnen borgen voor de langere termijn. In bijlage 1 presenteren we welke onderzoeksmethode ten grondslag ligt aan het actieplan. Bijlage 2 biedt een verdieping op een aantal thema’s die op meerdere gebieden van toepassing zijn, zoals economische vitaliteit en vergroening. In bijlage 3 vindt u de vragen die zijn gesteld in beide enquêtes. In bijlage 4 is per winkelgebied informatie te vinden over de respondenten van de enquêtes. Tot slot, biedt bijlage 5 een overzicht van de geraadpleegde (beleids) stukken waar dit actieplan op aansluit.
Inleiding
7 van 110
Hoofdvraag Hoe kunnen de winkelgebieden in de hoofdwinkelstructuur aantrekkelijk blijven voor inwoners, ondernemers en bezoekers? Uitgangspunten van de gemeente zijn hiervoor: • De winkelgebieden compact maken en zorgen voor minder leegstand • Het toevoegen van andere functies om de verblijfsduur van bezoekers te verlengen • Het toevoegen van andere functies die het winkelgebied kunnen versterken en voor meer bezoekers zorgen • Het toevoegen van andere functies die bijdragen aan het behouden van de werkgelegenheid • Het digitaal zichtbaarder maken van fysieke winkels
Urgentie en indicatieplanning Er is per winkelgebied een totaallijst opgesteld met acties, waarbij per actie een indicatie wordt meegegeven van urgentie (hoog, middel of laag). Deze urgentie is zorgvuldig tot stand gekomen via een integrale afweging door gemeente. De urgentie van de acties is beoordeeld op basis van noodzaak en impact in afstemming met betreffende afdeling en gebiedsmanagement. De nummering (per gebied startend met de eerste letter van het gebied ) geeft inzicht in de hoeveelheid maar zegt niets over urgentie.
Actie op korte- en middel(lange)termijn is belangrijk voor het behoud van een aantrekkelijke, toekomstbestendige en vitale economie. Waar mogelijk en waar nodig starten we daarom met acties vooruitlopend op de bestuurlijke besluitvorming. In totaal gaat het om 76 acties voor de gemeente en partners in de stad. Daarvan hebben 31 acties een hoge urgentie wat betekent dat deze direct in 2020/2021 worden opgepakt. Er zijn 30 acties met een middelhoge urgentie welke worden opgestart in 2022. Tot slot zijn er 15 acties met een lage urgentie. Deze zijn ‘nice to have’ en vallen buiten de looptijd van dit actieplan. Er zijn veel goede ideeën opgehaald tijdens de participatie. De acties met lage urgentie wilden we niet verloren laten gaan, maar het is niet haalbaar om binnen twee jaar alles op te pakken. Temeer omdat er ook vanwege de coronacrisis voortdurend nieuwe ontwikkelingen en initiatieven oppoppen, waar we als gemeente op willen kunnen inspelen. Onverwachte wendingen rondom coronacrisis kunnen van invloed zijn op de mate waarin en wijze waarop acties kunnen worden uitgevoerd. Ook kunnen zij leiden tot het tussentijds maken van andere keuzes.
02 Impact corona Landelijke impact en inzichten
Versnelde ontwikkelingen Het belang van een integrale visie op transformatie voor het behoud van een aantrekkelijke en levendige kernwinkelgebieden in steden en dorpen is groter dan ooit. De detailhandel had voorafgaand aan de coronacrisis al te maken met een grote uitdaging vanwege veranderend consumentengedrag en de groei van het online winkelen. De toename van horeca heeft het overschot aan winkelmeters toen enigszins kunnen opvullen, maar ook hier trad verzadiging op. Het vallen van ‘gaten’ in (winkel)gebieden was voorafgaand aan de coronacrisis al een reëel probleem. Leegstand zal alleen maar verder toenemen als het steunpakket voor ondernemers stopt. Ondanks dat transformatie voor veel gemeenten steeds belangrijker wordt, kampen ook zij met de gevolgen van de coronacrisis. Transformatie is een dure opgave en de coronacrisis veroorzaakt, naast het verergeren van de leegstand, ook een aanslag op de gemeentekas.
8 van 110
Inleiding
Trends Hieronder schetsen we een aantal trends op het gebied van detailhandel en horeca die ook van toepassing zijn in de Haarlemse winkelgebieden. Detailhandel • Veel gebieden zijn te groot opgezet (winkelvloeroppervlak) voor de mensen die ze daadwerkelijk bedienen (al kwetsbaar voorafgaand aan de coronacrisis) • Winkeloppervlak daalt in vrijwel alle branches en centra. • Hoe groter het winkelgebied, hoe groter de afname van bezoekers. Retailers zullen langdurig te maken krijgen met een lager aantal bezoekers. De middelgrote steden hebben daar minder last van omdat mensen er nu meer voor kiezen om aankopen te doen in hun eigen winkelgebied/ centrum.
Impact corona
9 van 110
> Vervolg detailhandel • Kleinere gemeenten en buurtcentra (met een supermarkt) lopen goed. Mensen blijven graag in de vertrouwde omgeving hun boodschappen doen. • Op dit moment is er meer winkelruimte dan dat er winkels zijn (leegstand). Een goed evenwicht in vraag en aanbod vraagt om het verdichten van winkelmeters (minder winkelmeters) in een gebied. Hierin moeten duidelijke keuzes worden gemaakt en concrete acties op worden ingezet. • Men verwacht dat er voor de komende jaren enkel marktvraag ontstaat voor dagelijkse winkels in groeiregio’s en voor het segment wonen. • Ook 50-plussers hebben het online shoppen ontdekt vanwege de lockdown. Online gaan wordt voor ondernemers steeds belangrijker. Zelfstandige ondernemers en kleine ketens beschikken minder vaak over digitale mogelijkheden en online concurrentiekracht. Horeca • Conjunctuurgevoelig • Nederlandse cijfers: de horeca draait 57% minder omzet in het eerste en tweede kwartaal 2020 dan in dezelfde periode in 2019. De omzet van hotels daalde met 70 procent, van restaurants met 58% en van fastfoodservice met 29%. • Koninklijke Horeca Nederland (KHN) geeft aan dat ook bij heropening van de eet- en drinkgelegenheden voor veel ondernemers een verliesgevende situatie is met de instandhouding van de 1,5 meter maatregel en terughoudendheid van gasten.
• Binnenlands toerisme biedt kansen; door corona blijven meer mensen tijdens vakantie in eigen land. • Het behoud van de versoepeling van terrasmogelijkheden in de winter kan een manier zijn om inkomsten te genereren in detailhandel en horeca. • Maaltijdbezorging was al een snel evoluerend segment. Door de coronacrisis kreeg het nog een extra zet in de rug. Ook openen steeds meer restaurants een webshop met ingrediënten of producten. Blurring horeca en detailhandel Een veelbesproken onderwerp rondom horeca en detailhandel is blurring: een menging van functies en branches zoals detailhandel, horeca, cultuur en dienstverlening. Denk hierbij aan een kledingwinkel waar een glaasje prosecco wordt geschonken voor de klanten, of een restaurant dat kookboeken verkoopt. In de meeste gevallen wordt blurring gezien als
10 van 110
Impact corona
een kans om te innoveren en draagt het bij aan de aantrekkelijkheid van de straat of gebied, en kan het zorgen voor een langere verblijfsduur van klanten. Sommige horecaondernemers beschouwen blurring echter als oneerlijke concurrentie en het handhaven van de drank- en horecaregelgeving blijft lastig. Blurring is formeel (nog) niet toegestaan, mede vanwege maatschappelijke bezwaren. Het onderwerp heeft de aandacht van de Rijksoverheid, en er is in meerdere gemeenten mee geëxperimenteerd, maar er is nog geen besluit over genomen. De gemeente Haarlem heeft besloten zich ten opzichte van blurring neutraal op te stellen en een eventuele wettelijke regeling af te wachten. Inzichten De onzekerheid die deze tijd met zich meebrengt, kan ook een doorbraak betekenen voor samenwerking en het vormen van nieuwe coalities in (winkel)gebieden. Alleen gezamenlijke slagkracht doet slagen. • Gemeente Haarlem ziet het belang van een actieve sturende rol en centrale coördinatie om transformatie niet alleen over te laten aan de markt, pandeigenaren en ondernemers. • Het concreet maken van ontwikkelmogelijkheden en alternatieve functies van winkelgebieden naar marktpartijen zoals vastgoedeigenaren. Dit geeft perspectief, vertrouwen en inzicht in het investeren in deze nieuwe mogelijkheden.
• Het verhogen van kennis over de mogelijkheden die de Omgevingswet biedt voor ondernemers, kan kansen geven voor nieuwe initiatieven die bijdragen aan vitale (winkel)centra. • Samenwerking met ondernemers aan lokale online platforms zorgt voor een gezamenlijke infrastructuur, ultiem gemak bij de klant en verbeteringen in professionaliteit en functionaliteit. • Leegstand en het wegvallen van functies als detailhandel en horeca biedt ook kansen voorandere (gemeentelijke) opgaven en ambities. Denk aan klimaatadaptatie, afval(hubs), vergroening en duurzame energie. Deze aspiraties vragen om een investering maar kunnen (winkel) gebieden ook extra aantrekkelijk maken.
•
Bronnen •
Naar vitale (winkel)centra: toekomstperspectief in crisistijd (Stec Groep, mei 2020)
•
KHN onderzoek ‘Corona-virus ernstige bedreiging voor
•
Binnen een maand
horeca’ (23 juni 2020)
11%
Over 1 - 3 maanden
De coronacrisis zal nog meer gaten in onze binnensteden
•
1%
Over 3 - 6 maanden
schieten (Cees-Jan Pen in Financieel Dagblad, 4 juni 2020)
15% 11%
Over 6 - 9 maanden
Lokale impact
Over meer dan 9 maanden
7%
N.v.t.
De coronacrisis heeft ook in Haarlem een flinke impact gehad op detailhandel en horeca. Via de Stakeholdersenquête 2020 hebben we inzicht gekregen in de aard en omvang van deze impact voor 6 Haarlemse winkelgebieden. Hieronder de belangrijkste bevindingen:
Ik weet het (nog) niet
26%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
Figuur 2: Wanneer komt uw organisatie, op basis van uw huidige inschatting, in financiële problemen?
Onzekerheid over duur coronacrisis Het is vooral de onzekerheid over de duur van de coronacrisis dat het voor velen niet mogelijk is een inschatting te maken over de financiële status. Wat wellicht meespeelt bij het inschatten van de financiële gevolgen is dat een groot deel van ondernemers gebruik maakte van het steunpakket van het kabinet met tijdelijke financiële maatregelen. In totaal zijn er maar 37 ondernemers die bij elke regeling aangeven zich (nog) niet te hebben aangemeld, deze niet nodig te hebben of er niet voor in aanmerking te komen (zie Figuur 3). Kortom, voor velen zal de coronacrisis een (enorme) impact hebben op de organisatie en het voortbestaan ervan.
Financiële schade Ondanks dat de coronacrisis voor enkele ondernemers positief uitpakt, kampt het grootste deel met (financiële) problemen. De impact op de organisatie is voelbaar in (van hoog naar laag) een derving van omzet, het verlies van bestaande klanten en zaken. Met als gevolg het wegvallen van afzetmarkt en opdrachten en moeite met het betalen van de vaste lasten. Meer dan een derde van de bevraagde ondernemers uit Haarlem verwacht dat de financiële schade 26 tot 50 procent van de jaaromzet bedraagt. 40%
40%
29%
35% 30%
30%
20%
Ne
NOW
25%
Ko TOGS (€ 4000)
16%
15%
(No
TOZO (gift)
11%
Aa
10% 5% 0%
0% - 25% 26% - 50% 51% - 75% 76% - 100%
Aa
TOZO (lening)
3%
Aa Uitstel belastingbetaling
N.v.t.
Figuur 1: Welk percentage van uw verwachte jaaromzet bedraagt uw
0%
verwachte financiële schade (ten gevolge van de coronacrisis)?
20%
40%
60%
80%
100%
Nee, niet nodig
NOW
Kom ik niet voor in aanmerking TOGS (€ 4000)
(Nog) niet aangemeld
TOZO (gift)
Aangemeld, nog geen reactie
“Afhankelijk van de duur en het al dan niet weer (lening) verscherpen van de maatregelenTOZO gaan we al dan niet failliet.” Uitstel belastingbetaling – Ondernemer detailhandel, Generaal Cronjéstraat
0%
20%
Aangemeld, niet toegewezen Aangemeld, wel toegewezen 40%
Figuur 80% 3: Aanvragen 60% 100% en toekenningen financiële regelingen
Impactanalyse gevolgen van de coronacrisis op non-food retail (in opdracht van de Retailagenda i.s.m. INretail en NRW, uitgevoerd door onderzoeksbureau QenA)
Impact corona
11 van 110
“Deze crisis is bedreigend doordat met name niet duidelijk is wat de toekomst brengt. Komt er een tweede golf, blijven bezoekers weg, blijven sponsoren ‘overeind’ en kunnen we volgend jaar wederom een beroep op hen doen. Daarbij biedt het ook kansen: reflectie leidt tot nieuwe inzichten en werkwijzen.” – Medewerker culturele organisatie
Reeds ondernomen acties Terrasuitbreiding gemeente Haarlem De horeca in Haarlem krijgt veel te verduren met de aanhoudende coronamaatregelen. De gemeente wil hen, binnen de mogelijkheden, ondersteunen om het omzetverlies zoveel mogelijk te beperken. Het college van burgemeester en wethouders had de terrasuitbreidingen eerder al toegestaan en verlengd tot 25 oktober. Per 6 oktober besloot het college deze te verlengen voor zo lang de 1,5 meter maatregelen in de horeca gelden, en zijn tijdelijke overkappingen van terrassen vanaf 25 oktober toegestaan onder voorwaarden. Zie voor meer informatie: https://www. haarlem.nl/terrassen-tijdens-de-coronaperiode/
Terrasteam gemeente Haarlem Sinds 1 juni 2020 is er een terrasteam en een e-mailadres (terras@haarlem.nl) ingericht om vragen en verzoeken van ondernemers met betrekking tot de uitbreiding van terrassen te kunnen beantwoorden. Dit team bestaat uit ambtenaren van o.a. vergunningen, handhaving en het gebied en bekijkt de haalbaarheid van aanvragen. Er wordt snel geschakeld en integraal afgestemd. Daarnaast is er een wekelijkse evaluatie van de coronamaatregelen, waarin veiligheid, handhaving, VTH, gebied en communicatie deelnemen. Er wordt wekelijks bepaald in hoeverre maatregelen kunnen/ moeten worden opgeschaald of afgeschaald.
12 van 110
Impact corona
Actieplan Grote Binnensteden Om de grote binnensteden vitaal te houden, werken INretail, Koninklijke Horeca Nederland, Fashion Grootwinkelbedrijf, de Centrummanagement Academy en dertien grote Nederlandse steden, waaronder Haarlem, aan het Actieplan Grote Binnensteden. Doel is om met zes maatregelen de bezoekersaantallen weer op een gezond niveau te krijgen, zonder dat dit ten koste gaat van de veiligheid: bezoekersmanagement, gespreid bezoek aanmoedigen, inzet op parkeren en bereikbaarheid, doorpakken met veilig, verantwoord en gastvrij winkelen, meedenken met kostenbesparing en kennisuitwisseling.
Coronaprotocol ondernemers en uitstel betaling Ook door ondernemers zijn verschillende acties ondernomen. Ondernemers troffen massaal hygiënemaatregelen, stelden een coronaprotocol op of treffen andere fysieke maatregelen. Daarnaast werd door bijna de helft van de ondernemers om uitstel van betaling of kostenverlaging gevraagd bij de eigenaar of verhuurder van het pand. Ook kostenverlaging op veel andere gebieden van de bedrijfsvoering – zoals marketing, operationeel en investeringen – werden de uitgaven zo laag mogelijk gehouden. Ondernemers zijn actief op zoek gegaan naar nieuwe manieren om inkomsten te genereren. Hygiënemaatregelen
77%
Coronaprotocol
66%
Overige fysieke maatregelen
58%
Over het algemeen zijn de ondernemers zeer tevreden met de ondernomen acties door mede-ondernemers en de gemeente. Men vindt dat er zowel in de winkels/ zaken als buiten voldoende is ondernomen om ze ‘coronaproof’ te maken.
Promotie en marketing in coronatijd Campagne Haarlem Marketing Gemeente Haarlem wil bezoekers aantrekken om ondernemers en culturele instellingen te steunen en voor het behoud van een levendig centrum. Haarlem Marketing heeft zowel van de gemeente Haarlem als van de BIZ Binnenstad Haarlem extra budget gekregen om een campagne te realiseren voor de pijlers van de stad. Winkelen, gastronomie, cultuur en de omgeving maakt Haarlem uniek. Deze campagne is in eerste instantie gericht op de lokale/regionale bezoeker met mogelijkheid tot opschaling naar (inter)nationaal niveau. De strategie wordt noodgedwongen steeds aangepast aan de actuele situatie rond corona en veiligheid. Binnen de lokale/regionale campagne wordt aandacht gegeven aan spreiding in ruimte en tijd, o.a. door ook meer onbekende, onontdekte plekken mee te nemen in de informatie op de website. Zodra de situatie rond drukte en veiligheid het toelaat, wordt de campagne verder landelijk (en mogelijk op termijn ook internationaal) uitgerold met een focus op meerdaags verblijfsbezoek van maandag tot en met donderdag. Haarlem 775 jaar In het najaar van 2020 wordt met Haarlem 775 de verjaardag van de stad gevierd. Een mooie promotie voor de stad, die daarom – in aangepaste vorm met corona-maatregelen – doorgang vindt.
Campagne Haarlem Marketing – Dit wil je niet missen! Doel: aantrekken lokale en regionale bezoekers op de pijlers horeca, winkels, cultuur en ligging, met aandacht voor spreiding in tijd en ruimte. Platform: digitale welkomstborden, sociale media, website, posters in de regionale reclameborden (MUPI’s) In samenwerking met: gemeente Haarlem, BIZ Binnenstad Haarlem en de Provincie Onderwerpen: horeca/terrassen, cultuur, cultuur voor kids en winkelcampagne.
Bezoekersmanagement In de Toeristische Koers (concept; zie bijlage 2) wordt het belang van bezoekersmanagement al genoemd. Juist nu extra belangrijk dat we bezoekers in goede banen leiden, meer met reserveringen werken en bezoekers meer proberen te spreiden in tijd en ruimte. Geen focus op het aantrekken van bezoekers op
Impact corona
13 van 110
zaterdag, maar hen verleiden om op een doordeweekse dag naar Haarlem te komen en via programmering de bezoekers te spreiden over verschillende plekken in de (binnen)stad. Kansen door corona Tot slot biedt corona ook kansen. Er wordt bijvoorbeeld meer thuisgewerkt, en dit biedt kansen om het bezoek aan de stad meer te spreiden. Ondernemers kunnen inspelen op de behoefte van thuiswerkers, door bijvoorbeeld werkplekken of vergaderplekken met lunch aan te bieden. Ook zijn er vanwege corona beperkte stagemogelijkheden in het hogere onderwijs. Dit biedt mogelijkheden om hen in te zetten voor vraagstukken in de winkelgebieden, waar zowel de ondernemers als de studenten baat bij kunnen hebben. Zie verderop in dit hoofdstuk het initiatief haarlemsewinkels.nl, waarin wordt samengewerkt met onderwijsinstellingen.
14 van 110
Impact corona
Haarlemsewinkels.nl HaarlemseWinkels.nl is een digitaal platform waar de consument bij lokale ondernemers zijn inkopen doet. Een groot aantal winkels is met dit concept inmiddels actief aan de slag gegaan. Veel mensen bestellen nu voor het eerst hun aankopen via internet en ervaren het gemak. Retailers zijn op hun beurt content met de extra online aankopen en met aanvullende diensten van de bezorgdienst Hurby. Gemeente Haarlem wil het platform HaarlemseWinkels.nl een extra stimulans geven, zodat er nog meer ondernemers gebruik van kunnen maken en zo hun omzet kunnen vergroten. Er is daarom een samenwerking opgestart met twee onderwijsinstellingen. Via praktijkopdrachten zullen studenten van het Nova College (opleiding retail) ondernemers adviseren en helpen met het online gaan op HaarlemseWinkels.nl. Daarnaast gaan studenten van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) ondersteuning bieden met de gebruikersvriendelijkheid en data-analyses van het platform.
Overzicht stadsbrede acties Hieronder bieden we suggesties en ideeën om op de korte termijn in Haarlem in te spelen op de coronacrisis. Ze zijn stadsbreed in te zetten. De acties zijn gebaseerd op zowel het huidige onderzoek als ervaringen in andere gemeenten. Ze hebben betrekking op promotie en marketing in coronatijd, coronaproof op straat en samen sterk. Voor elk van de acties die door 1 of meerdere winkelgebieden in gang kunnen worden gezet, wordt aangegeven welke partijen daaraan een bijdrage zouden kunnen leveren.
Promotie en marketing in coronatijd Stadsbrede acties
Wie
Urgentie
S1) De commercieel belangrijke feestmaand onder de aandacht brengen van de Haarlemmers en hen verleiden via een campagne om de Sint- en Kerstinkopen ook te spreiden. Bijvoorbeeld eerder starten met de campagne, zodat ook november een commercieel interessante maand wordt. Als de maatregelen dit niet toelaten inzetten op Koop Lokaal.
Haarlem Marketing Ondernemers (collectieven)
Hoog
S2) Zie voorgaande: ondernemers(collectieven) kunnen de commercieel belangrijke weken rond Sinterklaas en Kerst naar voren trekken en rekken. Behalve dat dit belangrijk is om de spreiding van bezoek te garanderen en de drukte in de straat te reguleren, is het commercieel interessant en kan het aanleiding zijn het gebied op een aantrekkelijke manier te profileren. Denk hierbij aan: extra sfeerelementen en rustplekken in de openbare ruimte (klanten zullen veel meer buiten staan te wachten), uitgiftepunten voor bestellingen, inpakservice buiten de winkel (niet aan de toonbank), beleving in het gebied, collectieve marketing, etc.
Ondernemers (collectieven)
Hoog
S3) De Koop Lokaal ontwikkeling verzilveren in Haarlem door hier nogmaals een campagne aan te wijden richting (nieuwe) bewoners, stadsbreed.
Ondernemerscollectieven i.s.m. Haarlemsewinkels.nl
Hoog
S4) Online zichtbaarheid van fysieke winkels verhogen (zie informatiekader Haarlemsewinkels.nl)
Ondernemerscollectieven i.s.m. Haarlemsewinkels.nl
Hoog
Impact corona
15 van 110
Coronaproof op straat Stadsbrede acties
Wie
Urgentie
S5) Per gebied een schouw verrichten (naar behoefte van de lokale ondernemers) en noteer proactief knelpunten m.b.t. de huidige en eventueel toekomstige coronamaatregelen. Denk aan ruimtegebrek en smalle doorgangen waar 1,5 meter niet kan worden gegarandeerd, obstakels (uitstallingen en fietsnietjes op onhandige plekken), (alternatieve) fietsparkeermogelijkheden, signing, mogelijkheden voor terrasuitbreiding, etc. Mogelijkheden en acties noteren, gezamenlijk aanpakken en erover communiceren via de online kanalen.
Bestaand evaluatieteam (wekelijks overleg): veiligheid, handhaving, VTH, gebiedsteam communicatie
Hoog
S6) Proactief bepalen wat de looproutes kunnen zijn in de verschillende winkelgebieden en denk na over hoe je deze (snel) zichtbaar kunt maken wanneer het aan de orde is.
Gemeente Haarlem i.s.m. ondernemers(collectieven)
Hoog
Stadsbrede acties
Wie
Urgentie
S7) Kansen verkennen die corona biedt, bijvoorbeeld qua aanbod voor thuiswerkers of een samenwerking met onderwijsinstellingen waar een behoefte is aan praktijk- of stageopdrachten. Een mooi voorbeeld hiervan is horecapersoneel inzetten in de overbelaste sector zoals zorg (VBZ.KAM en KHN).
Ondernemers (collectieven) VBZ.KAM en KHN
Hoog
S8) Een collectieve BIZ bijeenkomst/vergadering organiseren, met als thema samenwerking, om zo van elkaar te leren
Gemeente Haarlem BIZ-en Vastgoed eigenaren Ondernemers
Hoog
03 Actiepunten per winkelgebied
Samen Sterk
16 van 110
Impact corona
Pagina 17 van 110
Binnenstad Een rijke historie, prachtige monumenten, een rijk aanbod van restaurants, cafés en gezellige terrassen. Musea, hofjes en een mooie ligging vlak bij het Spaarne. Met een heel divers winkelaanbod heeft de binnenstad van Haarlem een grote aantrekkingskracht op bewoners, bezoekers uit de regio en toeristen uit binnen- en buitenland.
18 van 110
Binnenstad
Ontwikkelingen Binnenstad
Samenwerking
Ondanks dat de binnenstad van Haarlem een enorme aantrekkingskracht heeft op inwoners en bezoekers, verdienen de volgende ontwikkelingen aandacht: • De coronacrisis raakt de detailhandel (met name de non-food sector) en de horeca- en cultuursector zwaar. • De gemeente heeft nog geen zicht op de impact die de outlet factory (opening november 2020) heeft op de winkels in de binnenstad.
Gemeente Haarlem werkt in de binnenstad samen met verschillende partijen aan de ambities: • Centrum Management Groep (CMG) • Haarlem Centraal • Koninklijke Horeca Nederland (KHN) • Vereniging Eigenaren Binnenstad Haarlem (VEBH) • BIZ Binnenstad Haarlem • Samen Veilig Ondernemen (SVO) • Culturele instellingen
Ambitie gemeente Haarlem
Actielijnen Binnenstad
De ambitie van Gemeente Haarlem voor het winkelgebied in de binnenstad is ervoor zorgen dat Haarlem een aantrekkelijke, vitale en toekomstbestendige stad blijft voor bewoners, bezoekers en ondernemers. De focus ligt op het aantrekkelijk houden van de binnenstad via onder andere: het terugdringen van leegstand, het vergroten van de online zichtbaarheid van fysieke winkels, meer groen in de stad en het verbeteren van het parkeren van fietsen.
Voor een aantrekkelijke en vitale binnenstad zien we de volgende aandachtspunten: • Economisch vitaal • Samenwerking en communicatie • Promotie en marketing • Bereikbaarheid per auto en fiets • Inrichting en onderhoud openbare ruimte
Binnenstad
19 van 110
Acties
Acties • B1) Verkennen behoefte en mogelijkheden transformatie Binnenstad. Voor deze opgave volgt een apart voorstel in 2021.
•
B2) Zorgen voor meer financiële slagkracht , bewustwording en het verkennen van draagvlak voor het opzetten van een eigenaren-BIZ. Besluit wenselijkheid/draagvlak eigenaren-BIZ uiterlijk medio 2021.
•
B3) Het communiceren van best practices op gebied van samenwerking tussen eigenaren en huurders.
Economisch vitaal Om ervoor te zorgen dat de binnenstad van Haarlem in de toekomst economisch vitaal blijft, moeten er verschillende stappen worden gezet. Vooral de aanpak van leegstand en de transformatie van panden ziet Gemeente Haarlem als ontwikkeling en kwam ook naar voren in de stakeholdersenquête.
“Laten we het centrum tot ‘belevingsgebied’ verklaren en meer groen en rustplekken buiten creëren evenals voldoende toiletten.” – Ondernemer detailhandel, binnenstad
Leegstand Zowel bezoekers als stakeholders in de binnenstad geven veel prioriteit aan de aanpak van leegstand.
Project Terugdringen Leegstand Binnenstad Al vanaf 2019 ging het project Terugdringen Leegstand
Project Terugdringen Leegstand Binnenstad Doelstelling: zorgen voor een evenwicht in vraag en aanbod in de (fysieke) detailhandelssector in de binnenstad van Haarlem
Tijdsperiode: 2019 – 2020 (met uitloop in 2021) Stuurgroep: Haarlem Centraal, VEBH en de gemeente Werkgroep: centrummanager, gemeente en Haarlem Centraal Kartrekker: CMG
20 van 110
Binnenstad
Binnenstad van start met als doel evenwicht creëren in vraag en aanbod in de fysieke detailhandelssector in de binnenstad van Haarlem. Na een inventarisatie van leegstaande panden en de afname van een enquête onder 50 eigenaren van leegstaande panden, zijn er voor 2020 meerdere nieuwe acties geformuleerd. Een aantal van deze acties, nemen we mee in dit actieplan.
Wonen boven winkels Tussen 2010 en 2015 werd met het project Wonen boven winkels - waarvoor de gemeenteraad een budget beschikbaar stelde van 1 miljoen euro circa 200 woningen boven winkels gerealiseerd in de binnenstad. De subsidieregeling stopte in 2016 toen het budget was besteed. Omdat er nog steeds veel leegstaande verdiepingen zijn boven winkels in de binnenstad, wordt wonen boven winkels de komende jaren weer gestimuleerd. Hiervoor is €50.000 per jaar gereserveerd tot en met 2022. In het Plan van Aanpak Wonen boven Winkels 2020 – 2022 staan concrete acties geformuleerd, met als kernvraag: Hoe kan gemeente Haarlem samen met partners in de binnenstad wonen boven winkels stimuleren, met als doel bij te dragen aan de woonbehoefte in de binnenstad en de vitaliteit en aantrekkelijkheid van de winkelstraten?