20220153073 Mail + reactie mbt Leegstand in de binnenstad - voorbeeld Schiedam (tbv publicatie)

Van: Anne-Marie vd Burgh <avdburgh@haarlem.nl> Verzonden: maandag 7 februari 2022 16:27 Aan: 'wobbevanzoelen@annemax.nl' <wobbevanzoelen@annemax.nl>; Griffiebureau <griffiebureau@haarlem.nl> CC: Marieke van den Helder <mvandenhelder@haarlem.nl>; Marry von Balluseck <m.v.balluseck@haarlem.nl>; Jessica van Dijk <jvandijk@haarlem.nl> Onderwerp: FW: Antwoord op mail Anne&Max Geachte heer van Zoelen, Hartelijk dank voor uw email en bijgevoegd artikel over Schiedam. U geeft hierin 2 punten aan: 1. Haarlem mist in mijn optiek een echt gezicht maar ook veel aandacht kan besteed worden aan meer wonen (o.a. studenten) en vooral werken in de binnenstad. 2. In Schiedam hebben ze een duurzaam beleid hoe om te gaan met o.a. leegstand in de binnenstad. Vanuit hun kracht en historie hebben ze een invulling gevonden. Zo’n invulling hebben we in Haarlem ook nodig: Waar staat de stad voor, Wat is de kracht van de stad, Hoe wordt dat vertaald naar het winkel / woon / werk / horeca aanbod in de binnenstad” Ook in Haarlem hebben wij beleid voor de door u genoemde punten. Graag verwijs ik u hiervoor naar: De Economische Visie Haarlem. Het actieplan Detailhandel & Horeca 2020-2022 Het door STEC Groep uitgevoerde onderzoek Nieuw perspectief voor de Haarlemse hoofdwinkelstraten.

De pilot Grote Houtstraat (flexibele bestemmingen voor langdurig leegstaande panden) Het project Wonen boven winkels Het plan van aanpak transformatie binnenstad Haarlem. Daarnaast werkt de gemeente op dit moment, samen met STEC Groep en de partners uit de stad, aan een vitaliteitsplan voor de binnenstad.

Hiervoor hebben we op 16 februari as. een digitaal binnenstadsatelier georganiseerd om van alle betrokkenen te horen wat de ideeën zijn vanuit ieders expertise, en hoe we kunnen samenwerken om te zorgen dat de Haarlemse binnenstad aantrekkelijk en vitaal blijft. U bent van harte welkom op deze avond. Voor meer informatie, het programma en de wijze van aanmelden verwijzen wij u graag naar de ingesloten uitnodiging. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Anne-Marie van der Burgh Gemeente Haarlem Beleidsmedewerker

Afdeling ECDW, team economie E: avdburgh@haarlem.nl T: 0235113763 M:0646215335 Ma 8-di 8-wo 8-do 8-vrij 4

Van: Wobbe van Zoelen <wobbevanzoelen@annemax.nl> Verzonden: donderdag 3 februari 2022 13:05 Aan: Griffiebureau <griffiebureau@haarlem.nl> Onderwerp: Inspiratie voor Haarlem: hoe om te gaan met o.a. leegstand in de binnenstad Beste Commissie Ontwikkeling, In Schiedam hebben ze een duurzaam beleid hoe om te gaan met o.a. leegstand in de binnenstad. Vanuit hun kracht en historie hebben ze een invulling gevonden. Zo’n invulling hebben we in Haarlem ook nodig: - Waar staat de stad voor - Wat is de kracht van de stad - Hoe wordt dat vertaald naar het winkel / woon / werk / horeca aanbod in de binnenstad Haarlem mist in mijn optiek een echt gezicht maar ook veel aandacht kan besteed worden aan meer wonen (o.a. studenten) en vooral werken in de binnenstad. Ik hoop dat het artikel inspireert. https://vastgoedjournaal.nl/news/54064/schiedam-als-lichtend-voorbeeld-in-de-leegstandsaanpak

Tot we koffie drinken, vriendelijk gegroet! Wobbe van Zoelen M: 06-41105208 T: 023-5512212 W: www.annemax.nl KVK: 54970407 BTW: 8515.10.887.B.01

Beste ondernemers, Op dit moment werkt de gemeente Haarlem aan een vitaliteitsplan voor de binnenstad. De Haarlemse binnenstad staat onder druk door de coronacrisis en structurele trends zoals online winkelen. Gemeente Haarlem wil daarom goed luisteren naar uw ideeën om de binnenstad zo aantrekkelijk en vitaal mogelijk te houden. Het vitaliteitsplan heeft een aantal doelen: • toenemende leegstand te voorkomen, • perspectiefbieden voor nieuwe economie en ondernemerschap, • stimuleren van een goed klimaat voor bestaande ondernemers en vastgoedpartijen en • gerichte versterking van kwetsbare delen in de binnenstad. Deze opgave kunnen we alleen gezamenlijk het hoofd te bieden. Gemeente Haarlem nodigt u daarom graag uit voor het Digitale Binnenstadsatelier. Datum: woensdag 16 februari 2022 Tijd: 19.30-21.00 uur Programma: 19:30 uur 19:35 uur 20:00 uur

Introductie door wethouder Robbert Berkhout, portefeuillehouder economie Toelichting vitaliteitsplan: wat en waarom? Kansen voor versterking van de Haarlemse binnenstad: Haarlemse spelers aan het woord 20:45 uur Vitale binnenstad 2030: hoe ziet deze eruit en om welke concrete acties vraagt dat? 21:00 uur Afronding Het programma wordt begeleid door Martijn Exterkate van STEC Groep. We hebben diverse Haarlemse partijen en initiatieven uitgenodigd om ervaringen te delen. Doel van de bijeenkomst: Hoe kunnen we samenwerken om te zorgen dat de Haarlemse binnenstad aantrekkelijk en vitaal blijft? Tijdens deze bijeenkomst kunt u, vanuit uw eigen expertise input geven. We stellen hiermee concrete acties op. De opbrengst van deze bijeenkomst wordt verwerkt in het Vitaliteitsplan Binnenstad. Wilt u deelnemen? Stuur dan een mail naar avdburgh@haarlem.nl U ontvangt dan tijdig een link waarmee u kunt deelnemen aan de bijeenkomst. Met vriendelijke groet, Namens de gemeente Haarlem, Cecile Hubers Gebiedsmanager Centrum

Economische visie Haarlem







Pagina 2 van 58

Dank De Economische visie Haarlem en bijbehorende agenda 2020-2024 zijn tot stand gekomen via een integrale aanpak en intensief participatietraject met de stad. De participatie heeft tot doel om een gemeenschappelijke visie te creëren en draagvlak voor een gezamenlijke uitvoering. De visie bouwt verder op de Economische Agenda Samen Doen 2016. Om een goed beeld te krijgen van de wensen voor de ontwikkeling van werkgelegenheid en ondernemerschap, is de gemeente in het najaar van 2019 in gesprek gegaan met ondernemers, koepelorganisaties, belangenverenigingen en kennis- en onderwijsinstellingen. Dit is gebeurd via een kwalitatieve en kwantitatieve aanpak. Er zijn interviews en rondetafelgesprekken gehouden en er is een online ondernemersenquête uitgezet. We hebben veel inspirerende en goede ideeën opgehaald. Uit dit traject bleek grote betrokkenheid van ondernemers en andere partijen bij onze stad, en veel positieve energie om mee te denken en te doen. Dank daarvoor.







Pagina 3 van 58

Inhoud

Aanleiding

5

Visie

6

Ruimte 10 Woon-werkstad in balans

Ondernemerschap Haarlem, inspirerende ondernemersstad

20

Innovatie Creatieve stad van toegepaste innovatie

29

Uitvoering Samen doen

52

Bronnen

55

Profileren 46 Haarlem, trotse werkstad





Pagina 4 van 58



Inhoud

38

Talent Stad van (jong) talent

Aanleiding De aanleiding voor de visie is het ruimtegebrek voor bedrijven, de mismatch op de arbeidsmarkt en de vereiste transities voor een duurzame economie. De economische groei in de afgelopen jaren leverde Haarlem veel nieuwe bedrijven en werkgelegenheid op. Vanaf 2017 ligt de economische groei boven de 3% per jaar. Dat zorgt voor een banengroei van meer dan 2% per jaar1. In 2018 zien we een robuuste groei met bijna 2.400 nieuwe banen (+3,5%) en 900 nieuwe bedrijven (+5.9%), dit is inclusief zzp’ers. Ondanks deze positieve ontwikkeling staat Haarlem voor een aantal grote uitdagingen.

• We willen een gezonde arbeidsmarkt, maar personeelstekorten, mismatches op de arbeidsmarkt en onvoldoende aansluiting met

het onderwijs bemoeilijken dit. Ook sluiten het aanbod aan banen en het profiel van de beroepsbevolking onvoldoende op elkaar aan. Haarlemmers gaan steeds vaker buiten de stad werken waardoor de woon-werkpendel toeneemt. • We willen een duurzame en circulaire economie. Dit vraagt om versnelling en innovatie op alle gebieden en in alle sectoren. Dat vraagt om een visie en aanpak.





Pagina 5 van 58



Aanleiding

• We willen voldoende werkgelegenheid in de stad. Ook als de stad gaat groeien. Om de huidige woonwerkbalans te behouden moeten er meer banen bij komen. Op dit moment zijn er door de schaarse ruimte te weinig mogelijkheden voor bedrijven om te groeien of zich te vestigen. Met de groei van de stad komt de ruimte verder onder druk te staan.

Visie Doel: behouden, stimuleren en aantrekken werkgelegenheid

De Economische visie Haarlem geeft richting aan het economisch beleid op de lange termijn en is leidend voor de versterking van het ondernemings- en vestigingsklimaat. Het doel is het behouden, stimuleren en aantrekken van werkgelegenheid. De visie draagt bij aan een duurzame, inclusieve en vitale stad. Duurzaam, want ecologisch verantwoord en gebaseerd op de circulaire economie. Inclusief, want toegankelijk en met gelijke kansen voor iedereen. Vitaal, want krachtig en levert een bijdrage aan welvaart en welzijn.

Aanpak: samen met de stad

Samenwerken, verbinden en de krachten bundelen staat voorop in onze aanpak om de visie om te zetten in daadkracht. We willen kansen signaleren, innovatie aanjagen en initiatieven zo goed mogelijk faciliteren. We koesteren de bijdrage die bedrijven en organisaties leveren aan de werkgelegenheid, innovatiekracht en dynamiek in onze stad. Als overheid kunnen wij de economie niet regisseren maar wel zorgen voor de best mogelijke randvoorwaarden voor het behouden, stimuleren en aantrekken van bedrijven. Uitvoering van de visie en agenda is afhankelijk van de inzet van bedrijven, kennisen onderwijsinstellingen en andere partijen in de stad en regio. Het gaat hierbij om het nemen van initiatieven, het inzetten van budgetten en capaciteit, en het delen van risico’s.

t oe•pas•sen (paste toe, heeft toegepast) 1 aanwenden, gebruiken 2 in praktijk brengen in•no•va•tie (de; v; meervoud: innovaties) 1 invoering van een nieuwigheid proef•tuin (de; m; meervoud: proef-tuinen) 1 gebied waar iets nieuws wordt uitgeprobeerd Bron: Van Dale

Haarlem is dé creatieve stad van toegepaste innovatie. De proeftuin om innovatie te testen, op te schalen en te vermarkten. Bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden werken samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke opgaven. Samen vormen deze partijen een krachtig ecosysteem, versterken de economie en werkgelegenheid en dragen bij aan een duurzame, inclusieve en vitale stad.

Nieuwe manier van denken en doen

Technologische ontwikkelingen, digitalisering en de overgang naar een circulaire en duurzame economie veranderen onze maatschappij en economie in een rap tempo. Deze maatschappelijke uitdagingen zetten aan tot een nieuwe manier van denken en doen. Voor bedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen is ruimte nodig om te kunnen experimenteren en innoveren. Om nieuwe of verbeterde producten en diensten te ontwikkelen en in te voeren. Dit vraagt om een flexibele overheid, die kan inspelen op de veranderende behoeften uit de stad.

Versnellen van transities

We zetten in op het versnellen van de circulaire transitie, energietransitie en digitale transitie. Dit doen we door het stimuleren en faciliteren van innovatie en het verbinden van partijen. Hierbij zien wij een fundamentele rol voor het ontwikkelen en toepassen van creativiteit en technologie. Door deze innovatieaanjagers te versterken en te verbinden aan verschillende economische sectoren, kunnen deze sectoren geholpen worden de noodzakelijke transities te maken en weerbaarder te worden.





Pagina 6 van 58



Visie

Visie: creatieve stad van toegepaste innovatie

Creativiteit Creativiteit is het vermogen om iets nieuws te zien, denken en doen. Een oplossing voor een probleem te vinden. Creativiteit is een belangrijke basis voor het ontwikkelen en toepassen van innovatie en ondernemerschap. Het verrijkt onderzoek, experiment en het toepassen van innovatieve oplossingen. In een toenemende technologisch gedreven maatschappij is het belangrijk om creatieve vermogens en talenten te blijven stimuleren en benutten.

Focus op toegepaste innovatie

Haarlem heeft een goede positie voor creatieve, dienstverlenende en kennisintensieve bedrijven, waaronder ICT. De hoge mate van ondernemerschap, de menselijke maat van de stad, (beroeps)bevolkingssamenstelling, kapitaalkrachtige omgeving en de ligging in de Randstad maken Haarlem een interessante omgeving voor toegepaste innovatie. De plek om innovaties te testen, de vertaalslag te maken naar een bredere toepassing en business cases te ontwikkelen.

Technologie Technologische ontwikkelingen zoals digitalisering, automatisering en robotisering veranderen het werk in alle sectoren. Bepaalde beroepen verdwijnen, nieuwe functies ontstaan en banen veranderen. Het daagt ondernemers uit om te kijken naar nieuwe business modellen en bedrijfsvoering. En werknemers om zich aan te passen aan een veranderende behoefte in kennis en vaardigheden. Het verantwoord toepassen van nieuwe technologie kan een belangrijke rol spelen in het oplossen van maatschappelijke uitdagingen.

Om de visie te realiseren zijn vijf groeibepalende factoren in beeld gebracht: ruimte, talent, innovatie, ondernemerschap en profileren. Deze zijn tot stand gekomen in samenspraak met ondernemers, koepelorganisaties, belangenverenigingen en kennis- en onderwijsinstellingen. Zij hebben aangegeven dat deze factoren cruciaal zijn voor een goed ondernemings- en vestigingsklimaat. Per groeibepalende factor is een ambitie en een strategie bepaald. Economische Agenda 2020-2024 Op basis van de strategie zijn per factor actielijnen opgesteld met bijbehorende acties voor de periode 2020-2024. Ook hierin is de input van de deelnemers verwerkt. De acties zijn te vinden bij de uitwerking van de groeibepalende factoren en vormen samen met de reguliere werkzaamheden (zie pagina 54) de Economische agenda 2020-2024.





Pagina 7 van 58



Visie

De sectoren ICT en creatieve industrie (incl. overige zakelijke dienstverlening) zijn goed voor 14.500 banen. Dit is 21,2% van het totaal aantal banen in Haarlem. Daarmee beschikt Haarlem over bovengemiddeld veel bedrijven in deze sectoren.

Groeibepalende factoren en actielijnen

Groeibepalende factoren

Innovatie aanjagers

Ruimte

Visie Doel

Aanpak

Creëren werkgelegenheid voor een duurzame, inclusieve en vitale stad.

Samen maken we de stad. Regionaal wat kan. Lokaal wat moet.

Onderwijs

Talent

MKB/Zakelijke dienstverlening

Ambitie: Inclusieve en toekomstbestendige arbeidsmarkt. Strategie: Talent behouden, ontwikkelen en aantrekken.

Technologie

Innovatie

Ambitie: Proeftuin voor toegepaste innovatie. Strategie: Innovatie aanjagen.

Ondernemerschap Ambitie: Optimaal ondernemersklimaat in een hoogwaardige stedelijke omgeving. Strategie: Faciliteren, stimuleren en verbinden.

Profilering

Ambitie: Een zichtbaar en dynamisch economisch kerngebied in de MRA. Strategie: Actief positie pakken op uitdaging in de regio.

Creativiteit

Circulaire economie/ Maakindustrie Bouw, industrie, handel, logistiek en dergelijke Detailhandel en horeca Toerisme en recreatie





Pagina 8 van 58



Visie

Creatieve stad van toegepaste innovatie.

Gezondheidszorg

Ambitie: Voldoende aantrekkelijke werkgebieden. Strategie: Borgen ruimte voor werken.

Actielijnen Ruimte

Talent

Innovatie

Ondernemerschap

Profileren

Strategie: Borgen ruimte voor werken.

Strategie: Talent behouden, ontwikkelen en aantrekken.

Strategie: Innovatie aanjagen.

Strategie: Faciliteren, stimuleren en verbinden.

Strategie: Actief positie pakken op uitdagingen in de regio.

Actielijnen: • Bestaande werkgebieden behouden en intensiveren.

Actielijnen: • Verbeteren aansluiting arbeidsmarkt en onderwijs.

Actielijnen: • Impact maken.

Actielijnen: • Behouden en versterken aantrekkelijke stad.

Actielijnen: • Versterken samenwerking westkant MRA.

• Inzetten op nieuwe multifunctionele woon-werkgebieden.

• Kwalitatieve match tussen beroepsbevolking en banen.

• Verbinden bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden.

• Benutten en versterken kansrijke sectoren.

• Haarlem positioneren als creatieve stad van toegepaste innovatie.

• Talent boeien en binden.

• Versterken creatieve industrie.

• Inspelen op internationalisering.

• Versterken innovatieve clusters op circulaire en duurzame economie, technologie en gezondheid.

• Versterken economische structuur. • Wonen en werken dichter bij elkaar, waar dat kan.

• Stimuleren ondernemerschap en publiekprivate samenwerking. • Adequaat accountmanagement. • Gerichte acquisitie. • Optimaliseren ondernemersdienstverlening.





Pagina 9 van 58



Visie

Ruimte

woon-werkstad in balans 





Pagina 10 van 58

 “

“Haarlem is een fijne stad om te werken. Momenteel zoeken we naar een nieuwe kantoorlocatie in een gebied waar het fijn is om te verblijven en waar je anderen makkelijk kunt ontmoeten. Dat bevordert de dynamiek om krachten te bundelen met andere bedrijven. Er liggen nog kansen voor de ontwikkeling van dit soort plekken in Haarlem.”

 “

Paul Molenaar, mede eigenaar Reshift, Haarlems mediabedrijf met circa 100 werknemers

“Het is uniek dat een monofunctioneel bedrijventerrein als Waarderpolder zo dicht bij een historische binnenstad ligt. Dat moeten we koesteren en intensiever benutten. Ook om de transitie naar een circulaire en duurzame economie te maken.” Hans van Eeden, architect en partner MAAK Haarlem





Pagina 11 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans

Uitdaging: te weinig ruimte voor groeien en vestigen Hoewel Haarlem van oudsher een woon-werkstad is, daalt het aantal banen ten opzichte van inwoners al jaren. Het doorbreken van deze trend vraagt om meer ruimte voor werken, zodat het aantal banen in verhouding kan meegroeien met het aantal nieuwe inwoners. Bestaande en potentieel nieuwe bedrijven geven aan dat er in Haarlem te weinig ruimte is om te groeien of zich te vestigen. En met het groeiende aantal inwoners komt ruimte om te werken verder onder druk te staan. In acht verschillende gebieden in Haarlem (ontwikkelzones) - waar nu circa 12.500 banen4 zijn - is het voornemen om 10.000 woningen te bouwen. Zonder beschikbare ruimte is het niet mogelijk om bedrijven te huisvesten, waardoor de hoeveelheid banen die de stad biedt aan inwoners (woonwerkbalans) verder afneemt. Inwoners van Haarlem worden afhankelijker van werkgelegenheid in de regio of daarbuiten. Dit heeft als gevolg dat de woon-werkpendel en daarmee het aantal verkeersbewegingen toeneemt. Ook bestaat de kans dat de economie steeds afhankelijker wordt van de verzorgende economie en toerisme, gericht op bewoners en bezoekers van de stad.





Pagina 12 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans Uitdaging

Woon-werkbalans verslechtert In 2018 had Haarlem 68.739 banen en 159.717 inwoners. Oftewel een woonwerkratio van 0,43 baan per inwoner; voor iets meer dan vier op de tien inwoners was er werk in eigen stad. In 2009 lag het aantal banen op 68.533, gelijk aan het niveau van 2018. De woon-werkratio was in dat jaar 0,462 per inwoner. Het aantal inwoners is in de afgelopen tien jaar dus sterker gestegen dan het aantal banen. Vanaf 2016 gaat het economisch wel weer beter en is het aantal banen ook licht toegenomen. Echter, met de groei van het aantal inwoners en de beperkte beschikbare ruimte voor werken, is de verwachting dat de woon-werkratio blijft dalen als we niks doen.

In 2019 hebben enkele Haarlemse bedrijven bij de gemeente aangegeven binnen een jaar te moeten verhuizen vanwege woningbouw ontwikkelingen, maar geen geschikte locatie te kunnen vinden. Zij vertegenwoordigen circa 550 banen met een ruimtevraag van zo’n 10.000 m2.

Ontwikkeling woon-werkratio Haarlem 2009-2018 200.000

0,47 0,46 0,45

150.000

0,44 0,43

100.000

0,42 0,41

50.000 0

0,40 0,39

2009 2010 2011

aantal inwoners

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

aantal banen

0,38

Bron: Economische monitor Haarlem, 2019

woon-werk ratio

Aantal banen per inwonertal in 2018 Zwolle ‘s Hertogenbosch Groningen Arnhem Maastricht Breda 100.000-300.000 inwoners Leiden Nijmegen Amersfoort Nederland Dordrecht Haarlem Almere Zaanstad Zoetermeer Purmerend

0,67 0,66 0,60 0,58 0,58 0,58 0,57 0,55 0,50 0,47

In vergelijking met andere steden scoort Haarlem laag op het aantal banen per inwoners. Het gemiddelde van Nederland is een woon-werkratio van 0,5 baan per inwoner.

0,43 0,42 0,42 0,41 0,34

Bron: LISA/CBS, bewerking gemeente Haarlem (2019)





Pagina 13 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans Uitdaging

0,78 0,67

De leegstand van het winkelruimte in Haarlem is afgenomen, van 4,6% in 2018 naar 3,6% in 2019. Dit ligt onder het landelijk gemiddelde van 8,2%. In Centrum Schalkwijk is nog geen sprake van een evenwichtige winkelmarkt omdat het winkelleegstandpercentage boven de 8% uitkomt. Met de uitvoering van de herontwikkelingsplannen in Centrum Schalkwijk kan dit wel bereikt worden11. In 2020 actualiseren we de Detailhandelsvisie Haarlem.

Kantorenmarkt op slot

De kantorenleegstand in de MRA is op 1 januari 2019 procentueel gezien het laagst in de regio Haarlem (8,3%) samen met Amsterdam (8,8%). Op basis van een prognose voor 2021 wordt voor de regio Haarlem een kantorenleegstand verwacht van 0% wat ver onder de benodigde doorstroomleegstand van 8% ligt (frictieleegstand). Om de kantorenmarkt weer gezond te maken is nieuwbouw van kantoren nodig5.

In de periode 2012-2018 is er meer dan 116.000 m2 (18%)6 van de kantorenvoorraad in Haarlem onttrokken door functiewijziging. En in de afgelopen twee jaar nam het gebruik van de kantorenvoorraad juist toe met bijna 13.000 m2. Per 1 januari 2019 kent de regio Haarlem een totale kantorenvoorraad van 583.800 m2, waarvan ongeveer 49.000 m2 (8%) leeg staat. Van de huidige beschikbare kantoorruimte is 35% incourant en staat inmiddels al langer dan drie jaar leeg7. De rest is vaak voorbestemd voor transformatie en in werkelijkheid niet beschikbaar. Bijna 30% van de leegstand in 2018 werd datzelfde jaar getransformeerd naar woningen8.

Meerlanden, binnen de MRA, de grootste transformatieambitie naar wonen van de MRA (13,8% van de huidige kantoorvoorraad)9. Daartegenover staat (nog) onvoldoende ‘hard’ planaanbod als vervangingsopgave.

Weinig beschikbaarheid op bedrijventerreinen

Op het gebied van bedrijventerreinen kent de regio Haarlem het meest intensieve ruimtegebruik van de MRA. Haarlem biedt 81 banen per hectare ten opzichte van het gemiddelde van 42 banen per hectare in de MRA. De regio heeft de laagste kantorenleegstand op bedrijventerreinen (6,8%) en het laagste leegstandspercentage voor industrieel vastgoed (2,5%)10. Voor bedrijventerreinen kent de regio Haarlem met 0,5 de laagste aanbodtransactie factor. Op Waarderpolder Haarlem Business Park zijn vrijwel alle gemeentelijke kavels verkocht, waaronder de Noordkop. Begin 2020 is in de Waarderpolder nog circa 4 hectare uit te geven, waarvan voor 2,77 hectare onderhandelingen lopen.





Pagina 14 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans Uitdaging

Regio Haarlem heeft na Amstelland-

Programma Groei van Haarlem: impact op werkgelegenheid

Haarlem heeft de ambitie om 10.000 woningen in acht ontwikkelzones te bouwen. Op basis van gemiddeld twee personen per woning is de verwachte bevolkingsgroei 20.000 inwoners. Met de groei van de stad dient de huidige woon-werkbalans van 0,43 baan per inwoner behouden te blijven (peildatum 2018: 68.739 banen, 159.717 inwoners). Bij 20.000 nieuwe inwoners gaat het om 8.600 nieuwe banen. Er vanuit gaande dat de bestaande werkgelegenheid behouden blijft. De omvang van de ruimtevraag is afhankelijk van het type werkgelegenheid. Een kantoorbaan met 18m2 ruimte per werknemer (MRA gemiddelde) is de meest efficiënte invulling. Bij 8.600 banen resulteert dit zodoende in een minimale ruimtevraag van circa 155.000 m2.

Het is complex om de precieze ruimtevraag te duiden aangezien deze afhankelijk is van verschillende factoren. Enerzijds ontstaat er binnen de ontwikkelzones additionele werkgelegenheid door een toename van het aantal voorzieningen. Anderzijds worden woningen ontwikkeld op locaties waar nu bedrijven zijn gevestigd, waardoor er behoefte ontstaat aan compensatie van deze bedrijfsruimte. De ruimtevraag voor werken hoeft niet enkel in de ontwikkelzones te worden opgelost. Er liggen kansen om bestaande werkgebieden te intensiveren en nieuwe werklocaties te ontwikkelen rondom OV-knooppunten, gericht op intensieve bedrijvigheid en stapelbare werkvormen. Het stationsgebied in het centrum en ontwikkelzones Oostpoort bieden hiervoor goede mogelijkheden.

Om de woon-werkbalans in de stad te behouden, en de daarmee benodigde ruimtevraag te faciliteren, is een stadsbrede en adaptieve aanpak wenselijk.

Overzicht ontwikkelzones Groei van Haarlem

Santpoort-Zuid Planetenlaan/ Orionweg

Bloemendaal Spaarndamseweg

Overveen

Aantal banen per stadsdeel in Haarlem in 2018 Centrum Zuidwest Oost Noord Schalkwijk Totaal

Bron: DIA, 2019

14.501 13.956 17.984 12.228 10.070 68.739

21,1% 20,3% 26,2% 17,8% 14,6% 100%

Zijlweg

Haarlem

Oostpoort

Spaarnesprong

Spoorzone Zuid-West

Schipholweg

Europaweg

Heemstede

Bron: Stedelijke strategie Groei van Haarlem

Cruquius





Pagina 15 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans Uitdaging

Ambitie: voldoende aantrekkelijke werkgebieden We vinden het belangrijk dat er voldoende werk is voor onze inwoners. Werk draagt bij aan een inclusieve samenleving, economische weerbaarheid en innovatiekracht, als ook aan een stedelijke dynamiek en kwaliteit van leven. We willen daarom dat Haarlem ook in de toekomst een woon-werkstad blijft. Om de woon-werkbalans te duiden, rekenen we met ‘baan per inwoner’. We werken met een bandbreedte van 0,43 (ondergrens) tot 0,5 (streefgetal) baan per inwoner. In de ideale situatie kunnen dus vijf op de tien Haarlemmers in de eigen stad werken. Bij een inwoner-aantal van 175.66512 in 2030 (beleidsarm) betekent dat het aantal banen ligt tussen 75.535 (0,43) en 87.832 (0,5). Om de werkgelegenheid in Haarlem te behouden en te laten groeien, zijn werklocaties nodig. Voldoende vierkante meters waar het aantrekkelijk is om te werken. Een duurzame en gezonde werkomgeving is voor bedrijven steeds relevanter13. We garanderen voldoende ruimte door bestaande werkgebieden te behouden en te intensiveren, en in te zetten op nieuwe multifunctionele woonwerkgebieden. Hiermee bedoelen we niet enkel de traditionele ‘kantoren in de plint’, maar interessante en levendige locaties. We willen dat bestaande en nieuwe werkgebieden kwalitatief aantrekkelijk zijn om te vestigen, te ondernemen en te verblijven.

Deze kwantitatieve en kwalitatieve voorwaarden zijn leidend bij het borgen van ruimte voor werken.





Pagina 16 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans Ambitie

Strategie: borgen ruimte voor werken Actielijnen Bestaande werkgebieden behouden en intensiveren

Inzetten op nieuwe multifunctionele woon-werkgebieden

Versterken economische structuur

Wonen en werken dichter bij elkaar, waar dat kan

De bestaande werkgebieden in Haarlem behouden we zoveel mogelijk. We onderzoeken hoe we de ruimte slimmer kunnen benutten, bijvoorbeeld door te verdichten en te verhogen. Met die uitkomsten kunnen we in bestaande werkgebieden meer werkruimte toevoegen. Kwaliteit is leidend, zowel ruimtelijk als qua openbare ruimte, voorzieningen, groen en bereikbaarheid. Bestaande werkgebieden moeten aantrekkelijker worden voor bedrijven om zich te vestigen, en voor talent om er te werken en te verblijven. Een voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van het voormalige Nieuwe Energie-terrein, Haarlemmer Stroom. Intensievere vormen van werken met een hoog aantal arbeidsplaatsen worden gestimuleerd. Als bestaande werklocaties worden getransformeerd zetten we in op vervanging van het aantal banen.

In nieuwe multifunctionele woonwerkgebieden is voldoende ruimte voor werken meegenomen. Deze hoogwaardige stedelijke gebieden met kennisintensieve bedrijvigheid concentreren we vooral rondom OV-knooppunten, zoals NS-station Haarlem Spaarnwoude, NS-station Haarlem Centrum en HOV Buitenrust Schalkwijk. Dit sluit aan bij de behoefte van bedrijven en talent. Waar wenselijk stimuleren we bijzondere kennisclusters. In aanloop hier naartoe benutten we de eventuele leegstaande ruimte voor placemaking en pop-up initiatieven om ter plekke meer dynamiek te genereren.

We versterken de economische structuur door ruimte te bieden aan hub-vorming (economische hotspots), proeftuinen en broedplaatsen, gericht op toegepaste innovatie. We behouden rauwe randjes en stimuleren creatieve en innovatieve clusters waarin bedrijven samenwerken met kennis- en onderwijsinstellingen en overheden. Deze clusters kunnen zowel sector- als opgavegericht zijn, hoewel gelijkgestemdheid geen voorwaarde is. Ze dragen bij aan een dynamisch, aantrekkelijk en onderscheidend ondernemings- en vestigingsklimaat in de stad. Als het nodig is, zetten we hiervoor gemeentelijk vastgoed in. Locaties met modulair, goedkoop huurvastgoed en flexibele ruimtelijke plannen (‘experimenteerruimte’) zijn kansrijk om innovatie aan te trekken14.

Waar mogelijk brengen we wonen en werken dichter bij elkaar. Dit versterkt Haarlem als aantrekkelijke stad voor bewoners, bedrijven en bezoekers. Hierbij gaat het om een evenwichtige groei met behoud van de stedelijke kwaliteit en de juiste balans tussen wonen, werken, voorzieningen, groen en mobiliteit. We omarmen nieuwe vormen van woon-werkmilieus die toekomstbestendig zijn en goed bij onze stad passen. Hierbij zien we ook kansen voor informele werklocaties, werken-aan-huis en bedrijfsverzamelgebouwen.





Pagina 17 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans Strategie

Monofunctionele werkfuncties Monofunctionele werkmilieus en gezoneerde locaties in Waarderpolder Haarlem Businesspark behouden we in beginsel voor werkfuncties die niet gecombineerd kunnen worden met wonen. Met name voor de regionale economie en de transitie naar een circulaire en duurzame economie zijn monofunctionele werkmilieus en gezoneerde locaties van groot belang15. Waarderpolder is het enige gebied in Haarlem dat ruimte biedt aan niet-mengbare functies en hoge milieucategorieën. In Oostpoort mengen we wonen en werken.





Pagina 18 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans Strategie

Acties: 2020-2024 Naast de reguliere werkzaamheden geven we uitvoering aan de economische visie in de periode 20202024 met de volgende acties:

•

 aciliteren place making en pop F up initiatieven, inclusief tijdelijke invulling leegstaand vastgoed.

•

•

Stimuleren en faciliteren creatieve

•

Borgen ruimte voor werken in

 pstellen ruimtelijk economisch O beleid, minimaal voorzien van een afwegingskader en kwaliteitscriteria voor verdichten, verhogen, stimuleren intensieve werkvormen en mate van functiemenging, met daarbij de randvoorwaarden voor vervanging van het aantal banen bij transformatie. De informatie maken we digitaal beschikbaar.

•  Inzetten op nieuwe,

multifunctionele woonwerkgebieden met hoogwaardige kennisintensieve werklocaties bij OV-knooppunten. Prioriteit hebben de locaties Oostpoort bij NSstation Haarlem Spaarnwoude en het stationsgebied bij NS-station Haarlem Centrum. Daarnaast zetten we in op het toevoegen van werkgelegenheid rondom HOV Buitenrust Schalkwijk.

onder andere Groei van Haarlem en Omgevingsvisie Haarlem.

Onder voorbehoud van extra capaciteit en middelen:

•

Onderzoek naar een kennisintensieve werkzone met hoge banenintensiteit in het zuidelijk deel van Waarderpolder Haarlem Business Park, tussen Oostpoort en NS Treinmodernisering.





Pagina 19 van 58



Ruimte woon-werkstad in balans Acties

en innovatieve clusters waarin bedrijven samenwerken met kennis- en onderwijsinstellingen en overheden, gericht op toegepaste innovatie.

Talent

stad van (jong) talent 





Pagina 20 van 58

 “  “

“Het is belangrijk dat Haarlem aantrekkelijk is voor jongeren en studenten. En dat zij hier als starter op de arbeidsmarkt kunnen blijven wonen en werken. Alleen door een goede balans op de arbeidsmarkt blijft de Haarlemse economie vitaal en de ‘quality of life’ hoog.” Daniëlle Leentjes, teammanager Hogeschool Inholland

“Als je naar de arbeidsmarkt kijkt, zie je voor de toekomst een grote vraag op allerlei gebieden. Door een intensieve samenwerking met UWV, gemeente, onderwijsinstellingen en bedrijven in de stad zorgen we voor een betere aansluiting van talent op de arbeidsmarkt, door te investeren in scholing. En zo zorgen we voor een leven lang leren.” Rob van Hooven, UWV Werkbedrijf Haarlem





Pagina 21 van 58



Talent stad van (jong) talent

Uitdaging: tekorten op de arbeidsmarkt De aanwezigheid van talent speelt een steeds grotere rol bij de locatiekeuze van bedrijven. Om te kunnen blijven concurreren en groeien hebben bedrijven behoefte aan goed opgeleide werknemers op alle niveaus. De vraag naar arbeid verandert door flexibilisering, digitalisering, technologische innovatie en bijvoorbeeld de transitie naar een circulaire en duurzame economie. Hiervoor zijn andere vaardigheden nodig. De krapte op de arbeidsmarkt neemt bovendien toe door de vergrijzing en mismatches op de arbeidsmarkt, waarbij vraag en aanbod onvoldoende aansluiten. Werkgevers worstelen met het vinden van geschikt personeel, met als gevolg dat productiebelemmeringen ontstaan. Dit is niet alleen in Haarlem zo, maar ook landelijk. Personeelstekorten in Haarlem zijn er in diverse sectoren. De grootste tekorten doen zich voor in de techniek en ICT. En ook in het onderwijs en de zorg nemen de openstaande vacatures toe. Per sector verschilt het gevraagde opleidingsniveau. Praktisch geschoold personeel wordt vooral gevraagd voor technische, administratieve en dienstverlenende functies of banen in de transport en logistiek. In sectoren zoals zorg en welzijn, onderwijs en ICT worden met name theoretisch geschoolde werknemers gezocht16. In Haarlem zien we ook een groeiende mismatch tussen het banenaanbod en het profiel van de beroepsbevolking.

Er zijn relatief veel praktisch geschoolde banen tegenover veel theoretisch geschoolde inwoners, en dit verschil neemt toe17. Enerzijds komt dit omdat de betaalbaarheid van de woningen afneemt waardoor groepen met een laag- en middeninkomen steeds moeilijker in de stad kunnen wonen. Anderzijds omdat er relatief weinig kennisintensief werk is. Ondernemers in Haarlem laten verder weten dat de aansluiting tussen het onderwijsaanbod en de behoeften vanuit het bedrijfsleven verbeterd kan worden. Vooral op het gebied van digitalisering en technologische ontwikkelingen. De hoge woningprijzen worden als een risico ervaren voor een toekomstbestendige economie.





Pagina 22 van 58



Talent stad van (jong) talent Uitdaging

Mismatch banenaanbod en beroepsbevolking wordt groter

Er zijn meer praktische banen dan dat bij de beroepsbevolking past. Het aantal theoretisch geschoolden binnen de beroepsbevolking in Haarlem is bovengemiddeld ten opzichte van de MRA. In Haarlem is 51% van de inwoners theoretisch geschoold, terwijl het gemiddelde in de MRA 34% bedraagt.

Uit de ontwikkeling van de woon-werkpendel in de periode 2009-2018 blijkt dat het aantal Haarlemmers dat in de provincie Utrecht werkt flink is gestegen. Ook nam tot 2016 de pendel naar Zuid-Holland toe. Het woon-werkverkeer naar Haarlemmermeer daalt sinds 2014. De pendel naar de overige regio’s bleef vrij constant. Waar de Haarlemmers werken1 2009-2018

Haarlem Overig Zuid-Kennemerland IJmond Regio Amsterdam Haarlemmermeer Overig Noord-Holland Provincie Utrecht Provincie Zuid-Holland Overig Nederland Naar Buitenland Geen vast werkadres en anders Totaal

2009

2010

2012

2014

2016

2018

43,5 4,4 3,0 19,0 12,9 3,2 1,3 8,0 1,0 0,3 3,0 100

43,7 3,1 5,1 17,4 13,5 3,6 2,2 5,2 1,5 0,3 4,5 100

40,7 5,0 4,3 21,1 11,1 3,3 2,3 7,2 0,2 0,2 4,7 100

37,9 4,9 4,5 23,2 11,4 3,9 2,1 7,8 0,7 0,1 3,5 100

39,0 4,9 4,1 22,0 9,7 4,8 2,8 9,0 0,9 0,2 2,5 100

39,0 5,0 3,9 22,0 9,6 4,4 4,3 8,1 1,1 0,1 2,5 100

Pagina 23 van 58





De werkzame beroepsbevolking bestaat uit 88.000 mensen. Haarlem kent een hoge arbeidsparticipatie (72,1% in 2018) en lage werkloosheid (2,8% in 2019)18. De stad heeft in 2019 circa 68.000 banen, waarvan 22.500 banen voor theoretisch geschoolden en 45.500 voor praktisch geschoolden19.

De verwachting is dat het aandeel theoretisch geschoolden groeit20 met 9.000 en het aandeel praktisch geschoolden daalt met 3.000. Er is dus sprake van een groeiende mismatch tussen de beroepsbevolking en het banenaanbod21. Deze mismatch resulteert in een stijgend aantal woon-werkverplaatsingen. Op dit moment worden 34.000 banen (50%) in Haarlem ingevuld door werknemers die buiten de stad wonen. En reist 62,4% van de beroepsbevolking de stad uit om elders te werken. Voor steeds meer Haarlemmers wordt het moeilijker om passend werk te vinden in eigen stad22.

Bron: Omnibus Haarlem 1 in % van werkende Haarlemmers



Talent stad van (jong) talent Uitdaging

Arbeidsmarkt wordt internationaler

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) is een internationaal concurrerende regio met een groeiend aantal multinationals, arbeidsmigranten, internationale kenniswerkers en Nederlandse bedrijven die internationaal georiënteerd zijn. Ook in Haarlem neemt het aantal internationale of internationaal georiënteerde bedrijven toe. Daarnaast blijkt uit gesprekken met ondernemers dat steeds meer bedrijven gespecialiseerde arbeidskrachten zoeken in het buitenland, omdat zij in Nederland geen kandidaten kunnen vinden.

In 2019 zijn 37 bedrijven aangesloten bij International Newcomers (IN) Amsterdam, waarmee gemeente Haarlem een samenwerking heeft. IN Amsterdam ondersteunt bedrijven en internationaal talent (EU en niet-EU) bij het snel en efficiënt regelen van primaire overheidsdiensten via een one-stop-shop procedure. In de afgelopen tien jaar is het aantal mensen met een migratie-achtergrond in Haarlem gestegen van 24,6% in 2009 naar 29,8% in 2019. Op dit moment bestaat die groep uit 13,7% westers en 16,1% niet-westers23. De voorspelling is dat deze trend, net als in de MRA24, verder doorzet. Internationale werknemers bevinden zich in alle categorieën, van praktisch geschoolde arbeidsmigranten tot kenniswerkers. Ook is een toename van het aantal internationale kinderen en studenten te zien en heeft Haarlem sinds 2015 ongeveer 1.200 statushouders opgenomen.





Pagina 24 van 58



Talent stad van (jong) talent Uitdaging

Haarlem bindt jong talent onvoldoende

17,5% van de Haarlemmers valt in de leeftijdscategorie 15-30 jaar. Dit zijn ongeveer 28.000 jongeren, studenten en starters op de arbeidsmarkt. Bedrijven willen deze groep graag aan zich binden vanwege tekorten en vergrijzing op de arbeidsmarkt, behoefte aan innovatieve ideeën en nieuwe technologische ontwikkelingen. Haarlem zet nog onvoldoende in om deze groep aan de stad te binden. Onderwijsinstellingen ROC Nova College en Hogeschool Inholland vinden het belangrijk dat jongeren en studenten binding met Haarlem krijgen en houden. Studenten geven aan dat ze moeilijk aan een kamer kunnen komen en er onvoldoende faciliteiten zijn voor een aantrekkelijk studentenklimaat. Zij zien campusvorming als een kans. Nova Campus Haarlem sluit hier goed op aan. Ook vinden ze dat Haarlem meer zou moeten doen aan profilering en internationalisering. Niet alleen omdat het aantal internationale studenten snel groeit, ook omdat in een globaliserende wereld studenten vaker in een internationale werkomgeving terecht (willen) komen.

De komst van (academisch) onderwijs in de Koepel wordt toegejuicht door zowel bedrijven als kennis- en onderwijsinstellingen. Deze ontwikkeling zorgt voor een versterking van het klimaat voor jongeren en studenten in Haarlem, en daarmee ook het vestigingsklimaat voor bedrijven.

Vernieuwde Woonvisie Haarlem In 2020 wordt een vernieuwde woonvisie opgesteld. Daarin wordt onder andere aandacht besteed aan de krapte op de woningmarkt, welke invloed de gemeente daar nu al op uitoefent en welke maatregelen er voor verschillende doelgroepen getroffen kunnen worden. Voor een toekomstbestendige economie, een gezonde arbeidsmarkt en diversiteit in de stad is een toegankelijke woningmarkt voor lage- en middeninkomens van groot belang. Op basis van de participatie voor de economische visie is aandacht gevraagd voor de doelgroepen studenten, jongeren, starters, internationals en professionals uit bijvoorbeeld zorg en onderwijs.

Brainstormsessie met studenten Hogeschool Inholland Haarlem





Pagina 25 van 58



Talent stad van (jong) talent Uitdaging

Ambitie: inclusieve en toekomstbestendige arbeidsmarkt We willen een inclusieve en toekomstbestendige arbeidsmarkt, toegankelijk en met gelijke kansen voor iedereen. Elk talent is waardevol, ongeacht leeftijd, opleidingsniveau, achtergrond of eventuele arbeidsbeperking. We pakken de krapte op de arbeidsmarkt aan door in te zetten op een betere aansluiting tussen vraag en aanbod en in te spelen op veranderingen. We verbeteren de aansluiting tussen het onderwijs en de beroepspraktijk, en richten ons hierbij op wat bedrijven nodig hebben. We erkennen dat het belangrijk is dat mensen zich kunnen

blijven ontwikkelen en stimuleren bij- of omscholing. We trekken hierbij samen op met kennis- en onderwijsinstellingen waaronder ROC Nova College en Hogeschool Inholland, bedrijven en organisaties zoals het Uitvoerings-instituut Werknemersverzekeringen (UWV), het Regionaal Werkbedrijf (RWB) en het Werkgeversservicepunt ZuidKennemerland en IJmond (WSP). We versterken de regionale samenwerking, ook in de MRA, en investeren gezamenlijk in concrete acties op het gebied van het behouden, ontwikkelen en aantrekken van talent.





Pagina 26 van 58



Talent stad van (jong) talent Ambitie

Strategie: talent behouden, ontwikkelen en aantrekken Actielijnen Verbeteren aansluiting arbeidsmarkt en onderwijs

Kwalitatieve match tussen beroepsbevolking en banen

Talent boeien en binden

Inspelen op internationalisering

We stimuleren een betere aansluiting tussen arbeidsmarkt en onderwijs door de samenwerking in de arbeidsmarkt regio Zuid-Kennemerland en IJmond te versterken door partijen met elkaar te verbinden. Via een gezamenlijke aanpak richten we ons op werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, verbinding tussen onderwijs en werk en de beweging van werk naar werk.

We willen een kwalitatieve match tussen onze beroepsbevolking en de aanwezige banen. Haarlem biedt nu veel praktisch geschoold werk. Om de mismatch tussen de beroepsbevolking en het banenprofiel niet verder te vergroten, zetten we bij het aantrekken van nieuwe werkgelegenheid in op kennisintensieve banen.

We willen dat Haarlem een aantrekkelijke stad is voor talent. Om dit te realiseren streven we naar een evenwichtige woningvoorraad met voldoende betaalbare woningen voor de laag- en middeninkomens, en zorgen we voor een aantrekkelijk werk- en leefklimaat. We borgen dat een diversiteit aan talenten in de stad kan en wil blijven wonen. We versterken de binding van studenten en jong talent met de stad en het bedrijfsleven, en zorgen dat de beschikbare kennis en kunde in Haarlem blijft en wordt benut. We richten ons hierbij onder andere op innovatie, transitiethema’s, nieuwe technologieën en het stimuleren van ondernemerschap. We trekken hierbij samen op met onderwijsinstellingen ROC Nova College en Hogeschool Inholland.

We spelen in op internationalisering vanuit de idee dat arbeidsmigranten en internationale kenniswerkers een noodzakelijke bijdrage leveren om de krapte op de arbeidsmarkt terug te dringen. We kijken hierbij ook naar de circa 1.200 statushouders in Haarlem. Velen van hen zijn jong en willen graag aan het werk. Tevens zien we mogelijkheden voor de inzetbaarheid van partners van arbeidsmigranten en internationale kenniswerkers. We faciliteren de International School Haarlem en de internationalisering van het regulier onderwijs, omdat zij bijdragen aan een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en internationaal talent.





Pagina 27 van 58



Talent stad van (jong) talent Strategie

Acties: 2020-2024 •  Voortzetten en versterken

Naast de reguliere werkzaamheden geven we uitvoering aan de economische visie in de periode 20202024 met de volgende acties:

•

Actief betrekken van studenten bij het oplossen van (maatschappelijke) vraagstukken vanuit overheid of bedrijfsleven via o.a. CityLab Haarlem.

•

 e stimuleren stage- en werkW leertrajecten en (innovatief) onderwijs bij bedrijven op locatie, bijvoorbeeld via het Stagebureau Waarderpolder, Triple TreaT en het netwerk Waarderpolder Werkt.

•

 pzetten tech-pilot in Schalkwijk O i.s.m. TechConnect MRA.

samenwerking in de Arbeidsmarktregio ZuidKennemerland en IJmond.

Onder voorbehoud van extra capaciteit en middelen:

•

 ia de publiek-private V samenwerking House of Skills leveren we een bijdrage aan de transformatie naar een op vaardigheden (skills) gerichte arbeidsmarkt.

•  Opstellen

internationaliseringsbeleid.





Pagina 28 van 58



Talent stad van (jong) talent Acties

Innovatie

creatieve stad van toegepaste innovatie 





Pagina 29 van 58

 “

“Haarlem biedt een unieke kans voor innovatie en samenwerken. In de Waarderpolder zitten veel interessante bedrijven. De kunst is om deze ‘parels’ samen te brengen in een inspirerende innovatieve hub. Want innovatie versnel je nu eenmaal door ruimte te creëren waar je in alle vrijheid samen kunt experimenteren met nieuwe technologie. Van elkaar leren door te doen.”

 “

Annette Beerepoot, 3D Makers Zone / Bouwlab R&Do, Smart Industry Fieldlab voor toegepaste nieuwe technologie

“Broedplaatsen en creatieve hubs brengen dynamiek en zorgen voor een aantrekkelijk ondernemersklimaat. Ze trekken creatief talent aan en zijn een kickstarter voor co-creatie, vernieuwing en innovatie. Door deze hotspots te verbinden aan andere sectoren in de stad, kan er meer synergie en creatieve bedrijvigheid ontstaan.” Matya Grabbijn, Klein Haarlem





Pagina 30 van 58



Innovatie creatieve stad van toegepaste innovatie

Uitdaging: transitie naar een nieuwe economie De wereld, en daarmee ook Haarlem, is in transitie. Dat biedt kansen maar stelt ons ook voor uitdagingen. We zullen antwoorden moeten vinden op klimaatverandering en uitputting van natuurlijke hulpbronnen maar ook op een groeiende ongelijkheid en vergrijzing. Gemeente Haarlem werkt aan deze ambities met Haarlem Klimaatneutraal 2030, Haarlem Circulair en Aardgasvrij in 2040, een innovatiestrategie en een Transformatieprogramma sociaal domein 2018-2020. Om deze transities te realiseren is het nodig om te versnellen, te experimenteren en te innoveren. Op alle gebieden en in alle sectoren. Het vraagt om andere prikkels, nieuwe regels en criteria. Hierbij staan flexibel en tijdig kunnen reageren en een nieuwe vorm van bestuur en samenwerking met de stad centraal25.

Ondernemers in Haarlem geven aan dat zij behoefte hebben aan meer informatievoorziening en kennisdeling over deze transities. Ook is meer aanjaagbudget en ruimte voor experiment nodig. Dit vraagt om lef en durf van de gemeente en het geven van vertrouwen. Bij het aanjagen van innovaties moet worden ingecalculeerd dat deze niet altijd succesvol eindigen. Maar elke poging kan het vliegwiel zijn voor andere ontwikkelingen.





Pagina 31 van 58



Innovatie creatieve stad van toegepaste innovatie Uitdaging

Ook is er volop kennis en kunde nodig, van zowel theoretisch geschoold als technisch en uitvoerend personeel. Hier liggen kansen voor (nieuwe) werkgelegenheid, maar ook een uitdaging vanwege de krapte en mismatches op de arbeidsmarkt.

Ambitie: proeftuin voor toegepaste innovatie Door breed gedragen maatschappelijke opgaven te koppelen aan het stimuleren en faciliteren van innovatie, kan niet alleen meer samenwerking en vernieuwing worden aangewakkerd, maar kan ook meer aandacht ontstaan voor kruisbestuiving. We zien hierbij een fundamentele rol weggelegd voor het ontwikkelen en toepassen van creativiteit en technologie, als aanjagers van innovatie. We hebben (nog) geen academische instelling26 met bijbehorende onderzoeksomgeving, maar de stad heeft een uitstekend profiel om de toepasbaarheid van innovatie te testen, op te schalen en verder te vermarkten. We willen de kwaliteiten die we al wel in huis hebben, benutten om impact te maken voor het algemeen belang. Dit doen we door samen met bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden aan de slag te gaan, kennis uit te wisselen en initiatieven de ruimte te geven. De hoge mate van ondernemerschap, de menselijke maat van de stad, (beroeps)bevolkingssamenstelling, kapitaalkrachtige omgeving en de ligging in de Randstad maken Haarlem een interessante omgeving om innovatie verder te brengen, de toepasbaarheid te toetsen en business cases te ontwikkelen. Bedrijven kunnen kansen en perspectief creëren om te produceren en op te schalen kunnen ze leerervaringen opdoen die een voorsprong bieden in de markt.

Haarlem wil de proeftuin zijn voor toegepaste innovatie, voor nieuwe of verbeterde producten en diensten, productie- en distributieprocessen. De plek waar getest wordt en de vertaalslag gemaakt kan worden naar een bredere toepassing en het vermarkten.





Pagina 32 van 58



Innovatie creatieve stad van toegepaste innovatie Ambitie

In Haarlem worden verschillende nieuwe initiatieven ontwikkeld die goed lijken aan te sluiten bij de visie: • C-District: een innovatieve zone waar projecten worden ontwikkeld op het gebied van circulariteit, duurzaamheid en technologie. Gericht op het regionale bedrijfsleven om op een toegankelijke proeftuin te bieden voor toepasbare innovatie. • Spaarne labs: een innovatieprogramma vanuit de grootste werkgever van Haarlem, Spaarne Gasthuis. Gericht op het verbeteren van de gezondheid van patiënten door co-creatie en zorginnovatie te stimuleren met verschillende partijen. • Oceans: een economische hub waar een smeltkroes van duurzame ondernemingen samenkomt, ontwikkeld door Dopper. Gericht op het verbeteren en verduurzamen van de wereld door nieuwe ideeën en plannen. • CupolaXS: een MKB innovatiehub in de Haarlemse koepel waar digitale transformatie en het toepassen van technologie in het MKB centraal staat.





Pagina 33 van 58



Innovatie creatieve stad van toegepaste innovatie Ambitie

Strategie: innovatie aanjagen Actielijnen Impact maken

Verbinden bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden

Versterken creatieve industrie

We geven voorrang aan innovaties die focussen op sociale en maatschappelijke uitdagingen. Innovaties die bijvoorbeeld gericht zijn op het behoud of verhogen van de kwaliteit van leven, betere volksgezondheid of op het gebied van milieu. Die hierdoor waarde creëren en impact maken. Natuurlijk moet een bedrijf financieel duurzaam zijn, er moet geld worden verdiend, maar winstmaximalisatie is niet de enige factor bij het meten van resultaat.

De samenwerking tussen bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden is cruciaal om innovatie op gang te brengen en aan te trekken. We zetten actief in op het verbinden van lokale en regionale partijen, we stimuleren interactie en gezamenlijke draagkracht. Hiervoor versterken we onze samenwerking met de regio’s Zuid-Kennemerland, IJmond, Haarlemmermeer en de MRA (o.a. Amsterdam Economic Board).

Haarlem heeft bovengemiddeld veel bedrijven in de creatieve industrie, waaronder in kunst en cultuur, creatieve zakelijke dienstverlening, ICT en grafimedia. De creatieve industrie omvat 6.466 banen (10%). De stad heeft een goede uitgangspositie voor versterking van de sector28. We willen het creatief kapitaal in de stad meer benutten. We zien kansen om de creatieve industrie te versterken door deze meer te verbinden aan de innovatieve clusters op het gebied van circulaire en duurzame economie, technologie en gezondheid. Daarnaast is het ontwikkelen van creatieve concepten voor producten en diensten essentieel om toegepaste innovatie op te kunnen schalen en te vermarkten.





Pagina 34 van 58



Innovatie creatieve stad van toegepaste innovatie Strategie

De creatieve industrie is één van de snelst groeiende sectoren van de Nederlandse economie en belangrijk onderdeel in de MRA. De sector bestaat uit bedrijven en creatieve professionals in de creatieve zakelijke dienstverlening (reclame, digital designers, mode, vormgeving, productontwerpers, architecten), media en entertainment (o.a. gameontwikkelaars, uitgeverijen, radio, tv, dj/muziek) en kunsten en cultureel erfgoed (o.a. podiumkunsten, musea, galeries). De sector biedt in de MRA een toegevoegde waarde aan de economie van 4,3 miljard euro (5%), 90.000 banen (7%) en 40.000 bedrijven (17%)27. Daarnaast levert de creatieve industrie een belangrijke bijdrage aan de innovatie in andere delen van de economie. De sector levert niet alleen zelf producten en diensten, maar ontwikkelt ook domein overstijgende, creatieve concepten voor de productie van andere goederen en diensten. Dit directe effect van de creatieve industrie op het creëren van toegevoegde waarde wordt ‘creatief kapitaal’ genoemd29.

Haarlem kent een groot aantal creatieve en technologische hubs die van groot belang zijn voor de dynamiek en samenwerking in de stad. Voorbeelden zijn Klein Haarlem, De BakkeRij, Het Stoflab, Haarlem Tech, Smart City Haarlem, BouwLab R&Do, Maak en 3DMakerszone met een fieldlab status.

Versterken innovatieve clusters op circulaire en duurzame economie, technologie en gezondheid Op basis van kwantitatief en kwalitatief onderzoek30, de vastgestelde ambities van gemeente Haarlem, regio Zuid-Kennemerland en de MRA, en kijkend naar de sterke sectoren en ontwikkelingen in de stad, kiezen we voor de versterking van innovatieve clusters op het gebied van circulaire en duurzame economie, technologie en gezondheid. De creatieve industrie speelt een belangrijke rol bij het aanjagen van innovatie, het ontwikkelen van creatieve concepten en het vermarkten ervan. Door focus op en verbinding tussen deze clusters versterken we de innovatieve kracht van de stad.

Dit zijn: 1. Voedsel 2. Bouw en GWW (Grond- Weg- en Waterbouw) 3. Consumptiegoederen 4. Bedrijven | Maakindustrie Energiestransitie en klimaatbestendigheid De energietransitie gaat voor grote veranderingen zorgen. Het Klimaatakkoord van Parijs en de Klimaatzaak Urgenda, die de overheid verplicht om in 2020 25% minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990, vragen om versnelling van de transitie. Haarlem heeft de ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2030 en aardgasvrij in 2040. Beide opgaven bieden economisch kansen ook uitdagingen vanuit arbeidsmarktperspectief. Waar mogelijk worden initiatieven en vraagstukken over energietransitie en klimaatbestendigheid verbonden aan andere innovatieve clusters.





Pagina 35 van 58



Innovatie creatieve stad van toegepaste innovatie Strategie

Circulaire en duurzame economie We willen dat Haarlem in 2040 een circulaire stad is, waarin we slimmer en efficiënter omgaan met eindige en schaarse grondstoffen, energie en afval. De transitie naar een circulaire economie is een ingrijpend proces. Circulariteit draait niet alleen om nieuwe technologie, grondstoffen en productieprocessen maar vraagt ook om gedragsverandering. Een nieuwe manier van denken en doen. Het is een systeemtransitie van de samenleving die de economie raakt en die niet stopt bij de stadsgrenzen. Door om te schakelen van een lineair opgebouwd systeem naar een kringloopeconomie veranderen businessmodellen en verkoopstrategieën. De kringloopeconomie stimuleert de verschuiving van dingen naar diensten, waardoor de toegang tot producten belangrijker is dan het bezit ervan. Bedrijven vormen één van de belangrijkste schakels in dit transitieproces. Met het programma Haarlem Circulair 2040 willen we versnelling tot stand brengen. We hebben hierbij gekozen voor vier ketens waarmee we lokaal de meeste impact maken.

Technologie De maatschappij digitaliseert in een enorm tempo en ontwikkelt zich naar een informatiemaatschappij31. Deze verandering wordt gedreven door technologische ontwikkelingen, zoals robotisering, nanotechnologie, artifical intelligence, biotechnologie, 3D printen, virtual en augmented reality, Internet of Things of blockchaintechnologie. Dit alles vraagt om connectiviteit, betere digitale verbindingen, netwerken, platforms en data. Haarlem is verbonden met de Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX) dat het belangrijkste internetknooppunt is van Nederland. Technologische innovatie biedt kansen voor Haarlem. De digitale economie, creatieve sector en maakindustrie zijn sterk vertegenwoordigd en bewegen steeds meer naar elkaar toe. Door de kwaliteiten van deze sectoren meer te verbinden en te benutten, en op een verantwoorde manier technologie toe te passen, kunnen zij een waardevolle bijdrage leveren aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke opgaven.

Haarlem stelt in de ‘Visie Innovatie (strategie) & ICT, initiëren, omarmen en faciliteren, met behoud van waarden’ vast waarop relevante innovaties gebaseerd moeten zijn. Zo moeten ze bijvoorbeeld aansluiten bij de doelen uit het Coalitieakkoord Duurzaam Doen en een bijdrage leveren aan de Sustainable Development Goals32 van de Verenigde Naties (en de daarop gebaseerde New Urban Agenda). Daarnaast wordt aan de volgende kernwaarden vastgehouden: • informatiegelijkheid voor alle stakeholders in de stad, • keuzevrijheid om al dan niet aan te haken op innovaties, • samen doen om voor draagkracht en realisatiekracht te zorgen • bescherming van de fundamentele burgerrechten zoals privacy.    Een waardenkader waarborgt deze kernwaarden, die de stabiele factor en randvoorwaarden vormen om de ontwikkelingen op de gewenste manier te kunnen omarmen en eventueel te faciliteren.

Het kabinet wil maatschappelijke transitieopgaven versnellen en heeft Invest-NL opgericht. Invest-NL is een investeringsregeling die de noodzakelijke transities economisch ondersteunt. Zo nodig wordt risicodragend geïnvesteerd in grote bedrijfsmatige projecten. De Metropoolregio Amsterdam en de regio Noord-Holland Noord hebben de ambitie om hierbij aan te sluiten. Zij onderzoeken de mogelijkheden voor de oprichting van Invest-MRA. Hiermee willen zij bijdragen aan de grote opgaven waar de regio voor staat zoals circulaire economie, verduurzaming en de energietransitie.





Pagina 36 van 58



Innovatie creatieve stad van toegepaste innovatie Strategie

Gezondheid Eén van de doelstellingen is om mensen zo lang mogelijk zelfstandig in de maatschappij te laten participeren. Technologische innovaties gaan een grote bijdrage leveren aan de omslag van zorgconsument naar gezondheidsproducent, met meer regie over het eigen welzijn. Hierbij staan preventie van ziekte en de positieve gezondheidsbenadering door slimme toepassingen van data-analyses en eHealth centraal33. De gezondheidszorg in Haarlem is een economisch sterke sector met bijna 12.000 banen (20% van het totaal)34. De sector is sterk in beweging en de zorgvraag zal naar verwachting toenemen. Mede daarom zien wij kansen om innovatie aan te jagen, gezamenlijk op te trekken en een leidende positie te pakken op toegepaste innovatie in de gezondheidssector. Hierbij trekken we samen op met de MRA, die internationaal voorloper wil zijn met innovaties ten behoeve van een gezond leven en vitaal ouder worden35.

Acties: 2020-2024 Naast de reguliere werkzaamheden geven we uitvoering aan de economische visie in de periode 20202024 met de volgende acties:

•

Verkennen deelname Invest-MRA.

•

Verbeteren informatievoorziening richting ondernemers en het aanjagen van duurzaamheidsinitiatieven via Haarlem doet Duurzaam.

Onder voorbehoud van extra capaciteit en middelen:

•

 anjagen, versterken en A versnellen van innovatie gericht op maatschappelijke opgaven door (pilot) projecten in samenwerking met bedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen.

•

 amen met betrokken partijen S (door)ontwikkelen van economische clusters voor toegepaste innovatie op het gebied van circulaire en duurzame economie (zoals C-District met fieldlab status), technologie en gezondheid (zoals Spaarne Lab).

•

 ersterken creatieve industrie door V de sector meer te verbinden aan maatschappelijke opgaven en economische clusters voor toegepaste innovatie.

•

 ansluiting en samenwerking A zoeken op de thema’s van Amsterdam Economic Board.

•  Verbinden van partijen in de stad en regio om innovatie te stimuleren.

•  Opstellen Actieprogramma

Impact Ondernemen 2020-2024.

Fotograaf: Mark van den Brink





Pagina 37 van 58



Innovatie creatieve stad van toegepaste innovatie Acties

Ondernemerschap inspirerende ondernemersstad







Pagina 38 van 58

 “  “

“Ondernemers zijn starters van vernieuwing. Ze hebben een idee of een droom. Zorg dat die in Haarlem waargemaakt kan worden.” Bruno Giebels, voorzitter Industriekring Haarlem (IKH), ondernemersvereniging van Waarderpolder Haarlem Business Park

“Cultuur, gastronomie en winkelstad zitten in het DNA van Haarlem. Om hierin onderscheidend en relevant te blijven moeten we continu innoveren. Er bestaat geen succesvol businessmodel waar innovatie niet wordt toegepast.” Pals Brust, voorzitter bedrijfsinvesteringszone (BIZ) binnenstad Haarlem