20210581363 3. Bijlage 2 Cultuurplan 2022-2028

Uiteraard benutten we de kansen binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Aan de hand van het regioprofiel ‘Meer dan de delen. Programma Kunst, Cultuur & Erfgoed 2019-2024’ werken gemeenten en provincie aan het bevorderen van cultuurparticipatie en het faciliteren van een toekomstbestendige cultuursector binnen de MRA. Het creëren en behouden van broedplaatsen is een van de gezamenlijke prioriteiten. In het netwerk van de MRA delen we kennis en ervaring.

15

Nieuwe Vide professionele kunstenaars die in Haarlem wonen of werken kunnen zich inschrijven bij 37PK en daarna reageren op vrijgekomen ruimten. Kandidaten worden door 37PK getoetst op hun professionaliteit, kwaliteit en actieve beroepspraktijk. Uit de gegevens van de organisatie blijkt een toenemende behoefte aan ateliers, op dit moment ligt een vraag van 100 extra ateliers bovenop de nu beschikbare 83 ateliers verspreid over 11 verschillende panden. Een belangrijke voorwaarde is dat de atelierprijs betaalbaar is en blijft voor de doelgroep. In hoofdstuk 6 lichten we de financiering nader toe.

Broedplaatsen

Veel uitdagingen in de culturele sector zijn sectoroverstijgend, zoals een ruimtevraag en mogelijke invulling van leegstaande panden of het verlenen van vergunningen. Opgaven worden multidisciplinair opgepakt, met onder meer Cultuur, Economie, Jeugd, Omgevingsbeleid, Vastgoed en Vergunningen, waarbij we zoveel mogelijk willen uitgaan van wat er wel, in plaats van niet kan. Leegstaande panden worden zoveel mogelijk benut voor tijdelijke culturele activiteiten. Een

Nachtwacht Haarlem

We stimuleren de nachtcultuur

Nieuwe Vide is momenteel gehuisvest op het terrein van Haarlemmer Stroom en bestaat uit 25 studio’s voor kunstenaars en een expositieruimte met een activiteitenprogramma. Het kunstenaarscollectief ­Horizonverticaal is een culturele broedplaats gevestigd in het Magdalenaklooster met 5 studio’s en een tentoonstellingsruimte. In de Greinerschool zijn ateliers voor kunstenaars en werkruimtes voor creatieve ondernemers gevestigd. Hier heeft de stichting Klein Haarlem een levendige hub gecreëerd. Klein Haarlem verbindt het gebouw met de buurt door middel van projecten. Vanuit

We blijven inzetten op meer ateliers Binnen het algemene cultuurbeleid speelt atelierbeleid een belangrijke rol. Met dit beleid willen we ruimte bieden aan de kunstenaars en het productieklimaat stimuleren. Haarlem heeft geen kunstacademie waardoor de

hier organiseert Klein Haarlem ook allerlei evenementen in de stad, zoals Parksessies. Studio MAPA (The Moving Academy for Performing Arts) is een tweede fase opleiding in Performing Arts/Bewegingstheater. Deelnemers zijn jonge professionele muzieken/of theatermakers en/of beeldend kunstenaars. Sinds 2015 heeft studio MAPA een theater-laboratorium met werkstudio’s op het terrein aan de Korte Verspronckweg. De Drijfriemenfabriek met muziekstudio’s, culturele werkplekken en ateliers verbonden aan het stadsstrand de Oerkap, met horeca en een theatertuin.

dynamiek van jonge studenten niet als vanzelf in de stad aanwezig is. Juist met een sterk atelierbeleid kan een stad dat enigszins compenseren. Voor autonome kunstenaars wordt het atelierbeleid uitgevoerd door de kunstorganisatie 37Platform voor Kunsten. 37PK verzorgt de toewijzing aan nieuwe huurders voor de beschikbare ateliers. Alle

We vinden het belangrijk dat Haarlem een levendige nachtcultuur kent. Juist in de nacht is er ruimte voor nieuwe vormen van kunst, voor het afwijkende, het prikkelende. Als gevolg van corona, lockdowns en avondklok lag het nachtleven echter stil. We ondersteunen het initiatief van Stichting Nachtwacht Haarlem, om de Haarlemse nachtcultuur te bevorderen en te stimuleren. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden voor nieuw sluitingstijdenbeleid en een locatie met 24-uurshoreca. Factoren als groei van de stad, veranderende doelgroepen en uitgaansgedrag, overlast, vrij ondernemerschap, en bestemmingsplannen spelen hierbij een rol. Een integrale visie op nachtcultuur, waarin diversiteit, veiligheid en inclusiviteit zijn geborgd, zorgt voor een aantrekkelijke, gastvrije en bruisende stad. De komende periode onderzoeken we gezamenlijk met Nachtwacht Haarlem welke doelen we willen behalen en hoe we dat gaan doen. De programmasubsidies bieden hier mogelijkheden voor. We zetten kunst en cultuur in als integraal onderdeel van ruimtelijk beleid

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

Nachtwacht Haarlem Nadieh Bindels ging in gesprek met de wethouders van Cultuur en Economie. Zij signaleert een achteruitgang van de Haarlemse nachtcultuur in de afgelopen jaren, met een opkomende monocultuur als gevolg. Nadieh zette Nachtwacht haarlem op, als belangenbehartiger, expertisecentrum en verbinder voor de verbetering van de Haarlemse nachtcultuur. Nachtwacht haarlem organiseerde in mei 2021 een driedelige online talkshow over de toekomst van de nachtcultuur.

16

Stripmuur actief maatschappelijk vastgoedbeleid stuurt op voldoende betaalbare ruimte voor culturele innovatie. Dat betekent vastgoed vaker vasthouden voor maatschappelijke voorzieningen en frictieleegstand accepteren. Maatschappelijke ruimtes worden gedeeltelijk door de wijk zelf ingevuld. Haarlem werkt ook aan een kerkenvisie. Leegstaande kerken kunnen als prominent onderdeel van sociaal-maatschappelijke wijkstructuren gaan functioneren, waarbij een culturele invulling een optie is. Bij de verkoop van gemeentelijk vastgoed en/ of de herontwikkeling van markante plekken in de stad wordt ook ingezet op culturele herbestemming. De Drijfriemenfabriek en de Oerkap zijn hier een aansprekend voorbeeld van. De herontwikkeling van de Egelantier en de Koepel biedt ook nieuwe kansen. We stimuleren de culturele instellingen om ook zelf hun rol te pakken binnen ruimtelijk beleid. Juist partijen als ABC Architectuurcentrum en 37PK zijn belangrijke aanjagers in het vergroten van het belang van kunst en cultuur. Door vooraan te staan bij gebiedsontwikkeling creëren ze kansen voor de gehele sector. We zorgen voor meer kunst in de openbare ruimte Kunstwerken verfraaien de woonomgeving, karakteriseren een wijk, geven het ‘smoel’. Het verandert een anonieme locatie in een bijzondere plek, een plek met een verhaal.

En soms draagt kunst in de openbare ruimte ook bij aan een prettiger sfeer, aan een beter gevoel van veiligheid, zoals in een tunnel. Binnen het beeldende kunstbeleid is een werkwijze voor nieuwe kunstopdrachten. De adviescommissie Kunst in de Openbare Ruimte adviseert bij de totstandkoming. Elke opdracht is maatwerk waarin elementen als ruimtelijke context, artistieke kwaliteit en bewonersparticipatie worden

meegenomen. De afgelopen periode hebben we een enorme inhaalslag op restauratie en onderhoud van de stadscollectie kunnen realiseren. Ook zijn nieuwe kunstwerken aan de stadscollectie toegevoegd, zoals de muurschilderingen bij Raaks, de Kamp, de Appelaar en recent in Schalkwijk. Hier zetten we de komende periode verder op in. In Haarlem­-Oost is een aantal kunstwerken in het Reinaldapark geplaatst. Een volgende stap is nieuwe kunstopdrachten mogelijk te maken om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen en daarmee de stadscollectie te verrijken met nieuwe gevarieerde hedendaagse werken. Haarlem is een historische monumentale én eigentijdse stad waarbij nieuwe kunst(vormen) in het straatbeeld horen. Naar aanleiding van de raadsmotie ‘Haarlem goes mural’ heeft het college met het besluit ’Uitbreiding stadscollectie kunst in de openbare ruimte’ (2018/645811) de intentie uitgesproken om binnen projecten de afweging voor nieuwe kunstprojecten te maken en te financieren binnen de projectbegroting. De financiering voor deze nieuwe kunstprojecten is een voorwaarde om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen. We onderzoeken samen met de projecteigenaren binnen de gebieden hoe we deze aangepaste percentageregeling kunnen uitvoeren. We blijven de stadskunstkamer ter beschikking stellen aan cultuurmakers De stadskunstkamer is een kleine parel in het centrum van de stad.

Het is een etalage in het stadskantoor van de gemeente Haarlem, waarin ieder kwartaal een andere kunstenaar ruimte krijgt om zijn of haar werk te presenteren.

Kunst in de openbare ruimte In opdracht van de Gemeente Haarlem en 37PK, Platform voor Kunsten, werkte beeldend kunstenaar Jana van Meerveld aan een muurschildering in de parkeergarage de Appelaar. Het werk, genaamd ‘Troposfeer’, neemt je op de verschillende niveaus van de garage mee door aarde, planten en lucht. Op initiatief van de stichting Hildebrandmonument is in samenwerking met de gemeente een tijdelijke beeldengalerij gerealiseerd. Met deze beeldengalerij ontstaat een kunstroute vanaf de binnenstad naar het Hildebrandmonument in de Haarlemmerhout. Negen Nederlandse kunstenaars hebben een sculptuur gemaakt met als thema ‘recycling of het circulaire denken’.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

De eerste officiële stripmuur, ontworpen door de Haarlemse meestertekenaar Thé TjongKhing is gerealiseerd op de liftschacht van de parkeergarage Raaks, een project van de Stripdagen Haarlem, 37PK en de gemeente Haarlem. In het Reinaldapark zijn vier kunstwerken geplaatst. Het gaat hierbij om bijzondere kunstwerken uit de stadscollectie die eerst ergens anders stonden of nog geen plek hadden waaronder de geometrische sculptuur van de Haarlemse kunstenaar Remco van der Gugten. Na de vergroening van de gevel en de bouw van paviljoen DeDAKKAS is de liftschacht van de parkeergarage omgetoverd tot een prachtig kunstwerk door het Nederlands kunstenaarsduo TELMOMIEL. De kunstenaars lieten zich inspireren door oude meesters.

17

DubbelBelicht Er zijn de afgelopen jaren al veel succesvolle projecten uitgevoerd waarin kwetsbare inwoners bereikt werden via kunst en cultuur. Zoals het Participatiekoor waarin mensen met en zonder dementie de Matthäus Passion zongen. De Wereldkeuken is als sociale onderneming niet alleen uitgegroeid tot een structurele horeca voorziening maar ook tot een plek waar nieuwe Haarlemmers hun culturele talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen. Binnen het intergenerationele project Haarlems Goud zetten de organisaties Hart,  Haarlem Effect, Kennemerhart en culturele makers zich in om actieve cultuurparticipatie voor ouderen te verbeteren en stimuleren.

3.4 | Ambitie 3: ­Verstevigen van de dwarsverbanden tussen zorg, welzijn en cultuur Waar willen we naartoe? Kunst en cultuur hebben een grote sociaal-maatschappelijke waarde. Bezig zijn met kunst en cultuur, in welke discipline dan ook, voedt lichaam en geest en draagt bij aan de kwaliteit van leven. In 2019 concludeerde de Wereldgezondheidsorganisatie dat het beleven van kunst, actief of passief, de gezondheid en het algehele welbevinden bevordert. Deelname aan culturele activiteiten stimuleert het zelfvertrouwen en kan inspiratie en zingeving bieden. De nadruk ligt op het ontdekken en ontwikkelen van talenten en

mogelijkheden, in plaats van onmogelijkheden en beperkingen. Daarnaast maakt cultuur waardevolle ontmoetingen tussen mensen mogelijk en stimuleert het sociale interactie. Kunstvormen zoals theater en muziek maken lastige onderwerpen als eenzaamheid en verlies bespreekbaar. De positieve effecten van kunst en cultuur op het welbevinden van mensen willen we versterken: Haarlem wil een stad zijn waar iedereen meedoet naar vermogen, waar mensen samenleven met respect voor elkaars eigenheid en verschillen, en waar kansen zijn voor persoonlijke ontwikkeling.

We waren als stad ontzettend trots toen Haarlems Goud in 2019 beloond werd met de BNG Leve Lang Kunstprijs en Haarlem werd uitgeroepen tot stad die zich het beste als Age Friendly Cultural City had ontwikkeld. Haarlems Goud is het bewijs dat het werkt: met culturele kwaliteit eenzaamheid bestrijden en gevoelens van eigenwaarde en zelfredzaamheid bij de oudere doelgroep versterken. Die lijn willen we vasthouden, waarbij we inzetten op het verduurzamen van de gelegde verbindingen. We bevorderen de uitwisseling tussen culturele en sociale organisaties en verstevigen het netwerk. Zodat ze elkaar weten te vinden en ook weten welke doelgroepen wel en welke juist nog te weinig bereikt worden. Vanuit het sociaal domein zet de gemeente Haarlem in op een gebiedsgerichte aanpak. In de wijk kunnen kwetsbare inwoners laagdrempelig ondersteuning vinden. Organisaties sluiten aan op de kracht van de wijk, op bewonersinitiatieven, sociaal ondernemers, ervaringsdeskundigen, zelforganisaties, vrijwilligers en mantelzorgers. In die wijkaanpak trekken cultuur en sociaal domein gelijk op zodat culturele makers en instellingen en zorg- en welzijnsorganisaties gezamenlijk

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

langlopende projecten op touw zetten en gezamenlijk financiering aanvragen. We streven ernaar dat alle doelgroepen weten waar zij terecht kunnen als zij zich cultureel en creatief willen ontwikkelen.

Doel De verbinding tussen sociaal domein en cultuur is vanzelfsprekend. Culturele instellingen en zorg- en welzijnsorganisaties zetten gezamenlijk langlopende projecten op touw en vragen gezamenlijk financiering aan. Verschillende publieksgroepen weten waar ze terecht kunnen in stad en wijk om te werken aan culturele passies en interesses.

Uitvoeringslijnen: hoe gaan we dat doen?

We stimuleren een wijkgerichte aanpak en kennisdeling Vanuit het sociaal domein en met Gewoon in de Wijk wordt ingezet op een gebiedsgerichte aanpak. Activiteiten en voorzieningen dienen in elk stadsdeel aangepast te worden aan de lokale situatie en de behoeften van bewoners. Dat doen we op basis van analyses per wijk. We werken aan een culturele verkenning per stadsdeel, waarbij we ook gebruik maken van de startfoto’s die het sociaal domein al gemaakt heeft van ieder stadsdeel. De ene buurt heeft bovengemiddeld veel eenzame ouderen, terwijl een andere buurt juist veel schoolverlaters kent. Ook het aantal ontmoetingsplekken, activiteiten en voorzieningen per buurt wordt in kaart gebracht. We delen die kennis met het culturele veld en stimuleren cultuurmakers en instellingen om hun activiteiten hierop af te stemmen.

18

Stadsschouwburg & Philharmonie Coalitie Ontmoet (Eén tegen eenzaamheid), maar ook bij bijvoorbeeld het Preventie­ akkoord. Net als sport is de cultuursector een waardevolle gesprekspartner als het om welzijn en gezondheid gaat. Naast inhoudelijke samenwerking willen we onderzoeken of maatschappelijke organisaties en het sociaal domein als een van de samenwerkingspartners kan fungeren. Zo kunnen we gezamenlijk kansrijke projecten ondersteunen die van belang zijn voor zowel het sociaal domein als voor cultuur. En zo is er voor de aanvragers een helder loket voor sociaal-culturele projecten.

Dwarsverbanden

We zetten het Dolhuys in de kijker

Het Age Friendly Cultural City programma was het vliegwiel voor veel culturele projecten voor ouderen. Met het project Gouden Boeken van kunstenaar Eva Durlacher gaan deelnemers op verschillende locaties in gesprek over hun leven en maken zij visuele levensboeken. Onder de professionele begeleiding van Eva ontstaan intieme kunstwerken. Het project Dans met Mij van Mas&co en Zorgbalans zet de kracht van muziek en beweging in voor mensen met een haperend brein. In een van de ontmoetingscentra van Zorgbalans nodigen professionele dansers en muzikanten de deelnemers uit tot contact en creatieve sessies. Het Frans Hals Museum en ouderenorganisatie Kennemerhart ontwikkelden samen het programma Ontmoet de Haarlemse Helden. Ouderen die eenzaam zijn of geheugenproblemen hebben, ontdekken samen met generatiegenoten kunst en krijgen de gelegenheid in een creatieve omgeving het geheugen te stimuleren. De Stadsschouwburg & Philharmonie zorgde ervoor dat mensen in meer dan twintig zorginstellingen door middel van streaming de kerstproductie Hemels Haarlem! De Kerstrevue konden beleven. Aan de Cultuurtafel van Veel wordt in de Schuur gedineerd door mensen die elkaar niet kennen, maar wel een passie voor toneel en film delen. Na de maaltijd geniet men van een voorstelling of film. Mensen met een HaarlemPas betalen voor deze avond een klein bedrag.

Cultuurcoaches/combinatiefunctionarissen hebben hier een ondersteunende rol in. Het sociaal domein heeft veel kennis over wat voor interventies werken en hoe effecten zichtbaar worden. Vanuit cultuur spannen we ons

in om daarvan te leren en het culturele veld te ondersteunen met deze kennis. Anderzijds zien we ook kansen om cultuur een actievere rol te geven in (bestaande) sociale samenwerkingsverbanden en overeenkomsten, zoals de

De gemeente heeft geïnvesteerd in de renovatie en functionele vernieuwing van het Dolhuys. Na een grote verbouwing is in november 2020 het vernieuwde Museum van de Geest/het Dolhuys door H.M. de Koningin geopend. Hier wordt de geschiedenis gepresenteerd van de geestelijke gezondheidszorg, de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking, de ouderenzorg, de verslavingszorg en de neurologie. Het museum toont het bijzondere van de menselijke geest en de waarde van wat als afwijkend benoemd werd én wordt. Met een inclusieve boodschap is het vernieuwde Museum van de Geest/het Dolhuys een Haarlems boegbeeld van de verbinding tussen cultuur en sociaal domein. Daar waar mogelijk zal de gemeente dit uitdragen. En met programmasubsidies wil de gemeente ook het Dolhuys kunnen ondersteunen in het versterken van de activiteiten. We stellen Hart en Bibliotheek centraal als schakel tussen cultuur en sociaal domein

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

Het Museum van de Geest, maar ook andere culturele instellingen kunnen met hun collectie en programmering de relatie tussen cultuur, zorg en welzijn versterken. Bij de ambitie ‘cultuur voor iedereen’ hebben we het belang van onderlinge samenwerking en afstemming benadrukt. Dat geldt ook voor de verbinding tussen cultuur en het sociaal domein. Hart Haarlem en De Bibliotheek Zuid-Kennemerland zijn hier de aangewezen organisaties voor. De Bibliotheek is de laagdrempeligste culturele voorziening van de stad, met ontmoetingsplaatsen in de wijken. Hart heeft het netwerk en de ambitie om cultuurparticipatie van allerlei doelgroepen te versterken. De afgelopen jaren deed Hart dat onder meer via het bovengenoemde programma Haarlems Goud. In vervolg hierop werkt Hart, in samenwerking met onder andere Kennemerhart en stichting Gouden Verhalen aan het project Goudmakers, waarin Haarlemmers onder begeleiding van een ervaren kunstenaar voorstellingen, kunstwerken, performances en optredens laten zien. We vragen Hart en de Bibliotheek duurzame verbindingen aan te gaan met sociale partners in de stad. Deze sociale partners zijn op de hoogte van de vraag van verschillende bevolkingsgroepen. De Rijksregeling Combinatiefuncties is opgezet om deelname aan cultuur en sport voor iedereen mogelijk te maken.

Zowel Hart als de Bibliotheek hebben cultuurcoaches/combinatiefunctionarissen die op het snijvlak werken van cultuur en welzijn/ zorg/participatie. Reeds bestaande initiatieven en ambities van organisaties als de Wereldkeuken, Triple ThreaT, Stichting Kapsalon, Museum van de Geest en vele andere instellingen worden samengebracht en op elkaar afgestemd.

19

Noord-Hollands Archief We hebben de afgelopen jaren goede stappen gezet om cultuureducatie meer te verankeren in de scholen en duurzame verbindingen te leggen tussen scholen en culturele partners. Tegelijkertijd zorgen ontwikkelingen als Covid-19, maar ook het lerarentekort, ervoor dat cultuureducatie onder druk komt te staan. Als gemeente benadrukken wij het enorme belang van goed cultuuronderwijs voor alle kinderen. Van scholen en culturele instellingen verwachten we dat ze zich hier hard voor blijven maken.

3.5 | Ambitie 4: Versterken van cultuureducatie Waar willen we naartoe? Cultuureducatie gaat over het ontwikkelen van cultureel zelfbewustzijn, het leren omgaan met verschillen (je ziet andere dingen en vormt daar jouw mening over), ontwikkelen van verbeeldingskracht en creatief denken doordat je de vaardigheden en technieken leert. Je maakt kennis met cultuur via professionele kunstuitingen en erfgoed en maakt (samen met anderen) cultuur. Het belang van cultuureducatie is onmiskenbaar voor de gemeente Haarlem. We willen dat alle kinderen en jongeren in Haarlem kunst en cultuur ontdekken en zich kunnen ontwikkelen, en dat daarbij aandacht uitgaat naar kinderen die weinig culturele bagage meekrijgen vanuit huis. In Haarlem maken we

daar werk van. Want ieder kind moet dezelfde kansen krijgen om zichzelf te ontwikkelen en ontplooien. We hebben de afgelopen jaren met cultuureducatie voornamelijk ingezet op het primair onderwijs, en verbreden dat nu naar het voortgezet onderwijs (met name vmbo) en de verbinding met buitenschoolse programma’s. De school blijft de basis, daar begint cultuureducatie. Het onderwijs en de Haarlemse culturele instellingen werken nauw samen bij het invullen van kwalitatief goede cultuureducatie. Hart is hierbij de spin in het web, die basisscholen, cultuurmakers en partners in de wijk met elkaar verbindt. Het curriculum van de school is en blijft de verantwoordelijkheid van onderwijsinstellingen. De gemeente en andere partners kunnen ondersteunen, maar ook stimuleren en verbinden.

Cultuureducatie gaat verder buiten school, en daar kan ook verdiept en ontwikkeld worden. Na schooltijd worden kinderen en jongeren in de eigen omgeving cultureel uitgedaagd. Culturele instellingen werken daarbij nauw samen met het onderwijs en partijen in de wijk, waarbij activiteiten voortkomen uit de vraag van kinderen en jongeren. Jongeren weten waar ze aan hun passie kunnen werken en hun talent kunnen ontwikkelen, of dat nu ligt binnen de muziek, het theater of sport.

Doel We willen dat ieder kind op school in aanraking komt met kunst en cultuur en tijdens zijn schoolcarrière de lokale culturele instellingen bezoekt. Na schooltijd worden kinderen en jongeren in de eigen omgeving cultureel uitgedaagd. Ze hebben de mogelijkheid om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen.

Uitvoeringslijnen: hoe gaan we dat doen?

We blijven inzetten op Cultuur­ educatie met Kwaliteit

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

De komende jaren blijven we inzetten, met Hart als penvoerder, op de succesvolle regeling Cultuureducatie met Kwaliteit, waarbij we voortbouwen op de afgelopen acht jaar. Met aandacht voor doorlopende leerlijnen en de verbinding tussen binnenschoolse en naschoolse cultuureducatie. We leggen specifieke focus op die scholen waar de culturele ontwikkeling van de leerlingen (thuis) minder vanzelfsprekend is. En waar de samenwerking tussen scholen en de culturele sector nog een impuls kan gebruiken om goed cultuuronderwijs te bewerkstellingen. We ondersteunen een grote groep nieuwe scholen bij het verder ontwikkelen van cultuuronderwijs en in proeftuinen werken scholen en de cultuursector aan cultuureducatie binnen burgerschap, vakmanschap of beroepsoriëntatie. Ook komt er meer aandacht voor het speciaal onderwijs en voor het voortgezet onderwijs, met name voor vmbo en mbo. Op een vmbo-school is het jaarlijks aantal uren cultuureducatie een derde van de uren op een havo en een kwart van de uren op het vwo. Binnen veel mbo-­ opleidingen is momenteel geen aandacht voor cultuuronderwijs. We continueren Cultuurmenu We blijven via Hart ook inzetten op Cultuurmenu, een basisprogramma cultuuraanbod voor het primair onderwijs. We vragen Hart om dit programma zo toegankelijk mogelijk te maken voor alle basisscholen en een zo gevarieerd mogelijk cultureel aanbod te realiseren.

We versterken de rol van Hart In de verbinding tussen het culturele veld en onderwijs speelt Hart een centrale rol. Hart zorgt als netwerkpartner en adviseur voor een goede afstemming tussen de scholen en de

20

Hart

Cultuureducatie

kinderen en jongeren in aanraking met kunst en cultuur. Het zijn vaak dit soort organisaties, verspreid over de stad, die in staat zijn om kinderen op de juiste manier te raken en aan te sluiten bij hun behoeften. De cultuurcoaches zullen hier nadrukkelijker mee gaan samenwerken.

Normaal gesproken is het Cruyff Court in Haarlem-Oost een plek waar kinderen en jongeren uit de buurt naartoe gaan om een balletje te trappen of te basketballen, maar in de zomers van 2019, 2020 en 2021 was het Court toneel voor allerlei culturele workshops. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur en Triple ThreaT organiseerden Cultuur@Cruyff Courts, een project om kinderen tussen de 8 en 15 jaar laagdrempelig kennis te laten maken met cultuur (van breakdance tot fotografie). Na de workshops konden kinderen doorstromen naar reguliere lessen van lokale aanbieders.

We hechten aan een integrale inzet voor kansengelijkheid en talentontwikkeling

Met Toneel voor Taal zet De Wereld Kindertheater binnen school en buiten school in op het ontwikkelen van sociale- en taalvaardigheid door middel van theater. Spelenderwijs leren kinderen tussen de 4 en 12 jaar samenwerken en zichzelf beter uitdrukken. Voor leerlingen die tijdens de lockdown een extra (taal)achterstand opliepen werd een speciaal online programma ontwikkeld. In het Co-creatie Café van Hart worden samenwerkingen gestart tussen basisscholen, kunstenaars en culturele instellingen en krijgen leerkrachten binnen het programma ‘Cultuuronderwijs in je rugzak’ de kans hun culturele bagage te vergroten door voorstellingen en culturele instellingen te bezoeken. Dit is een onderdeel van Cultuureducatie met Kwaliteit.

culturele omgeving. Hart kent het culturele aanbod op alle disciplines, maakt dat aanbod zichtbaar en zorgt er tegelijk voor dat zij als organisatie ook goed bereikbaar en toegankelijk is. Via het Hart Kenniscentrum Cultuuronderwijs organiseert zij bijeenkomsten en verspreidt kennis voor onderwijs en cultuur. We vragen Hart samen te werken met partijen die een sterke binding hebben met de jonge doelgroep die cultuur nog goed niet weet te vinden (zie ook hierna, cultuurcoaches). We werken met een Lokale Educatieve Agenda In de Lokale Educatieve Agenda IV 2019-2023 (LEA) heeft het Bestuurlijk Overleg Primair en Voortgezet Onderwijs Haarlem afspraken gemaakt over samenwerking en gezamenlijk beleid. Een van de centrale thema’s is het versterken van cultuuronderwijs en het verankeren ervan in de schoolprogramma’s. Binnen de LEA verkennen we hoe we de aandacht

voor cultuureducatie in relatie tot kansengelijkheid nog steviger op de kaart kunnen zetten. We sluiten een nieuw convenant met betrokken partijen In 2015 sloten schoolbesturen, culturele instellingen en de gemeente Haarlem het Convenant Cultuur en Primair Onderwijs. Daarin spraken de ondertekenaars het belang van cultuureducatie uit en legden ze een fundament voor Cultuureducatie met Kwaliteit. Het convenant loopt in 2022 af. De gemeente neemt het initiatief voor een evaluatie van het convenant en zal verkennen hoe een eventuele opvolger van dit convenant vormgegeven kan worden. We streven naar een breder convenant, met partners die ambities op het gebied van cultuureducatie en kansengelijkheid onderschrijven. In het nieuwe convenant benadrukken we het belang van cultuureducatie in alle disciplines.

Het initiatief voor een convenant ‘Meer muziek in de klas’ sluit hier op aan, en juichen wij toe. We versterken de rol van cultuurcoaches Cultuurcoaches (ook wel combinatiefunctionarissen genoemd) zijn belangrijke pionnen bij het toegankelijk en bereikbaar maken van kunst en cultuur voor kinderen. Ze werken in Schalkwijk, Haarlem-Noord en -Oost. Zowel binnenschools, door het cultuuronderwijs te verankeren in het curriculum, als buitenschools door kinderen in hun directe omgeving met cultuur in aanraking te brengen. Daarbij zetten we ook in op de verbinding met het Jeugdfonds Sport en Cultuur. De cultuurcoaches kunnen een grotere rol spelen in de verbinding van scholen met het Jeugdfonds en in de aandacht voor kinderen die van huis uit nog weinig aansluiting hebben met kunst en cultuur.

In de integrale jeugdnota ‘Samen voor jeugd’ introduceerde de gemeente Haarlem de kansencirkel, bestaande uit elementen om kinderen en jongeren op te laten groeien tot gezonde evenwichtige volwassenen. Cultuureducatie geeft invulling aan de elementen ‘actief zijn’ en ‘kunnen ontwikkelen’. Binnen de gemeente werken ook onder andere de beleidsvelden onderwijs, sport en jeugd aan betere ontwikkelingskansen voor kinderen en jongeren. We willen krachten meer bundelen en meer samenhang aanbrengen in subsidieregelingen en programma’s, zodat we gezamenlijk werken aan een stad waar kinderen nog meer hun eigen talenten kunnen ontwikkelen en waar kansen van Haarlems kinderen gelijker worden. We werken samen binnen de Metropoolregio Amsterdam In de MRA werken we met verschillende gemeenten en provincies samen aan het bevorderen van cultuureducatie. Dat doen we enerzijds rond het thema kansengelijkheid, waarbij kennissessies georganiseerd worden. Daarnaast wordt ingezet op een beter vervoer van leerlingen in het kader van cultuureducatie.

In de verschillende wijken brengen organisaties als Rebup, STAD, Kunstnest en Triple ThreaT

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

21

Frans Hals Museum de arbeiderswijken die niet alleen de vorm, maar ook het karakter van de stad bepalen. Zij vertellen het verhaal van Haarlem. Via cultuurhistorie betrekken we bewoners bij het vormgeven van de stad. Zodat we er gezamenlijk voor zorgen dat veranderingen nu en in de toekomst bijdragen aan het herkenbaar houden van de geschiedenis en de karakteristieken van Haarlem.

3.6 | Ambitie 5: Vergroten van het belang van culturele voorzieningen en erfgoed voor Haarlem als cultuurstad Waar willen we naartoe? Haarlem heeft prachtige parels. Het vele erfgoed en het aanbod aan culturele voorzieningen zijn belangrijke redenen voor de aantrekkingskracht van Haarlem. Bezoekers komen naar Haarlem voor het Frans Hals Museum, Teylers Museum, of de Grote of St. Bavokerk met het wereldberoemde Müllerorgel. Op de Grote Markt zijn ook het Archeologisch Museum en Anno Haarlem te vinden.

De aanwezigheid van kunstzinnige uitingen, galeries en ateliers door de hele stad en artistiek hoogwaardige festivals maken Haarlem een stad waar het goed wonen, werken, leren en vertoeven is en die een belangrijke regiofunctie vervult. De stad is gezegend met een rijkdom aan cultuurhistorische waarde. Want het zijn onder meer de middeleeuwse stratenpatronen, de romantische 19e-eeuwse villaparken en

Want Haarlem richt zich juist ook op de toekomst. Haarlem wil dé creatieve stad van toegepaste innovatie zijn. Een proeftuin van vernieuwing. De creatieve sector is sterk vertegenwoordigd in Haarlem en er is veel verbinding en overlap met het culturele veld. Binnen broedplaatsen en creatieve werkomgevingen wordt veel samengewerkt. Festivalorganisatoren, theatermakers, grafisch designers en architecten zoeken elkaar op. Binnen de gemeente werken economie en cultuur samen aan een sterke creatieve en culturele industrie. En de intensieve samenwerking binnen de Metropoolregio Amsterdam stelt ons in staat om gezamenlijk te werken aan het vergroten van de cultuurparticipatie en een toekomstbestendige cultuursector. Door Covid-19 is het toerisme abrupt tot stilstand gekomen. Hoewel het nog niet duidelijk is hoe de bezoekersmarkt zich straks gaat ontwikkelen, gaan we ervan uit dat de stille straten van 2020 en 2021 straks achter ons liggen. Deze onzekere periode benutten we om de balans op te maken. Om te bepalen hoe toerisme in de toekomst een plek krijgt binnen de stad. De focus lag voorheen op het aantrekken van meer bezoekers naar de binnenstad. De groei van het aantal toeristen legde echter ook druk op de leefbaarheid.

Daarom wordt de komende jaren ingezet op het aantrekken van de waardevolle bezoeker – nationaal en internationaal – die vaak wordt getrokken door de cultuur en de historische

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

binnenstad van Haarlem. Haarlem vierde haar cultuur al, en dat wordt alleen maar meer!

Doel We willen een aantrekkelijke stad zijn voor de waardevolle bezoeker en zetten in onze uitingen daar op in. De creatieve stedeling willen we naar Haarlem trekken door een levendige stad te zijn met festivals, broed­plaatsen in combinatie met het erfgoed en de grote cultuurhistorische waarde.

Uitvoeringslijnen: hoe gaan we dat doen?

We blijven economie, toerisme, cultuur en erfgoed verbinden Gezamenlijk werken we aan een cultureel rijke, economisch vitale en leefbare stad. De verbinding met andere beleidsdomeinen is daarvoor leidend. Erfgoed Haarlem is het kenniscentrum van de Gemeente Haarlem, onder meer verantwoordelijk voor erfgoededucatie en -participatie. Er wordt gewerkt aan een nieuwe Erfgoednota. Onze visies stemmen we met elkaar af en in de uitvoering zoeken we elkaar op. Dit gebeurt bijvoorbeeld ook met de Bedrijven Investeringszone (BIZ) Binnenstad waar de culturele instellingen actief in vertegenwoordigd zijn. We maken verborgen parels zichtbaar Haarlem Marketing zet in haar communicatie meer in op verborgen parels. Haarlem als stad van cultuur blijft belangrijk, maar wordt breder ingestoken. Zodat we bezoekers verrassen en prikkelen met kleinschalige

22

KoepelKathedraal activiteiten en initiatieven. Daarbij kijken we voorbij de binnenstad en wijzen we mensen juist ook op bijzondere plekken als de Oerkap, het Museum van de Geest/Dolhuys of Haarlemmer Stroom, waarmee we het centrum vergroten. En trekken we bezoekers via markante evenementen als Klim naar het licht. De lokale omroep Haarlem105 heeft al langer een belangrijke rol in het vertellen van unieke verhalen van Haarlemse cultuurmakers. Klim naar het licht gaf cultuur in de wijk Haarlem Zuid-West een boost, mede doordat bewoners aan de basis stonden van de marketingcampagne. Het waren de bewoners die de Koepelkerk in heel Zuid-Kennemerland op de kaart zetten. Dit soort bottom-up initiatieven omarmen we ook in de komende jaren. We zetten in op het spreiden van bezoekers over de hele stad en denken daarbij ook aan formats als 24H, zoals in Amsterdam. Vertaald naar bijvoorbeeld 24H Oost of 24H Zuid-West, stellen gedurende 24 uur bedrijven en instellingen hun deuren open en vinden er allerlei activiteiten plaats. We informeren nieuwe bewoners

Cultuur maakt Haarlem Om te vieren dat de KoepelKathedraal na een jarenlange restauratie mooier is dan ooit, werd het spectaculaire project ‘Klim naar het licht’ gerealiseerd. Tussen de twee torens van de kathedraal hing op 60 meter hoogte een tijdelijke loopbrug, met een schitterend uitzicht over de stad en omgeving. Onder aanvoering van Joel en Lorenzo Labadie maakten acht rappers een nummer en videoclip over verschillende monumenten,

ter promotie van Haarlem. Aan bod kwamen o.a. de Haarlemmerhout, Paviljoen Welgelegen, Janskerk, beide Bavo’s, Stadhuis, Dolhuys, Ripperdakazerne en het Slachthuis. Een nieuw festival onder bezielende leiding van Klein Haarlem, dat in januari 2022 voor het eerst gaat plaatsvinden. Met een verrassende en innovatieve culturele programmering, als tegenwicht voor de soms brave reputatie van de stad. Haarlem is niet ‘boring’, integendeel!

We onderzoeken hoe we nieuwe bewoners informeren over het culturele aanbod, zoals in een welkomstpakket met informatie over de stad. We ondersteunen cultuurfestivals Cultuurfestivals vormen een belangrijk onderdeel van het culturele aanbod in Haarlem. Van het grootste stripfestival van noordelijk Europa tot de festivals voor en door Haarlemmers (en omstreken), zoals de Kunstlijndagen en Schalkwijk aan Zee. Van het oudste bevrijdingsfestival van het land tot nieuwkomers zoals het GOLF-festival en Boring.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

Onder cultuurfestival verstaan wij een geheel van culturele activiteiten op professioneel niveau met een artistieke missie en visie. Cultuurfestivals zijn als geen ander in staat om bij te dragen aan de ambities uit het Cultuurplan. Festivals maken deelname aan culturele activiteiten laagdrempeliger. Daar komen bezoekers in contact met verschillende cultuuruitingen of kunstvormen. Zij kunnen er geïnspireerd raken om het Haarlemse cultuuraanbod verder te verkennen. Cultuurfestivals zijn broedplaatsen voor nieuwe kunst en een kweekvijver voor (Haarlemse) jonge cultuurmakers. Festivals zijn bij uitstek plekken voor experiment en cross-overs. De festivalsector werkt steeds meer samen met de culturele instellingen. Wij zorgen dat het netwerk van cultuurfestivals, culturele instellingen en cultuurmakers verstevigd wordt. De cultuurfestivals zorgen voor levendigheid in de stad, brengen nieuwe groepen naar Haarlem en dragen bij aan de economische vitaliteit en culturele diversiteit. Kunst en cultuur zijn belangrijke pijlers van het evenementenbeleid 2018-2022. Via dat beleid en bijbehorend evenementenbudget koesteren we de huidige festivals én bieden we ruimte aan nieuwe initiatieven. Voor de activiteitenprogramma’s die bijdragen aan een of meer ambities kunnen de organisaties een subsidieaanvraag indienen voor de nieuwe programmasubsidies.

Met het CSF zijn er – net als in afgelopen jaren – mogelijkheden om randprogrammering of nieuwe activiteiten te ondersteunen voor nieuwe publieksgroepen. In 2023 vindt besluitvorming plaats over (het kader voor) de verdeling van de evenementensubsidies vanaf 2024. Dan kan ook bezien worden of en hoe de beoordeling en subsidiering van culturele evenementen bijgesteld moet worden.

23

Houtfestival We werken samen binnen de MRA In de Metropoolregio Amsterdam werken we samen met de omliggende gemeenten en deelregio’s om het cultuuraanbod op elkaar af te stemmen en de cultuurparticipatie in de regio te vergroten. Ook werken we op MRA-­ niveau aan een sterkere, toekomstbestendige cultuursector. En zoals we op gemeentelijk niveau de samenwerking opzoeken met andere domeinen, doen we dat nadrukkelijk ook met het programma Kunst, Cultuur en Erfgoed (Platform Economie) van de MRA. We werken samen op terreinen als broedplaatsen, duurzaamheid, cultuureducatie, marketing en erfgoed.

Cultuurfestivals Het Houtfestival verrijkt het culturele aanbod in Haarlem met een eigenzinnig aanbod van avontuurlijke kunst en cultuur, gecombineerd met een bijzonder kinder/familie festival. Het is het enige festival in Haarlem en regio dat zich specifiek richt op ‘wereldmuziek’ in de breedste zin des woords en andere podiumkunsten met een mondiale component. De Houtnacht richt zich vooral op onderbelichte muziekstijlen en lokaal creatief talent. Het Internationaal Orgelfestival is een tweejaarlijks Haarlems evenement voor professionals en aankomende professionele organisten (jong talent), met internationaal publiek. Het Internationaal Orgelfestival is onlosmakelijk aan de gemeente Haarlem verbonden vanwege twee Haarlemse orgels van wereldformaat: het Müller-orgel in de St.-Bavokerk en het Cavaillé-Coll-orgel in de Philharmonie. Het festivalprogramma omvat onder andere het Internationaal Orgel Improvisatieconcours en de Internationale Zomeracademie.

De Internationale Koorbiënnale Haarlem is het internationale festival voor professionele vocale ensembles, dat tweejaarlijks plaatsvindt in Haarlem en Amsterdam. Het festival confronteert diverse vocale tradities met een actuele visie en brengt dit tot uitdrukking in een programma waarin excellentie, innovatie en educatie centraal staan. Parksessies is een vierdaags multidisciplinair kunstfestival in de openbare ruimte dat elke zomer plaatsvindt. Het Haarlemmerhout is het decor van een laagdrempelige ontmoetingsplek, waar diverse kunsten uit de Haarlemse musea, theaters en poppodia getrokken worden en de dialoog aangaan met de openbare ruimte. Daarnaast haalt Parksessies de Haarlemse ondergrondse cultuur naar boven: opkomende talenten en verborgen (sub)culturen krijgen een podium.

We benutten internationale mogelijkheden De afgelopen vier jaar hebben we onder andere gewerkt aan het literair programma City Books, in samenwerking met het Vlaams-Nederlands huis deBuren in Brussel. We blijven inzetten op internationalisering met projecten als Streetart, het Artist in Residence programma ‘DOC4’, Eurotowns en Jumelage, waarmee we kennis en ervaringen uitwisselen met steden en culturele instellingen vanuit heel Europa, en we kunstenaars van over de hele wereld met Haarlem in contact brengen.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

24

4. Haarlemse culturele basisinfrastructuur In Haarlem is sprake van een zeer divers en uitgebreid landschap van culturele instellingen en initiatieven. De gemeente kan niet alle organisaties ondersteunen, maar wil met de invoering van programmasubsidies meer partijen in staat stellen om bij te dragen aan het realiseren van de gemeentelijke ambities voor het cultuurbeleid. De gemeente heeft een structurele verantwoordelijkheid voor instellingen die een cruciale functie vervullen in verschillende cultuurdisciplines: van theater tot bibliotheek, van museum tot presentatie-instelling, en ondersteunende instellingen op het terrein van cultuureducatie en beeldende kunst. Met de introductie van de term ‘basisinfrastructuur (BIS)’ maken we die verantwoordelijkheid expliciet. Het gezelschap van BIS instellingen vormt het fundament van de cultuur in de stad.

4.1 | Instellingen culturele basisinfrastructuur Frans Hals Museum Het Frans Hals Museum heeft een unieke taak in het culturele bestel van Haarlem: het beheren en presenteren van de gemeentelijke kunstcollectie. Het museum is een van de iconen van de stad, nationaal en internationaal bekend. Met het vierjarige programma ‘Gezichten van Noord-Holland’ heeft het Frans Hals Museum samen met het Amsterdam Museum een plek in de landelijke culturele basisinfrastructuur gekregen. Via

De Schuur en Toneelschuur Producties

Concertkoor Haarlem ‘transhistorische co-creatie’ worden hedendaagse (groeps-) portretten gekoppeld aan historische portretten in de museumcollecties. En terwijl de oude meesters vooral vooraanstaande personen portretteerden, proberen de musea nu zo veel mogelijk mensen in de hele provincie te bereiken. Sinds enige tijd wordt onderzocht hoe de reguliere exploitatie van het museum versterkt kan worden. In 2020 heeft het museum een aanvullende exploitatiesubsidie van € 350.000 ontvangen. De gemeenteraad heeft op 8 juli 2021 besloten opnieuw een extra subsidie te verstrekken van € 300.000, voor 2021. Op 11 november 2021 heeft de raad besloten de subsidie structureel met € 300.000 op te hogen. Aan de hand van een herijkte opdrachtformulering met betrekking tot de museale taken en het onderhoud van de gebouwen zal besluitvorming plaatsvinden over aanvullende middelen.

Stadsschouwburg en Philharmonie In 2018 vierden we het 100-jarig bestaan van de Stadsschouwburg. Hier en in de Philharmonie wordt een aansprekend aanbod aan theater en muziek voor een breed publiek uit Haarlem en omstreken gepresenteerd. De podia zijn zeer geliefd bij de bezoekers en de artiesten. Met voorstellingen als Scrooge of Kenau wordt bovendien een podium gegeven aan jong talent. Tevens vermeldenswaardig is het initiatief om voorstellingen naar verzorgingshuizen te streamen, en hier ook korte live-concerten te organiseren. Behalve voor concerten opent de Philharmonie ook de deuren voor zakelijke evenementen. Dit draagt bij aan een gezonde exploitatie van de stichting Stadsschouwburg & Philharmonie én aan de economische bedrijvigheid en levendigheid van Haarlem.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

De Schuur is een inspirerend en hoog kwalitatief theater, waar artistieke ontwikkeling, publieksbereik en inclusie centraal staan. Stichting Toneelschuur Producties (STP) is het productiehuis van de Schuur, ondergebracht in een aparte stichting. STP biedt theatertalenten de kans om zich te ontwikkelen tot regisseur in een meerjarig begeleidingstraject. De producties zijn landelijk bekend en erkend. Zo waren de vier acteurs uit ‘Weg met Eddy Bellegueule’ collectief genomineerd voor de Louis d’Or en won regisseur Eline Arbo de regieprijs 2020 en Mary Dresselhuysprijs 2021. STP maakt met ingang van 2021 ook deel uit van de landelijke culturele Basisinfrastructuur, en ontvangt daarom subsidie van de gemeente en het Rijk. De exploitatie van de Schuur draait voor een groot deel op de inkomsten uit filmrecettes. Het bestuur wijst op het risico van de komst van filmzalen in De Koepel, en de mogelijke terugloop van filmbezoekers in de Schuur. Ter versterking van de eigen positie wil de Schuur het gebouw en het aantal filmzalen uitbreiden. Daarmee wordt ruimte gecreëerd voor educatieactiviteiten voor de Filmhub Noord-Holland. De Schuur maakt met ingang van 2020 als een van de acht landelijke filmeducatiehubs deel uit van de pilot van het Filmfonds. De gemeente zal het effect van de Filmkoepel op de exploitatie van de Schuur nauwgezet volgen.

Besluitvorming over een eventuele uitbreiding van het gebouw zal

25

onder een volgend college van B&W moeten plaatsvinden. Patronaat

behoeftes van de gebruikers. Hiermee investeert de gemeente in een toekomstbestendige bibliotheek voor alle Haarlemmers. Hart

Stichting Patronaat is hét poppodium van Haarlem en omstreken, en richt zich op een gevarieerde, actuele en kwalitatief hoogstaande programmering voor een breed publiek (zowel in eigen huis als op locatie), waarbij naast gerenommeerde artiesten ook geïnvesteerd wordt in opkomend en alternatief talent en nieuwe trends. Ook biedt Patronaat een podium voor Haarlemse amateurinitiatieven en het Haarlems Interscholair Toernooi (HIT). Onder meer door het exploiteren van de oefenruimtes op het voormalige Slachthuisterrein, in aanloop naar de opening van het Popcentrum, wordt de gehele keten bediend, zowel voor beginnende muzikanten als organisatoren. Bibliotheek Zuid-Kennemerland De Bibliotheek Zuid-Kennemerland – actief in 5 gemeenten – is een laagdrempelige plek voor ontwikkeling en ontmoeting. In Haarlem zijn vier vestigingen, in het Centrum, in Noord, Schalkwijk en Oost. De verschillende vestigingen hebben een belangrijke rol in de wijk als ‘huiskamer’. Bij de bibliotheek kan iedereen terecht om te lezen, te leren en zich te informeren. Behalve het uitlenen van boeken, biedt de bibliotheek steeds meer activiteiten op het gebied van taal, cultuur, educatie en digitalisering. Inwoners, ondernemers en organisaties krijgen een podium om activiteiten organiseren.

Eind 2020 heeft de gemeenteraad € 6,5 miljoen beschikbaar gesteld voor het onderhoud, de verduurzaming en de vernieuwing van de vestigingen, inspelend op de veranderende

Hart stimuleert cultuuronderwijs en talent­ ontwikkeling op school en buiten school, van primair onderwijs tot het MBO. De organisatie werkt samen met culturele instellingen, cultuurmakers en scholen aan goed, duurzaam cultuuronderwijs. Zo is Hart ook penvoerder voor het programma Cultuureducatie met Kwaliteit. Hart faciliteert daarnaast een netwerk van kunstdocenten en culturele aanbieders, die in het gebouw van Hart lesgeven of daarbuiten. Hart is samen met Patronaat een van de drijvende krachten achter het nieuwe Popcentrum. Verder initieert en coördineert Hart projecten op het gebied van cultuurparticipatie, onder andere voor meer kwetsbare doelgroepen. De ambitie van Hart is om de komende periode meer in te zetten op cultuurparticipatie, in samenwerking met lokale of wijkgerichte partners. Momenteel staat Hart nog onder financieel toezicht van de gemeente, in verband met de garantstelling voor een lening. Deze lening werd afgesloten naar aanleiding van de reorganisatie van Hart in 2014. In 2024 zal de lening naar verwachting zijn afbetaald. Pletterij De Pletterij is het debatcentrum van Haarlem, waar maatschappelijke thema’s worden uitgediept, en zo een bijdrage aan de lokale democratie wordt geleverd. Ook worden lezingen, documentaire voorstellingen en concerten georganiseerd.

In 2019 won de Pletterij de BIM Podiumprijs waarmee het podium landelijke erkenning kreeg voor de concertenreeks

(hedendaagse jazz, impro jazz, hedendaags gecomponeerde muziek, wereldmuziek). De Pletterij heeft het afgelopen jaar ingezet op livestreaming, en zal dit ook na de crisis voortzetten. De Pletterij programmeert daarnaast steeds meer op locatie, zoals in de bibliotheek van Schalkwijk. De Pletterij is samen met Studio MAPA, Nieuwe Vide, Grafisch Atelier Haarlem en Wereldkeuken (de Bende 5) op zoek naar een nieuwe gezamenlijke locatie. De gemeente verkent de mogelijkheden hiertoe. In 2018 hebben 37PK, ABC Architectuurcentrum, Nieuwe Vide en de Pletterij gepleit voor meer subsidie, om als kleinere instelling een stabielere basis te hebben. De toen aan deze organisaties toegekende subsidieverhoging met € 20.000 wordt meerjarig gecontinueerd. En ook deze instellingen kunnen een aanvraag indien voor programmasubsidies en zo hun activiteiten en bereik verder versterken. Museum Haarlem In Museum Haarlem wordt het verhaal verteld van de oude en recente geschiedenis van Haarlem en Zuid-Kennemerland. De nieuwe vaste expositie ‘Allemaal Haarlemmers’ werd in september 2020 geopend. Museum Haarlem ontvangt een huursubsidie, met daarnaast een exploitatiesubsidie van € 40.000.

Bij de subsidieverstrekking voor 2017 is expliciet gemeld dat de subsidie werd toegekend om het museum in staat te stellen een duurzaam plan voor de toekomst te realiseren, waarin rekening gehouden wordt met het verdwijnen van de gemeentelijke exploitatiesubsidie. In de daaropvolgende jaren is de tijdelijke subsidie gecontinueerd, om het mogelijk te maken de nieuwe vaste opstelling te realiseren. Deze vaste opstelling werd

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

gefinancierd door bijdragen van sponsors en fondsen. De gemeenteraad heeft met een breed gesteunde motie zich op 26 oktober 2021 uitgesproken voor het continueren van de subsidie aan Museum Haarlem. De subsidie is structureel gedekt in de begroting. Het museum wordt opgenomen in de BIS en ontvangt net als andere BIS instellingen voor 2022-2024 een subsidiebeschikking met daaraan gekoppeld prestatie afspraken. In 2024 kan een bijstelling van de afspraken plaatsvinden, voor de volgende subsidieperiode 2025-2028. ABC Architectuurcentrum Het Architectuur- en Bouwhistorisch Cen­trum Haarlem (ABC) is het centrum voor architectuur en stedenbouw van Haarlem en de regio. Het ABC organiseert diverse exposities, lezingen, symposia, discussies, educatieve workshops en interessante excursies. Sinds 1 juli 2018 is het ABC op vertoon van de museumkaart gratis te bezoeken. De Nederlandse Museumvereniging heeft op grond van de organisatie en de kwaliteit van de tentoonstellingen het ABC als een gelieerd lid aangemerkt. Het ABC draagt met zijn kennis en netwerk bij aan het denken over de ruimtelijke kwaliteit en stedenbouw van de stad Haarlem en de regio. De ambitie is om dit verder uit te bouwen en mee te denken in hoe cultuur ingebed kan worden in gebiedsplannen en meer in de wijken een plek kan krijgen.

ABC wil samen met de buren 37PK en Museum Haarlem een nieuwe gezamenlijke entree realiseren. De instellingen willen als een gezamenlijk cultuurpand naar buiten treden, met een gecombineerd gebruik van ruimten en op elkaar afgestemde programmering.

26

voor een andere locatie, eventueel samen met andere culturele partijen (Bende van 5).

37PK De stichting 37PK, Platform voor Kunsten, is sinds 2011 actief en heeft als doel het bevorderen van de productie- en presentatiemogelijkheden van kunst, en het stimuleren en ondersteunen van kunstenaars en hun beroepspraktijk. 37PK adviseert op het gebied van Kunst in de Openbare Ruimte en voert het gemeentelijk atelierbeleid uit, onder meer door vrijgekomen ruimtes in gemeentelijke atelierpanden toe te wijzen. 37PK organiseert tevens een afwisselend programma met tentoonstellingen, actuele kunstprojecten en activiteiten. Ook werkt de organisatie aan een artist in residence programma samen met andere culturele partners, om internationale uitwisseling te stimuleren. Nieuwe Vide Nieuwe Vide, ontstaan uit de kraakbeweging, is uitgegroeid tot kunstpodium en broedplaats. De combinatie van presentatie-instelling met werkruimten voor kunstenaars wordt door het Mondriaanfonds erkend als een artistiek inhoudelijk belangwekkend podium voor de hedendaagse beeldende kunst. Nieuwe Vide onderstreept de intrinsieke waarde van de kunst, het belang van culturele broedplaatsen en ruimte voor makers, voor experiment en nieuwe initiatieven. Dat maakt het kunstklimaat levendig en actueel. Nieuwe Vide maakt zich zorgen over de huisvesting op de huidige locatie, Haarlemmer Stroom.

De organisatie vraagt aandacht voor mogelijke huurverhogingen en/of een tijdelijk onderkomen elders, tijdens de verbouwing. De organisatie verkent daarom ook mogelijkheden

De Vishal De Vishal is een kunstenaarsvereniging die een podium biedt aan kwalitatief hoogwaardige actuele beeldende kunst, met een laagdrempelige expositieruimte op een toplocatie. De vereniging fungeert als netwerk en platform voor haar zeer actieve en betrokken leden. Zij organiseert exposities in het pand, en tijdens de Kunstlijn zijn bijvoorbeeld ook de ateliers te bezoeken, verspreid door de hele stad. De Vishal verzorgt ook ‘Kunst op Kantoor’, een estafette-expositie van één kunstwerk in de werkkamer van de wethouder van Cultuur.

Ten slotte De hele culturele sector heeft het door de lange periode van lockdowns zwaar gehad. Hopelijk kunnen de instellingen de deuren nu weer permanent openen. Het is wel de vraag wanneer de exploitatie weer op het niveau van 2019 kan zijn. De gemeente wil aan de BIS-instellingen zekerheid bieden in nog steeds onzekere tijden. De huidige subsidieverdeling blijft leidend. We zullen de impact van Covid-19 nauwgezet blijven monitoren, zodat bezien kan worden of en waar en voor hoe lang aanvullende coronacompensatie (noodsteun en/of herstelmaatregelen) nodig is. Aan de hand van de speerpunten van dit Cultuurplan en ook met behulp van programmasubsidies willen we hoe dan ook werken aan een duurzaam herstel van de sector, aan de verbreding van het publieksbereik, en een nog steviger inbedding in de stad. Een overzicht van de huidige subsidieverdeling per instelling is terug te vinden als bijlage 8. Bijlage 9 geeft een overzicht van het publieksbereik.

We benadrukken nog eens dat het brede culturele profiel van onze stad bepaald wordt door vele partijen. Er is grote waardering voor alle inzet, ook die van organisaties die geen plek in de systematiek van de culturele basisinfrastructuur hebben. Voor hen staan project- en de nieuwe programmasubsidies open. Culturele festivals worden gefinancierd vanuit het evenementenbeleid, maar zijn vanzelfsprekend ook van grote waarde voor het cultuurbeleid. En we zouden graag zien dat organisaties als het Museum van de Geest/Dolhuys, Triple ThreaT of de Wereldmuziekschool en de vele andere ondertekenaars van het manifest ‘Wij zijn nodig’, plannen ontwikkelen en een aanvraag indienen om met behulp van programmasubsidie zich onverminderd enthousiast in te blijven zetten voor onze stad.

4.2 | Overige subsidies Wettelijke taken: Noord-Hollands Archief en lokale omroep Vanwege wettelijke taken en een eigen regime van financiering, heeft het Noord-Hollands Archief een bijzondere positie, gelieerd aan de BIS. Het archief heeft de wettelijke taak om overheidsarchieven duurzaam te bewaren en toegankelijk te maken. De toekomst hiervan is digitaal. Maar voor de opslag van resterende papieren archieven is de komende jaren nog nieuwe depotruimte nodig. Archief en gemeente onderzoeken samen hoe dit depot ook kan voorzien in de depotbehoeften van het Frans Hals Museum, archeologie en mogelijke andere partners. Het Noord-Hollands Archief is ook hét informatiecentrum voor de geschiedenis van Noord-Holland en gemeenten in Kennemerland en Amstel- en Meerlanden. Voor Haarlem

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

beheert en ontsluit het archief tevens de gemeentelijke historische bibliotheek, evenals belangwekkende particuliere collecties. Zo is in de Janskerk ook de tentoonstelling ‘Joh. Enschedé. Drukkerij van waarde’ te zien. Het Noord-Hollands Archief speelt met haar presentaties, collecties en tentoonstellingen ook een belangrijke rol in erfgoededucatie, voor het onderwijs maar ook voor andere doelgroepen. Naast het archief heeft ook Haarlem105 een eigen positie in het culturele bestel. De Mediawet geeft regels voor het werk van de lokale omroep, waarin ook de gemeentelijke bekostigingsplicht is vastgelegd. Haarlem105 is aangewezen als de lokale omroep voor Haarlem, en sinds 2014 voor Heemstede. Binnenkort besluit het Commissariaat voor de Media ook over de licentieaanvraag voor Bloemendaal.

Huursubsidies Alle BIS-instellingen zijn gehuisvest in gemeentelijk vastgoed en ontvangen naast hun exploitatiesubsidie voor de huur een geoormerkte subsidie (een-op-een gesubsidieerd). Uitzondering is Nieuwe Vide – gehuisvest op Haarlemmer Stroom – en Hart dat een deel van haar onderkomen huurt van het Noord-Hollands Archief (dat het pand weer huurt van het Rijksvastgoedbedrijf). Er zijn ook enkele organisaties die geen exploitatiesubsidie ontvangen en geen deel uitmaken van de de BIS, maar wel gehuisvest zijn in gemeentelijk vastgoed en een huursubsidie ontvangen: › Het kunstenaarscollectief Horizonverticaal betaalt huur, maar krijgt een aanvullende subsidie voor huisvesting van € 68.979 voor hun broedplaats in de Magdalenahof;

27

Woord voor Woord, MeeMaakPodium Bibliotheek › Na oplevering van het nieuwe Popcentrum zal naar verwachting een kostprijsdekkende huur gelden van jaarlijks € 230.000. De organisatie levert een eigen huurbijdrage van € 60.000 en zal een huursubsidie ontvangen van € 170.000; › Per 1 januari 2021 betaalt kunstenaarsvereniging Kunst Zij Ons Doel een kostprijsdekkende huur voor de Waag, waarbij de huurverhoging voor de organisatie wordt gecompenseerd door een even hoge huursubsidie van € 2.483 (budgetneutraal voor de gemeente).

Maatwerk: continueren of afbouwen van subsidies Teylers Museum is een rijksgesubsidieerd museum, en ontvangt al meerdere jaren van de gemeente een subsidie van € 22.500 ter ondersteuning van het (internationale) tentoonstellingsprogramma. De subsidie wordt gecontinueerd. Om de historisch belangrijke relatie tussen Haarlem en het oudste museum van ons land te onderstrepen, heeft de gemeente in 2019 ook eenmalig € 500.000 bijgedragen aan de restauratie van het Fundatiehuis, dat in november 2021 voor het publiek geopend wordt. De gemeente heeft in afgelopen jaren de subsidies voor cursussen in de vrije tijd afgebouwd, zo ook bij Hart. Met een uitzondering; De Wereld Kindertheater ontving in 2017-2021 nog een jaarlijkse exploitatiesubsidie van € 34.600. Daarnaast heeft de raad op 8 juli 2021 het college opgeroepen om de Wereldmuziekschool te ondersteunen bij het betrekken van nieuwe huisvesting in winkelcentrum Schalkwijk. De Wereldmuziekschool vraagt een bijdrage van € 25.000 per jaar, voor een vijfjarig huurcontract. De Wereldmuziekschool ontvangt nu geen subsidie.

Met de Versterkers Duurzaam Doen heeft de raad op 26 oktober 2021 besloten € 125.000 beschikbaar te stellen. Een bijdrage aan de Wereldmuziekschool zal specifiek bestemd zijn als culturele impuls voor Schalkwijk. Met De Wereld Kindertheater gaan we in gesprek hoe de subsidie (nog) meer ingezet kan worden voor activiteiten in de wijken.

4.3 | Samenwerking en sturing – rol gemeente en instellingen Met dit Cultuurplan schept de gemeente Haarlem de kaders voor de komende zeven jaar. We geven aan wat onze ambities zijn, welke financiële middelen daarvoor beschikbaar zijn en wat we willen gaan doen. In samenwerking met de stad, waarbij de gesubsidieerde culturele instellingen (BIS) de belangrijkste partijen zijn om de ambities te kunnen realiseren. Culturele instellingen en gemeente hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid en trekken hier samen in op. De gemeente bepaalt de doelen en inzet van middelen zodat de culturele instellingen vanuit hun onderscheidende positie, expertise en ondernemerschap een voorstel kunnen doen hoe zij gaan bijdragen aan de gestelde ambities. Met het instellen en definiëren van een culturele basisinfrastructuur nemen we een van de aanbevelingen over van het eerder uitgevoerde 213a onderzoek naar de verzakelijking van de subsidiesystematiek.1 Het onderzoek vroeg ook aandacht voor de koppeling tussen subsidie en doelstellingen. Aan de hand van de herijkte doelstellingen in dit Cultuurplan en de beschikbare middelen zullen voor de volgende subsidieperiode 2022-2024 nieuwe en verder 1