20210581363 3. Bijlage 2 Cultuurplan 2022-2028

Cultuur maakt Haarlem

Cultuurplan 2022-2028

Inhoud 1.

Inleiding���������������������������������������������������������������������������������������������������� 3

2.

Wat vindt Haarlem?������������������������������������������������������������������������������� 5

3.

Cultuurvisie 2022-2028������������������������������������������������������������������������ 7

3.1 Kunst en cultuur in Haarlem in 2028: koesteren, prikkelen en verbinden ��������������������������������������������������������� 7

3.2

3.3 Ambitie 2: Ruimte voor cultuurmakers en creativiteit zichtbaar in de stad ����������������������������������������������������������� 13

3.4 Ambitie 3: V ­ erstevigen van de dwarsverbanden tussen zorg, welzijn en cultuur � � � � �� � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 17

3.5

3.6 Ambitie 5: Vergroten van het belang van culturele voorzieningen en erfgoed voor Haarlem als cultuurstad � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 21

Ambitie 1: Kunst en cultuur voor iedereen � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 9

Ambitie 4: Versterken van cultuureducatie  � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 19

4. Haarlemse culturele basisinfrastructuur�������������������������������������� 23

4.1

Instellingen culturele basisinfrastructuur��������������������������������������������� 23

4.2

Overige subsidies��������������������������������������������������������������������������������� 25

4.3

Samenwerking en sturing – rol gemeente en instellingen������������������ 26

5.

Financiering������������������������������������������������������������������������������������������� 27

6.

Fasering en prioritering��������������������������������������������������������������������� 31

7.

Bijlage: participatie����������������������������������������������������������������������������� 34

8.

Bijlage: subsidie per instelling.... ����������������������������������������������������� 35

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

2

1. Inleiding Hoe ziet Haarlem er als kunst- en cultuurstad uit in 2028? Die vraag stelden we op 16 december 2020 aan een doorsnede van het Haarlemse culturele veld. Het was de aftrap van een reeks gesprekken met vertegenwoordigers van musea, theaters, poppodia, bibliotheek, broedplaatsen en individuele cultuurmakers1, maar ook scholen, zorg- en welzijnsinstellingen en jeugdwerk. Leidend hierbij waren de door de gemeenteraad vastgestelde ambities voor het cultuurbeleid 2022-2028.2 De energie, het optimisme en de veerkracht van de culturele sector is bewonderenswaardig. De stadsgesprekken vonden grotendeels plaats tijdens de lockdown-periode, vanwege de Covid-19 crisis, waarin vrijwel iedereen de deuren gesloten moest houden. Dat zovelen toch met ons wilden nadenken over de kunst en cultuur van de toekomst, terwijl het heden zo onzeker was, waarderen wij enorm. Over de invloed van Covid-19 op de sector en op de uitvoering van dit Cultuurplan komen we later terug. De opgehaalde ideeën en de ontwikkelde cultuurvisie bieden evenwel houvast voor het herstel van de sector na de coronacrisis. Eerst de antwoorden op de vraag naar de visie voor 2028.

Haarlem wil een stad zijn die trots is op de vele iconen, en ook kiest voor experiment en ontwikkeling binnen de kunsten, zo werd 1 Een cultuurmaker wordt gedefinieerd als iemand wiens primaire (geambieerde) bezigheid het is om kunst in uiteenlopende kunstdisciplines of crossovers daarvan te produceren. Denk aan beeldend kunstenaars, musici, dansers, acteurs, auteurs, filmmakers, etc. 2 Startnotitie Cultuurplan 2022-2028 (2020/915264).

Studio MAPA gezegd. Een dynamische stad waar jongeren een plek en een podium krijgen. Waar iedere inwoner zich welkom voelt bij kunst en cultuur. Een stad waar openheid, nieuwsgierigheid en inclusiviteit kernwoorden zijn. En een stad die al een enorme culturele rijkdom kent, maar waar al die losse initiatieven meer verbonden kunnen worden, instellingen meer gezamenlijk initiatief willen ontwikkelen en waar kunst en cultuur meer in de wijken zelf plaatsvindt. In de stad leven er kortom ontzettend veel ideeën over wat kunst en cultuur in Haarlem zou kunnen en moeten zijn. Die inbreng is

onmisbaar geweest bij het opstellen van dit Cultuurplan 2022-2028. In het Cultuurplan ontvouwt de gemeente Haarlem haar visie op het cultuurbeleid voor de komende zeven jaar.

Cultuurbeleid We spreken bewust van een Cultuurplan. Want natuurlijk presenteren we ons beleid, maar zien we een cultureel rijke stad boven alles als een gezamenlijke opgave. Met instellingen, cultuurmakers, bewoners en al die andere partners in de stad gaan we gestructureerd

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

en in samenhang aan de slag. Net als we dat doen op andere beleidsterreinen als economie, duurzaamheid, sociaal domein, onderwijs en openbare ruimte. De nadruk op die gezamenlijkheid loopt dan ook als een rode draad door dit Cultuurplan.3 Dat kunst en cultuur belangrijk zijn voor Haarlem moge duidelijk zijn. In het huidige coalitieprogramma Duurzaam Doen stelt het college: ‘Kunst en cultuur zitten in het DNA van Haarlem en zijn onmisbaar voor de 3 Met ‘we’ bedoelen we de gemeente. Daar waar sprake is van samenwerking met partijen in de stad, wordt dit benoemd.

3

ontwikkeling van talenten, voor ontspanning en expressie’. Het is bepalend voor de identiteit van Haarlem, dankzij de historische binnenstad, het vele erfgoed en het aanbod aan culturele voorzieningen. En het is niet alleen bepalend voor de identiteit van de stad, het geeft ook betekenis aan ons menszijn. We zijn creatief en groeien door middel van kunst en cultuur. Kunst verwondert, ontroert en prikkelt. Stelt vragen en maakt ongemakkelijke onderwerpen bespreekbaar. Ook draagt het bij aan de sociale en economische waarde van de stad. Het maakt een stad aantrekkelijk om te bezoeken, te wonen en te leven, zorgt voor levendigheid en bevordert ontmoeting.

manifestatie ‘Haarlem viert cultuur’ uit 2018 – 2019 als voorlopig hoogtepunt.

Aan de slag We hebben dus stappen gezet én te maken gehad met een pandemie die de sector ontzettend hard heeft geraakt. Het is tijd om samen te werken aan het herstel in combinatie met de doorontwikkeling van onze culturele sector. In dit Cultuurplan beschrijven we hoe we dat gaan doen: wat onze visie is, welke prioriteiten we kiezen en welke acties daaraan gekoppeld zijn. Tussendoor laten we een greep zien uit het bijzondere cultuuraanbod. De voorbeelden die we laten zien geven de culturele rijkdom en veelheid van de stad weer. Tegelijker­tijd beseffen we dat we, juist vanwege die veelheid, nooit volledig kunnen zijn. Daarom spreken we onze waardering uit voor de inzet van al onze Haarlemse instellingen en cultuurmakers die gezamenlijk de kunst en cultuur en daarmee Haarlem maken.

Cultuur is een breed begrip, en raakt aan vrijwel alle aspecten van ons leven. Cultuur vormt onze identiteit; en kunst is een representant van die cultuur. Erfgoed, evenementen en de nachtcultuur zijn dat ook, en zijn daarom ook belangrijk voor het cultuurbeleid. In afzonderlijke nota’s voor bijvoorbeeld (culturele) evenementen is reeds beleid vastgesteld. In het Cultuurplan geven we aan hoe het algemene cultuurbeleid zich hiertoe verhoudt.

Leeswijzer

Opvolger van Cultuurnota 2013-2020 Vanaf volgend jaar gaat het Cultuurplan 2022-2028 van start. Tot en met 2021 geldt de Cultuurnota ‘Kunst en cultuur, sterke pijlers van Haarlem 2013 -2020’. Terugkijkend kunnen we stellen dat kunst en cultuur in die afgelopen periode van onverminderde waarde zijn gebleken voor de identiteit en de aantrekkingskracht van Haarlem. Dat geldt natuurlijk voor onze cultuurhistorische binnenstad en culturele instellingen, maar ook voor de in Haarlem werkende cultuurmakers, de broedplaatsen en de vele culturele initiatieven. Juist ook de afgelopen periode is zichtbaar geworden hoe groot de creativiteit in onze culturele sector is

Teylers Museum en hoe groot de passie om kunst en cultuur te maken. En hoe culturele uitingen – ook tijdens de lockdown – troost kunnen bieden en sociale cohesie bevorderen. In de afgelopen collegeperiode zijn we onder meer aan de slag gegaan met het uitbreiden van kunst in de openbare ruimte, ruimte zoeken voor meer ateliers en broedplaatsen, de ontwikkeling van het nieuwe popcentrum, de verbouwing van het Dolhuys, de vernieuwing van de Bibliotheek Zuid-Kennemerland,

en een toekomstbestendige exploitatie voor het Frans Hals Museum. We hebben de regio­ nale samenwerking vergroot, wat tot uiting komt in het gezamenlijke cultuurprofiel van de Metropoolregio en de uitwerking daarvan. Daarnaast zien we dat de culturele instellingen en het cultureel erfgoed de wervingskracht van de stad op toeristen met succes versterkt hebben met de in het oog springende

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

In hoofdstuk 2 staan we allereerst stil bij alle inbreng vanuit de stad: van bewoners, culturele instellingen en andere organisaties en individuen. Vervolgens presenteren we in hoofdstuk 3 onze visie en de daaraan gekoppelde ambities, uitgewerkt in acties. In hoofdstuk 4 beschrijven we de culturele basisinfrastructuur van de stad. In hoofdstuk 5 lichten we toe hoe we het Cultuurplan organiseren en financieren. Tegen de achtergrond van de corona crisis zullen we daarbij werken met een fasering en prioritering, toegelicht in hoofdstuk 6.

4

2. Wat vindt Haarlem? Kunst en cultuur zijn de Haarlemmer dierbaar. Dat wisten we al wel, maar de betrokkenheid van bewoners en het culturele veld heeft ons toch blij verrast. Ondanks alle beperkingen – geen samenkomsten in onze musea, podia of in de wijken, maar digitale bijeenkomsten via Zoom of Teams – heeft een groot aantal personen bijgedragen aan de totstandkoming van dit Cultuurplan. Daarnaast was er veel initiatief vanuit de culturele sector zelf, zoals cultuurdebatten in de Pletterij (fysiek, want nog voor corona) en de Nachtwacht talkshows in Patronaat (via livestreams). Een grote groep cultuurmakers verenigde haar krachten in een manifest, waarin ze opriep kleine, nieuwe podia en nieuwe jonge cultuurmakers te ondersteunen. Kortom, de toekomst van de Haarlemse kunst en cultuur is een zaak van groot belang. Voordat we ingaan op de cultuurvisie 2022-2028 staan we stil bij de participatie van de stad: wat vindt Haarlem? Inwonerspeilingen De gemeente Haarlem wilde van inwoners horen wat de wensen en behoeften zijn op het gebied van kunst en cultuur. Dat gebeurde via twee inwonerspeilingen, één waarbij in totaal 2.116 inwoners vragen kregen voorgeschoteld die specifiek over kunst en cultuur gingen. De andere peiling maakte onderdeel uit van het jaarlijkse Omnibusonderzoek, een brede inwonerspeiling, die een aantal vragen over kunst en cultuur bevatte.

Daar namen 2.790 inwoners aan deel.1 De waardering voor kunst en cultuur in de stad is groot onder Haarlemmers, zo blijkt uit het onderzoek. Een zeer grote meerderheid (89%) zegt trots te zijn op Haarlem als culturele stad. Ruim vier op de vijf inwoners (81%) vindt dat het aanbod van kunst- en cultuuractiviteiten niet verbeterd of aangevuld hoeft te worden 1 Het rapport over het behoefteonderzoek is te vinden via www.haarlem.nl/cultuurplan/besluiten-en-verslagen/. Het gehele jaarlijkse Omnibusonderzoek is te vinden via haarlem.incijfers.nl/ dashboard/inwonerspeiling--omnibus-.

en 88% vindt dat activiteiten op het gebied van kunst en cultuur belangrijk zijn voor de sfeer in de stad. Een ruime meerderheid (72%) zegt het belangrijk te vinden te investeren in kunst en cultuur, ook als het financieel minder gaat. Veel respondenten (87%) vinden dat Haarlemse culturele instellingen die men niet zelf bezoekt, behouden moeten blijven. Culturele instellingen en activiteiten worden door 90% van de Haarlemmers bezocht en er wordt zelf ook cultuur beoefent. Overigens is die cultuurparticipatie in Schalkwijk en Haarlem-Oost lager dan gemiddeld. Inwoners die weinig gebruik maken van de culturele infrastructuur zeggen onder meer dat ze te weinig tijd hebben, dat ze het te duur vinden, het aanbod niet kennen of niet interessant vinden, of niet toegankelijk genoeg vinden. Als men geld zou mogen investeren in cultuur, dan zouden de meeste Haarlemmers de toegankelijkheid van culturele activiteiten vergroten, zoals het verlagen van de entreeprijzen of het aanbieden van gratis vervoer.

Pletterij Ook meer kleinschalige culturele initiatieven in en voor de wijk werd genoemd. Van de inwoners die nog nooit een culturele activiteit in de eigen buurt of wijk bezocht heeft, geeft 51% aan dat er simpelweg geen cultureel aanbod in de eigen buurt is. Het gemis van cultuur tijdens de Covid-19 crisis was ook een thema. Bijna twee op de drie inwoners verwacht na de coronacrisis net zo vaak naar cultuur te gaan als voor de corona­ crisis (63%), een kwart (25%) verwacht juist vaker culturele activiteiten te bezoeken. Zeven op de tien Haarlemmers (70%) besteedt sinds de coronacrisis thuis meer tijd aan culturele activiteiten, zoals aan het lezen van boeken, kijken van films en series en het luisteren van podcasts. Een van de ambities in dit Cultuurplan is ‘kunst en cultuur voor iedereen’. Hoe relevant dat is

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

bleek ook tijdens dit onderzoek, want hoewel nadrukkelijk ingezet wordt op een voldoende spreiding van respondenten qua stadsdelen, geslacht en leeftijd blijven bepaalde groepen ondervertegenwoordigd, namelijk laagopgeleiden en inwoners van 18 tot 24 jaar. In het onderzoek is hiermee rekening gehouden, maar het bereiken van deze groepen is voor de gemeente een belangrijk punt van aandacht.

In gesprek met de stad Eind 2020 blikte wethouder Marie-Thérèse Meijs met de culturele sector terug op het uitzonderlijke en zware jaar én keek ze vooruit naar de toekomst van kunst en cultuur in Haarlem. Dat deed ze tijdens de eerste van een serie van vijf digitale stadsgesprekken, waarbij culturele instellingen, maar ook het onderwijs, de zorg- en welzijnssector en de

5

sport gezamenlijk nadachten over de Haarlemse visie op cultuur, iedere keer georganiseerd rondom een specifiek thema, zoals ‘Cultuur voor iedereen’ of ‘Cultuur en Jeugd’.1 Daarnaast voerde de gemeente tal van (groeps)gesprekken met culturele instellingen en cultuurmakers over hun specifieke wensen en behoeften. Op 20 april 2021 organiseerde de gemeente een online middag, waarop een ieder in gesprek kon met beleidsadviseurs om de eigen visie op het Cultuurplan mee te geven. Met deze sessie werd de participatieperiode afgerond. Ontzettend veel Haarlemmers hebben vol enthousiasme meegedaan. Het is onmogelijk om de vele en diverse inbreng hier samen te vatten, daarmee doen we de deelnemers tekort. Wel lichten we een aantal punten uit. Er was een sterke roep vanuit de culturele sector om meer in te zetten op experiment en vernieuwing. In Haarlem moet plek zijn voor rafelranden, en letterlijk ruimte voor cultuurmakers, in de vorm van broedplaatsen en ateliers, zodat de stad toegankelijk blijft voor jonge kunstenaars en nieuw talent. Daarnaast werd benadrukt dat er in de verschillende wijken van Haarlem behoefte is aan meer cultureel aanbod. Kunst en cultuur dienen voor iedereen te zijn en cultuur in de wijken is een manier om dat te bewerkstelligen.

Daarbij hoeft niet iedere cultuurmaker of instelling elke doelgroep te bereiken, maar werken we gezamenlijk aan een culturele sector die toegankelijk is voor heel Haarlem. Als rode draad door alle bijeenkomsten en gesprekken liep de behoefte aan verbinding. Haarlem kent ontzettend veel initiatieven; eigenzinnige voorstellingen, bijzondere samenwerkingen met zorginstellingen of 1 Verslagen van de stadsgesprekken zijn te vinden op www.haarlem.nl/cultuurplan/ besluiten-en-verslagen/.

Figuur 1. Getekend verslag van het stadsgesprek (16-12-2020).

inspirerende cultuureducatie-projecten. Tegelijkertijd constateerden veel partijen dat men geen weet heeft van elkaars activiteiten. Het verbinden van al die initiatieven, instellingen en cultuurmakers vormt de grote uitdaging voor de komende jaren, oftewel een eenheid vormen van de archipel aan losse eilandjes, die Haarlem nu nog teveel is. Zodat we de

samenwerkingen die er nu al bestaan - tussen instellingen in het centrum van de stad en in de andere stadsdelen of tussen culturele instellingen en andere sectoren – verduurzamen en optimaliseren. Zodat we meer kennis met elkaar uitwisselen en gezamenlijk een bijdrage leveren aan de grote opgaven van de stad. Een breed gedeelde wens bestaat om als culturele

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

sector integraal aan de slag te gaan voor de sociaal-maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen voor Haarlem in 2028. Wat bovenstaande betekent voor het cultuurbeleid is te lezen in de hiernavolgende cultuurvisie.

6

3. Cultuurvisie 2022-2028 3.1 | Kunst en cultuur in Haarlem in 2028: koesteren, prikkelen en verbinden Cultuurstad Haarlem Dat Haarlem wat te koesteren heeft op cultureel gebied, dat was in de 15e eeuw al bekend. ‘Een half paradise’ noemde dichter Dirc Mathijszen Haarlem in 1483, in het oudst bekende lofdicht op een stad.1 Gemeentearchivaris Lieuwe Zoodsma beschrijft in zijn essay ‘Haarlem, cultuurstad van alle tijden’ hoe bepalend cultuur in de loop der eeuwen geweest is voor de stad. Denkend aan Haarlem verschijnen de landschappen van Jacob van Ruisdael en portretten van Frans Hals, klinkt het geluid van het enorme Müllerorgel over de Grote Markt, zie je kunstenaars en wetenschappers discussiëren in Teylers Museum. Die cultuurstad is Haarlem altijd gebleven. Ook in 2021 zijn het de kunst en cultuur die een belangrijk onderdeel uitmaken van de identiteit van de stad. Haarlem is rijk bedeeld met een zeer veelzijdig cultureel voorzieningenniveau dat past bij de stad, goed is afgestemd op het niveau in de omliggende gemeenten en bekendheid geniet in binnen- en buitenland. Het zijn de cultuurmakers (zoals musici, schrijvers, schilders, acteurs of beeldend kunstenaars), initiatiefnemers en organisatietalenten en de instellingen (zoals theater, poppodium, kunstenplatform of museum) die dit mogelijk 1 Zoodsma, L. (2018). Haarlem, cultuurstad van alle tijden.

Dolhuys maken. Ruisdael, het orgel en Teylers zijn nog altijd aanwezig, maar de stad is vele malen meer verrijkt. Met de vernieuwende voorstellingen van Toneelschuur Producties, de jonge dansers van Triple ThreaT (cultuurclub van het jaar 2021), en eigenzinnige ontmoetingsplekken als Klein Haarlem en Nieuwe Vide.

De waarde van kunst en cultuur De waarde van kunst en cultuur staat voor de gemeente dan ook buiten kijf. Voorop staat de artistieke kwaliteit. Allereerst hebben kunst en cultuur een intrinsieke waarde. Ze bieden mogelijkheden voor zelfontplooiing

en creativiteit, zorgen voor nieuwe inzichten en herkenning, verwonderen en ontroeren en geven betekenis en zingeving aan het individu en de samenleving. Kunst stelt vragen en kan onderwerpen op tafel leggen die wringen en daarom tot nadenken stemmen. Kunst draagt bij aan flexibeler omgaan met veranderingen en vergroot de mentale kracht om met onzekerheden om te gaan. Cultuur vormt onze identiteit, kunst maakt Haarlem. Kunst en cultuur dragen ook bij aan de sociale en economische waarde van de stad. Het stimuleren van publieksparticipatie, cultuureducatie en talentontwikkeling is belangrijk voor een bloeiend kunst- en cultuurklimaat

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

in Haarlem. Kunst en cultuur bevorderen ontmoeting en bieden ruimte voor anders zijn. En hoe meer een diversiteit aan mensen cultuur beoefent en beleeft, hoe meer kunst en cultuur een bindende factor vormen.

Koesteren van ons culturele fundament De veelzijdigheid en hoge artistieke kwaliteit van de Haarlemse culturele sector wordt weerspiegeld in verschillende instellingen met grote betekenis voor de stad. Van uitzonderlijke museumcollecties tot vooraanstaand theater. Zij vormen het culturele fundament van de stad, nu en in de toekomst. Zij spelen

7

een centrale rol in het verwezenlijken van de ambities van de gemeente, als individuele instelling, maar ook in gezamenlijkheid. Het zijn deze instellingen die Haarlem zo’n aantrekkelijke stad maken, die een podium bieden aan cultuurmakers en ervoor zorgen dat zoveel Haarlemmers van kunst en cultuur kunnen genieten. Het erkennen van het belang van de instellingen en het bestendigen en versterken ervan is en blijft een speerpunt in het cultuurbeleid van de komende jaren.

Visie

In 2028 is Haarlem een cultureel rijke stad, die haar parels koestert en waar een diversiteit aan instellingen en cultuurmakers zorgt voor vernieuwing. Door de verbondenheid van het culturele veld zorgen we er gezamenlijk voor dat cultuur toegankelijk is voor alle Haarlemmers.

Pijlers

Koesteren Ambitie 1

Ambitie 2

Ambitie 3

Ambitie 4

Ambitie 5

Ambities

Kunst en cultuur voor iedereen

Ruimte voor cultuurmakers en creativiteit zichtbaar in de stad

Verstevigen van dwarsverbanden tussen cultuur en het sociaal domein

Versterken van cultuureducatie

Vergroten van het belang van culturele voorzieningen en erfgoed voor Haarlem als cultuurstad

Prikkelen Die grote instellingen zijn als geen ander in staat om de verbeelding van de Haarlemmer en de bezoeker te prikkelen. Met prachtige tentoonstellingen in de musea of aansprekende programmering op de diverse podia. Maar het culturele veld van Haarlem is veel breder dan de grotere instellingen. Haarlem is ontzettend rijk aan kunst en cultuur; theatermakers, beeldend kunstenaars, community-bouwers bij buurtpodia, stadmakers, verhalenvertellers, nachtvlinders en wat nog meer. Zij experimenteren, vernieuwen en verbinden, zorgen voor de zo belangrijke rafels en randjes binnen een cultureel klimaat. En ze zijn broodnodig. De verscheidenheid aan culturele makers en initiatieven is de zuurstof voor de creatieve stad die Haarlem wil zijn. Daarnaast leveren ze een grote bijdrage aan de uitdagingen van de veranderende stad, waar we willen dat verschillen – tussen kansarm en kansrijk, tussen het eeuwenoude centrum van de stad en de nieuwe stedelijkheid in het oosten en noorden – kleiner worden in plaats van groter. Dat gaat de culturele sector niet alleen oplossen, daarvoor is de hele stad nodig, maar we zien wel dat juist ook deze cultuurmakers de kloof helpen dichten en anderen daarin mee kunnen nemen. Dat

doen ze door verspreid in de stad te werken, ontmoetingsplekken te creëren en een veelheid aan mensen te bereiken. Van eenzame ouderen die opbloeien door samen te zingen tot jongeren die hun talenten ontdekken. Het is die grote groep culturele makers en organisaties die cultuur van kwaliteit in de wijken brengt.

Verbinden Zelfs een pandemie houdt het Haarlemse culturele veld niet tegen om nieuwe initiatieven op te zetten. Een nieuw theater, debatten via uitmuntende livestreams, een nieuwe broedplaats. Er is veel activiteit en levendigheid door de hele stad. We zien een groot potentieel wanneer we al die initiatieven, al die energie, bij elkaar weten te brengen. We kunnen elkaar nog meer versterken. Want het is niet zo dat iedere individuele instelling de hele stad of iedere doelgroep dient te bereiken. De Koor­ biënnale bereikt andere mensen dan Schalkwijk aan Zee. En dat is alleen maar goed. Maar juist in de gezamenlijkheid zijn we in staat om zoveel mogelijk Haarlemmers (en bezoekers) van cultuur te laten genieten.

Prikkelen

We koesteren, prikkelen en verbinden: koesteren wat er is, prikkelen om te komen tot vernieuwing en verbinden van partijen om te komen tot een groter en sterker geheel dan de som der delen. Om gezamenlijk te werken aan de volgende visie:

Visie In 2028 is Haarlem een cultureel rijke stad, die haar parels koestert en waar een diversiteit aan instellingen en cultuurmakers zorgt voor vernieuwing. Door de verbondenheid van het culturele veld zorgen we er gezamenlijk voor dat cultuur toegankelijk is voor alle Haarlemmers. Deze visie vertalen we naar een vijftal ambities. Binnen elke ambitie is er ruimte om te koesteren, te prikkelen en te verbinden. Hierna zullen we eerst aangeven wat deze visie op hoofdlijnen betekent. Vervolgens werken we de ambities uit naar concrete acties.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

Verbinden

Vertaling van de visie We voeren een Haarlemse culturele basisinfrastructuur in De gemeente erkent het belang van alle culturele instellingen en cultuurmakers voor de stad. Met het Cultuurplan willen we de waardering uitspreken voor de gehele Haarlemse culturele infrastructuur gesubsidieerd en niet-­gesubsidieerd, klein en groot, oud en jong. Binnen die rijke culturele infrastructuur vormt een aantal instellingen het fundament, waarvoor de gemeente van oudsher een bijzondere verantwoordelijkheid draagt. Die instellingen benoemen we in dit Cultuurplan expliciet als de Haarlemse culturele basisinfrastructuur, oftewel de Haarlemse BIS. Daarmee wil de gemeente benoemen en bekrachtigen wat er is en duidelijkheid bieden over de rol en verantwoordelijkheden van de gemeente en de betreffende instellingen. De relatie met de instellingen in deze Haarlemse BIS is historisch gegroeid, waarbij veelal sprake is van langjarige partnerschappen. De gemeente ondersteunt de instellingen in de BIS met structurele subsidie. Bovendien zijn de

8

Waarom kiest Haarlem voor een culturele basisinfrastructuur? De gemeente Haarlem ondersteunt een aantal instellingen in Haarlem al langere tijd met meerjarige subsidies voor exploitatie en huisvesting. Dat doen we omdat deze instellingen een cruciale functie vervullen in verschillende cultuurdisciplines. Ze vervullen een sleutelpositie in het veld, als ontwikkel- of presentatie instelling, als plek waar een waardevolle collectie wordt beheerd en gepresenteerd, als gerenommeerd podium, of als bibliotheekvoorziening. Bovendien zijn zij veelal gehuisvest in voor cultuur gebouwde of verbouwde gemeentelijke panden. Door deze instellingen in dit Cultuurplan expliciet te benoemen als Haarlemse culturele basisinfrastructuur bekrachtigen we de bijzondere, veelal langjarige partnerschappen. In de coronacrisis hebben we ingezet op het behoud van de culturele instellingen. Daarom is gekozen om de huidige meerjarige subsidies voort te zetten. Dat betekent dat er binnen het huidige financieel kader geen mogelijkheden zijn om de BIS uit te breiden met meer instellingen.

Waarom de term culturele basisinfrastructuur? Culturele basisinfrastructuur is een gangbare term binnen het cultuurbeleid. Zowel landelijk als binnen veel gemeenten worden die instellingen die van de betreffende overheid meerjarige subsidie ontvangen aangeduid als de culturele basisinfrastructuur. We benadrukken echter dat het culturele profiel van Haarlem door veel meer partijen wordt bepaald. De term basisinfrastructuur (BIS) is geen keurmerk. Teylers Museum is bijvoorbeeld van onschatbare waarde, maar maakt geen deel uit van de basisinfrastructuur vanwege een andere ­subsidiëring. Het Haarlemse cultuurbeleid beperkt zich ook niet tot de BIS. We maken gebruik van een breed instrumentarium om de ambities in dit Cultuurplan te realiseren. Met de introductie van programmasubsidies geven we meer organisaties en cultuurmakers mogelijkheden om structurele activiteitenprogramma’s op te zetten.

BIS-instellingen vaak gehuisvest in gemeentelijk vastgoed, dat veelal specifiek voor de culturele functie gebouwd en/of verbouwd is. Van BIS-instellingen wordt verwacht dat zij een bijdrage leveren aan het realiseren van alle ambities in het gemeentelijk cultuurbeleid, waarbij de schaal en focus afhankelijk is van de beschikbare middelen en het eigen profiel en het programma van de instelling. Verder zijn BIS-instellingen zich bewust van hun bijzondere verantwoordelijkheid in het Haarlemse culturele veld, richting kleinere en niet-gesubsidieerde organisaties en cultuurmakers. Ze bieden een podium, ruimte voor

cultuurmakers de kans om hun projecten uit te voeren.1 Daarbij stimuleren wij de verbindingen met partijen in het sociaal domein. We brengen mooie projecten en initiatieven uit de wijken – onze verborgen parels – meer onder de aandacht door cultuur breder te promoten. Ook letterlijk willen we meer ruimte creëren. We zetten in op de versterking van culturele broedplaatsen en willen als culturele sector, zowel vanuit de gemeente als vanuit het veld, een grotere stempel drukken op gebiedsontwikkeling. We zetten in op netwerkversterking van het culturele veld

hebben deze instellingen een verantwoordelijkheid om andere cultuurmakers te ondersteunen, door ze een podium te bieden en de kennis en organisatiekracht met hen te delen. Het gaat om samenwerkingen vanuit wederkerigheid, omdat juist de BIS-instellingen de andere cultuurmakers nodig hebben om ook bij te dragen aan meer cultuur in de wijken, aan het bereiken van andere doelgroepen. En we zorgen dat het netwerk van al die grote en kleine instellingen en cultuurmakers verstevigd wordt, zodat we elkaar nog beter en makkelijker vinden, met een inzet op duurzame samenwerkingen in plaats van incidentele projecten.

Gezamenlijk maken we inzichtelijk wie welk publiek uit welke gebieden van de stad bereikt. BIS-instellingen werken nauw samen met elkaar op thema’s als cultuur in de wijken, diversiteit en inclusie en publieksparticipatie, ondersteund door de gemeente. Daarnaast

1 In hoofdstuk 6 gaan we in op de nieuwe financieringsstructuur.

Vishal

ontwikkeling van talent en zoeken actief de samenwerking op. In hoofdstuk 5 worden de instellingen in de Haarlemse culturele basisinfrastructuur beschreven. We geven meer ruimte voor cultuurmakers en cultuur in de wijken De gemeente Haarlem wil het cultuurmakersklimaat versterken, met name in de wijken buiten het centrum. Door het opzetten van programmasubsidies en de inzet op kunst en cultuur in de wijken krijgen meer

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

9

Parksessies je ontdekt je eigen talent. Dat gebeurt dichtbij in de eigen vertrouwde directe omgeving. Dat vraagt om een andere denkwijze: niet hoe krijgen we de mensen naar de instelling toe, maar vooral ook omgekeerd, hoe brengen we het culturele aanbod naar de mensen.

3.2 | Ambitie 1: Kunst en cultuur voor iedereen Waar willen we naartoe? Dat alle Haarlemmers van cultuur moeten kunnen genieten, dat vinden we al heel erg lang. In de 18e eeuw waren de stadsorganisten verplicht om wekelijks een gratis toegankelijke orgelbespeling te verzorgen. Anno 2021 is het onze ambitie dat cultuur toegankelijk is voor alle Haarlemmers. Ons streven is dat iedereen – ongeacht leeftijd, inkomen en afkomst – in Haarlem activiteiten van zijn gading kan vinden en zich bij een bezoek welkom voelt in onze culturele instellingen. Het is nog lang niet voor iedere Haarlemmer vanzelfsprekend om gebruik te maken van het culturele aanbod van de stad. Jongeren, ouderen en Haarlemmers met een biculturele achtergrond bezoeken minder vaak de

grote instellingen in het centrum van de stad en zoeken naar andere vormen om kunst en cultuur te maken en te beleven. De culturele instellingen spannen zich ondertussen in om een breder publiek te bereiken en de sector diverser en inclusiever te maken, door anders te programmeren of te kijken naar de samenstelling van de eigen organisatie. Daarbij maken ze gebruik van de vele cultuurmakers en organisaties met hun voelsprieten in de wijken en buurten van Haarlem. Spreiding en samenwerking zijn de sleutelwoorden om kunst en cultuur toegankelijk te maken voor alle Haarlemmers. Veel cultureel aanbod is nu vooral geconcentreerd in de binnenstad. Voor veel Haarlemmers is de stap naar een culturele instelling te groot. Stapsgewijs ontdek je wat cultuur te bieden heeft én

In het bewonersonderzoek gaven Haarlemmers aan dat ze geld voor cultuur eerst zouden uitgeven aan het vergroten van de toegankelijkheid of aan kleinschalige culturele initiatieven in en voor de wijk. Die toenemende behoefte aan culturele activiteiten op wijkniveau past ook bij de ontwikkelingen van Haarlem: de uitbreiding van de stad, de bouw van nieuwe woningen en de nieuwe gebiedsontwikkelingen in de verschillende stadsdelen. In de gebiedsontwikkeling wordt het belang van een aantrekkelijke woonomgeving steeds meer erkend en juist kunst en cultuur kunnen hieraan bijdragen. Door het creëren van culturele activiteiten, kunstprojecten en een bijhorende culturele infrastructuur in de wijk kunnen bewoners zich ontwikkelen en elkaar ook ontmoeten. Dat maakt een wijk levendig, herkenbaar, veiliger en minder anoniem. Cultuur in de eigen vertrouwde wijk maakt het laagdrempelig en toegankelijker, zodat kunst voor iedereen altijd dichtbij is. In de Omgevingsvisie functioneert het centrum als huiskamer van de stad, met de grote culturele trekkers en een binnenstad met regionale en toeristische aantrekkingskracht. De binnenstad is via stadsstraten goed verbonden met de rest van Haarlem. Want juist in de andere delen van Haarlem versterken we het sociale weefsel van de stad: meer ruimte voor ontmoeting en nabijheid en toegankelijkheid van sociaal-maatschappelijke voorzieningen.

Zoals de stadsstraten zorgen voor verbinding tussen de stadsdelen, zorgen de culturele instellingen en ontmoetingsplekken, kunstenaars en stadmakers voor een hecht cultureel

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

veld dat garant staat voor een divers cultureel aanbod voor alle Haarlemmers.

Doel We werken meer samen aan een verbreding en vergroting van het publieksbereik, zodat kunst en cultuur toegankelijk zijn voor alle Haarlemmers, in de culturele instellingen en dicht bij huis.

Uitvoeringslijnen: hoe gaan we dat doen?

We introduceren programmasubsidies Met het instellen van programmasubsidies maken we gezamenlijke activiteitenprogramma’s mogelijk. Met het Cultuurstimuleringsfonds worden nu incidentele projectsubsidies verstrekt. En met gesubsidieerde instellingen worden prestatie-afspraken gemaakt. Door daarnaast programmasubsidies te gaan verstrekken, creëren we ruimte voor een gezamenlijke en gestructureerde aanpak voor 2022-2024, gericht op de ambities in dit Cultuurplan. Voor een samenwerking van gesubsidieerde en niet-gesubsidieerde organisaties, voor groot en klein, voor cultuurmakers tezamen met culturele en andere maatschappelijke organisaties. Gezamenlijk ontwikkelde plannen voor bijvoorbeeld het verbreden van cultuurparticipatie komen in aanmerking voor een programmasubsidie vanuit het Cultuurstimuleringsfonds. Hiertoe wordt een nieuwe subsidieregeling opgezet en wordt het Cultuurstimuleringsfonds aangescherpt. In hoofdstuk 7 staan we langer stil bij de nieuwe financieringsstructuur.

10

Triple ThreaT Contouren Programmasubsidies 20222024 Het college stelt begin 2022 de nieuwe regeling voor programmasubsidies vast. Omdat cultuurmakers en culturele organisaties zich al in een vroeg stadium moeten kunnen beraden of zij aan de formele voorwaarden van de programmasubsidies zullen voldoen, schetsen we hier alvast de contouren.

Contouren voorwaarden › Aanvragen voor de driejarige regeling hebben betrekking op de periode 2022-2024. › De regeling ziet toe op de ondersteuning van cultuurmakers, structureel en/of niet-structureel gesubsidieerde culturele en maatschappelijke organisaties. › De programmasubsidie kan enkel worden aangevraagd door rechts­personen. › De programmasubsidie is bedoeld voor een structureel activiteitenprogramma dat bijdraagt aan een of meer ambities in het Cultuurplan. › De programmasubsidie draagt bij aan een duurzaam herstel van de sector na de Covid-19 crisis. › De aanvrager gaat een zo gelijkwaardig mogelijke samenwerking aan met andere culturele of maatschappelijke organisaties en/of cultuurmakers die elkaar aanvullen in kennis en in het bieden van nieuwe perspectieven.

› Voor de periode 2022-2024 is 1,5 miljoen beschikbaar. Met de nieuwe subsidieregeling wordt ingezet op het subsidiëren van langdurende, grotere activiteitenprogramma’s. Via de huidige CSF regeling worden kleinere bijdragen gegeven voor veelal incidentele projecten.

Contouren beoordeling › Het beleidskader van het Cultuurplan 2022-2028 vormt ook de inhoudelijke basis voor de beoordeling van de drie­ jarige regeling. › De activiteiten dienen in ieder geval artistiek-inhoudelijk en zakelijk van kwaliteit te zijn en van belang voor het culturele klimaat in Haarlem. › Indien de activiteiten (mede) worden georganiseerd door een reeds gesubsidieerde instelling dient het additioneel te zijn aan het reguliere aanbod.

Planning › De beleidsregel Programmasubsidies 2022-2024 wordt afzonderlijk bekendgemaakt, naar verwachting in de eerste maanden van 2022. › Aanvragen voor de Programmasubsidies 2022-2024 kunnen naar verwachting in het voorjaar worden ingediend bij de gemeente.

› Het activiteitenprogramma is aan­vullend op het bestaande cultuurlandschap.

› Beoordeling vindt plaats door een – nader samen te stellen – adviescommissie bestaande uit de leden van de adviescommissie Cultuurstimuleringsfonds, aangevuld met cultuurambtenaren.

› Het betreft een subsidie voor drie jaar, niet bestemd voor exploitatie, wel voor activiteiten en daarmee samenhangende personeelskosten.

› Besluitvorming wordt gedaan door het college. Naar verwachting zomer 2022 versturen we de subsidiebeschikkingen aan de aanvragers.

Jongeren en cultuur Jongerenorganisatie Triple ThreaT werd in 2009 opgericht en is inmiddels uitgegroeid tot een begrip. Dat blijkt ook uit hun verkiezing tot Cultuurclub van het Jaar 2021. De organisatie biedt perspectief en kansen aan Schalkwijkse jongeren, met cultuur en lifestyle als middel. De organisatie geeft de ruimte aan jongeren om te dansen, muziek te maken en hun talenten te ontdekken. “Triple ThreaT is een club van de toekomst, door vanuit de behoefte van de gemeenschap te bouwen aan een discipline-overstijgend aanbod met grote maatschappelijke impact”, aldus het juryrapport. Jongerenprojectbureau Stichting Talent and Dreams (STAD) begeleidt jongeren bij het organiseren van creatieve en innovatieve projecten, zoals een festival of een expositie. Sem Lochs vond bijvoorbeeld dat Haarlem

Met het CSF willen we verbreding, versterking, ontwikkeling en vernieuwing van het culturele aanbod stimuleren, zodat iedere inwoner actief en/of receptief kan participeren. Voorop staat de artistieke kwaliteit van culturele

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

een relaxte plek miste waar (alternatieve) jongeren bij elkaar konden komen. Samen met Stichting STAD organiseerde zij de pop-up Bar Barefoot in de Egelantier, dé bar waar kunst en cultuur voor jongeren door jongeren centraal stond. Flinty’s is het stedelijk jongerencentrum van Haarlem, onderdeel van welzijnsorganisatie Haarlem Effect, bedoeld voor Haarlemse jongeren tussen 13 en 21 jaar. Flinty’s biedt een podium voor jongeren om evenementen, debatten of optredens te organiseren. In samenwerking met de Rob Acda Award is in 2015 de Flinty’s Trofee in het leven geroepen. Elk jaar strijden jonge rappers, singer-songwriters en bands om de eerste plek. De winnaar wint een plek in de laatste Rob Acda Award voorronde, een optreden tijdens de Houtnacht en de Flinty’s bokaal.

makers en organisaties. Inhoudelijke kennis en kunde vormen de basis van geslaagde culturele projecten. Daarnaast hechten we belang aan de duurzaamheid van projecten en de betekenis voor de stad/buurt. Een

11

Stookkamer Initiatievencafés georganiseerd, waar vaak culturele initiatieven op het podium staan. Bestuur Op Maat biedt initiatiefnemers snel integraal advies van de juiste ambtenaren en duidelijkheid waarop de gemeente het initiatief al dan niet kan ondersteunen. Via het Participatie en Leefbaarheid-fonds investeren we fors in het ondersteunen van initiatieven op wijkniveau. En met bijvoorbeeld Schalkwijk aan Zet kunnen bewoners zelf een wijkbudget verdelen.

Cultuur in de wijk In de Bibliotheek Schalkwijk staat het MeeMaakPodium, een open podium en huiskamer waar creativiteit de boventoon voert. De wijk programmeert zelf, iedereen is welkom om op basis van een vraag, wens, ambitie of talent een activiteit neer te zetten. De Stookkamer is een kersverse broedplaats in de zuidelijkste wijk van Haarlem. Een plek voor en door de buurt, daarnaast worden kunstzinnige wijkprojecten geïnitieerd zoals streetart en guerilla kunst op gekke plekken. Het Verhalenhuis heeft zich in haar driejarig bestaan ontwikkeld tot een belangrijke

kunstparticipatie-project kan plaatsvinden mits er in een buurt voldoende draagvlak en (zelf-)organiserend vermogen is. De bewoners en de kwesties die hen bezig houden zijn het uitgangspunt van projecten. Het afbakenen van een bepaalde buurt is belangrijk, net zoals het nemen van de tijd en aansluiten bij bestaande initiatieven. Met andere woorden: snel de wijk in, een project parachuteren en uitvoeren en er weer uit, levert geen duurzaam effect op. Om ervoor te zorgen dat het fonds voor zoveel mogelijk culturele makers en organisaties toegankelijk is, worden spreekuren georganiseerd. Met pitches voor kleine

culturele aanbieder voor bewoners van Haarlem Noord, met onder andere muziek, films en theater door professionele cultuurmakers. In het project ‘Het ongeziene gezien’ van Stichting Kapsalon maken bewoners onder begeleiding van kunstenaars kunst om in de openbare ruimte te laten zien. Het festival Schalkwijk aan Zee vindt jaarlijks plaats aan de Molenplas, met kunst, dans en muziek. Veel Schalkwijkse partijen, maar ook de podia uit het centrum presenteren zich hier.

subsidiebedragen wordt de toegankelijkheid van het CSF verder vergroot. We ondersteunen culturele initiatiefnemers vanuit de hele gemeente Verschillende afdelingen van de gemeente ondersteunen (culturele) initiatieven uit de stad door middel van advies en ondersteuning en/of financiering. Zo is er de Initiatievenschool, waarbij bewoners met buurtinitiatieven worden ondersteund via trainingen en netwerken. Er worden regelmatig

We ondersteunen de programmering van culturele ontmoetingsplekken in de wijk We onderstrepen het belang van fysieke culturele voorzieningen op wijkniveau. Zoals de community library in Schalkwijk, waar de bibliotheek de plek is voor tal van culturele projecten en activiteiten. De laatste jaren zijn in verschillende wijken steeds meer culturele activiteiten en programma’s opgezet door cultuurmakers en bewoners in een buurthuis of een andere locatie. Denk aan het Verhalenhuis en het Kweekcafé in Noord, de Stookkamer en het Badhuis in Zuid-West, of de Stichting Culturele Activiteiten (SCAS) met een podium in het winkelcentrum van Schalkwijk. Dit soort plekken willen we waar mogelijk versterken en promoten onder de bewoners als locaties die onderdeel zijn van de culturele infrastructuur. Daarbij gaan we uit van wat er al is. Want iedere wijk kent al actieve organisaties en cultuur- en stadmakers die mensen bij elkaar brengen. We werken niet top-down, maar gaan uit van wat er leeft in de buurt en waar de behoefte ligt. Voor meerjarige programmering in samenwerking met een of meer partners kunnen organisaties een aanvraag indienen voor de nieuwe programmasubsidies.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

We maken per stadsdeel een culturele startfoto Om te bepalen wat waar nodig is en waar in de stad kansen liggen voor kunst en cultuur, stellen we de komende cultuurperiode van elk stadsdeel een culturele startfoto op. We brengen in beeld welke fysieke locaties aanwezig zijn. En welke culturele programmering al aanwezig is zoals festivals en projecten. In de startfoto beschrijven we de unieke kenmerken van het stadsdeel en de culturele ambities en kansen voor de komende jaren. We onderzoeken en bepalen met welke ambities we aan de slag gaan, hoe we deze concretiseren en financieren. We richten ons daarbij specifiek op de wijken die het meeste aandacht behoeven. Daarbij maken we gebruik van de kennis van andere domeinen van de gemeente. Zo heeft het sociaal domein al startfoto’s van ieder stadsdeel, zijn er gebiedsanalyses van stadsdelen ontwikkeld en is voor Schalkwijk al eerder een dergelijke culturele verkenning opgesteld. We stimuleren samenwerking en maatwerk per wijk De gesubsidieerde culturele organisaties ontwikkelen reeds plannen en activiteiten om het publieksbereik te verbreden. De gemeente stimuleert hen om met voorstellen te blijven komen om bij te dragen aan de doelstelling voor meer cultuur in de wijk en tevens groepen die nu nog weinig betrokken zijn bij kunst en cultuur (o.a.

nieuwe Haarlemmers, jongeren en jongvolwassenen) meer te betrekken bij hun activiteiten. We vragen niet van elke gesubsidieerde instelling om iedereen in elke wijk te bereiken. Integendeel; een eigen profiel met een duidelijke artistieke signatuur en heldere bijpassende keuzes voor bijbehorende publieksgroepen zorgt voor onderscheidende

12

instellingen. Daarbij stimuleren we een vraaggerichte aanpak, dat wil zeggen vanuit de behoeftes en kennis van actieve organisaties/bewoners in de wijk. Want ieder stadsdeel vraagt om maatwerk. In de verschillende wijken zijn er partners te vinden, veelal in het sociaal domein, die kunnen helpen met het verbinden van culturele instellingen en diverse publieksgroepen. Vanuit de gemeente ondersteunen we met culturele startfoto’s, en organiseren we ook bijeenkomsten per wijk waar we die culturele verkenningen presenteren. Vervolgens is het aan de stad om dit op te pakken en gezamenlijk ervoor te zorgen dat iedere Haarlemmer cultuur kan beleven. Programmasubsidies zijn bedoeld voor programma’s waarin sprake is van een zo gelijkwaardig mogelijke samenwerking van de aanvrager met andere culturele of maatschappelijke organisaties en/of cultuurmakers. We vernieuwen de bibliotheekvestigingen

€ 6,5 miljoen in de verbetering en vernieuwing van de bibliotheekvestigingen. We geven kunst en cultuur een plek binnen gebiedsgericht werken Kunst en cultuur hebben een prominente plek in het gebiedsgericht werken. In de stadsdelen is cultuur jaarlijks aangesloten bij de gebiedsplannen en gebiedsagenda’s. Zo leveren we in elk deel van de stad maatwerk en ondersteunen we kunst- en cultuurprojecten die de kwaliteit van de leefomgeving in specifieke buurten en gebieden bevorderen. Daarbij kijken we hoe cultuur kan profiteren van de waarde die zij zelf brengt in de wijk door een blijvende locatie in het gebied te borgen en alternatieve financiering te vinden binnen de gebiedsontwikkeling. In de ontwikkelzones zijn reeds verschillende aansprekende voorbeelden te vinden waaronder de komst van de Koepel. We onderstrepen het belang van een inclusieve en toegankelijke culturele infrastructuur

Een van de culturele instellingen die een grote bijdrage levert aan het stimuleren van cultuurparticipatie van alle leeftijden is de Bibliotheek Zuid-Kennemerland in Haarlem. Het is de meest laagdrempelige culturele voorziening in de stad. Je kunt er allang niet meer alleen boeken en muziek lenen. Samen met partners organiseert zij verschillende activiteiten. De bibliotheek wil een plek van verbinding zijn, waar Haarlemmers zich thuis kunnen voelen. Met de verschillende vestigingen kan ze inspelen op de behoeftes van inwoners in de verschillende wijken van de stad. Zo beschikt de bibliotheek in Schalkwijk over een Taalplein, vanwege de grote hoeveelheid anderstalige inwoners in de buurt. Voor veel inwoners is de bibliotheek een belangrijke plek om te studeren en te leren. De gemeente investeert

De culturele sector maakt zich hard voor een gelijkwaardige en toegankelijke sector voor cultuurmakers, producenten, werkenden en publiek. De Code Diversiteit & Inclusie is om die reden door de sector zelf opgesteld en ingevoerd. De code gaat uit van vijf principes: › Je weet waar je staat ten aanzien van diversiteit en inclusie; › Je integreert diversiteit en inclusie in je visie; › Je creëert draagvlak binnen je organisatie voor het naleven van de code; › Je stelt een plan van aanpak op, gericht op continue verbetering; › Je monitort en evalueert naleving van de code en je legt er verantwoording over af.

De gemeente Haarlem onderschrijft de Code Diversiteit & Inclusie en gaat bij instellingen in de Haarlemse BIS uit van het principe: pas toe of leg uit. We onderkennen dat de zoektocht naar een inclusieve sector een gezamenlijke is van de culturele sector én de gemeente. Binnen de gemeente zijn ambassadeurs Diversiteit & Inclusie aangesteld. Ook hier wil de gemeente het veld ondersteunen met kennis en expertise. Verschillende instellingen hebben al grote stappen gezet op weg naar inclusiviteit. Zo zet de Schuur heel bewust in op een divers personeelsbestand en nodigt het verschillende publieksgroepen uit om samen projecten op te zetten. Patronaat werkt met programmeurs afkomstig uit publieksgroepen die zij nu moeilijk bereikt. Als gemeente willen we het gesprek over dit thema faciliteren. We organiseren bijeenkomsten op dit thema, en willen leren van elkaars ervaringen. Daarnaast heeft Haarlem uitgesproken een toegankelijke stad voor iedereen te willen zijn, ongeacht beperkingen. Dat betekent dat iedereen mee kan doen, gebouwen en de openbare ruimte toegankelijk zijn ingericht en informatie in heldere, begrijpelijke taal te lezen en te vinden is. In dat kader zijn onder andere 11 Haarlemmers benoemd tot ambassadeurs van de toegankelijke stad. Zij vertegenwoordigen hun achterban bij het vergroten van bewustwording in de stad.

We benutten de mogelijkheden van HaarlemPas en Jeugdfonds Haarlem heeft gelukkig veel cultureel aanbod dat voor iedereen gratis toegankelijk is. Enkele voorbeelden: Bevrijdingspop, Stripdagen, Schalkwijk aan Zee, Parksessies, Houtfestival, Mars der Muzikanten, Korenlint, Kunstlijn, Archeologisch Museum, Nieuwe Vide en De Vishal. Met de Haarlempas is ook de toegang

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

van het Frans Hals Museum, Teylers Museum, ABC Architectuurcentrum en het lidmaatschap van de bibliotheek gratis. Haarlempashouders kunnen bovendien aan de kassa van de podia kaartjes met korting kopen. De gemeente blijft hier aandacht voor vragen. Met de podia is ook gesproken over de mogelijkheid van nog goedkopere last-minute tickets, een optie die inmiddels door de Stadsschouwburg en Philharmonie wordt aangeboden. Vanuit de ambitie ‘cultuur voor iedereen’ willen de podia op meer manieren de toegankelijkheid verder vergroten. Er zijn plannen om in samenwerking met wijkorganisaties actief de publieksgroepen op te zoeken die niet vanzelfsprekend de weg naar het theater vinden. Door in de wijk gericht (gratis) kaartjes aan te bieden, worden tevens mogelijke ambassadeurs voor de culturele instellingen geworven. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur (voorheen Jeugdcultuurfonds) biedt kinderen voor een cultuurcursus een maximale bijdrage van € 450 per jaar. We blijven amateurkunst ondersteunen Een goed, vitaal en afwisselend amateurkunstklimaat in Haarlem is belangrijk. Bijna zestig verenigingen, variërend van koren en orkesten tot toneel- en operetteverenigingen, worden door de gemeente financieel ondersteund in de kosten voor (professionele) artistieke leiding en de zaalhuur voor repetities. Met ingang van 2018 werd de subsidiemethodiek voor amateurkunst vereenvoudigd.

In de komende jaren blijven we € 120.000 per jaar investeren in amateurkunst via de Uitvoeringsregeling Amateurkunst. Bij het CSF kunnen subsidieaanvragen voor projecten worden gedaan. De Stadsschouwburg, Philharmonie, Patronaat en Toneelschuur blijven ook een podium bieden aan de Haarlemse amateurkunst.

13

Toneelschuur Producties Die vernieuwing en verbreding is van groot belang. Haarlem is een stad in verandering. Een innovatieve cultuur, ook op wijkniveau, draagt bij aan een aantrekkelijke leefomgeving. Maar Haarlem wil ook een plek zijn waar ruimte is voor rafelranden en experiment, waar jonge kunstenaars betaalbare ruimte kunnen vinden en nieuw talent zich blijft aandienen. Cultuurmakers reflecteren op hedendaagse maatschappelijke vraagstukken, stellen kritische vragen en kunnen met hun verbeeldingskracht een belangrijke rol spelen bij de grote opgaven voor onze samenleving. Om die uitdagingen te lijf te gaan werken we binnen de gemeente integraal, in afstemming met bijvoorbeeld het ruimtelijk beleid en het economisch beleid. Binnen de cultuursector werken we aan een stad waar cultuurmakers voelen dat hun artistieke kwaliteit gewaardeerd wordt, ze de ruimte voelen om te experimenteren en waar creativiteit zichtbaar is in de hele stad. Met ook letterlijk meer ruimte voor kunst en cultuur.

3.3 | Ambitie 2: Ruimte voor cultuurmakers en creativiteit zichtbaar in de stad Waar willen we naartoe? Haarlemse cultuur bestaat bij de gratie van de kunstenaars, van Frans Hals tot Joost Swarte en van Nicolaas Beets tot de regisseurs en acteurs van Toneelschuur Producties. Zij maken de kunst en cultuur in de stad. De Haarlemmer heeft zich altijd gelukkig mogen prijzen met een cultureel klimaat van artistieke topkwaliteit. Een aantal instellingen speelt daar van oudsher een belangrijke rol in. Dat is door het stadsbestuur altijd erkend en dat blijven we koesteren.

Maar het bruist op veel meer plekken in de stad. In de ateliers, in broedplaatsen, op straat, overdag en in de nacht, ontstaan nieuwe ideeën en initiatieven, ontpopt nieuw talent. De culturele voedingsbodem is ontzettend vruchtbaar, zo laat het manifest ‘Wij zijn nodig’ zien, waarbij ruim 50 kleine cultuurmakers en podia gezamenlijk hun creativiteit, diversiteit en wendbaarheid tonen aan de stad. De ondertekenaars pleiten voor vernieuwing en verbreding binnen het Haarlemse culturele leven.

Doel We koesteren artistieke topkwaliteit bij instellingen en stimuleren dat cultuur­ makers meer ruimte krijgen – ook letterlijk – voor vernieuwing, dag en nacht.

Uitvoeringslijnen: hoe gaan we dat doen?

We ondersteunen het cultuurmakersklimaat in Haarlem Op verschillende manieren investeert Haarlem in een gezond en bloeiend cultureel klimaat. Allereerst bekrachtigen we het fundament van

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

kunst en cultuur met het benoemen van een Haarlemse culturele basisinfrastructuur. De instellingen binnen deze Haarlemse culturele basisinfrastructuur kunnen, met structurele, meerjarige subsidies, rekenen op de gemeente als partner. Met deze maatregel koesteren we de hoge kwaliteit van kunstenaarschap binnen deze instellingen. Met deze instellingen maken we tevens afspraken over hoe zij individuele cultuurmakers en hun ontwikkeling een plek (blijven) geven in hun programma en activiteiten. Daarnaast zorgen we voor meer financiële mogelijkheden voor andere culturele makers en organisaties, door de invoering van programmasubsidies. Meer cultuurmakers krijgen op deze manier de kans om projecten te realiseren. Het Cultuurstimuleringsfonds staat reeds open voor subsidieaanvragen gericht op ondersteuning van de beroepspraktijk van cultuurmakers. Vanuit het gemeentelijk herstelplan 2021 wordt met de subsidieregeling ‘Herstel beroepspraktijk cultuurmakers’ extra ondersteuning geboden aan culturele zzp’ers die eerder niet in aanmerking kwamen voor gemeentelijke noodsteun. Tenslotte wil de gemeente de mogelijkheid verkennen om in samenwerking met een of meer lokale, regionale of landelijke cultuurfondsen een apart cultuurmakersfonds op te zetten.

Met een dergelijke subsidieregeling en ruimer budget kan de gemeente professionele cultuurmakers verder ondersteunen in hun beroepspraktijk en helpen groeien. Daarnaast staan we voor een eerlijke culturele arbeidsmarkt. We onderschrijven de principes van de Fair Practice Code en verwachten van de Haarlemse BIS-instellingen hetzelfde. We gaan uit van het principe: pas toe of leg uit. De gemeente past de code ook toe op opdrachten

14

Chef’Special, Patronaat samenwerking met cultuurmakers uit deze disciplines hebben een pré. BIS-instellingen als de Nieuwe Vide of Toneelschuur Producties spelen een belangrijke rol in de aanwas van nieuw kunstenaarschap en Patronaat biedt een podium aan nieuwe bands. We investeren in onze toonaangevende disciplines. In 2022 opent het popcentrum op het Slachthuisterrein. Hier bieden we oefenruimte aan jong en oud, groot en klein, om muzikale talenten te ontwikkelen. Het Slachthuis heeft niet alleen een educatieve functie, maar in en rondom het complex zullen ook diverse (culturele) activiteiten worden ontplooid, die van het terrein de nieuwste broedplaats van Haarlem maken.

Cultuurmakers Wij zijn trots op de vele Haarlemse cultuurmakers, zoals de muzikanten van Chef’Special, NEMSIS, Rilan and the Bombardiers, Dos Hermanos en Nat Francis. Zoals de theatermakers van Toneelschuur Producties, tgLAVA, Laura van Hal (WIRWAR Producties), Pieter Tiddens (Eigen Werk Theaterteam) en Hakim Traïda. De schrijvers Gerda Blees, Nicolien Mizee, Anne-Gine Goemans en dichters Bas Belleman, George Moormann en Joshua Baumgarten. De beeldend

die zij zelf uitzet. Kunstenaars en vormgevers worden eerlijk betaald voor hun werk. We dragen bij aan een hechter netwerk van kunstenaars en instellingen binnen de stad. De gemeente Haarlem start met een ‘Cultuurkantine’, netwerkbijeenkomsten bedoeld om de mensen uit de culturele sector met elkaar te verbinden, informeren en ondersteunen (o.a. over fondsenwerving, inclusie, duurzaamheid etc., in samenwerking met partners).

kunstenaars Marianne Lammersen, Sjoerd Buisman en Michel van Overbeeke en de striptekenaars Thé Tjong Khing en Joost Swarte. Zoals de performers van Studio MAPA, de dansers van Dansgroep Haarlem en al die vele andere theatermakers, acteurs, beeldend kunstenaars, musici, choreografen, dansers, auteurs, dichters, filmmakers etcetera. Sommigen van hen behoren tot de top van de Nederlandse kunst en cultuur, anderen zijn net gestart.

We investeren in onderscheidende cultuurdisciplines Haarlem heeft een rijke traditie op het vlak van verschillende kunstvormen, zoals de popmuziek, theater, beeldende kunst, letteren en het beeldverhaal. Het is belangrijk om binnen deze disciplines kunstproducties en talent­ ontwikkeling van (jonge) makers mogelijk te maken. Aanvragen voor een (programma) subsidie waarin sprake is van een duurzame

We blijven ons inzetten voor meer culturele broedplaatsen Broedplaatsen zorgen voor culturele innovatie, zijn geworteld in de wijk en werken samen met lokale partijen. Anders dan atelierpanden of bedrijfsverzamelgebouwen, waar kunstenaars en ondernemers vaak op hun individuele beroepspraktijk zijn gericht, zijn culturele broedplaatsen sterker gericht op onderlinge samenwerking en cross-overs tussen kunstdisciplines, op presentatie en publieksactiviteiten, zijn er mogelijkheden voor educatie en workshops en voorzien zij in betaalbare werk- en oefenruimte. We hebben aandacht voor de instandhouding van broedplaatsen. Met de nieuwe mogelijkheid van programmasubsidies willen we enthousiaste en creatieve organisaties minder afhankelijk laten zijn van incidentele projectfinanciering, en ze in staat stellen om zo een meer solide basis voor hun activiteiten te verkrijgen.

Cultuur maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028

De vraag naar fysieke ruimte is groot. Daarom willen we het aantal culturele broedplaatsen verder uitbreiden, zoals ook in de Omgevingsvisie is benoemd. Om ruimte beschikbaar te maken en betaalbaar te houden biedt gemeentelijk vastgoed kansen. Het kunstenaarscollectief Horizonverticaal dat op straat dreigde te komen kon met inzet van dit gemeentelijk vastgoed een nieuw onderkomen vinden, in het voormalig Magdalenaklooster. Daarmee is niet alleen het kunstcollectief behouden voor het kunstklimaat in Haarlem, ook het bijzondere pand met zijn rijke geschiedenis is behouden voor de stad en toegankelijk door de publieke functie. Het draagt bij aan de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de buurt. De verdere ontwikkeling van de Oerkap en Haarlemmer Stroom biedt ook kansen. Ook cureert 37PK een gastatelier (in het ateliercomplex aan de Gedempte Voldersgracht), waar kunstenaars van buiten Haarlem werken. Deze functie wordt uitgebreid met een Artist-in-Residence ‘DOC4’ aan de Scheepmakersdijk, waar kunstenaars uit verschillende disciplines kunnen verblijven. Door het beschikbaar stellen van deze ruimtes ontstaan interessante uitwisselingen die het kunstklimaat en daarmee de stad voeden. Er wordt met andere culturele instellingen samengewerkt aan internationale uitwisselingen en een internationaal netwerk opgebouwd.