20210171773 2. Bijlage 1 Ontwerp Omgevingsvisie Haarlem

Ramplaankwartier

Het Ramplaankwartier is van de vooroorlogse Haarlemse wijken, koploper op het gebied van warmtetransitie. De wijk is een sleutelproject omdat het een voorbeeldproject is voor andere wijken in Haarlem. De goed georganiseerde buurt heeft een Spaargas-project opgestart met als doel een Aardgasvrij aanbod voor alle wijkgenoten. Hiervoor

is een stuurgroep opgericht met mensen uit de wijk­ raad, de gemeente Haarlem en de TU Delft. Binnen het Spaargas-project wordt onder andere gewerkt aan ZonNet, een wijkwarmtenet dat wordt verwarmd met zonne-energie, Basis-Isolatie pakketten en de ZonKapel, een ruime dakkapel met PVT-zonne­ panelen. De buurt wil niet afhankelijk zijn van een commerciële partij en de transitie betaalbaar houden voor iedereen.

Zorgcluster Spaarne Gasthuis

Het Spaarne Gasthuis heeft op haar terrein veel aan de zorg gerelateerde innovatieve functies. Dit past goed bij de gemeente Haarlem en we gaan onderzoeken hoe we dit project onderdeel kunnen maken van de stad. Eén van de doelstellingen is om mensen zo lang mogelijk zelfstandig mee te laten doen in de maatschappij. Technologische innovaties gaan een grote bijdrage leveren aan de omslag van zorgconsument naar gezondheidsproducent, met meer regie over het eigen welzijn. Preventie van ziekte en de positieve gezondheidsbenadering door slimme toepassingen van data-analyses en eHealth staan hierbij centraal. De gezondheidszorg in Haarlem is een economisch sterke sector die zorgt voor bijna twintig procent van het totaal aantal banen. De sector is sterk in beweging en de zorgvraag zal naar verwachting toenemen. Mede daarom zien wij kansen om innovatie aan te jagen, gezamenlijk op te trekken en een leidende positie te pakken op toegepaste innovatie in de gezondheidssector. We trekken hierin samen op met de MRA, die internationaal voorloper wil zijn met innovaties ten behoeve van een gezond leven en vitaal ouder worden. Samen met de provincie willen we verkennen of we een proeftuinfunctie kunnen opzetten voor toegepaste innovatie op het gebied van gezondheid en vitaliteit.

Denk vanuit economisch oogpunt aan het faciliteren van initiatieven die van meerwaarde zijn voor de gezondheid en vitaliteit. Het gebied rondom het Spaarne Gasthuis, eventueel in combinatie met het gebied rondom knooppunt Haarlem Nieuw Zuid, kan hierin een sleutelrol spelen.

wijsinstellingen maken het mogelijk van dit gebied een dynamisch gemengd stedelijk gebied te maken; hét type stedelijk milieu waarnaar veel vraag is. Ook is het goed voor de voorzieningen in de binnenstad als de studenten en scholieren meer binding krijgen met de stad als geheel. De stadstraat Zijlweg kan hierin een belangrijke rol spelen. De Zijlweg verbindt het gebied in één rechte lijn met de binnenstad. Hiervoor is het nodig de oversteek en psychologische barrière van de Randweg vanaf de Hogeschool Inholland te doorbreken. Om het gebied zelf levendig en aantrekkelijk te maken is het noodzakelijk om de bestaande of nieuwe bebouwing in het gebied naar de straatkant te richten, te zorgen voor een aantrekkelijke openbare ruimte en is het wenselijk extra voorzieningen mogelijk te maken, gericht op ontmoeting passend bij studenten en scholieren, zoals bijvoorbeeld dag-horeca.

Onderwijscluster Zijlweg

Het onderwijscluster Zijlweg (MBO en HBO) kan uitgroeien tot een aantrekkelijk levendig en dynamisch deel van Haarlem. Gevoelsmatig ligt het gebied nu wat verscholen en op afstand van het centrum van de stad. De afstand is echter relatief klein en de ligging erg goed, met twintig minuten lopen of minder dan tien minuten fietsen ben je in de binnenstad en aan de westzijde is het Nationaal park Zuid Kennemerland zeer nabij. Door het cluster meer onderdeel van de stad te maken kan Haarlem zichzelf beter profileren als stad van toegepaste kennis en innovatie. De aanwezigheid van de onder-

79

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

09

Verdiepende uitwerking per integrale opgave

80

81

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

9.1 Uitwerking: aantrekkelijke woon- én werkstad voor iedereen Om een aantrekkelijke en gebalanceerde woon- en werkstad te blijven is het in de eerste plaats nodig dat we de bestaande kwaliteiten van de stad goed beheren. De aanwezigheid van het vele erfgoed, de hoge kwaliteit van de architectuur en openbare ruimte en het aanbod aan culturele voorzieningen dragen voor een groot deel bij aan de aantrekkingskracht van Haarlem voor bewoners, bedrijven en bezoekers. Het behoud hiervan vraagt continue aandacht. Bij het ontwikkelen van de stad blijft het belangrijk te zorgen voor de juiste vestigingscondities en voorwaarden voor zowel inwoners als bedrijven. Verschillende doelgroepen en bedrijven hebben verschillende wensen en eisen. Haarlem heeft inclusiviteit en kwaliteit hoog in het vaandel staan en kiest daarom voor het inrichten van stedelijke milieus voor diverse inwoners, en voor zowel praktisch geschoold werk als kennisintensief werk. Dit houdt in dat Haarlem kiest voor nabijheid, dichtheid, functiemenging, bereikbaarheid en een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte én groen. Wat betreft economie kiest Haarlem voor het behouden van de verzorgende economie en het toevoegen van kennisintensieve banen die aansluiten op het profiel van de beroepsbevolking. We werken toe naar een circulaire economie.

Haarlem heeft binnen de MRA relatief veel senior talent en inwoners met een hoog opleidingsniveau.

Op de kaart is de visie voor de woon én werkstad verbeeld. Hierin is inzichtelijk gemaakt welke delen van de stad zullen gaan verkleuren de komende decennia. De ontwikkelzones, OV-knooppunten, de Spaarne­driehoek en de vier wijken met een complexe stapeling van opgaven zijn het meest in het oog springend. De stadstraten spelen een belangrijke rol in het creëren van een goed verbonden stedelijk gebied.

Dit komt onder andere door het unieke woonmilieu dat Haarlem biedt binnen de MRA. We leveren hiermee een belangrijke bijdrage aan de florerende regionale economie. Voor de economie betekent dit dat we de potentie van HOV-knopen als werkgebied benutten, dat we de economische clusters met ondernemers die hier al actief zijn versterken. Het gaat om het versterken van het economisch profiel van Haarlem en het creëren van de juiste ‘habitat’ voor bedrijven. Goede regionale afstemming over de kwalitatieve en kwantitatieve verdeling van werkgelegenheid is hierbij van belang. Daarnaast stimuleren we de vestiging van bijvoorbeeld sociaal ondernemers; niet enkel ondernemen om je winst te maximaliseren, maar oor iets toe te voegen aan de samenleving. Dat kan door mensen in dienst te nemen met een afstand tot de arbeidsmarkt, of het maken van duurzame producten. Wat betreft wonen zetten we in op een inclusieve, ongedeelde stad; dit is een essentieel onderdeel van de Haarlemse identiteit. Het betekent dat we specifiek aandacht hebben voor doelgroepen met onvoldoende kansen op de woningmarkt zoals ouderen, starters, lage en middeninkomens, en anderszins kwetsbare doelgroepen. Een stad waarin ruimte is voor iedereen. Ook over woningbouw is regionale afstemming van belang.

01 Bestaand: krachtig centrum met woonwijken eromheen 02 2045: uitbreiding gemengd stedelijk milieu, toekomstbestendige en vitale stadswijken, duurzaam bedrijventerrein en diverse intensieve werkgebieden

Legenda Centrumgebied Centraal Stedelijk Gebied Ontwikkelzone Integraal te ontwikkelen woongebied Integraal te ontwikkelen werk-woongebied Bedrijventerrein Intensief werkgebied Gebied met samenhangend economisch profiel Wijk met complexe stapeling van opgaven Stedelijk groengebied Stadsstraat Beschermd stadsgezicht Wijkcentrum Integrale knooppuntontwikkeling

01 82

02 83

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

Verdiepende uitspraken 01 Haarlem concentreert binnenstedelijke toevoeging van woningen

02 Haarlem behoudt gemengd stedelijke milieus

Woningbouw concentreren we in grootschalige gebiedsontwikkelingen waar openbare ruimte en woningbouwontwikkeling in samenhang worden opgepakt. Dit stelt ons in staat stedelijke opgaven aan elkaar te verbinden en koppelkansen te creëren. We willen bouwen aan aantrekkelijke en toekomstbestendige gebieden in de stad zodat in de bestaande wijken meer rust ontstaat.

Ontwikkelingen in de bestaande stad hebben niet als primair doel om woonruimte toe te voegen maar dragen bij aan de verbetering van de bestaande kwaliteit en van de aantrekkelijke, gezonde, sociale, klimaatbestendige en energiezuinige leefomgeving. Cultuurhistorische waarden en lokale identiteit zijn hierbij het uitgangspunt. Een groot deel van Haarlem heeft veel kwaliteit. De omgeving is aantrekkelijk en er is een gezonde menging van voorzieningen. Deze kwaliteiten wil Haarlem vasthouden. Dit betekent dat we zorgvuldig omgaan met bestaande wijken. We zijn terughoudend met kleinschalige projecten, zoals het splitsen van woningen of lagen toevoegen aan gebouwen in bestaande wijken. Het betekent niet dat we niets doen. Om te behouden wat we hebben moeten we soms actief aan de slag met ingrepen in de bestaande stad, omdat de omstandigheden constant veranderen.

De ontwikkelzones voorzien in het toevoegen van minimaal 10.000 woningen in de stad. De invulling van deze ontwikkelzones geefteen kwaliteitsimpuls aan het gebied, in de vorm van voorzieningen en meer differentiatie in het lokale woningaanbod. Ook vormen ze de eerste schakel in het realiseren van de integrale opgaven uit de Omgevingsvisie. Behalve in de ontwikkelzone worden op verschillende plekken in de stad via integrale gebiedsontwikkeling nieuwe woningen gebouwd.

Aandachtspunten

•••••• Sleutelgebied Ontwikkelzones. •••••• Sleutelgebied Beatrixplein. •••••• Sleutelgebied Delftplein. •••••• Stedelijke ontwikkelingen bekijken we in samenhang tot elkaar.

De wijken direct rond de binnenstad die al functiemenging kennen, worden behouden en waar mogelijk versterkt. In deze stadswijken komen wonen, werken en voorzieningen samen. Dit noemen we het centraal stedelijk gebied. Elke wijk heeft een eigen identiteit en die willen we behouden, dus nieuwe ontwikkelingen moeten hierop aansluiten. In deze wijken komen verschillende stedelijke opgaven samen.

Aandachtspunten

•••• Meer ruimte voor groen, lopen en verblijven (ten koste van ruimte voor auto’s in de openbare ruimte).

••• Menging van functies ten minste behouden en waar

nodig versterken. Vrijkomende sociaal-maatschappelijke en economische ruimte behoudt die bestemming op het moment dat deze leeg komt te staan.

••• Met kleinschalige verdichtingen in de stad door middel van toevoegen van bouwlagen of opsplitsing van woningen gaan we, gezien de effecten op de omgeving, zeer terug­ houdend om.

•••••• Ontwikkelingen hebben niet als primair doel om

woonruimte toe te voegen maar dragen bij aan een aantrekkelijke, gezonde, sociale, klimaatbestendige en energiezuinige leefomgeving. Cultuurhistorische waarden en lokale identiteit vormen hierbij het uitgangspunt.

84

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

85

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

03 Haarlem werkt aan gemengde hoogstedelijke milieus rondom OV-knooppunten

Nabij OV-knooppunten bouwen we aan gemengde hoogstedelijke milieus. De OV-knooppunten zijn een belangrijke reden om hier te vestigen, voor zowel inwoners als bedrijven. Vanwege de goede OV-verbondenheid zetten we hier in op autoluw waardoor we energie en ruimte besparen. Nabij de OV knooppunten komen nieuwe stadswijken met een hoge dichtheid. Dat betekent dat er niet enkel woningen worden gebouwd. Kantoren, passende voorzieningen en een openbare ruimte met verblijfskwaliteit horen bij deze ontwikkeling. De nieuwe wijken worden verknoopt met de omliggende wijken en de rest van de stad door middel van aantrekkelijke verbindingen voor voetgangers, fietsers en openbaar vervoer.

04 Haarlem zet in op duurzame en toonaangevende economische clusters

Aandachtspunten

••• Bouwen aan kwalitatief hoogwaardige knooppunten

in (zeer) hoge dichtheid. De OV-knooppunten vervullen een unieke functie als entree tot de stad en zijn daarom bij uitstek geschikt om te bouwen aan het erfgoed van de toekomst.

•••• Inzetten op een hoge mate van menging tussen economische functies, woonruimte en voorzieningen.

•• Ruimte voor ondersteunende maatschappelijke functies en

voorzieningen die nodig zijn voor functioneren van het gebied. De koppeling van OV-knooppunten met pakkethubs is kansrijk.

••• Aantrekkelijke OV-, fiets- en voetgangersverbindingen van OV-knooppunten met omliggende wijken.

•• Divers woningaanbod afgestemd op hoogstedelijke gebiedsdynamiek en voorzieningen, en vice versa.

•• Goede OV-verbindingen met relevante gebieden in de

Randstad, specifiek gaat het om Amsterdam, Schiphol, Leiden en Den Haag.

•••••• Sleutelgebied Nieuw Zuid. ••••• Sleutelgebied Stationsgebied.

Waarderpolder Haarlem Business Park is het grootste bedrijven­ terrein van Zuid-Kennemerland en daarmee een belangrijke werklocatie in de stad en regio. Om het terrein aantrekkelijk te houden voor bedrijven wordt ingezet op het toekomstbestendig maken van het gebied door het stimuleren van intensiever gebruik van de ruimte ten aanzien van het aantal arbeidsplaatsen, menging van (stapelbare) werkfuncties, kwalitatieve en klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte, verduurzaming van de panden, energietransitie en door ruimte te geven aan de circulaire economie in combinatie met onderwijsinstellingen. Dat betekent een consequent beleid ten aanzien van het weren van niet wenselijke functies en het bewaken van de milieuzonering waar nodig. Het zuidelijk deel van de Waarderpolder ligt in de invloedsfeer van Station Haarlem Spaarnwoude en Station Haarlem. Dit gebied komt dankzij haar bereikbaarheidsprofiel in aanmerking voor intensieve verdichting en een ander type bedrijven, en kennisintensieve werkfuncties. Specifiek ligt het gebied in de invloedssfeer van het centrum. In het gebied is veel industrieel erfgoed wat maakt dat het een interessante schakel vormt tussen de Waarderpolder en de rest van de stad. De Waarderpolder moet een substantieel aantal arbeidsplaatsen opnemen; voor een groot deel geconcentreerd in de Zuidstrook en Spaarnedriehoek.

Behalve de Waarderpolder kent de stad economische clusters rondom het Spaarne Gasthuis en nabij het ROC en de Hogeschool, bij de kruising van de Randweg met de Zijlweg. Versterking van de economische kracht en profilering is binnen deze gebieden van belang.

Aandachtspunten

•• Intensiveren aantal arbeidsplaatsen per m in economische 2

clusters.

• Flexibele bestemmingsplannen met het oog op mogelijke nieuwe economische concepten in de Waarderpolder.

•••• Ontbrekende verbindingen n met rest van de stad

(fietsverbindingen naar zuiden onder andere Schalkwijk/ Hoofddorp) aanleggen.

•• Meer ontmoetingsruimte in Waarderpolder. ••••• Evenwichtig duurzaam beheer van de openbare

ruimte in de Waarderpolder waarbij klimaatbestendigheid een aandachtspunt vormt.

•• Bereikbaarheid van het bedrijventerrein Waarderpolder op peil houden, met als aandachtspunt het beter benutten van de ligging nabij Station Haarlem en Station Spaarnwoude.

•• Weren van functies die de werkfunctie van de Waarderpolder hinderen.

•• In de toekomst werken we toe naar een kleinere hinder­

zonering in delen van de Waarderpolder door hinder veroor­ zakende bedrijven geleidelijk aan zoveel mogelijk te clusteren in het noordelijke deel van de Waarderpolder.

•••••• Sleutelgebied Spaarnedriehoek & Zuidstrook Waarderpolder.

•••• Sleutelgebied Zorgcluster Spaarne Gasthuis. •••• Sleutelgebied Onderwijscluster Zijlweg.

86

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

87

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

05 Haarlem zet selectief hoogbouw in om de stad te verrijken

In de beschermde binnenstad worden gebouwen vanaf 20 meter bouwhoogte aangemerkt als hoogbouw, in de rest van Haarlem worden gebouwen vanaf 30 meter bouwhoogte als hoogbouw aangemerkt. Hoogbouw kan, op specifieke plekken en met de juiste ruimtelijke argumenten, bijdragen aan een hogere dichtheid en verrijking van de stad. Deze vorm van hoogbouw is daarom een belangrijk instrument bij het creëren van aantrekkelijke woon-werkmilieus. Hoogbouw past echter niet overal. Een goede aansluiting op de bestaande karakteristieken van de stad is van belang. Dit betekent dat hoogbouw altijd maatwerk is en dat zorgvuldig wordt omgegaan met de bestaande stad en dat het de ruimtelijk-functionele structuur versterkt. Bescherming van de cultuurhistorische waarden is hierbij een belangrijke afwegingsfactor. Daarnaast zijn mobiliteit en functiemenging belangrijke factoren bij de afweging omtrent hoogbouw. Het ligt voor de hand om hoogbouw te ontwikkelen rondom bestaande (en nieuwe) OV-knooppunten zodat meer mensen kunnen profiteren van de gunstige bereikbaarheid. Ook in een omgeving van voorzieningencentra kan het lonen om hoogbouw toe te voegen zodat het draagvlak voor winkels en andere functies wordt vergroot.

Markante plekken kunnen bijvoorbeeld zijn: (a) in de as van een grote weg; (b) op een belangrijk kruispunt; (c) bij de entree van een wijk of stad; (d) aan belangrijke openbare ruimtes; (e) rondom OV-knooppunten; (f) rondom centra van voorzieningen; en (g) bij herontwikkeling van zelfstandige terreinen.

Aandachtspunten

•• We kiezen voor hoogbouw waar het een bijdrage kan

leveren aan het creëren van een aantrekkelijk woon-werkmilieu en doen dit met gepaste zorg. Voorbeelden van potentieel geschikte locaties zijn OV-knoop Nieuw Zuid en grote kruis­ punten op de Spaarndamseweg.

•••••• Sleutelgebied Ontwikkelzones. •••••• Sleutelgebied Nieuw Zuid.

Hoogbouw moet zorgvuldig worden ingepast in de bestaande stad. Met name in het beschermde stadsgezicht waar een zeer samenhangend, ruimtelijk en historisch waardevol bebouwingsbeeld is met duidelijke maat en schaal, ligt hoogbouw niet voor de hand. Elders in de stad is toevoeging van hoogbouw geen doel op zich maar wordt het alleen toegepast mits het de herkenbaarheid en leesbaarheid van de ruimtelijke hoofdstructuur en daarmee samenhang van de stad versterkt. De herkenbaarheid en leesbaarheid van de ruimtelijke hoofdstructuur kan worden versterkt door te kiezen voor hoogbouw op markante plekken.

88

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

Legenda Lange lijn (wegen en dijken) Lange lijn (waterverbinding) Lange lijn (gedempte waterverbinding) Lange lijn (spoor) Zeer kansrijk voor hoogbouw i.v.m. knooppunt (>30m) Kansrijk voor hoogbouw (>30m) Beschermd stadsgezicht, verlaagde kans op hoogbouw (>20m) Verhoogde kans door ligging bij lange lijnen Voorbeeld van zelfstandig terrein waar hoogbouw bij herontwikkeling passend is

89

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

06 Haarlem koestert erfgoed

Erfgoed is in Haarlem in de hele stad nabij en aanwezig; kijk naar het historische centrum, de beschermde stadsgezichten en de historische lange lijnen in de stad. Het historische centrum van Haarlem is van onschatbare waarde voor de stad. De diepe historische gelaagdheid maakt het een uniek gebied dat bepalend is voor de beleving van de stad als geheel. De cultuurhistorische kernkwaliteiten zijn bij iedere ontwikkeling in de binnenstad het uitgangspunt. Dit betekent niet dat er niets mogelijk is, de historische gelaagdheid is per slot van rekening ontstaan juist doordat de binnenstad zo goed in staat is geweest veranderingen door de tijd op te nemen; het betekent dat nieuwe ontwikkelingen zich op hoogwaardige wijze moeten verhouden tot de bestaande kwaliteiten. Soms zal het ambitieniveau van opgaven moeten worden bijgesteld en moet elders gecompenseerd worden om de kwaliteiten van de binnenstad niet te ondermijnen. Hoogbouw verhoudt zich bijvoorbeeld niet goed tot de door de eeuwen heen opgebouwde historische gelaagdheid.

Aandachtspunten

•• Ontwikkelingen in de binnenstad verhouden zich op

hoogwaardige wijze tot de bestaande kernkwaliteiten van het gebied.

•• Ontwikkelingen in het beschermd stadsgezicht verhouden

zich op hoogwaardige wijze tot de bestaande kernkwaliteiten van het gebied.

•• Ontwikkelingen langs lange lijnen doen geen afbreuk aan

de continuïteit ervan en zorgen dat het historische karakter van de lijn als geheel afleesbaar blijft.

08 Haarlem creëert ruimte voor de culturele sector

De wijkwinkelgebieden willen we vitaal houden. Deze gebieden spelen een belangrijke rol in het dagelijks leven van veel Haarlemmers; het gaat om voorzieningen in de nabijheid van de woning. De centra geven de wijken identiteit en karakter en ze fungeren ook als belangrijke ontmoetingsplek. Om de ontmoetingsfunctie en bereikbaarheid te versterken wordt ingezet op het verbeteren van de openbare ruimte. Meer aandacht voor verblijfskwaliteit, ontmoeting en het klimaat. Voor het gevoel van directe nabijheid van het centrum wordt het gebied ingericht op fietsers en voetgangers met aanlooproutes waar bij hitte voldoende schaduw is. De combinatie met een stadsdeelmobiliteitshub is kansrijk voor het creëren van dynamiek bij de winkelgebieden.

In de stad zorgen we voor langdurig beschikbare broedplaatsen waar ruimte is voor de culturele sector. Door ruimte te bieden aan hedendaagse kunstmakers ontwikkel je ook een eigentijdse en innovatieve cultuur die bijdraagt aan een aantrekkelijke en toekomstbestendige stad. Vernieuwing en experiment in de culturele sector dragen ook bij aan het vinden van oplossingen voor hedendaagse maatschappelijke vraagstukken zoals klimaatverandering. Bij deze actuele vraagstukken speelt verbeeldingskracht een belangrijke rol.

••••• Sleutelgebied Stationsgebied. ••••••

Sleutelgebied Spaarnedriehoek & Zuidstrook Waarderpolder.

De beschermde stadsgezichten zijn van bijzonder hoge kwaliteit en rijk aan cultuurhistorische waarden. Een relatief groot deel van het grondgebied in Haarlem is beschermd stads­gezicht. Dat is binnen de regio en de rest van Nederland vrij uniek. Daarom moeten we zorgvuldig met deze waarden omgaan. Bij ontwikkelingen (bijvoorbeeld gebouwtransformaties of het plaatsen van zonnepanelen) in het beschermd stadsgezicht besteden we daarom veel zorg aan de belevingskwaliteit en aan de verhouding tot bestaande kwaliteiten. Lange lijnen zijn binnen de stad en de regio verbindende historische structuren. Ze bestaan uit de fysieke openbare ruimte en de direct aanliggende bebouwing. De lijnen geven de stad samenhang, herkenbaarheid en zorgen voor oriëntatie. Het gaat om wegen en straten, waterlopen en spoorlijnen. De lange lijnen zijn buurt- en wijk overschrijdend en hebben vaak een gecompliceerd en samengesteld karakter: ze verbinden historische plekken en/of hebben een historische betekenis door een specifieke (voormalige) functie. Een hoofdrol is weggelegd voor de continuïteit van de lijn. De gebouwen erlangs geven maat, schaal en betekenis, en houden het historisch karakter afleesbaar. Waar de lijnen elkaar kruisen zijn soms markante historische plekken ontstaan.

90

07 Haarlem maakt wijkwinkelgebieden toekomstbestendig

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

Aandachtspunten

•• Voldoende betaalbaar maatschappelijk inzetbare ruimte Aandachtspunten

op centrale locaties in de wijk die over langere perioden kan worden gebruikt.

••• Voetgangersgebied maken.

•• Ruimte voor culturele sector aanwijzen.

••• Koele, schaduwrijke aanlooproutes naar

•• Culturele cluster(s) in de stad waar culturele ruimte en

•• Koele, schaduwrijke verblijfsplekken in

•• Culturele functies in de stad behouden hun bestemming als

••• Verbinden wijkwinkelgebieden met mobiliteitshubs

•••••• Sleutelgebied Ontwikkelzones.

wijkwinkelgebieden.

wijkwinkelgebieden.

(ook deelconcepten).

(bijpassende) woonruimte worden gerealiseerd.

ze leeg komen te staan.

•• Onderzoeken vestiging nieuwe economische concepten in winkelgebieden.

••• Koppelen wijkwinkelgebieden aan tien-minuten-netwerk. •••••• Sleutelgebied Beatrixplein.

91

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

Op deze kaart is de visie op het versterken van het sociaal weefsel van Haarlem verbeeld. Op de kaart is het tienminuten­netwerk van Haarlem schematisch verbeeld. Langs het netwerk liggen verschillende ontmoetings­ plekken zoals sportparken, parken, sociaal­­ maatschappelijke voorzieningen en buurt­winkels. Deze zijn ook indicatief op de kaart gezet om een beeld te geven bij de fijn­mazigheid van het netwerk. Het netwerk bestrijkt heel Haarlem en verbindt alle verschillende buurten van Haarlem met elkaar en omliggende gemeenten.

9.2 Uitwerking: versterken sociaal weefsel Haarlem is een stad van samen doen, een stad van ontmoeten. Haarlem heeft een eeuwenoude traditie van samenleven en zorgen voor elkaar. Om dit vast te houden gaan we de sociale netwerken in de stad versterken. Deze netwerken dragen ook bij aan persoonlijke ontwikkeling en maken inwoners zelfstandiger, (mentaal) gezonder en weerbaarder. Hiermee willen we anticiperen op mogelijke toekomstige sociale problematiek. Ook in het licht van de grote opgaven die op de stad afkomen en die een beroep doen op alle Haarlemmers zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, de circulaire economie, de mobiliteitstransitie en het werken aan een biodiverse stad is het belangrijk om te zorgen voor sociale cohesie. Sterke sociale netwerken zorgen voor weerbaarheid doordat mensen elkaar steun kunnen bieden in moeilijke tijden, kennis en inzichten kunnen delen, lief en leed met elkaar kunnen delen en gezamenlijk aan hun toekomst kunnen bouwen. Een participatieve samenleving waarin collectieve initiatieven in de stad tot bloei komen die bijdragen aan een toekomstbestendig Haarlem.

Het sociale weefsel van de stad maken we sterker door: meer ruimte voor ontmoeting (in de openbare ruimte, bij verenigingen, in het rijke culturele aanbod, de horeca, oefenlocaties, culturele broedplaatsen, volkstuinen, etc.), voldoende en betaalbare woonruimte in wijken, nabijheid en toegankelijkheid van sociaal-maatschappelijke en culturele voorzieningen, verhuismogelijkheden voor ouderen binnen de eigen sociale omgeving, bereikbaarheid van werk en ruimte voor collectief initiatief en gezamenlijkheid. Bij het inrichten van dit sociale weefsel hebben we aandacht voor de moge-

lijkheden van mensen voor wie betaald werk (nog) een stap te ver is. We zorgen daarnaast voor een solide sociale basis: toegankelijke hulp- en zorgvoorzieningen ter ondersteuning van sociaal-economisch kwetsbare doelgroepen. Ook zien we kansen voor collectieve initiatieven (wooncoöperaties, collectieve warmte-oplossingen, etc.) en deelconcepten (deelauto’s, etc.). Ook voor het sociaal weefsel geldt een regionale component. De arbeids- en woningmarkt zijn groter dan Haarlem. Betaalbare huisvesting en de bereikbaarheid van passende banen voor iedereen zijn gebaat bij goede regionale samenwerking. Dat geldt ook voor de sociale basisinfrastructuur. Haarlem heeft, als centrumgemeente van Zuid-Kennemerland, een rol die verder strekt dan de eigen gemeentegrenzen, want ook Haarlemmers maken gebruik van voorzieningen buiten de gemeente. Haarlem vervult hierin als centrumgemeente in Zuid-Kennemerland ook een belangrijke rol voor omliggende gemeenten. Dit sociale weefsel maken we robuust door het centrum te versterken als ‘huiskamer’ van de stad, door Schalkstad te versterken als complementair centrum met onderscheidende kwaliteiten en door verder te bouwen aan een krachtige sociale basisinfrastructuur in alle wijken.

Dit doen we door maatschappelijke, sociale, culturele en andere voorzieningen goed met elkaar én met hun omgeving te verbinden en synergie te creëren door voorzieningen die elkaar kunnen versterken bij toekomstige ontwikkelingen slim te combineren.

01 Bestaand: sterke binnenstad en diverse voorzieningenclusters door de stad Legenda 10-minuten netwerk (voorlopig) Pontverbinding Sociaal-maatschappelijke cluster (indicatief) Voorzieningen met ontmoetingsfunctie (indicatief) Centrumgebied Stadspark (voorlopig) Buurtpark (voorlopig) Sportpark (voorlopig) Volkstuinen (voorlopig) Plein (voorlopig) Diversiteit in buurten (indicatief)

02 2045: sterke binnenstad en diverse gemengde voorzieningenclusters passend bij lokale identiteit en behoefte

01 92

02 93

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

Verdiepende uitspraken 01 Haarlem versterkt de functie van het centrum als huiskamer van de stad Het centrum van de stad functioneert als de huiskamer van de stad en is kenmerkend voor de kwaliteit van Haarlem: binnen de historische kern bevinden zich de grote culturele trekkers, het unieke winkelgebied met regionale en toeristische aantrekkingskracht, aantrekkelijke woonruimte, een rijk horeca-aanbod en stedelijke evenementen en activiteiten. Hier speelt zich het stadsleven af en ontvangen we bezoekers aan de stad. De ruimte in de binnenstad is beperkt en vraagt om een goede balans in functies en gebruik, ook in relatie tot de leefbaarheid. Tegelijkertijd is er sprake van een afnemende vraag naar winkels, waardoor op termijn misschien andere functies gewenst zijn. Behoud van de werkfunctie en de vitaliteit van de binnenstad zijn hierbij het uitgangspunt. De binnenstad wordt via stadsstraten goed verbonden met de rest van de Haarlemse agglomeratie (de omliggende stadsdelen en gemeenten).

••• Uitbreiding van het ‘dwaalmilieu’ van de binnenstad

zorgt voor een betere verbinding met het museumkwartier, de Koepelgevangenis, de Oerkap, Haarlemmer Stroom en andere bezoeklocaties in en rondom de binnenstad.

• Negatieve effecten van vakantieverhuur van woningen minimaliseren. Belangrijkste knelpunten zijn woning­ onttrekking en de impact op sociale cohesie.

•••• Meer ruimte voor groen, lopen en verblijven (ten koste

van ruimte voor auto’s in de openbare ruimte). Stedelijke distributie is hierbij een aandachtspunt, het is van belang dat de bevoorrading van winkels, horeca en andere bedrijven mogelijk blijft.

••••• (Oevers) Spaarne beter benutten voor recreatie. ••••• Sleutelgebied Stationsgebied.

Aandachtspunten

•• Behouden en vitaal houden van het cultureel aanbod.

•••• Sleutelgebied Stadslandschappen, Stadsrandpark Oost als pilot.

Dit moet passend blijven bij de stad en haar gebruikers.

•• Behouden en vitaal houden van de horeca en versterken van het Haarlemse uitgaansleven.

•• Behoud van uniek en aantrekkelijk kernwinkelgebied. • Werkfunctie behouden bij eventuele terugloop van de detailhandel.

•• Publieke/openbare functie van pleinen als verblijfs- en ontmoetingsplek versterken.

••• Aantrekkelijke routes door en naar de binnenstad versterken in de vorm van tien-minuten-netwerk en stadsstraten.

94

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

95

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

02 Haarlem versterkt de centrumfunctie van Schalkstad

03 Haarlem zet in op een sterk sociaal-maatschappelijk voorzieningenaanbod

Schalkstad vervult binnen Zuid-Kennemerland een belangrijke functie als centrum met onderscheidende kwaliteiten, aanvullend op het stadscentrum. Schalkstad onderscheidt zich van het stadscentrum door een ander soort stedelijkheid en een ander type voorzieningen en bedrijven die passen bij de cultuur en identiteit van Schalkwijk. Voorzieningen in het centrum van de stad en in Schalkstad kunnen elkaar aanvullen en met elkaar verbonden zijn, culturele voorzieningen in de binnenstad kunnen bijvoorbeeld een dependance hebben in Schalkstad, met een ander cultureel aanbod.

Een goede sociale basis op wijkniveau is belangrijk voor een stad. Dit zijn publieke en private voorzieningen en netwerken die de basis zijn voor de vorming en het functioneren van gemeenschappen. Om de sociale basis goed te laten werken, kiezen we voor het goed verbinden van voorzieningen en bedrijven die bijdragen aan het functioneren van gemeenschappen, zowel onderling als met de omgeving. Als we voorzieningen slim combineren en de programmering van sociaal-maatschappelijke en culturele ruimte oppakken samen met bewoners en maatschappelijke partners, ontstaat synergie en komt maatschappelijke ruimte optimaal tot zijn recht binnen wijken. Een belangrijk onderdeel in het sociaal weefsel zijn ook de sportparken, parken, speelplekken, school­ tuinen en pleinen. Deze dragen ook bij aan een gezonde leefomgeving. Ze moeten daarom langs de dagelijkse netwerken worden gepositioneerd, als verbindend element in de omgeving. En ook hier geldt dat het maken van slimme combinaties tot meerwaarde leidt. Dit zorgt dat deze plekken - meer nog dan nu het geval is - een belangrijke rol kunnen vervullen als ontmoetingsplek. Dubbel ruimtegebruik is het uitgangspunt. Voor het gehele sociaal-maatschappelijke voorzieningenaanbod ligt een interessante koppelkans met de lokale circulaire economie. Een sterke verwevenheid met lokale sociale structuren kan tot veel meerwaarde leiden.

Ook de koppeling van de sociale basisinfrastructuur met woningen die geschikt zijn voor ouderen zien we als kansrijk. Door samenwerking en slimme combinaties ontstaat meer dan de som der delen en kunnen sociaal-maatschappelijke voorzieningen een optimale bijdrage leveren aan het versterken van vitale wijken.

Aandachtspunten

•• Het culturele, sociale en maatschappelijke voorzienin-

genaanbod van Schalkstad in samenstelling beter passend maken bij de lokale cultuur.

•••••• Sleutelgebied Ontwikkelzones.

omgeving of met bedrijven. Het samenbrengen van zorgvoorzieningen en scholen kan bijvoorbeeld tot meerwaarde leiden. Sommige schoolgebouwen worden bijvoorbeeld ‘s avonds al gebruikt als buurthuis. Deze ontwikkeling willen we op meer plekken in de stad; enerzijds omwille van efficiënt ruimtegebruik, anderzijds om synergie tussen voorzieningen te creëren.

•• Gezonde schoolomgevingen (groene schoolpleinen, gezonde kantines, rookvrije zones, etc.).

•••••• Sleutelgebied Beatrixplein. •••••• Sleutelgebied Ontwikkelzones.

•• Voldoende betaalbare maatschappelijk inzetbare ruimte op centrale locaties in de wijk die over langere perioden kan worden gebruikt.

•• We onderzoeken of vrijkomende kerken, vrijkomende

scholen en andere vrijkomende betekenisvolle gebouwen – die vaak een centrale positie in de wijk innemen – als prominent onderdeel van de sociale wijkstructuren kunnen gaan functioneren.

•• Vastgoed en maatschappelijke bestemmingen vaker vast­ houden voor maatschappelijke voorzieningen en accepteren dat er soms tijdelijke ‘frictieleegstand’ is voordat weer een gepaste maatschappelijke functie is gevonden.

• Maatschappelijke ruimte gedeeltelijk laten programmeren door de wijk zelf en de organisaties die er al actief zijn.

•••• De toegankelijkheid en openheid sportparken verbeteren; mogelijkheid van dubbel gebruik met andere functies onderzoeken zodat ze een nog belangrijker rol in de wijk gaan vervullen.

•• Ontmoetingsfunctie pleinen en parken in de brede zin Aandachtspunten

centraal stellen bij herinrichting, onder andere door meer functiemenging.

••• Sociaal-maatschappelijke voorzieningen en sportpar-

••• Schoolpleinen meer multifunctioneel gebruiken, onder

ken goed onderling en met omliggende wijken verbinden via tien-minuten netwerken en waar en wanneer mogelijk positioneren op centrale plekken in de wijk.

••• Publieke ruimte zo veel mogelijk dubbel benutten

andere door vergroening en als speelgelegenheid buiten schooltijd.

••• Speelgelegenheden meer vergroenen.

door voorzieningen slim te combineren, met elkaar, met de

96

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

97

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

04 Haarlem versterkt verbindingen tussen en binnen verschillende stadsdelen

Goede verbondenheid binnen de stad is belangrijk om de bereikbaarheid van werk, sociale contacten en voorzieningen te optimaliseren. We bouwen daarom verder aan een tien-minuten netwerk dat dagelijkse en andere essentiële voorzieningen verbindt waardoor ontmoeten en bewegen worden gestimuleerd. Het is belangrijk dat dit netwerk ook goed gebruikt kan worden door kwetsbare doelgroepen. Dit betekent dat er op het netwerk geen grote hoogteverschillen mogen zijn, voorrang bij kruisingen van belang is, oversteekplaatsen kindveilig zijn, het netwerk langs scholen, wijkcentra, sportvelden, parken, supermarkten, gezondheidscentra en fysiotherapeuten moet lopen, en langs ouderenwoningen. Fijnmazigheid van het netwerk en positionering ten opzichte van essentiële (dagelijkse) voorzieningen zijn belangrijke aspecten van het tien-minuten netwerk. Deze zijn door de stedenbouwkundige opzet van de stad op veel plekken al op orde. Het is ook van belang dat stadsstraten en lange lijnen onderdeel uitmaken van dit fijnmazige netwerk om actieve mobiliteit als startpunt van een langere reis richting werk, naar het buitengebied of tussen verschillende stadsdelen de logische optie te maken. Dan is ook het wegnemen van barrières voor fietsers en voetgangers tussen de stadsdelen een belangrijk aandachtspunt. Specifiek verdient de Waarderpolder, die nu is omgeven door barrières, aanvullende aandacht.

Betere verbindingen tussen de Waarderpolder en de omliggende stadsdelen kunnen ervoor zorgen dat het gebied beter bereikbaar is en daarom aantrekkelijker voor Haarlemse werkenden.

deze straten is gericht op de straat. Stadsstraten spelen een belangrijke rol in het sociaal weefsel van de stad en voor de bereikbaarheid van de stad per fiets en te voet. Dit vraagt een inrichting waarbij aandacht is voor fietsers en voetgangers. De wachttijden bij kruisingen zijn kort, de trottoirs zijn breed en bieden voldoende vrije doorloopruimte. Ook is er verblijfsruimte voor terrassen, ruimte voor uitstallingen, fietsparkeerplaatsen en bankjes. Een essentieel onderdeel van een goed functionerend tienminuten netwerk voor actieve mobiliteit is de belevingswaarde. Waar bij reizen per auto vooral de reistijd doorslaggevend is, speelt bij de keuze voor lopen of fietsen de belevingswaarde van de omgeving ook een belangrijke rol. Het is daarom nodig om door de hele stad te zorgen voor een aantrekkelijke openbare ruimte. Een aantrekkelijke openbare ruimte is een belangrijk onderdeel van de Haarlemse identiteit en het belang hiervan zal in de toekomst alleen maar verder toenemen. Niet alleen omdat de nadruk meer op actieve mobiliteit komt te liggen maar ook doordat het toevoegen van veel (relatief kleine) woningen zorgt dat er meer recreatieve druk op de openbare ruimte komt.

Daar komt bij dat de verwachting is dat mensen voor werk vaker kiezen voor informele werkplekken zoals co-work spaces en deelkantoren die gericht zijn op ontmoeting waardoor de kwaliteit van de openbare ruimte een nog belangrijker vestigingsfactor zal worden voor werkgevers.

Stadsstraten verbinden het stadscentrum van Haarlem met de stadsdelen (en stadsdeelcentra) en de woonkernen rondom de stad die gebruik maken van het Haarlemse voorzieningenaanbod en werkgelegenheid. Een stadsstraat kenmerkt zich door multifunctioneel gebruik, drukte, ontmoeting en de verbindende functie. Langs de stadsstraten staan woningen en clusters maatschappelijke en economische voorzieningen die bezoekers trekken. De bebouwing langs

Aandachtspunten

••• Barrières tussen stadsdelen voor fiets- en wandelroutes

••• Aansluiting stadsstraten op wijkwinkelcentra voor fietsers

••• Barrières voor fietsverkeer en voetgangers-verminderen

•••• Ontwikkeling van sociale basisvoorzieningen en

wegnemen.

op stadsstraten.

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

ouderenwoningen aan het tien-minutennetwerk koppelen.

••• Fijnmazigheid van het tien-minuten-netwerk verbeteren. •• Klimaatadaptieve openbare ruimte (hittebestendig, •••••• Autodominantie terugdringen om ruimte vrij te maken voor groen, spelen, ontmoeting en andere vormen van verblijf.

••• Toegankelijkheid voor ouderen en mensen met (fysieke) beperkingen optimaliseren ter plaatse van tien-minuten netwerk en stadsstraten.

•••• Het tien-minuten netwerk heeft voorrang bij het schaduwrijk maken.

••• Herkenbare en aantrekkelijke inrichting van het tien-minuten netwerk.

waterbestendig, droogtebestendig).

•• Openbare ruimte meer inrichten als verblijfs- en ontmoetingsplaats.

••• Veel spelverleidingen aanbrengen in de openbare ruimte (trottoirs en inrichtingselementen nodigen uit tot spelen en bewegen).

•••• Integraal ontwerpen en plannen van elementen in de

openbare ruimte (5G-masten, laadpalen, bankjes, trafo’s, etc.). Mogelijk hiervoor lokale kunstenaars inzetten en ook koppelen aan kunst in de openbare ruimte.

••• Oversteken voor voetgangers en fietsers in het tien-minuten • Ruimte voor meer kunst in de openbare ruimte, passend bij netwerk en stadsstraten snel en veilig maken, ook voor kinderen.

••• Aansluiten van het tien-minuten-netwerk op stadsstraten en stadsstraten versterken.

••• Menselijke maat centraal stellen langs de routes; ruimte voor ontmoeting en aantrekkelijke verblijfsplekken.

•••• Dichtheid en menging van functies langs stadsstraten verhogen.

•••

Sociale veiligheid stadsstraten optimaliseren (ook ’s nachts) door menging en vandaaruit sociale controle.

•••

Aansluiting van stadsstraten op omliggende woonkernen verbeteren.

98

en voetgangers optimaliseren.

de lokale identiteit, met oog voor kwaliteit en de relatie met de openbare ruimte.

••• Extra aandacht voor kwalitatieve openbare ruimte in

gebieden met verhoogde gezondheidsproblematiek. We maken waar mogelijk gebruik van circulaire materialen voor de inrichting van de openbare ruimte. Belangrijk is wel dat cultuurhistorische waarden worden meegenomen in het ontwerp van de openbare ruimte.

•••••• Ontbrekende schakels en verbeteren tien-minuten netwerk, inclusief fietsring.

•••••• Sleutelgebied Ontwikkelzones. •••••• Sleutelgebied Delftplein.

99

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

Op de visiekaart klimaat­bestendig Haarlem speelt water de hoofdrol. Het boezemwater­ systeem wordt uitgebreid en versterkt om water af te kunnen voeren en langer vast te kunnen houden en alle buurten in Haarlem maken ruimte voor water. Deze ruimte voor water kan verschillende vormen aannemen. De gekozen vorm wordt afgestemd op de onder­grond. Niet overal in de stad is de ondergrond in staat voldoende water op te nemen in tijden van wateroverlast. In de uitwerking van de visie kan het voorkomen dat er water­gangen bijkomen die nog niet op de visiekaart staan of dat watergangen toch ergens anders moeten komen.

9.3 Uitwerking: klimaatbestendig Haarlem Een klimaatbestendige stad kan extreem weer aan, zonder dat dit een grote impact heeft op het normale leven. Natuurlijk merk je het als het heel warm is of als het hard regent, maar het weer mag geen grote schade geven of ontwrichtend werken. Naar verwachting worden de weersomstandigheden door klimaatverandering de komende jaren veel extremer, daarmee staan we voor een flinke opgave om een klimaatbestendige stad te worden. Een groot deel van deze opgave pakken we niet alleen op; het boezemwatersysteem en stelsel van dijken zijn bijvoorbeeld veel groter dan Haarlem. Goede samenwerking met het Hoogheemraadschap en de MRA zijn voor de klimaatopgave dan ook van groot belang. Naast deze opgaven die de stad overstijgen, zijn echter ook ingrijpende maatregelen in de Haarlemse leefomgeving nodig: minder verharding, meer schaduw, meer groen en meer ruimte voor water. Dit speelt in meer of mindere mate in elke straat, overal moeten we werken aan een klimaatbestendig Haarlem. Die ingrepen bieden grote kansen voor positieve koppelingen met andere ambities. Denk aan het vergroten van de biodiversiteit, meer belevingswaarde, vergroting van de verblijfskwaliteit, versterking van recreatieve structuren, stimuleren van een gezonde leefstijl, oude historische waterstructuren weer in beeld brengen en meer ruimte voor participatie met de stad.

samenhang vertonen met de ontstaansgeschiedenis van de stad en de bodem waarop die is ontstaan. Zij vormen het uitgangspunt voor het verder klimaatbestendig maken van de stad. Er is een watersysteem van oppervlakte- en grondwater, een drinkwatervoorziening, een groenstructuur en een afvalwater­ stelsel. Het is belangrijk dat we dit systeem in stand houden. Zo is er voor iedereen schoon water beschikbaar en halen we vervuild water uit de leefomgeving (ter bescherming van de volksgezondheid) waarmee we een basis bieden voor een gezonde natuur. Deze basis breiden we uit met nieuwe waterverbindingen, aanvullende waterbergingscapaciteit en extra infiltratieruimte. De groenstructuur bestaat uit het huidige groen in Haarlem: parken, tuinen, bermen, landschappen, etc. Dit groen biedt verkoeling, houdt water vast en houdt ons ecosysteem in stand. Groen en water zijn nauw met elkaar verbonden, groen heeft water nodig om te groeien en water heeft groen nodig om in het gebied te blijven. Ook de groenstructuur behoeft uitbreiding. Er is meer ruimte nodig waar water kan infiltreren en kan worden vastgehouden voor droge periodes. Ook speelt uitbreiding van het groennetwerk een belangrijke rol bij het creëren van hittebestendige en aantrekkelijke routes die uitnodigen tot een gezonde leefstijl.

Haarlem werkt al langer aan een klimaatbestendige stad: een watersysteem en groenstructuur die van oudsher nauwe

01 Bestaand: boezem­water­ structuur en parken Legenda

02 2045: Versterkte boezem­water­ structuur, bergingsen infiltratieruimte door de stad en berging in polders

Polder Stadsgroen Boezemwater Polderwater Nieuwe boezemwaterverbinding (voorlopig) Verbreden boezemwaterverbinding (voorlopig) Grootschalige waterberging (voorlopig) Extra grote klimaatopgave-buurt (voorlopig) Ruimte voor extra polderwater creëren (indicatief) Toevoegen ruimte voor water (indicatief) Educatie omtrent klimaatverandering (NME)

01 100

02 101

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

Verdiepende uitspraken 01 Haarlem maakt ruimte voor water

Om buitenproportionele schade aan de leefomgeving door extreme regenval en droogte te voorkomen, is het nodig voldoende ruimte te maken voor water in de stad. Omdat wateren droogteproblematiek zeer lokaal voorkomen moeten ze voor een belangrijk deel ook lokaal worden bestreden. Deze notie, in samenhang met de omvang van de opgaven, zorgt dat de wateropgave overal terugkomt: onder- en bovengronds, in polder en boezem, in stedelijk en buitengebied, en op openbare en private gronden. We zullen het bestaande groen en water dus uit moeten breiden. Waar nodig winnen we hiervoor ruimte ten koste van ruimte voor de auto. Om te beginnen betekent dit dat we investeren in het toekoms­tbestendig maken van het rioolstelsel. Dit vormt een belangrijk onderdeel van de infrastructuur die nodig is om hevige regenval te kunnen verwerken en vervuild water in te zamelen en af te voeren. Omdat de kosten van riolering relatief hoog zijn kan het riool niet zo groot worden gemaakt dat het elke bui kan verwerken. We zorgen daarom voor een goed functionerend rioolstelsel en accepteren dat een groot deel van het water bij zwaardere buien op straat kan komen te staan en ergens anders naartoe moet stromen. De basis hiervoor ligt in het boezemwatersysteem. Dit systeem moet worden versterkt om water te kunnen blijven bergen, afvoeren en doorvoeren.

We maken nieuwe openwaterverbindingen en verbreden bestaande openwaterverbindingen, zodat we vanuit alle wijken voldoende ruimte hebben om overtollig water af te voeren. Deze waterverbindingen combineren we zoveel mogelijk met groen zodat ze tevens bijdragen aan de aantrekkelijke, gezonde, natuurinclusieve en sociale stad. In verband met de droogteproblematiek is het belangrijk dat de stad niet alleen water af kan voeren maar dat er ook waterbuffers zijn die water vast kunnen houden. Dit doen we in zorgvuldige afweging met omgevingsfuncties en kenmerken van de stedelijke inrichting, zonder overlast te geven. Bijvoorbeeld in gebieden met een goede ondergrond en niet te hoge grondwaterstanden. Waterbuffers worden gebruikt ten tijde van hevige neerslag. Om wateroverlast tegen te gaan wil Haarlem robuuste buffers maken die ook in tijden van een overschot aan hemelwater of grondwater bijdragen

102

02 Haarlemse stedelijke ontwikkelingen en transformaties zijn klimaatadaptief

aan een duurzame waterhuishouding. Tot slot krijgen de poldergebieden extra waterbergingscapaciteit. Polders zijn kwetsbaarder voor extreme weersomstandigheden dan de hoger gelegen boezemgebieden. Het water in de polder kan er alleen uit via een gemaal. De polders worden klaar gemaakt voor het klimaat van de toekomst door in te zetten op extra bergingscapaciteit. We streven door de hele stad heen naar een minimaal percentage aan oppervlaktewater, passend bij de verschillende opgaven van deze typen gebieden. Dit minimum stemmen we af met het Hoog­ heemraadschap Rijnland.

• Het water dat we afvoeren naar de oppervlaktewateren

moet schoon zijn. We beoordelen de kwaliteit van afstromend water en nemen maatregelen als dat nodig is.

•••••• Sleutelgebied Wijken met complexe stapeling van opgaven.

•••• Sleutelgebied Stadslandschappen, Stadsrandpark Oost als pilot.

•••••• Sleutelgebied Ontwikkelzones. ••• Sleutelgebied Integrale Vernieuwing Openbare Ruimte

Aandachtspunten

•

Het rioolstelsel doelmatig opwaarderen zodat het een bui kan verwerken die statistisch gezien eens in de vijf jaar valt.

• Om grondwaterproblemen te voorkomen per project

beoordelen of we drainage aanleggen bij aanpassingen van het rioolstelsel.

• Extra watergangen aanleggen op boezemniveau. • Bestaande boezemwatergangen verbreden.

Nieuwbouw en herontwikkelingen worden klimaatbestendig aangelegd. Belangrijk is om bij bouw en vernieuwing rekening te houden met droogte, hevige regenval, hitte en andere klimaatstress die in de toekomst kan optreden. We zorgen daarom dat nieuwbouw voldoet aan het basisveiligheids­ niveau van de MRA voor klimaatbestendige nieuwbouw.

Meerwijk (IVORIM).

Aandachtspunten

••• Nieuwbouw moet voldoen aan basisveiligheidsniveau van de MRA voor klimaatbestendige nieuwbouw.

••• Alle ontwikkelingen in Haarlem zijn klimaatbestendig. Elk

nieuwbouwproject en elke herstructurering wordt gebruikt om Haarlem te ontwikkelen tot een klimaatbestendige stad.

•••••• Sleutelgebied Ontwikkelzones. ••• Sleutelgebied Integrale Vernieuwing Openbare Ruimte Meerwijk (IVORIM).

•••••• Sleutelgebied Wijken met complexe stapeling van opgaven.

• Beschermingszones rondom de watergangen zorgen ervoor dat ook op langere termijn ruimte is om water vast te houden.

• Wijkwaterbuffers, bergingscapaciteit en watergangen aan­­leggen. De bebouwde leefomgeving (zowel bovengrondse en ondergrondse wateropgaven en inrichting) is leidend in hoe deze buffers worden vormgegeven.

•• Goede regie op ondergrondse en bovengrondse ruimteclaims.

• Keringen, waterlopen en kunstwerken beschermen we

waar nodig ter ondersteuning van het Hoogheemraadschap. Hiermee dragen we bij aan bescherming tegen inundatie en overstromingen.

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

103

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

03 Haarlem bouwt aan klimaatbestendige openbare ruimte

Extremere weersomstandigheden vragen een andere inrichting van de openbare ruimte. De effecten van hittestress, wateroverlast en droogteproblematiek moeten worden beperkt om schade aan de bebouwde omgeving en negatieve impact op de gezondheid van Haarlemmers zoveel mogelijk te voorkomen. De hiervoor benodigde ruimte winnen we primair ten koste van parkeerplaatsen voor auto’s. De omvang van deze opgave is niet overal in de stad even groot en ook zijn niet overal dezelfde oplossingen mogelijk. Dit betekent dat altijd maatwerk moeten worden geleverd. Om de effecten van hittestress tegen te gaan werken we aan verkoeling van de leefomgeving. Op warme dagen zal hittestress overal merkbaar zijn, maar we willen dat de temperaturen nog wel te doen zijn. We richten ons ten eerste op locaties waar veel mensen buiten zijn, zoals sportvelden, winkelgebieden en fiets- en voetgangersroutes. We willen dat een deel van deze gebieden koel zijn. Ten tweede bouwen we aan verkoelende plekken op loopafstand van woningen. Hier kijken we ook naar de gevolgen voor de natuur. Zo kan de waterkwaliteit per buurt verslechteren bij hoge temperaturen of kunnen bomen de grondwaterstanden nabij kwetsbare bebouwing juist ongewenst verlagen. Tenslotte richten we ons op voor hittestress kwetsbare groepen, zoals ouderen, zieken en kinderen.

We willen hen zoveel mogelijk verkoeling bieden in hun dagelijkse leefomgeving.

•• Het verkoelen van gebieden waar veel mensen buiten zijn. Bijvoorbeeld door bomen te planten, fonteinen te plaatsen waar niet voldoende ruimte is voor groen, of schaduwdoeken op te hangen.

• We zorgen voor schaduw op routes en woningen om de

negatieve effecten van hittestress te minimaliseren. Hiervoor kijken we in de eerste plaats naar het aanplanten van bomen omdat deze naast schaduwwerking ook veel andere voordelen hebben.

• Groene en/of blauwe recreatiemogelijkheid bieden op loopafstand van elke woning.

• Ervoor zorgen dat de waterkwaliteit aansluit op het

gebruik ervan, zodat het water geen gevaar vormt voor de leefomgeving.

• In de hele stad straten inrichten voor meer waterberging

(hoogteverschillen) en met meer groen. Sturing van waterstromen naar een plek waar ze geen overlast veroorzaken of juist een bijdrage kunnen leveren, sturen naar wijkwaterbuffers.

•••• Bij gebiedsontwikkeling zorgen voor voldoende groen en blauw.

Routes voor nood- en hulpdiensten begaanbaar houden bij piekbuien. Aandachtspunten

••• Plekken waar veel personen zijn die kwetsbaar zijn voor hittestress beter hittebestendig maken.

••• De directe leefomgeving verkoelen in de gebieden waar

veel voor hittestress kwetsbare groepen samenkomen (zorg­ instellingen, scholen). Hier komen sowieso veel mensen samen en laten we dus zien dat een klimaatbestendig Haarlem een meerwaarde is voor iedereen.

••• In stadsdelen waar de benodigde extra ruimte voor groen

en water (en daarmee het aantal te vervallen parkeerplaatsen) erg groot is, kan in aanvulling op alternatieve vormen van (deel)mobiliteit gekeken worden naar alternatieve parkeervoorzieningen, bijvoorbeeld in de vorm van stadsdeelhubs.

••• Sleutelgebied Integrale Vernieuwing Openbare Ruimte in Meerwijk (IVORIM).

•••••• Sleutelgebied Wijken met complexe stapeling van opgaven.

104

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

105

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

04 Haarlem deelt de verantwoordelijkheid voor de wateropgave

Een groot deel van de gemeentegrond is in bezit en/of in gebruik van bewoners en bedrijven. Een klimaatbestendig Haarlem betekent dat ook deze grond klimaatbestendig moet worden gemaakt. In principe gaan we ervanuit dat eisen en verwachtingen voor de openbare ruimte ook gelden voor de particuliere ruimte. Oftewel, iedereen draagt evenveel bij, mits dit in alle redelijkheid mogelijk is. Zo kan het lastig zijn om hemelwater zelf te verwerken als je een kleine tuin hebt en de grondwaterstanden al hoog staan. We leggen aan bewoners en bedrijven uit dat extremer weer vaker gaat voorkomen en dat zij de gevolgen hiervan zullen merken. We leggen uit welke acties wij hiertegen ondernemen, maar ook dat we niet te allen tijde kunnen voorkomen dat ze hun handelen soms zullen moeten aanpassen aan extremer weer.

Aandachtspunten

• De gemeente Haarlem stimuleert: de klimaatopgave van het eigen grondgebied zien we als een opgave voor de eigenaar van het grondgebied.

• Gemeente Haarlem communiceert: we verzorgen educatie over klimaatadaptatie aan) inwoners.

• Gemeente Haarlem regisseert: we willen structuur

aanbrengen in klimaatadaptieve maatregelen. De goedbedoelde inspanning van de particulier mag niet leiden tot wateroverlast op het terrein van de buren of elders.

•••••• Sleutelgebied Wijken met complexe stapeling van opgaven.

106

• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor energie en regie op de ondergrond • Mobiliteitstransitie

107

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E

Op deze kaart is visie op de gezonde stad voor mens en dier verbeeld. Op de kaart staan drie grote landschappelijke structuren centraal. Het Spaarne, de binnenduinrand en stadsrand­ park oost. Deze landschappen worden onder­ ling verbonden via ecologische en recreatieve verbindingen en het tien-minutennetwerk voor actieve mobiliteit. Ook het groen in de stad zoals de stadsparken en ecologische hotspots spelen een belangrijke rol in de gezonde stad. Het tien-minutennetwerk en de gestippelde ecologische verbindingen zijn op voorlopige plekken ingetekend en kunnen bij verdere uitwerking verplaatsen als het functioneren ervan overeind blijft.

9.4 Uitwerking: gezonde stad voor mens en dier De manier waarop de stad is ingericht draagt in belangrijke mate bij aan de gezondheid van haar inwoners. Haarlem heeft vanuit haar geschiedenis een sterke traditie op dit gebied. We bouwen daarom verder aan een stad die een gezonde leefstijl stimuleert door de gezonde keuze zo vaak mogelijk de makkelijke keuze te maken; de fiets pakken moet bijvoorbeeld aantrekkelijker zijn dan het pakken van de auto. De leefomgeving nodigt uit tot bewegen. We zetten daarom in op het versterken van de landschappen, parken en andere groengebieden in en om Haarlem en het beter verbinden van dit groen met recreatieve en ecologische verbindingen. De groengebieden zijn voor Haarlem van grote waarde maar vallen voor een groot deel buiten de gemeentegrenzen. Goede regionale samenwerking is daarom noodzakelijk om te zorgen dat dit landschap toegankelijk en aantrekkelijk blijft.

Daarnaast verbeteren we omgevingsaspecten die in directe zin invloed hebben op de gezondheid. Denk aan milieueffecten zoals geluidsoverlast, lucht-, en bodemvervuiling. We investeren in een gezond functionerend ecosysteem en een fijnmazig groennetwerk om de biodiversiteit te verbeteren. Bewegen, recreatie en natuur zijn functies die goed met elkaar gecombineerd kunnen worden door ze ten opzichte van elkaar slim te positioneren. Een gezonde leefomgeving is een prettige leefomgeving en draagt ook bij aan een sterk sociaal weefsel. Groen draagt bij aan de mentale en fysieke gezondheid van inwoners.

01 Bestaand: doorlopend landschap binnenduinrand, stadsparken en versnipperd landschap aan oostrand en langs Spaarne

02 2045: Binnenduinrand, Spaarne en stadsrandpark oost als drie samenhangende landschappelijke structuren en robuust groen-blauw netwerk van parken en netwerk

108

01

02

Legenda Stadsrandpark Oost Spaarnelandschap Landschap Binnenduinrand Stadsgroen Natuurlijk groen Sportparken Ecologische verbinding (voorlopig) Ecologische verbinding (indicatief) Recreatief netwerk 10-minuten netwerk (voorlopig) Integrale transformatie-opgave (indicatief)