20210171773 2. Bijlage 1 Ontwerp Omgevingsvisie Haarlem

Circulariteit

Ons huidige economische systeem zet grondstoffen om in producten die uiteindelijk eindigen op de afvalberg. Als we op deze manier blijven omgaan met onze producten, raken de grondstoffen in steeds hoger tempo op en neemt de hoeveelheid afval steeds meer toe. Een circulaire economie zet afvalstromen om in grondstoffen en zorgt op deze manier dat er geen afval ontstaat. Bij hergebruik hoef je geen nieuwe grondstoffen te winnen. Dit vraagt in de stedelijke omgeving ook om ruimte waar afval in grondstoffen kan worden omgezet en waar vervolgens weer nieuwe producten kunnen worden gemaakt. Ook is ruimte nodig waar materialen die wachten op een nieuw ‘leven’ tijdelijk kunnen worden opgeslagen.

6.3 Bevolking De bevolkingssamenstelling in Haarlem verandert. Niet alleen groeit de bevolking, maar de bewoners van Haarlem worden gemiddeld ouder, meer divers en individualistischer.

Vergrijzing

Nederland vergrijst. De oorzaak van de ouder wordende bevolking kan worden toegewezen aan de geboortegolf vlak na de Tweede Wereldoorlog, een afname van het geboortecijfer sinds de jaren zestig en de stijgende levensverwachting. Deze groep blijft langer gezond en blijft langer zelfstandig wonen. Dit vraagt om een toegankelijke infrastructuur die het inwoners ook mogelijk maakt langer zelfstandig in hun sociale en dagelijkse behoeften te voorzien.

Individualisering

Nederlanders zijn in de 20ste eeuw steeds zelfstandiger en individualistischer geworden. Dit heeft er ook toe geleid dat er meer ruimte was voor ontplooiing van talenten en creativiteit. Daar staat tegenover dat door individualisering en het wegvallen van sociale structuren zoals kerkgemeenschappen de sociale cohesie is afgenomen en dat eenzaamheid is toegenomen. Door individualisering krijg je minder gezamenlijk voor elkaar. Sommige mensen missen de veiligheid en geborgenheid van een groep. Gemeenschapszin wordt in een tijd van grote mondiale veranderingen en instabiliteit door globalisering en klimaatverandering juist weer belangrijker. Je hebt collectiviteit ook nodig om grote problemen in de samenleving op te lossen. Denk aan de steun voor lokale ondernemers ten tijde van corona, of acties om eenzamen bij te staan en steun voor het zorgpersoneel.

Vergrijzing in de stad

48

49

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

Gezondheid

Het aantal mensen met chronische- en welvaartsziekten neemt toe. De vijf belangrijkste chronische ziekten in Nederland (diabetes, coronaire hartziekten, visuele beperkingen, beroerte en dementie) bepalen op dit moment vijftien procent van de totale zorguitgaven. De mate waarin deze ziekten voorkomen en de daarmee gepaard gaande kosten, nemen naar verwachting met meer dan vijftig procent toe tussen 2007 en 2025. Grotendeels is dit het gevolg van een ongezonde leefstijl. Daarnaast ontstaan nieuwe chronische ziekten. Hoewel niet alle ziekten te genezen zijn, kunnen mensen er wel langer mee leven. Een goed voorbeeld hiervan is obesitas. In de afgelopen dertig jaar is de het aantal mensen met obesitas met vijftien procent toegenomen en dit aantal zal naar verwachting verder stijgen.

6.4 COVID-19 Een recente ontwikkeling is de COVID-19-pandemie. De wereld is kleiner geworden. Het virus is mede door de grote mondiale verwevenheid snel over de hele wereld verspreid geraakt. In de toekomst zullen we vaker met pandemieën te maken krijgen. Omdat

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

we ons op moment van schrijven nog midden in de pandemie bevinden is onduidelijk welke gevolgen COVID-19 op de langere termijn zal hebben. Wel is het al mogelijk een aantal ontwikkelingen te schetsen die waarschijnlijk in meer of mindere mate van belang zijn voor de toekomst van de stad. Een goede digitale infrastructuur heeft het voor veel mensen, vooral in de dienstensector, mogelijk gemaakt om op afstand te kunnen werken. Daarom is ook in de toekomst een robuuste digitale infrastructuur van belang om onverwachte klappen te kunnen opvangen. Daarnaast hebben we gezien dat het noodgedwongen thuiswerken nieuwe inzichten en mogelijkheden heeft opgeleverd. De verwachting is dat na de pandemie meer dan voorheen op afstand zal worden gewerkt, bijvoorbeeld vanuit huis of op werkplekken in de nabijheid van de woning. De pandemie en de maatregelen hebben verder gezorgd voor een herwaardering van de openbare ruimte. Ook dit zal in de toekomst extra belangrijk blijven. Als je voor je werk niet afhankelijk bent van een (kantoor)gebouw, kies je waarschijnlijk voor een aangename omgeving. Een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving zal daarom ook na de pandemie belangrijker zijn dan ooit. In het algemeen kan worden gezegd dat de pandemie het belang van een robuuste stad heeft aangetoond.

6.5 Technologische ontwikkelingen Nieuwe technologieën kunnen de samenleving veel opleveren maar leiden soms ook tot nieuwe uitdagingen. Ook in Haarlem biedt technologie veel kansen. Nieuwe vormen van mobiliteit kunnen bijvoorbeeld voor meer comfort en snelheid zorgen maar vragen om een andere inrichting van de openbare ruimte. Drones bieden mogelijkheden voor vervoer van goederen maar kunnen ook zorgen voor geluidsoverlast of privacy-inbreuk.

Impact van software op de samenleving

De meest ingrijpende technologische ontwikkelingen voor de stad en het functioneren ervan komen voort uit de opkomst van informatie- en communicatietechnologie (ICT). Onze verkeerslichten werken efficiënter met de juiste software en we navigeren door stad en land met applicaties op smartphones of boardcomputers. De grootste impact moet echter nog komen. Om ontwikkelingen als kunstmatige intelligentie en slimme algoritmes te faciliteren staat Nederland de komende jaren voor de opgave om een 5G-netwerk uit te rollen. Ook zal de hoeveelheid datacenters verder uitbreiden.

Deze ontwikkelingen bieden de stad en haar gebruikers een scala aan nieuwe mogelijkheden. Denk aan zelfrijdende auto’s, real time monitoring en sturing van vervoersstromen en real time informatievoorziening over beschikbaarheid van parkeerplaatsen. Maar deze high-tech ontwikkelingen hebben ook een schaduwzijde. Veel van deze op sensoren gebaseerde toepassingen leiden tot nieuwe uitdagingen met betrekking tot privacy in het publiek domein. Ook is vaak niet duidelijk wat software-gestuurde innovaties precies doen, doordat het functioneren ervan onzichtbaar is en vaak niet openbaar. Bovendien stelt de afhankelijkheid van software-gestuurde processen de stad bloot aan systemische risico’s wanneer bijvoorbeeld de stroomvoorziening of internetverkeer tijdelijk wegvalt.

‘Low-tech’ innovatie groeit

Interessant is dat naast high-tech, ook low-tech innovaties een steeds belangrijker rol gaan spelen. Geruime tijd lag de nadruk op innovaties die afhankelijk zijn van (constante) energietoevoer, nu beginnen innovaties die gebruik maken van natuurlijke processen belangrijker te worden. Innovatief gebruik van ecosystemen kan een belangrijke bijdrage leveren aan onder andere de leefbaarheid, veiligheid en aantrekkelijkheid van de leefomgeving. Het slim plaatsen van bomen kan bijvoorbeeld hittestress in de stad verlagen en waterproblematiek (zowel overlast als droogte), energie- en kostenefficiënt verminderen. Verder kan het integreren van vogelnestkasten in gebouwen ervoor zorgen dat insectenoverlast vermindert en groene daken kunnen zorgen voor lagere energielasten.

COVID test

50

51

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

6.6 Veranderende rol van de gemeente Online met elkaar in verbinding staan en gebruik maken van de kennis en kunde van bewoners levert onder andere op dat er steeds meer initiatieven ontstaan vanuit de maatschappij. Dit vraagt om een overheid die haar inwoners stimuleert verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven en omgeving. En om een overheid die de kennis en kunde van de markt, de inwoners en gebruikers van de stad beter benut. In Haarlem zijn al diverse mooie voorbeelden die laten zien hoe dat kan. In verschillende wijken hebben bewoners met elkaar coöperaties opgericht die voor alle leden duurzame energie regelt. Ook is in verschillende buurten in de versteende binnenstad te zien dat mensen zelf bepalen hoe hun straat eruitziet: op veel plekken in de Vijfhoek, de Rozenprieel en de Kleverparkbuurt hebben mensen zelf geveltuintjes aangelegd en zetten ze zo letterlijk de bloemetjes buiten. Tegelijkertijd zien we ook dat individualisering en het toenemende beroep op eigen verantwoordelijkheid ervoor hebben gezorgd dat niet iedereen goed

mee kan komen en dat er grote verschillen en tegenstellingen in de samenleving zijn ontstaan. Aangewakkerd door de COVID-19-pandemie is de roep om een overheid die zorg draagt voor kwetsbare groepen, en die het algemeen belang dient, toegenomen. Deze twee rollen zijn niet altijd makkelijk te verenigen omdat individuele vrijheid en initiatief soms recht tegenover het algemeen belang staan. Ook bij initiatieven vanuit de stad moet steeds de balans worden gezocht tussen eigen- of buurtbelang en het publieke belang. Haarlem zal dus helderheid moeten bieden over de waarden en randvoorwaarden waarbinnen initiatieven zich kunnen ontplooien zonder het algemeen belang onevenredig te schaden. De gemeente moet duidelijk aangeven wat haar rol is; die beweegt zich tussen de rol van facilitator, verbinder tot de partij die de kaders stelt. Per samenwerking moet je met elkaar bekijken wie welke rol oppakt.

“Dit vraagt om een overheid die haar inwoners stimuleert verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven en omgeving.”

52

53

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

H A A R L E M S E O P GAV E N

07

Haarlemse opgaven

54

55

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

H A A R L E M S E O P GAV E N

Haarlemse keuzes “De identiteit van de stad – dat wat we willen behouden, ook in tijden van grote veranderingen – is leidend bij het vaststellen van het ambitieniveau.” Wat voor stad wil je zijn in 2045? Ga je vooral uit van wat er al is, of wil je iets toevoegen aan je DNA. Waarom wil je die stad zijn. Als je kunt bepalen waarom je een stad wilt zijn die aandacht heeft voor duurzaamheid, voor prettig wonen, een stad waar klimaatveranderingen een grotere rol spelen, waarin de behoefte is om tussen de stenen ook groen te vinden, waarin je niet alleen kunt wonen, maar ook kunt werken, of vanwaar je makkelijk een werkplek bereikt in de omgeving, waar je kinderen naar school kunnen en je als oudere gebruik kunt maken van voorzieningen in de buurt. Een stad waar ruimte is voor rafelrandjes omdat die inspireren en ons alert houden op het feit dat niet alles maakbaar is.

Identiteit

+ Trends & ontwikkelingen

= Haarlemse opgaven

56

In de toekomst kijken is moeilijk. We kunnen de trends en ontwikkelingen uit het vorige hoofdstuk bekijken en die naast de huidige identiteit uit hoofdstuk 5 leggen. Daarna kunnen we een ambitieniveau vaststellen dat ook kijkt naar de opgaven. Dat ambitieniveau benoemt in hoeverre, en hoe, Haarlem gaat reageren op alle ontwikkelingen voor de komende jaren. De identiteit van de stad – dat wat we willen behouden, ook in tijden van grote veranderingen – is leidend bij het vaststellen van het ambitieniveau. In de omgevingsvisie staat één ambitie centraal: Haarlem verder ontwikkelen tot een aantrekkelijke robuuste stad, een stad die op haar toekomst is voorbereid. De trends en ontwikkelingen die op ons afkomen – covid-19, globalisering, duurzaamheid, vergrijzing, technologische ontwikkelingen en een andere rol van de overheid - zorgen voor onzekerheden maar bieden ook kansen om de kwaliteiten van de stad te versterken. Het is zaak Haarlem zo in te richten dat de stad tegen een stootje kan; dat we flexibel zijn en ons kunnen aanpassen aan alles wat er op ons afkomt. Kortom je moet ‘robuust’ zijn om aantrekkelijk te blijven. Haarlem ziet vooral kansen op het gebied van klimaat, energie, wonen en werken, gezondheid, het sociale weefsel in de stad en bereikbaarheid.

We benoemen zes opgaven die elkaar versterken en complementair zijn aan elkaar waardoor onder alle omstandigheden de systemen blijven functioneren. Haarlem gaat dit doen op een manier die bij Haarlem past. We gebruiken de noodzakelijke ingrepen in de stad om de kernkwaliteiten ervan te versterken. Bij de verschillende opgaven zijn ambities geformuleerd die al vooruit kijken naar 2045. Om deze ambities te verwezenlijken moeten we ruimtelijke en beleidsmatige keuzes maken. Deze keuzes beschrijven we in hoofdstuk 8.

7.1 Versterken aantrekkelijke woon- én werkstad voor iedereen Een aantrekkelijke woon- en werkstad is een stad die vraagt om stedelijke dynamiek. Een voorwaarde voor die dynamiek is voldoende geschikte en betaalbare ruimte om te wonen, te werken en met voorzieningen in de nabije omgeving, zoals een prachtig landschap. Bovendien moet de verhouding tussen het aantal inwoners en aantal, én type banen in de stad in balans zijn. Weet je die balans te vinden, dan kan Haarlem haar stedelijke dynamiek behouden en wellicht versterken en verandert de stad niet in primair een woongebied. Haarlem heeft als stad om in te wonen een blijvende aantrekkingskracht en wil aan die vraag tegemoet komen door het woningaanbod uit te breiden. Voor alle doelgroepen. De ambitie is om zo te bouwen dat er ruimte is voor inwoners en ondernemers met de juiste vestigingsvoorwaarden (betaalbaarheid, aantrekkelijkheid, beschikbaarheid van ruimte, bereikbaarheid, etc.). Voorwaarde is wel dat toekomstige bebouwing complementair is aan de bestaande stad. Om vitaliteit te behouden én als woon-werkstad in balans te blijven, is de ambitie dat het aantal arbeidsplaatsen in de stad evenredig meegroeit; dat komt neer op minimaal 0,43 fte per inwoner. Nu gaan veel Haarlemmers ’s ochtends de stad uit en komen anderen de stad in om te werken.

We willen dat het soort banen dat in de stad aanwezig is, beter aansluit bij het profiel en het opleidingsniveau van inwoners.

7.2 Versterken sociaal weefsel Veel maatschappelijke veranderingen zullen in de toekomst in een stroomversnelling raken. Globalisering, digitalisering, vergrijzing, tweedeling in de maatschappij en de aansluiting van voorzieningen op de inwonerssamenstelling. Als we ook in de toekomst een inclusieve en sociale samenleving willen zijn, moeten we de sociale infrastructuur van de stad versterken. Om dit te kunnen doen, heeft de stad voldoende ruimte nodig waar mensen elkaar kunnen ontmoeten -denk aan parken en pleinen- om sociale netwerken op te bouwen en te onderhouden. Ook noodzakelijk is de nabijheid van voorzieningen, zoals onderwijs, wijkcentra of andere ontmoetingsruimten, culturele ontmoetingsplekken en sportfaciliteiten; het gaat erom dat iedereen op gelijkwaardige manier, en met dezelfde kansen, mee kan doen in de samenleving. De ambitie is dat er een ontmoetingsplek in de openbare ruimte is op loopafstand van de woning en dat sociaal-maatschappelijke voorzieningen met de fiets zijn te bereiken. Alle wijken en stadsdelen zijn via fijnmazige wandel- en fietsnetwerken verbonden met elkaar. Bij nieuwbouw wordt gestuurd op menging van diverse sociaal-economische segmenten, dus zowel duurdere koopwoningen, woningen in het middensegment en goedkope (waaronder sociale) woningen.

De zes integrale Haarlemse opgaven: 1. Versterken aantrekkelijke woon- én werkstad voor iedereen 2. Versterken sociaal weefsel 3. Klimaatbestendig Haarlem 4. Gezonde stad voor mens en dier 5. Energietransitie in Haarlem 6. Duurzaam bereikbare stad

Erfgoed en cultuur spelen een belangrijke rol in de aantrekkelijkheid van de stad. Haarlem beschermt en benut het erfgoed bij het invullen van nieuwe onderscheidende stedelijke milieus, zoals nu bijvoorbeeld al het geval is in de binnenstad op het terrein van de voormalige Enschedé drukkerijen of het terrein van Nieuwe Energie. De ambitie is ook in te zetten op het creëren van ruimte waar nieuwe kunst en cultuur kunnen worden ontwikkeld. Een andere ambitie is – gekoppeld aan de vitaliteit – om bedrijvigheid in de stad te houden. We willen toewerken naar een circulaire economie en om dat te doen stellen we met deze visie voor ruimte te scheppen om te experimenteren met circulaire economie en daaruit volgende innovaties.

57

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

7.3 Klimaatbestendig Haarlem Ook Haarlem krijgt bij een klimaatverandering in het huidige hoge tempo, steeds meer te maken krijgen met extreme hitte, droogte en regenval. Haarlem heeft zich als doel gesteld om in 2050 klimaatbestendig te zijn. We kunnen dit bereiken als Haarlem op essentiële onderdelen kan blijven functioneren onder de meest extreme weersomstandigheden, ervan uitgaand dat die eens per honderd jaar voorkomen. De stad klimaatbestendig maken doe je doelmatig; de kosten van ingrepen moeten altijd opwegen tegen de baten. Daarom is er altijd een afweging nodig tussen structurele ingrepen, tijdelijke maatregelen en acceptatie dat omstandigheden veranderen. Klimaatbestendigheid betekent dus niet dat we niets meer zullen merken van extreem weer, er blijft altijd een restrisico. We willen hemelwater kunnen verwerken zonder overlast en schade. Bij een ‘normale’ regenbui loopt het water weg zonder problemen of overlast. Bij een ‘zware’ bui mag hemelwater op straat, in tuinen en op andere plekken in de openbare ruimte blijven staan, maar willen het water wel weghouden van panden, vitale gebouwen en infrastructuur. Bij een ‘extreme’ bui, met kans op overstromingen, kan schade optreden, maar houden we vitale gebouwen en infrastructuur beschikbaar en zorgen we voor goede hulpverlening. Polders aan de randen van de stad moeten voldoende waterberging hebben.

Ze mogen de afwateringskanalen niet overmatig belasten door te veel water af te voeren.

H A A R L E M S E O P GAV E N

7.4 Gezonde stad voor mens en dier In een gezonde stad is aandacht voor zowel mens als dier. Zowel de gezondheid van mensen als de staat van de biodiversiteit in de stad zitten in een negatieve trend. De Covid-pandemie laat extra goed zien hoe belangrijk een gezonde leefomgeving in de directe omgeving van de woning is en hoe die wordt gewaardeerd. Het verbeteren van de luchtkwaliteit, het uitbreiden van de recreatiemogelijkheden, het beweegvriendelijk maken van de stad en natuurinclusief denken en werken zijn hierbij de opgaven. De ambitie is de biodiversiteit in en rondom de stad te versterken. Een gezonde stad is een stad die uitnodigt tot gezond gedrag, met een veilige gezonde omgeving voor mens en dier. De gezonde keuze moet voor mensen de makkelijke keuze zijn. In Haarlem willen we dat de luchtkwaliteit voldoet aan de wettelijke normen. De opgave daarvoor is dat geluidshinder van wegverkeer in de stad wordt verminderd. Om te voldoen aan de opgave dat mensen kunnen kiezen voor een gezonde leefstijl zijn in Haarlem vanuit alle wijken aantrekkelijke dagelijkse en recreatieve routes in de vorm van een ‘tien-minuten-netwerk’. Ook zijn er vanuit alle wijken aantrekkelijke routes voor fietsers en voetgangers naar het buitengebied. Haarlem versterkt en ontwikkelt waardevolle ecologische gebieden en verbindt deze met elkaar en met het buitengebied.

Dagelijkse voorzieningen, zoals winkels, wijkcentra en gezondheidscentra zijn op loopafstand en toegankelijk voor ouderen.

7.5 Energietransitie in Haarlem Met de toenemende opwarming moeten we ook zorgen dat de CO2-uitstoot omlaag gaat. Dat kan door minder gebruik te maken van fossiele brandstoffen als energiebron. Haarlem heeft de eerste stappen daartoe al gezet. We willen van het gas af, werken aan een circulaire economie en we willen voor een groot deel voorzien in de eigen energiebehoefte, bijvoorbeeld met zonnepanelen. Haarlem wil in 2040 aardgasvrij zijn. De bewustwordingscampagne daartoe loopt al een paar jaar. De opgave is een grote; de komende twintig jaar wil de gemeente circa 76.000 woningen en 11.000 andere gebouwen van het aardgasnet loskoppelen en aansluiten op andere geschikte warmtebronnen. Daarnaast zet Haarlem in op het duurzaam opwekken van warmte en elektriciteit. De opgave voor Haarlem is om 75% aan elektriciteit op te wekken binnen de gemeentegrenzen. Haarlem stelt zich daarnaast de opgave om milieuruimte te behouden waarbinnen de circulaire economie zich kan ontplooien.

7.6 Duurzaam bereikbare stad Een duurzaam bereikbare stad is een stad die beschikt over een goed en efficiënt functionerend mobiliteitssysteem, dat zowel gericht is op de bereikbaarheid als op andere doelen van de stad. Dit vraagt om een mobiliteitssysteem dat flexibel en efficiënt omgaat met de schaarse ruimte in de stad, zo min mogelijk een beroep doet op de beperkt aanwezige (hernieuwbare) energiebronnen en zo veel mogelijk uitnodigt tot actieve vormen van mobiliteit (zoals lopen en fietsen). De ambitie is dat in 2045 een duurzaam bereik­bare stad dusdanig is veranderd dat er voldoende open­bare ruimte is vrijgekomen om de stad klimaatadaptief, gezond en sociaal te kunnen maken. Als mensen zich binnen de regio verplaatsen ambiëren we dat ze zoveel mogelijk gebruik maken van het openbaar vervoer en/of de fiets, en binnen de stad zo veel mogelijk te voet of te fiets gaan. De CO2-uitstoot die gepaard gaat met mobiliteit moet tot een minimum zijn beperkt door resterend gemotoriseerd verkeer zo veel mogelijk te elektrificeren. Maar Haarlemmers moeten er qua bereikbaarheid niet op achteruit gaan. Dit betekent dat naar verhouding hetzelfde aantal banen en voorzieningen op acceptabele reisafstand te vinden moeten zijn. We denken dit te kunnen doen door regionale HOV-verbindingen te verbeteren, voorzieningen dichterbij te maken en arbeidsplaatsen in de nabije omgeving te creëren.”

Het moet niet zo zijn dat extreme hitte het onmogelijk maakt om dagelijkse activiteiten te ondernemen. Bij overmatige hitte willen we in de warmste, meest versteende delen van de stad de temperatuur omlaag krijgen. Daarvoor zoeken we naar zo natuurlijk mogelijke verkoelingsmiddelen. Bijvoorbeeld door het planten van bomen. Het is onze ambitie dat iedere Haarlemmer in de openbare ruimte gebruik kan maken van een koele verblijfsplek van minimaal 100 vierkante meter en op loopafstand van zijn woning. Extreme hitte kan leiden tot periodes van droogte. Dus moet ook dat worden ondervangen; droogte mag niet leiden tot technische gebreken aan de bebouwde omgeving.

58

59

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

VISIE

08 Visie

60

61

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

VISIE

“Om de inpassing van deze ruimtelijke claims in goede banen te leiden maakt Haarlem zes strategische keuzes voor de leefomgeving.”

6 STRATEGISCHE KEUZES

12 SPEERPUNTEN

1

01 Mengen & verdichten

2 3

Woningbouw concentreren in grootschalige gebiedsontwikkelingen. Substantieel aantal arbeidsplaatsen toevoegen aan de Waarderpolder en bij de OV-knooppunten. Beschermen bestaande wijken: menging en karakter behouden.

02 Buurtgericht ontwikkelen

4 Versterken tien-minuten netwerk en stadsstraten. 5 Sociale basis en ontmoetingsplaatsen in de buurt versterken.

03 Vergroenen & vernatten

6 Ruimte creëren voor klimaatadaptatie ten koste van ruimte voor de auto. 7 Boezemwaterstructuur versterken.

04 Bevorderen gezonde leefomgeving

8 Meer kwaliteit in het buitengebied: onder andere. opwaarderen natuurwaarde van boerenland. 9 Ecologische verbindingen tussen hotspots versterken.

05 Ruimte voor de energietransitie

10 Ruimte reserveren en vrijmaken voor energietransitie.

06 Mobiliteitstransitie

11 Regionale fietsverbindingen verbeteren en verbinden met tien-minuten-netwerk. 12 Knooppuntontwikkelingen in combinatie met verbeteren HOV bereikbaarheid.

8.1 Integrale visie In 2045 bestaat Haarlem als stad met stadsrechten 800 jaar. Haarlem is daarmee de oudste stad binnen de metropoolregio! Om in 2045 minimaal dezelfde hoogwaardige kwaliteit van de leefomgeving te hebben als nu, staan we voor een aantal urgente opgaven. In deze omgevingsvisie beschrijven we hoe we die opgaven zien en blikken we vooruit om te bepalen hoe we als stad met deze opgaven om willen gaan. Het doel is om de opgaven te benutten voor een stap voorwaarts zodat de kwaliteiten waar Haarlem haar identiteit aan ontleent behouden kunnen worden voor de generaties na ons: een stad met oog voor elkaar, oog voor kwaliteit en oog voor ontspanning. Behoud van deze identiteit is richtinggevend. De komende jaren komen van verschillende kanten ruimteclaims af op Haarlem. Energie, klimaat, wonen en werken zijn enkele onderwerpen die meer ruimte vragen binnen de stad. Alleen door ruimteclaims slim te koppelen en optimaal (dubbel en flexibel) gebruik te maken van de bestaande ruimte in de stad, en door scherpe keuzes te maken waar ruimteclaims echt niet gecombineerd kunnen worden, kunnen we invulling geven aan de opgaven. Dit betekent ook dat niet altijd alles meer kan zoals we nu zijn gewend. Efficiënt ruimtegebruik is altijd het uitgangspunt.

62

Om de inpassing van alle ruimtelijke claims in goede banen te leiden maakt Haarlem zes strategische keuzes. Deze keuzes geven richting aan de ontwikkeling van de stad zodat de schaarse ruimte optimaal wordt benut, dat de opgaven waar we voor staan een plek kunnen krijgen en de Haarlemse identiteit overeind blijft. De twaalf speerpunten en de zes strategische keuzes vatten de essentie van de visie samen. In de beschrijving van de strategische keuzes verwijzen we naar sleutelgebieden die in de volgende paragraaf worden toegelicht. De sleutelgebieden zijn iconische projecten die de essentie van de visie illustreren.

63

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

VISIE

STRATEGISCHE KEUZE 1

Mengen & verdichten We moeten extra woningen bouwen om te zorgen dat er voor alle doelgroepen een woning is. Om het woon-werkverkeer te beperken en te zorgen dat werkgelegenheid bereikbaar is voor Haarlemmers, wordt ook ruimte voor bedrijven toegevoegd. Daarnaast moet ook het aantal voorzieningen toenemen om de kwaliteit van de leefomgeving overeind te houden. Als de stad groeit, neemt het belang van het omliggende landschap evenredig toe. In dit landschap en het waardevolle groen gaan we niet bouwen. De verdichting vindt dus plaats in de bestaande stad.

SPEERPUNT 1

Woningbouw concentreren in grootschalige gebiedsontwikkelingen. Als we ontwikkelingen in de stad aan elkaar koppelen binnen een gebiedsontwikkeling kunnen we ze in samenhang oppakken en ook de openbare ruimte hierin meenemen. We kunnen bouwen aan volwaardige en toekomstbestendige stukken stad waar koppelkansen worden benut en waar ontwikkelingen optimaal bijdragen aan opgaven zoals klimaatadaptatie, de energietransitie, het bouwen aan een inclusieve stad met een sterk sociaal weefsel en het creëren van een gezonde leefomgeving. We bouwen hier nadrukkelijk aan gemengde stedelijke milieus. Suburbane woonmilieus zijn in de gemeenten rondom Haarlem te vinden. De huidige woningbouwopgave is vooral gepland in de ontwikkelzones en een aantal grotere ontwikkelprojecten. Sleutelgebieden die aansluiten bij dit speerpunt: • Ontwikkelzones • Beatrixplein • Delftplein

64

SPEERPUNT 2

Substantieel aantal arbeidsplaatsen toevoegen aan de Waarderpolder en bij de OV-knooppunten. Om woon- én werkstad te blijven moet ook werkgelegenheid worden toegevoegd. Een deel van deze arbeidsplaatsen komt in de ontwikkelzones terecht maar dit is niet voldoende om de werkgelegenheid in de stad op peil te houden. Haarlem heeft een goede positie voor creatieve, dienstverlenende en kennisintensieve bedrijven. Dit type bedrijven gedijt goed in hoge dichtheid en past bij de Haarlemse beroepsbevolking waardoor ze kunnen bijdragen aan het verminderen van de woon-werkpendel. Voor deze bedrijven maken we ruimte rondom de OV-knooppunten en op bedrijventerrein Waarderpolder, waar met name de zuidstrook kansrijk is. Om het aantal arbeidsplaatsen in deze gebieden flink op te voeren is het belangrijk om als gemeente samen met bedrijven, investeerders en eigenaren te bouwen aan een geschikt werkmilieu met de juiste vestigingsvoorwaarden. De routes van en naar de Waarderpolder en van en naar de OV-knooppunten worden verbeterd en de openbare ruimte en bestaande en nieuwe

“De verdichting is niet gericht op het toevoegen van maximale aantallen woningen maar gericht op het zorgvuldig verder bouwen aan een toekomstbestendige stad waarbij bestaande kwaliteiten worden gekoesterd”

bebouwing worden beter afgestemd op elkaar en het gewenste werkmilieu. De Waarderpolder wordt meer dan nu onderdeel van de stad en het deel van de Waarderpolder nabij het Centraal station en de historische binnenstad wordt onderdeel van een werkmilieu waar de nadruk ligt op creativiteit en innovatie, passend bij het industrieel erfgoed. Sleutelgebieden die aansluiten bij dit speerpunt: • Spaarnedriehoek en Zuidstrook Waarderpolder • Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid • Stationsgebied Haarlem

SPEERPUNT 3

Beschermen bestaande wijken: menging en karakter behouden. De verdichting is niet gericht op het toevoegen van maximale aantallen woningen maar op het zorgvuldig verder bouwen aan een toekomstbestendige stad waarbij bestaande kwaliteiten worden gekoesterd. In Haarlem hoort erfgoed onlosmakelijk bij de stad. De waardevolle karakteristieken van Haarlem en Spaarndam worden gekoesterd. In de bestaande wijken wordt dus niet zomaar verdicht. Kleinschalige aanpassingen in bestaande wijken hebben altijd als primair doel de bestaande kwaliteiten te versterken of behouden. Om een divers en betaalbaar woning­ aanbod en een gezond voorzieningenaanbod in buurten te behouden, vraagt voortdurende aandacht.

65

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

VISIE

STRATEGISCHE KEUZE 2

STRATEGISCHE KEUZE 3

Buurtgericht ontwikkelen

Vergroenen & vernatten

Naast de grootschalige gebiedsontwikkelingen waar veel nieuwe woningen worden toe­ gevoegd, veranderen ook de bestaande buurten. Deze moeten klimaatadaptief zijn en de woningen moeten van het aardgas af. Om ruimte te maken voor deze opgaven moet ook hier de mobiliteitstransitie worden ingezet. Als we deze opgaven in samenhang oppakken ontstaat een kans om de buurten te vergroenen en om de verblijfs- en ontmoetingsruimtes in de buurt te versterken. Zo kunnen de buurtopgaven een bijdrage leveren aan een gezonde stad met een sterk sociaal weefsel waar Haarlemmers gezamenlijk kunnen bouwen aan hun toekomst. Als mensen makkelijker kunnen ontmoeten, verminder je eenzaamheid en onbegrip voor elkaars standpunten. De mate van verandering verschilt per buurt en is afhankelijk van de opgaven die daar samenkomen. We gaan daarom per buurt kijken hoe de opgaven zo goed mogelijk gecombineerd en ingepast kunnen worden. Omdat de opgaven gaan over de directe leefomgeving van bewoners en niet uitsluitend in de openbare ruimte terecht komen, benaderen we ze als een gedeelde verantwoordelijkheid. We vragen daarom aan bewoners mee te denken over de toekomst van hun buurt.

Om in de toekomst bij hevige buien droge voeten te houden moet Haarlem nu starten met de opgave klimaatadaptatie. Er wordt ruimte gecreëerd voor extra water en groen in de stad. De basis voor het nieuwe versterkte groen- en waternetwerk in de stad is het omringende landschap: het Spaarne, de binnenduinrand en het waterrijke polderlandschap aan de oostzijde van de stad. Daartussen komt een robuust groen- en waternetwerk.

SPEERPUNT 4

Versterken tien-minuten netwerk en stadsstraten.

Sociale basis en ontmoetingsplaatsen in de buurt versterken.

SPEERPUNT 5

SPEERPUNT 6

Haarlem krijgt een fijnmazig netwerk van fietsen voetgangersroutes. Binnen tien minuten kunnen Haarlemmers te voet de belangrijkste dagelijkse voorzieningen bereiken, met de fiets de grotere stedelijke voorzieningen, of overstappen naar het regionale OV-netwerk. Dit zorgt voor meer levendigheid op straat en daardoor voor meer verbondenheid in de stad, alle wijken zijn aangesloten en doen mee. Haarlemse wijken zijn daarnaast via stadsstraten aangesloten op de omliggende gemeenten en met het centrum van de stad.

Aan het fiets- en voetgangersnetwerk wordt een sociale basisinfrastructuur gekoppeld en andersom. Deze basisinfrastructuur kan bestaan uit ontmoetingsplekken zoals clusters van sociale voorzieningen die centraal in de wijk gelegen zijn, maar ook uit toegankelijke hulp- en zorgvoorzieningen. We noemen dit ‘Huis van de wijk’. Een Huis van de wijk is van en voor alle bewoners uit de buurt. Het wijkhuis verbindt mensen en instanties die elkaar verder kunnen helpen en zo de leefbaarheid in de wijk stimuleren. Je kunt er sporten, een hobby beoefenen, aankloppen met een hulpvraag of kiezen voor een cursus of opleiding.

Het is niet makkelijk om in een dichtbevolkte stad als Haarlem extra groen en water toe te voegen. Doordat regen, hitte en droogte niet verplaatst kunnen worden, moeten de negatieve effecten ervan dus ter plaatse of in de buurt worden bestreden. Dit vraagt lokaal ruimte die ten koste gaat van andere mobiliteitsvormen. In deze visie wordt de keuze gemaakt om minder ruimte te geven aan de auto. Doordat de (stilstaande) auto erg veel openbare ruimte opeist en bijna overal in de stad aanwezig is, is het onmogelijk om de stad klimaatadaptief te maken zonder openbare ruimte op de auto terug te winnen. De auto blijft in de stad aanwezig maar krijgt een kleinere rol.

Sleutelgebieden die aansluiten bij dit speerpunt: • Ontwikkelzones • Dwars door Schalkwijk • Ontbrekende schakels en verbeteren tien-minutennetwerk, inclusief fietsring

66

Sleutelgebied dat aansluit bij dit speerpunt: • Beatrixplein

Ruimte creëren voor klimaatadaptatie ten koste van ruimte voor de auto.

Sleutelgebied dat aansluit bij dit speerpunt: • Wijken met complexe stapeling van opgaven, Leidsebuurt als pilot • Dwars door Schalkwijk

SPEERPUNT 7

Boezemwaterstructuur versterken. Extra open waterverbindingen zijn essentieel om de steeds groter wordende effecten van de klimaatverandering aan te kunnen. Deze waterverbindingen zijn van belang om de vaker voorkomende en heviger regenbuien op te kunnen vangen en af te kunnen voeren. Deze waterverbindingen combineren we zoveel mogelijk met groen en het tien-minuten netwerk zodat ze ook een belangrijke bijdrage leveren aan de aantrekkelijke, gezonde, natuurinclusieve en sociale stad. We maken plaats voor extra water. Dat kan door op een aantal plekken in de stad waterverbindingen aan te leggen en door een aantal bestaande waterverbindingen te verbreden zodat de boezemwaterstructuur wordt uitgebreid. Zodoende hebben we vanuit alle wijken voldoende ruimte om overtollig water af te voeren. Sleutelgebieden die aansluiten bij dit speerpunt: • Ontwikkelzones • Dwars door Schalkwijk

67

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

VISIE

STRATEGISCHE KEUZE 4

STRATEGISCHE KEUZE 5

Bevorderen gezonde leefomgeving

Ruimte reserveren en vrijmaken voor energietransitie

Een goed ingerichte leefomgeving draagt bij aan een gezondere levensstijl en een betere gezondheid. Extra water en groen spelen daarbij een belangrijke rol. Meer water en groen in de stad zorgen voor een betere luchtkwaliteit en biodiversiteit en nodigen uit tot sporten, fietsen, wandelen, spelen, ontspannen en het ontmoeten van anderen. De groen- en waterstructuren worden gecombineerd met de recreatieve routes door de stad. Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van natuurlijke (water- en eco)systemen.

Om de stad draaiende te houden moet ruimte worden gemaakt voor energie. Ruimte voor besparing, opwekking, distributie en opslag van energie. Veel van deze infrastructuur ligt in de ondergrond. Het aantal ruimteclaims in diezelfde ondergrond neemt toe. Infiltratie van regenwater en bebouwing zoals garages en kelders zijn hier voorbeelden van. De klimaatver­ andering en energietransitie dwingen om plannen te ontwikkelen waar boven- en ondergrond integraal worden opgepakt. Dit kan alleen als de informatie over de boven- en ondergrond op orde is. De ruimteclaim die nodig is voor de energietransitie, mobiliteitstransitie en transitie naar circulaire economie is te groot voor Haarlem. Naast het stedelijk gebied, de Waarderpolder en het omliggende landschap hebben we hiervoor ook de regio nodig. Deze opgaven zijn nieuw en nog niet helemaal uitgekristalliseerd maar duidelijk is wel dat we zuinig moeten omgaan met schaarse onder- en bovengrondse ruimte.

SPEERPUNT 8

SPEERPUNT 10

Meer kwaliteit in het buitengebied: onder andere door opwaarderen natuurwaarde van landbouwgrond. Als de stad groeit, neemt het belang van het omliggende landschap evenredig toe. Meer bebouwing betekent meer Haarlemmers die willen recreëren in de nabije omgeving. Er moeten in de omgeving meer natuurgebieden komen om de gebieden met de hoogste natuurwaarden, zoals de Kennemerduinen, te beschermen tegen teveel bezoekers. In de omgeving van Haarlem zorgen we voor meer natuurwaarde en mogelijkheden voor recreatie. De landbouwgronden worden bijvoorbeeld opgewaardeerd door de natuurwaarde ervan te versterken. Sleutelgebied dat aansluit bij dit speerpunt: • Stadslandschappen, stadsrandpark Oost als pilot

68

SPEERPUNT 9

Ecologische verbindingen tussen hotspots versterken.

Ruimte reserveren en maken voor energietransitie.

In Haarlem zijn verschillende plekken met grote ecologische waarde en een aantal plekken waar potentieel ecologische waarde aanwezig is. Deze plekken worden met elkaar verbonden om de ecologische waarde en daarmee de biodiversiteit te vergroten.

De energietransitie legt een grote ruimteclaim op de boven- en ondergrond. Het is noodzakelijk deze ruimte tijdig te reserveren of te creëren. In deze omgevingsvisie reserveren we ruimte waar we al weten dat deze nodig is zodat de komende jaren in de buurten, in de Waarderpolder en in het oostelijk landschap de maatregelen die nodig zijn voor de energietransitie ingepast kunnen worden.

Sleutelgebied dat aansluit bij dit speerpunt: • Dwars door Schalkwijk

Sleutelgebieden die aansluiten bij dit speerpunt: • Wijken met complexe stapeling van opgaven, Leidsebuurt als pilot • Stadslandschappen, Stadsrand Oost als pilot • Integrale vernieuwing openbare ruimte in Meerwijk (IVORIM) • Delftplein

69

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

VISIE

SPEERPUNTEN

STRATEGISCHE KEUZE 6

Mobiliteitstransitie Om de groeiende stad bereikbaar en in beweging te houden, zet Haarlem in op een mobili­ teitstransitie. De principes hiervan zijn eenvoudig: binnen de stad reizen we zoveel mogelijk te voet of met de fiets, de reizen van en naar de stad doen we zoveel mogelijk met het openbaar vervoer of de fiets en we gebruiken de (elektrische) auto alleen als het niet anders kan. Onze distributie organiseren we steeds schoner, en door voorzieningen dicht bij huis beperken we de noodzaak tot lange(re) reisafstanden.

Woningbouw concentreren in grootschalige gebiedsontwikkelingen.

2

Substantieel aantal arbeidsplaatsen toevoegen aan de Waarderpolder en bij de OV-knooppunten.

3

Beschermen bestaande wijken: menging en karakter behouden.

4

Versterken tien-minuten netwerk en stadsstraten.

5

Sociale basis en ontmoetingsplaatsen in de buurt versterken.

SPEERPUNT 11

SPEERPUNT 12

Knooppuntontwikkelingen in combinatie met verbeteren HOV bereikbaarheid.

6

Ruimte creëren voor klimaatadaptatie ten koste van ruimte voor de auto.

Haarlem is kernstad van Zuid-Kennemerland en onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam. Deze regio’s functioneren gezamenlijk als een daily urban system waardoor veel heen en weer wordt gereisd binnen de regio. De regionale bereikbaarheid is daarom van groot belang voor Haarlemse bewoners en bedrijven. De regionale reiziger maakt vooral gebruik van het OV, de (e-)fiets of een combinatie daarvan en als de bereikbaarheid op deze manier niet voldoende is, van de auto. Eén van de doelen van de mobiliteitstransitie is dat mensen minder vaak de auto gebruiken. Verbetering van de regionale fietsverbindingen draagt eraan bij dat mensen in de regio vaker de (e-)fiets verkiezen boven de auto. De aanleg van een goed tien-minuten netwerk gericht op de fietser en voetganger, maakt het mensen makkelijker bij een opstappunt voor het regionale OV te komen of bij hun dagelijkse voorzieningen.

De HOV-knooppunten vormen een essentieel onderdeel van de mobiliteitstransitie en de verdichting van de stad. De knooppunten verbinden lokale en regionale bewegingen aan elkaar. Rondom de knooppunten kan in hoge dichtheid werk- en woonruimte worden toegevoegd omdat hier vanwege de zeer goede HOV-bereikbaarheid autoluw kan worden gebouwd. Om de verdichting rond OV-knooppunten goed te laten slagen is het belangrijk de OV-bereikbaarheid van en naar Haarlem te verbeteren. Daarom komt een nieuwe OV-knoop aan de oostkant van de stad (Haarlem Nieuw Zuid) en worden bestaande stations beter benut en ingezet als knoop- en overstappunten. Het OV-netwerk wordt uitgebreid met onder andere met een lightrailverbinding richting Schiphol en Amsterdam Zuid.

7

Boezemwaterstructuur versterken.

8

Meer kwaliteit in het buitengebied o.a: opwaarderen natuurwaarde van boerenland.

9

Ecologische verbindingen tussen hotspots versterken.

Regionale fietsverbindingen verbeteren en verbinden met tien-minuten netwerk.

Sleutelgebied dat aansluit bij dit speerpunt: • Ontbrekende schakels en verbeteren tien-minuten netwerk, inclusief fietsring

70

1

Sleutelgebieden die aansluiten bij dit speerpunt: • Ontwikkelzones • Delftplein • Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid • Stationsgebied Haarlem • Verbeteren regionaal OV-netwerk, inclusief ketenmobiliteit

10 Ruimte reserveren en creëren voor energietransitie. 11 Regionale fietsverbindingen verbeteren en verbinden met tien-minuten-netwerk. 12 Knooppuntontwikkelingen in combinatie met verbeteren HOV bereikbaarheid.

71

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

VISIE

Zes deelvisiekaarten De visiekaart is een integrale kaart die we hebben uitgewerkt tot zes deelvisiekaarten

De integrale visiekaart

per integrale opgave. De zes strategische keuzes weven de integrale opgaven als het

Op deze kaart is op de hoofdlijn

ware aan elkaar en lopen dus dwars door

te zien hoe alles samenkomt.

alle zes opgaven heen. De deelvisiekaarten

Sommige elementen zijn op

kunnen dus niet los van elkaar worden gezien,

een voorlopige locatie gezet en

wijzigingen in één van de lagen leiden ook tot

kunnen uiteindelijk dus ergens

wijzigingen in de andere lagen.

anders terecht komen. Andere

In hoofdstuk 9 zijn de zes integrale opgaven

elementen zijn indicatief

uitgewerkt.

+

ingetekend, hier moet nog een precieze locatie voor worden gevonden.

+

Legenda Centrumgebied Centraal Stedelijk Gebied Ontwikkelzone Integraal te ontwikkelen woongebied Integraal te ontwikkelen werk-woongebied Bedrijventerrein Intensief werkgebied Gebied met samenhangend economisch profiel Wijk met complexe stapeling van opgaven Beschermd stadsgezicht Stedelijk groen Stadsrandpark Oost Toekomstlandschap met o.a. energie-opwekking Water Nieuwe boezemwaterverbinding (voorlopig) Polder Stadsstraat HOV busverbinding (voorlopig) Nieuwe HOV busverbinding (voorlopig) Nieuwe lightrailverbinding (voorlopig) Treinverbinding Regionale autoring (voorlopig) Autoverbinding (voorlopig) 10-minuten netwerk (voorlopig) Plein (voorlopig) Pontverbinding Treinstation Busstation HOV-halte Ecologische verbinding (voorlopig) Ecologische verbinding (indicatief)

72

Mengen en verdichten: - ontwikkellocatie Buurtgericht ontwikkelen (indicatief): - sociaal-maatschappelijke cluster Vergroenen en vernatten (indicatief): - grootschalige waterberging - ruimte voor extra polderwater - toevoegen ruimte voor water Bevorderen gezonde leefomgeving - ecologische verbinding - landschapsontwikkeling Ruimte voor energie (voorlopig): - potentiële warmtebron - energiestation - energie-opwekking Mobiliteitstransitie - stadsdeelhub (indicatief) - stadspoort (voorlopig) - distributiehub (indicatief)

+

+

+

73

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

V E R D I E P E N D E U I T W E R K I N G P E R I N T EG R A L E O P GAV E Legenda

A. B. C. D.

Ontwikkelzones Spaarnedriehoek & Zuidstrook Waarderpolder Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid Wijken met complexe stapeling van opgaven, Leidsebuurt als pilot E. Verbeteren regionaal OV-netwerk, incl. ketenmobiliteit F. Ontbrekende schakels en verbeteren 10-minutennetwerk, incl. fietsring G. Beatrixplein H. Dwars Door Schalkwijk I. Stastionsgebied Haarlem J. Delftplein K. Stadslandschappen, Stadsrandpark Oost als pilot L. Integrale Vernieuwing Openbare Ruimte in Meerwijk (IVORIM) M. Ramplaankwartieer N. Zorgcluster Spaarne Gasthuis O. Onderwijscluster Zijlweg

8.2 SLEUTELGEBIEDEN De speerpunten krijgen vorm in zestien sleutelgebieden. Deze sleutelgebieden zijn illustratief voor de koerswijziging van de stad en laten zien waar het vaststellen van de omgevingsvisie toe kan leiden. Verschillende strategische keuzes komen samen en allemaal zijn ze van belang voor de toekomst van de stad. Met een deel van de keuzes zijn we al bezig, een deel is agenderend en een deel pakken we later op, al moeten we soms wel al beginnen met visievorming zodat we er in lopende projecten rekening mee kunnen houden en zodat we strategisch kunnen inhaken op kansen en ontwikkelingen. De sleutelgebieden bestaan vaak uit meer sleutelprojecten. De sleutelgebieden en daarbinnen vallende sleutelprojecten worden later geprioriteerd. In het uitvoeringshoofdstuk wordt hierover meer gezegd. Per sleutelgebied geven we een korte toelichting die beschrijft welke opgaven er in terugkomen.

74

Omdat de sleutelgebieden vernieuwend zijn en dus allemaal als een soort pilot fungeren is het van belang dat we goed reflecteren op de gebieden en de daaronder vallende projecten. Zo kunnen we optimaal leren van de sleutelgebieden en kan de opgedane kennis en expertise in de toekomst ook op andere plekken in de stad worden toegepast.

75

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

Ontwikkelzones

We werken er in de ontwikkelzones aan dat ze op korte termijn aantrekkelijke en toekomstbestendige nieuwe gebieden in de stad zijn. In de zones is ruimte voor minimaal 10.000 woningen. Deze toevoeging zorgt voor een kwaliteitsimpuls, bijvoorbeeld in de vorm van nabije voorzieningen en meer differentiatie in het lokale woningaanbod. In de ontwikkelzones staat duurzaamheid voorop. Ook vormen ze de eerste schakel in het realiseren van de integrale opgaven uit de omgevingsvisie. Behalve de nieuwe woningen maken we ook ruimte voor werken, komen er goed functionerende stads­straten, is aandacht voor het tien-minuten netwerk, voor ontmoetingsplaatsen en klimaatadaptatie.

Spaarnedriehoek & Zuidstrook Waarderpolder

De Spaarnedriehoek is een zone met een sterk industrieel verleden. Het omvat onder andere de Gonnetbuurt waar een deel van de lakenindustrie heeft gezeten, het voormalige terrein van de Lichtfabriek ‘Haarlemmer Stroom’, de Figeehal, de Koepel en de voormalige Werf Conrad (nu Spaarneboog en Mandelapark). Deze driehoek – waar oud en nieuw samenkomen rond het Spaarne – wordt ontwikkeld tot een uniek gebied in de stad met creatieve bedrijvigheid en een cultuurhistorisch waardevol karakter. Het gebied kan de schakel zijn tussen bedrijventerrein Waarderpolder en de rest van de stad. Door de historie, de cultuurhistorische waarde van het gebied en de ligging nabij het historisch centrum, het Centraal Station en Station Spaarn­ woude, biedt de Spaarnedriehoek aan­trekkelijke vestigingsvoorwaarden en kan het uitgroeien tot een uniek en hoogwaardig woon-werkgebied. Hoewel de Spaarnedriehoek onderlinge samenhang vertoont heeft iedere hoek een eigen oriëntatie.

Dit maakt de Spaarnedriehoek in potentie een krachtige verbindende schakel tussen Haarlem Oost, Haarlem Noord, Haarlem Centrum en de Waarder­ polder; de Gonnetbuurt sluit met een gemengd stedelijk milieu mooi aan op de binnenstad en heeft ook samenhang met het stationsgebied; Spaarneboog vormt de schakel met Haarlem Noord en zorgt voor samenhang met de rest van de westoever van het noordelijke deel van het Spaarne; de Drijfriemen­­ fabriek en de Koepel vormen de verbinding met Haarlem Oost; en Haarlemmer Stroom en het C-District tonen de innovatieve moderne kant van de Waarderpolder en hebben samenhang met de Waarderpolder als bedrijventerrein. Belangrijk onderdeel binnen het gebied is de Koepel. Dit wordt een levendig en innovatief kenniscentrum en MKB-hub. Het C-District biedt gelegenheid voor de volledige de transitie naar circulaire economie. Het is belangrijk dat hier nu wordt geëxperimenteerd en dat er nieuwe business- en verdienmodellen worden ontwikkeld

76

VISIE

die kunnen worden opgeschaald. Voor bedrijven in de experimentele fase is betaalbare ruimte en de nabijheid van gelijksoortige bedrijven essentieel. Het C-District, gekoppeld aan het Maak-­terrein en de ontwikkelingen rondom de Koepel, kan hierin een belangrijke rol spelen. Het innovatieve karakter van dit gebied, maakt dat we de locatie als vliegwiel voor toegepaste innovatie beschouwen. De Zuidstrook Waarderpolder is gunstig gelegen ten opzichte van de stations Oostpoort en Centraal Station en hier is relatief veel ruimte voor nieuwe economische functies. Hier liggen kansen om het gebied door te ontwikkelen naar een aantrekkelijk en toekomstbestendig werkgebied. We willen hier een hoogstedelijk werkmilieu creëren met stapelbare werkfuncties, waar in hoge dichtheid nieuwe economische functies gedijen en waarbinnen openbare ruimte en bebouwing elkaar versterken. We gaan onderzoeken hoe we in de toekomst op verantwoorde wijze met hinderzonering.

Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid

Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid centreert zich rondom een nieuw busstation. Dit station is noodzakelijk voor de groei van het openbaar vervoer in de regio en voor het mogelijk maken van de mobiliteitstransitie. Deze ontwikkeling maakt het mogelijk om in hoge dichtheid werk- en woonruimte en voorzieningen toe te voegen, mede omdat dit gebied autoluw wordt. Binnen het sleutelgebied is het verder van belang te zorgen voor een goede entree tot de groene zoom, de sportvelden in deze groene zoom te transformeren tot een goed verbonden sportpark, en de barrièrewerking van de Schipholweg tussen Europawijk en de Slacht­huiswijk te verminderen. Doordat het gebied in een polder ligt, is er extra aandacht voor het klimaatadaptief maken van de omgeving zodat het knooppunt ook in de toekomst optimaal kan functioneren.

Wijken met complexe stapeling van opgaven, Leidsebuurt als pilot

In vier Haarlemse woonwijken komt een aantal opgaven (in hoge mate) samen: de Amsterdamse­ buurt, het Rozenprieel, de Leidsebuurt en de Trans­vaalbuurt. Deze buurten zijn in een vergelijk­ bare periode op vergelijkbare wijze ontstaan. Kenmerkend is de krappe openbare ruimte en de relatief geringe omvang van individuele kavels. Deze gebiedskarakteristieken zorgen ervoor, samen met het feit dat hier relatief veel funderingsproblematiek voorkomt, dat het extra uitdagend is om de wijken toekomstbestendig te maken. Ruimte voor bijvoorbeeld warmtenetten of afwatering na hevige regenval is hier niet voldoende aanwezig. Dit maakt de opgave extra groot en is het noodzakelijk dat

gemeente en bewoners gezamenlijk op zoek gaan naar oplossingen, waarbij de gemeente ruimte moet scheppen om de wijken toekomstbestendig te maken zonder eigenaren en bewoners met onevenredig hoge lasten op te zadelen.

Verbeteren regionaal OV-netwerk, inclusief ketenmobiliteit

Een belangrijk onderdeel van de mobiliteitstransitie is het versterken van de regionale OV-verbindingen. Dit gebeurt enerzijds door het optimaliseren van de OV-knooppunten en anderzijds door het verbeteren van het hoogwaardig openbaar vervoer (HOV) net­­werk, inclusief goede aansluitingen op het onder­ liggend OV-netwerk en het tien-minuten netwerk voor voetgangers en fietsers (ketenmobiliteit). Een belangrijke ingreep is een lightrailverbinding vanaf Haarlem naar Schiphol en Amsterdam Zuid. In aanvulling daarop komen er alternatieve HOV-routes door Haarlem. Deze zorgen ervoor dat de groei van het regionaal OV niet ten koste gaat van de kwaliteit en de leefbaarheid in de binnenstad en dat de gebieden daaromheen ook beter worden aan­gesloten op het hoogwaardig openbaar vervoer. Een betere regionale OV-bereikbaarheid maakt, door de grote bijdrage aan de mobiliteitstransitie, veel van de andere sleutelgebieden mogelijk en levert op die manier ook een bijdrage aan alle andere strategische keuzes: ‘mengen & verdichten’, ‘buurtgericht ontwikkelen’, ‘vergroenen & vernatten’ en ‘ruimte voor de energietransitie’.

Ontbrekende schakels en verbeteren tien-minuten netwerk, inclusief fietsring

Het tien-minuten netwerk voor actieve vormen van mobiliteit, zoals wandelen en fietsen is in de basis voor een belangrijk deel al aanwezig. Om de mobiliteitstransitie mogelijk te maken is nog wel een verbeterslag nodig. Daarbij is het allereerst van belang de ontbrekende schakels en de fietsring op te pakken. Denk daarbij aan het wegnemen van bestaande barrières en het beter laten functioneren van het netwerk als geheel. Daarnaast dient het bestaande netwerk zodanig verbeterd te worden dat het overal veilig, toegankelijk en aantrekkelijk is en dus uitnodigt tot actief bewegen. Het completeren en verbeteren van het tien-minuten netwerk maakt door de bijdrage aan de mobiliteitstransitie veel van de andere sleutelgebieden mogelijk en levert op die manier ook een bijdrage aan alle andere strategische keuzes: ‘mengen & verdichten’, ‘buurtgericht ontwikkelen’, ‘vergroenen & vernatten’ en ‘ruimte voor de energietransitie’.

Beatrixplein

Het Beatrixplein is een belangrijke schakel in het sociale weefsel van Haarlem Oost. Door de centrale ligging in de wijk is het gebied zeer kansrijk om verder te ontwikkelen als hart van de wijk. De bijdrage aan het sociaal weefsel in de wijk en het bouwen aan een vitale en zorgzame buurt staat daarom centraal. Dat wil zeggen dat het Beatrixplein zelf een ontmoetings­plek moet worden waar wonen en werken worden aangevuld met een sterk sociaalmaatschappelijk programma en waarin de publieke ruimte een belangrijke rol vervult als levensader in de wijk. Daarnaast biedt de ontwikkeling van het plein, in combinatie met de Prinses Beatrixdreef, de groene omgeving van het Reinaldapark en de nabijheid van Station Haarlem-Spaarnwoude ook kansen met betrekking tot gezondheid, klimaatadaptatie en duurzame mobiliteit. Het gaat bijvoorbeeld om het versterken van het tien-minuten netwerk, het versterken van de boezemwater­structuur, het versterken van het ecologische netwerk en het zetten van stappen in de mobiliteitstransitie door fiets- en parkeergelegenheden te concentreren in wijkhubs.

Dwars door Schalkwijk

Dwars door Schalkwijk is de groenblauwe as die het Spaarne verbindt met de groene zoom. Deze bestaat uit de Belgiëlaan, de Kennedylaan en de Floris van Adrichemlaan. In deze as komen een nieuwe waterverbinding, een ecologische verbinding en een recreatieve verbinding. We gaan ook onder­zoeken of een warmtenet kan worden ingepast. Langs de as bevinden zich diverse voorzieningen zoals scholen, supermarkten en het ziekenhuis. Goede aansluiting van deze voorzieningen op de as is een belangrijk onderdeel van het sleutelgebied. Door al deze claims met elkaar te combineren ontstaat een aantrekkelijke groenblauwe as in het totale recreatieve netwerk die via het Spaarneveer doorloopt aan de westkant van de stad. De as is zo van betekenis voor de hele stad en draagt bij aan de mobiliteitstransitie, het vergroenen & vernatten van de stad en het versterken van het sociaal weefsel.

Stationsgebied Haarlem

Met een groot aantal nieuwe woningen erbij in de stad wordt het drukker in Haarlem. Een grote uitdaging is de toename van het verkeer: hoe gaan al deze mensen zich verplaatsen? Haarlem wil dat het stationsgebied een goed functionerend knooppunt blijft voor het openbaar vervoer, inclusief optimale voor- en natransport voorzieningen, zoals fietsenstallingen. Daarnaast moet het natuurlijk een fijne plek zijn om te verblijven en een aantrekkelijke entree naar onze binnenstad. Een plek waar we voortbouwen op de kwaliteiten van de gewaardeerde Haarlemse binnenstad, met een openbare

77

OMGEVINGSVISIE HAARLEM 2045

ruimte van aangename straten, bescheiden pleinen en markante parken. De bebouwing voldoet aan de menselijke maat, afgewisseld met onderscheidende lage hoogbouw. Op de plek van de bestaande bebouwing op het Stationsplein komen nieuwe woningen; woningen die recht doen aan de kwaliteiten van de binnenstad. Ook de noordzijde van het station transformeert tot een echte entree van de stad. Vanuit de trein heb je direct toegang tot het unieke park de Prinsen Bolwerken. Om deze entree mogelijk te maken moeten we de noodzakelijke groei van het openbaar vervoer elders in de stad opvangen. Dit kan met het nieuwe OV-knooppunt Haarlem Nieuw-Zuid in combinatie met alternatieve regionale HOV-routes door de stad. Als niet alle bussen via station Haarlem hoeven te rijden, ontstaan er mogelijkheden om van het stations­ gebied een aantrekkelijke verblijfsplek van te maken. De gemeente wil haar positie als onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam (MRA), de belangrijkste economische regio van Nederland, versterken. Daartoe wil Haarlem het stationsgebied als regionale top­locatie versterken en blijven we in dit gebied ruimte bestemmen voor werken/kantoren. Het stationsgebied is het belangrijkste OV-knooppunt van Haarlem in het regionale stedelijke netwerk.

Om die reden is functiemenging met kantoren hier zeer kansrijk, met name voor (kennisintensieve) zakelijke dienstverlening op stedelijk en regionaal niveau. Deze bestemming sluit ook aan op de gevraagde ruimte voor (stuwende) economie. Alle strategische keuzes komen in het stationsgebied samen waarbij ‘mengen & verdichten’, de ‘mobiliteitstransitie’ en ‘vergroenen & vernatten’ het meest in het oog springen.

Delftplein

In het gebied rondom het Delftplein komt een groot aantal opgaven samen. Dit gebied is de noordelijke entree tot de stad. Op dit moment is het gebied vooral een wirwar van infrastructuur met een aantal verdwaalde gebouwen en openbare restgebieden. Door bebouwing, infrastructuur, sportcomplexen en openbare ruimte in samenhang te bekijken kunnen we koppelkansen benutten en ontstaat ruimte om meer stedelijke opgaven op te pakken en een aantrekkelijk en toekomstig gebied te creëren én een representatieve entree tot de stad. We zoeken in dit gebied ruimte voor woningbouw, voorzieningen, een goed verbonden en goed bereikbare HOV-halte, een (deel)mobiliteitshub, oppervlaktewater, een aantrekkelijk sportpark, natuur en een geothermie-boorpunt. Binnen het sleutelgebied wordt ook gekeken naar de ruimtelijke en programmatische aansluiting op het Stadionplein en de sprinterstations Driehuis en Santpoort-Noord.

78

VISIE

Stadslandschappen, Stadsrandpark Oost als pilot

Haarlem kent drie grote landschappelijke dragers met ieder een eigen identiteit die samenhangt met de historische geografie van de stad. Zij zijn het fundament voor het recreatieve en ecologische systeem: het landschap ten westen van de stad (de Binnenduinrand met Nationaal Park ZuidKennemerland en de Waterleidingduinen), het Spaarne met oevers, en het landschap aan de oostelijke stadsrand- (veenweide/polderlandschap met recreatiegebied Spaarnwoude). In het ecologisch systeem vormen deze dragers de basis met de meeste ecologische waarde en in het recreatief systeem vormen ze sinds jaar en dag een belangrijke bestemming voor recreanten. De toenemende recreatieve druk vanuit de verdichtende stad maakt dat we erop moeten letten dat deze grote landschappelijke dragers gezamenlijk worden doorontwikkeld. Dit betekent dat overkoepelende kwaliteiten voor het landschap als geheel de prioriteit krijgen boven kwaliteiten van ondergeschikte onderdelen. Voor de Binnenduinrand zijn de landschappelijke kwaliteiten onlangs benoemd en geborgd op regionaal niveau. Voor het Spaarne en de oostrand moeten we deze kwaliteiten helderder benoemen en waar nodig nieuwe kwaliteiten toevoegen met het oog op de toekomstbestendigheid. Het biedt de mogelijkheid voor nieuwe ruimtevragen waarin we bijvoorbeeld energie combineren met het versterken van het landschap en de recreatieve waarden.

Integrale Vernieuwing Openbare Ruimte in Meerwijk (IVORIM)

De openbare ruimte in Meerwijk wordt in samenhang aangepakt. Meerwijk krijgt een toekomstbestendige en gezonde openbare ruimte; voorbereid op hittestress, wateroverlast en verdroging. Een aantrekkelijke informele route voor spelen en actieve mobiliteit zorgen voor een gezonde leefomgeving met voldoende ontmoetingsplekken. Binnen dit sleutelproject is het uitrollen van een warmtenet een uitgangspunt. Hier wordt belangrijke kennis opgedaan over het klimaatadaptief maken van de openbare ruimte in combinatie met het uitrollen van een warmtenet. Deze kennis kan worden ingezet op andere plekken in de stad met een vergelijkbare stedenbouwkundige opzet.