2 Bijlage 1 Geactualiseerde integrale beleidsvisie aanpak van armoede en schulden Haarlem 2025-2028

21

Bijlage+3+Inkomenseffectrapportage+2024 (notubiz.nl) 25

▪

▪

▪

Bij een inkomen boven de 130% van de bijstandsnorm geldt dat voor de minimaregelingen een draagkrachtberekening wordt gemaakt22. Afhankelijk van de hoogte van het inkomen is er mogelijk recht op een gedeeltelijke vergoeding en daarmee ook de HaarlemPas voor dat betreffende kalenderjaar; Met het verruimen van de inkomensgrens voor het Jeugdfonds Sport en Cultuur naar 150% kan een deel van deze armoedeval in gezinnen worden voorkomen of verzacht. Door de verruiming blijft een regeling gericht op kinderen langer bestaan. De gemeentelijke regelingen geven de kinderen uit deze gezinnen mogelijkheden om zich te ontwikkelen, zonder hebben deze kinderen minder kansen; Dit is ook de strekking van de motie 48 ‘Sport en Cultuur voor ieder kind’23 die is aangenomen tijdens de bespreking van de Kadernota op 13 juli 2023 ingediend om de inkomensgrens te verhogen. Samen met HATKA is een serie van bijeenkomsten voor werkgevers van start gegaan waarbij aandacht voor werknemers met geldstress wordt gevraagd en concrete handreikingen gegeven gaan worden.

Integraal communicatieproject Het doel van de communicatie is dat inwoners weten waarin de gemeente kan ondersteunen en welke regelingen er zijn. Dat ze begrijpen wat de regelingen en dienstverlening inhouden en dat zij deze eenvoudig kunnen vinden en aanvragen. Ook is het doel dat inwoners met geldzorgen op tijd hun vraag durven stellen aan de gemeente. De gemeente is laagdrempelig bereikbaar en toegankelijk. Alle schriftelijke informatie, zoals brieven, brochures en de website is geschreven in duidelijke taal (B1). Om het gebruik van de regelingen en voorzieningen voor Haarlemmers te stimuleren, is een duidelijke en herkenbare communicatie rondom rondkomen en geldzorgen opgezet. Gelet op de genoemde accenten is het van belang om verder te gaan dan alleen een communicatieplan met een overzicht van de diverse campagnes en een planning door het hele jaar heen. Dit betekent dat Haarlem start met een communicatieproject. Doel van het project is te komen tot concrete verbeteringen in de (digitale) communicatie om meer inwoners te bereiken met de minimaregelingen en om hulp bij geldzorgen te realiseren. Een motie van deze strekking is aangenomen tijdens de bespreking van de Programmabegroting 202524. Onderdeel van het project is ook te bekijken of een websitepagina ‘Geldzaken en Geldzorgen’ vanuit de gemeente opgezet kan worden.

Een websitepagina met toegankelijke informatie over de HaarlemPas25 en Geldzorgen26. Het idee is daarop de beschikbare animatiefilmpjes te plaatsen om zo ook inwoners die minder taalvaardig zijn te informeren. Als gemeente kunnen wij de juiste communicatie niet alleen verzorgen, daarvoor is verbinding met alle organisaties (en hun websites) noodzakelijk. In het project zal hier ook aandacht aan besteed worden. Samen maken we de stad We informeren alle organisaties in de stad over actuele zaken via de nieuwsbrief ‘Samen maken we de stad’ en nemen hen mee in nieuwe ontwikkelingen. Zij zijn vaak het eerste contactpunt voor

22 23 24

Beleidsregel draagkracht bijzondere bijstand en minimabeleid 2020 | Lokale wet- en regelgeving Sport en cultuur voor ieder kind GLH JH SP AP CDA CU Gemeente Haarlem Motie 23, Programmabegroting Haarlem 2025-2029

25 www.haarlem.nl/haarlempas 26 www.haarlem.nl/hulp-bij-geldzorgen

26

inwoners. Tweemaal per jaar organiseert Haarlem de bijeenkomst Geldzaken & geldzorgen. Ook is hierbij nauwe samenwerking met Buurts. Daarnaast is de gemeente actief betrokken bij de activiteiten in de wijken, van HATKA en waar (zelf)organisaties om deelname vragen.

Acties komende beleidsperiode voor Grip op geld Actie Verhogen van het bereik van huishoudens met een laag inkomen en/of geldzorgen - Bereik van de doelgroep met een inkomen tussen de 120 en 130% optimaliseren - Alle kinderen die in de gezinnen met een inkomen tot 130% opgroeien, krijgen een HaarlemPas - Aandacht, ook bij lokale werkgevers, voor werkenden met een laag inkomen en/of geldzorgen - Gebruik van de regelingen stimuleren, communicatie is hierop gericht Vereenvoudigen, waar dat mogelijk is, van het aanvragen van voorzieningen c.q. ambtshalve toekennen van aanvragen voor minimaregelingen - Actieve benadering van inwoners door bijvoorbeeld HaarlemPas automatisch te verstrekken waar dat kan - Inwoners nabellen als zij een aanvraag niet hebben teruggestuurd - De digitale dienstverlening verder ontwikkelen

Tijdpad 2025 - 2028 2025 - 2026

2025 2025 - 2028 2025 - 2028 2025 - 2028 2025 - 2026 2025 - 2028

Uitvoeren van de aanpak voor financieel kwetsbare jongeren in de leeftijd van 16 - 27 jaar met focus op de overgangsfase 18- / 18+ - Brede voorlichting geven via campagnes en naar de gezinnen over zorgkosten en zorgtoeslag bij het 18 jaar worden; - Geldstress-campagnes van SZW en Geldfit inzetten samen met Buurts, Nova College en InHolland; - Vroegsignalering versterken op vlak van zorgschulden bij jongeren van 1821 jaar; - Samenwerken met werkgevers om de positie van jongeren op de arbeidsmarkt te versterken; - Deelnemen aan projecten, ook in samenwerking met de gemeente Amsterdam, gericht op Buy now Pay later en gokken.

2025 - 2026

Samenwerking Buurts, HATKA en organisaties in de stad intensiveren en ook op buurtniveau inwoners ondersteunen met geldzaken, geldzorgen en schulden - Ambtelijke deelname aan de Buurtplaatsen vergroten - Ambtelijke deelname aan de Stuurgroep van HATKA - Samen stimuleren van vindplaatsen waar mensen elkaar fysiek ontmoeten

2025 – 2028

Opstellen en uitvoering geven aan een integraal communicatieproject om te komen tot concrete verbeteringen in de (digitale) communicatie om meer inwoners te bereiken met de minimaregelingen en met hulp bij geldzorgen - Preventie van schulden door voorlichting geven over geldzaken en geldzorgen op scholen en in de wijk

2025

2025 2025 – 2028 2025 – 2026

2025 – 2028

27

-

Onderzoek naar een websitepagina ‘Geldzaken en Geldzorgen’ vanuit de gemeente Informeren van alle organisaties in de stad over actuele zaken en het organiseren van de bijeenkomst Geldzaken en geldzorgen 2x per jaar

2025 – 2026

Gevolgen Armoedeval tegengaan: - Bij re-integratie vanuit de bijstand toewerken naar inkomen boven 110% van bijstandsnorm - Gezinnen met financieel advies ondersteunen gericht op de veranderingen bij het 18 jaar worden van inwonend kind. - Samen met HATKA ouders verwijzen richting Werkcentrum ZKIJ voor mogelijkheden tot verhoging van inkomen - Samen met HATKA werkgevers concreet ondersteunen gericht op hun werknemers met geldzorgen

2025 - 2028

-

2025 - 2028

Kinderen en Grip op geld ▪

▪ ▪

Meer kinderen gaan de komende periode een HaarlemPas krijgen niet alleen door het verhogen van het algemene bereik. Maar ook omdat kinderen van 0 tot 4 jaar de HaarlemPas gaan krijgen. De HaarlemPas geeft toegang tot de gratis peuteropvang en andere regelingen voor peuters. Kinderen tot 18 jaar krijgen op school gastlessen waarbij de nadruk ligt op de waarde van geld en beïnvloeding van buitenaf. Voor veel jongeren is de stap van 17 naar 18 jaar financieel een riskante overgang. Jongeren moeten dan zaken zelf gaan regelen, zoals een zorgverzekering, zorgtoeslag en mogelijk ook studiefinanciering. We zien dat dit bij een groep jongeren niet goed loopt, waardoor zij het risico lopen schulden op te bouwen en dat al direct bij de start van hun volwassen bestaan. Jongeren van 17 jaar (en hun ouders) gaan we hierover informeren. Voor de totale doelgroep 18-/18+ ontwikkelen we een passende werkwijze en zetten we campagnes in.

28

4. Rond kunnen komen

Wat verstaan we onder rondkomen? Onder rondkomen verstaan we voldoende geld hebben om alle nodige uitgaven te kunnen doen, om de ‘eindjes aan elkaar te kunnen knopen’. Is er te weinig geld of net geld genoeg, dan kan iemand niet of moeilijk rondkomen. Context Rondkomen van een minimuminkomen is een lastige opgave voor mensen. De vaste lasten zijn hoog en stijgen ook elk jaar door. Vooral gezinnen met kinderen die moeten leven van een laag inkomen kunnen niet rondkomen als zij uitsluitend op de toeslagen van het rijk zijn aangewezen. Dit bleek ook uit het artikel 213 a onderzoek naar de effectiviteit van het minimabeleid27 en de inkomenseffectrapportage 202428. Om rond te komen is meer nodig dan de inkomensondersteuning die het rijk biedt. Als gemeente kunnen we met ons minimabeleid Haarlemmers met een laag inkomen meer perspectief bieden.

Wat willen we bereiken? De financiële redzaamheid van Haarlemmers met een laag inkomen wordt bevorderd, doordat we onze beleidsinstrumenten effectief inzetten. We willen bereiken dat Haarlemmers met een laag inkomen bekend zijn met alle inkomensondersteunende maatregelen en zij hier ook daadwerkelijk gebruik van maken. Het beoogde effect is dat Haarlemmers maandelijks weer rond weten te komen, en geen nieuwe schulden maken. Mensen kunnen dan weer nadenken over oplossingen voor vandaag, maar ook voor overmorgen en volgende week, zodat zij op de langere termijn uit de armoede kunnen komen.

27 28

Bijlage1Onderzoeksrapport 213aonderzoek evaluatie minimabeleid (Haarlem notubiz.nl) Bijlage3 Inkomenseffectrapportage 2024 (Haarlem notubiz.nl)

29

Wat gaan we doen? We weten dat schaamte, onwetendheid, wantrouwen naar de overheid en moeite met het indienen van een aanvraag oorzaken kunnen zijn waardoor inwoners niet bij de gemeente terecht komen. Maar hoe bereik je Haarlemmers die zich schamen voor geldzorgen? We bereiken inwoners die recht hebben op beschikbare voorzieningen op verschillende manieren. We hebben de afgelopen jaren de drempel verlaagd door met ambtenaren van het uitvoerende team Minima deel te nemen aan de Buurtplaatsen die door Buurts zijn opgezet, onder andere in locaties van de Bibliotheek. Ook blijven we actieweken organiseren om de diverse regelingen, zoals schoolkosten en gemeentelijke zorgpolis extra aandacht te geven op het moment dat ze actueel zijn. We doen dat met sociale media, posters in de stad en op school en bij huisartsen en apotheken. We hebben duidelijke folders en animatiefilmpjes. We versterken de samenwerking met zelforganisaties en met scholen via brugfunctionarissen. Inwoners met een laag inkomen kunnen gebruik maken van inkomensondersteunende maatregelen. Op deze manier vergroten zij de kans om maandelijks rond te kunnen komen. Een compleet overzicht van alle minimaregelingen en bijzonderheden is opgenomen in bijlage 2. Direct voordeel met de HaarlemPas De HaarlemPas is en blijft dé basis van het Haarlemse minimabeleid en is ook de toegang tot het Haarlemse minimabeleid.

Met de HaarlemPas zijn alleenstaanden en gezinnen met een laag inkomen in beeld en worden zij op de hoogte gebracht van andere (minima)regelingen. Ook kunnen Haarlemmers en hun kinderen met deze pas een gratis identiteitskaart krijgen en een gratis abonnement op de bibliotheek. De HaarlemPas is in de periode 2020 tot en met 2022 aan alle Haarlemmers verstrekt die een inkomen hebben tot 120% van de bijstandsnorm en voldoen aan de vermogenstoets. Per 1 januari 2023 is deze inkomensgrens verhoogd naar 130% van de bijstandsnorm en ook is de vrijlating van het vermogen voor AOW’ers verruimd naar € 5.000. Dit beleid wordt de komende jaren gecontinueerd. Individuele inkomenstoeslag De individuele inkomenstoeslag is een inkomensondersteuning voor inwoners van wie het inkomen drie jaar of langer lager is dan 130% van de bijstandsnorm (voor 1 januari 2023 was dit 120%). De regeling vervalt wanneer inwoners de AOW- gerechtigde leeftijd bereiken, dit is een wettelijk bepaling. Omdat tot nu toe niet iedereen deze toeslag aanvraagt, onderzoeken we de komende beleidsperiode hoe we het aantal succesvolle toekenningen kunnen verhogen specifiek bij gezinnen. Zelfs als de mogelijkheid van ambtshalve verstrekkingen gerealiseerd kan worden, is contact met de inwoners nodig voor het juiste bankrekeningnummer.

Gratis ID-kaart of tegemoetkoming paspoort HaarlemPashouders kunnen een gratis identiteitskaart krijgen. Tot op heden was een vergoeding van een paspoort niet mogelijk. Nieuw is dat bij de aanschaf van een paspoort het bedrag ter hoogte van de ID-kaart in mindering wordt gebracht. Zo hebben inwoners de keuze om zelf te bepalen welk legitimatiebewijs ze willen aanschaffen. De ID-kaart blijft volledig gratis. De beleidsregel in deze is gewijzigd. Aanpak energiearmoede Vanaf eind 2021 zijn de energieprijzen fors gestegen. Het Rijk heeft begin 2022 dan ook besloten generieke inkomensondersteunende maatregelen in te voeren, o.a. de energietoeslag. De uitvoering van de energietoeslag lag bij gemeenten. In 2022 en 2023 is aan Haarlemmers met een laag inkomen de energietoeslag verstrekt. In 2022 konden Haarlemmers met een inkomen tot 120% gebruik maken van de energietoeslag van € 1.300 op jaarbasis. Vanaf 2023 is deze grens verruimd naar 130% van de bijstandsnorm. Dit betekende dat meer inwoners van de energietoeslag gebruik kunnen maken. Per 31 augustus 2024 is deze regeling beëindigd.

30

Haarlemmers kunnen daarnaast een beroep doen op budgetcoaches en wanneer dit noodzakelijk is bijzondere bijstand voor de gestegen energieprijzen aanvragen. Deze bijzondere bijstand kon aanvullend verstrekt worden op de energietoeslag of aan inwoners die niet onder de doelgroep van de energietoeslag vallen. Samen met de budgetcoach wordt gekeken of vaste lasten naar beneden kunnen worden gebracht, bijvoorbeeld door het sluiten van een goedkoper energiecontract. Ook wordt gekeken of iemand gebruik maakt van regelingen zoals de zorgtoeslag. De piek in de ondersteuning viel in 2022, in 2023 is beduidend minder ondersteuning gevraagd. Dit kwam door het dalen van de energieprijzen en ondersteuningsmaatregelen als de energietoeslag en het landelijke Tijdelijk Noodfonds Energie.29 Naast het verzachten van de gestegen kosten met de energietoeslag is ook ingezet op het naar beneden brengen van het energieverbruik van inwoners met een laag inkomen vanuit de gemeentelijke regelingen voor de energietransitie. Met de WitgoedWissel4 wordt oude apparatuur omgeruild voor een nieuwe, energiezuinige apparatuur. Tot op heden hebben ruim 2500 huishoudens van deze regeling gebruik gemaakt.

Gemeentelijke zorgpolis en tegemoetkoming in zorgkosten De gemeente heeft na een aanbesteding in 2023 gekozen om vanaf 1 januari 2024 uitsluitend met de huidige aanbieder Zorg en Zekerheid een nieuwe overeenkomst “Collectieve Zorgverzekering Minima” aan te gaan, voor een periode van vijf jaar. De huidige gemeentelijke zorgpolis biedt twee verschillende pakketten die bestaan uit een basisverzekering, een aanvullende en een tandartsverzekering. De zorgpolis is een goed aanbod voor inwoners met een gemiddelde tot grote zorgvraag en navenant hoge zorgkosten. Zorgmijding wordt met deze polis tegengegaan omdat deelnemers geen wettelijk eigen risico hoeven te betalen. Haarlem verstrekt Zorg en Zekerheid hiervoor jaarlijks een financiële bijdrage. Gezondheid hangt samen met zelfredzaamheid, eenzaamheid door financiële problemen, deelname aan de samenleving, het hebben van een laag inkomen, lage opleiding en het wel of niet hebben van werk. Het is aangetoond dat iemand met een lage opleiding (basisonderwijs + vmbo) zes jaar korter leeft en vijftien jaar in minder goede gezondheid dan iemand met een hbo of universitaire opleiding. Deze gezondheidsverschillen zijn niet acceptabel. Ook om deze reden hebben we sinds 2018 in Haarlem al deze zorgpolis voor HaarlemPashouders.

Een bekend probleem is dat mensen met een premieachterstand wettelijk niet mogen wisselen van zorgverzekeraar en uitsluitend nog voor de basisverzekering in aanmerking komen. We zetten ons in om mogelijke premieschulden op te lossen voor het overstapmoment in de laatst zes weken van het kalenderjaar. Regeling tegemoetkoming bij ziekte en handicap Deze regeling bestaat sinds 2015 en is een tegemoetkoming voor inwoners met een laag inkomen die een eigen bijdrage Wmo moeten betalen en/of minimaal € 100,- betalen aan wettelijk eigen risico. Deze regeling vergoedt een deel van de kosten. Haarlemmers die gebruik maken van de gemeentelijke zorgpolis hebben de tegemoetkoming niet nodig. Haarlem kiest voor het behoud van keuzevrijheid door het aanbieden van zowel de tegemoetkoming als de gemeentelijke zorgpolis. We adviseren inwoners over te stappen naar de gemeentepolis als zij hoge(re) zorgkosten verwachten in plaats van gebruik te maken van de jaarlijkse tegemoetkoming gezien de volledige vergoeding in de zorgpolis. De tegemoetkoming in de zorgkosten blijft als instrument ook nodig voor inwoners die wettelijk niet over mogen stappen naar een andere verzekering, zoals de gemeentelijke zorgpolis door de opgelopen premieachterstand.

29

Tijdelijk Noodfonds Energie

31

De zorgverzekeraar draagt vanuit de afspraken voor social return30 bij. Jaarlijks kunnen deze verschillen. In de komende beleidsperiode zullen we dit soort afspraken blijven maken om zo meer te kunnen betekenen voor de gezondheid van kwetsbare Haarlemmers met een laag inkomen. Bijzondere bijstand Bijzondere bijstand is een vergoeding van individuele noodzakelijke kosten die door bijzondere omstandigheden zijn ontstaan en die iemand niet zelf kan betalen. Voor het vaststellen van bijzondere bijstand worden de individuele omstandigheden meegewogen. Ook wordt gekeken wat de goedkoopste, meest adequate oplossing is voor het probleem. Voorbeelden van bijzondere bijstand zijn een tegemoetkoming in de aanschaf van een bril, tegemoetkoming in de aanschaf van woninginrichting, vergoeding van de kosten beschermingsbewind en rechtsbijstand. Bijzondere bijstand is onderdeel van de Participatiewet. In 2023 zijn de bedragen voor de bijzondere bijstand ‘kosten woninginrichting’ geïndexeerd en bijgesteld. Met name voor alleenstaanden zijn de bedragen verhoogd en ook geïndexeerd. Dit beleid wordt de komende periode gecontinueerd.

Acties komende beleidsperiode voor Rond kunnen komen Actie Ambtelijke deelname vanuit team Minima aan de Buurtplaatsen vergroten

Tijdpad 2025 - 2026

Jaarlijks actieweken organiseren om de diverse regelingen, zoals schoolkosten en gemeentelijke zorgpolis onder de aandacht te brengen Versterken van de samenwerking met zelforganisaties en met scholen via brugfunctionarissen Specifiek voor aanvragen individuele inkomenstoeslag gezinnen de mogelijkheden uitwerken voor ambtshalve toekenning en actieve benadering om zoveel mogelijke succesvolle toekenningen te realiseren Jaarlijks mogelijke premieschulden zorgverzekering oplossen voor het overstapmoment in de laatste zes weken van het kalenderjaar Afspraken maken met zorgverzekeraar over verdere inzet social return Jaarlijks indexeren bedragen bijzondere bijstand

2025 - 2028 2025 - 2026 2025 - 2026

2025 - 2028 2025 2025 - 2028

Kinderen en Rond kunnen komen Voor kinderen zijn er de volgende regelingen en voorzieningen: ▪ Het gratis lidmaatschap van ouders voor de bibliotheek kan er voor zorgen dat ouders met hun kinderen (meer) gebruik gaan maken van het aanbod aldaar; ▪ Gemeentelijke zorgpolis. Met deze polis is er naast alle reguliere voorzieningen voor kinderen ook forse vergoeding voor een beugel. Maar ook voor minder voorkomende zaken als stottertherapie. Ook is er doordat de ouders verzekerd zijn tegen tandartskosten (€ 250 of € 500) meer kans dat het gezin naar de tandarts gaat waar kinderen vanuit de basisverzekering kosteloos behandeld worden. ▪ Kinderen met een HaarlemPas hebben recht op een gratis Identiteitskaart of tegemoetkoming in de kosten van het paspoort.

30 https://haarlem.pleio.nl/groups/profile/48091572/social-return-on-investment-sroi

32

5. Meedoen met weinig geld

Wat verstaan we onder meedoen? Meedoen in de samenleving en de mogelijkheid hebben tot persoonlijke ontwikkeling door deelname aan activiteiten, bijvoorbeeld sport en cultuur. Context Mensen die van een laag inkomen leven, participeren minder in de samenleving dan mensen die maandelijks meer te besteden hebben. Een cursus, afspreken met vrienden, een uitje met de kinderen, een verjaardag vieren, het kost allemaal geld. En dat geld hebben mensen met een laag inkomen meestal niet.

Wat willen we bereiken? Meedoen in de samenleving en de persoonlijke ontwikkeling van Haarlemmers met een laag inkomen worden bevorderd doordat we onze beleidsinstrumenten effectief inzetten. Maar kunnen meedoen vraagt allereerst om een maandelijks voldoende besteedbaar inkomen. Uit de Inkomenseffectrapportage 2023 bleek dit voor veel huishoudens niet het geval te zijn. De Inkomenseffectrapportage 2024 toont aan dat deze negatieve effecten door landelijke aanpassingen wel minder zijn geworden. De armoedeval is in 2024 ook verminderd door de stijging van het minimumloon, de huurtoeslag, het kindgebondenbudget en het afschaffen van de energietoeslag. Dit vergroot de kans voor meer huishoudens om maandelijks rond te kunnen komen en vervolgens mee te kunnen doen in de samenleving. De modellen waarmee in de inkomenseffectrapportage is gewerkt, gaan uit van een vast huishoudboekjes waarbij gezinnen van alle mogelijke regelingen gebruik maken. Zowel van de regelingen van het Rijk als van de gemeente. Uit de evaluatie blijkt dat lang niet iedereen daadwerkelijk alle regelingen aanvraagt. Ook wordt er geen rekening gehouden met huishoudens met hogere woon- of energielasten. Noch met hoge ziektekosten en de reiskosten hiervoor. In werkelijkheid zal het vrij besteedbare budget na alle uitgaven waarschijnlijk vaak lager uitvallen.

33

We willen bereiken dat Haarlemmers met een laag inkomen bekend zijn met alle regelingen en hier gebruik van maken. Het beoogde effect is dat meer Haarlemmers met een laag inkomen zich kunnen ontwikkelen en dat zij mee kunnen doen in de samenleving.

Wat gaan we doen? Haarlemmers met een laag inkomen kunnen gebruik maken van een aantal regelingen. Deze regelingen kunnen hun kans vergroten om deel te nemen aan de samenleving. Met de HaarlemPas is de entree voor Haarlemse musea gratis. Ook is er korting bij podia en andere aanbieders. De HaarlemPas biedt volwassenen en kinderen toegang tot cultuur. Zo is de entree voor Haarlemse musea gratis en kunnen zij voordelig naar de Schuur en de Filmkoepel en de Phil en de Schouwburg. Al het aanbod gericht op kinderen is opgenomen in de evenementenlijst van HATKA31. Het aanbod cultuur kan per jaar wisselen zowel in aanbod als qua korting. Aanbieders van korting of gratis activiteiten staan op een interactieve kaart op de website32. Daar waar dit kan, vergroten we de mogelijkheden voor deelname aan cultuur met de HaarlemPas samen met de cultuurpartners. Verder zijn er regelingen voor scholing zoals de HaarlemseStudieLening (HSL). Het Sportfonds voor inwoners van 50 jaar en ouder is in 2019 als pilot verruimd naar de doelgroep vanaf 18 jaar. Deze pilot wordt nu als vaste regeling voortgezet. Dit was de uitdrukkelijke wens van de organisaties in de stad. De gemeentelijke subsidie is hiervoor verhoogd. Op de website33 van Haarlem staat het actuele overzicht van de gemeentelijke regelingen en kortingen met de HaarlemPas.

Acties komende beleidsperiode voor Meedoen met weinig geld Actie Vergroten van de mogelijkheden voor deelname aan cultuur met de HaarlemPas samen met de cultuurpartners Vergroten van de mogelijkheden voor deelname aan sport met de HaarlemPas samen met SportSupport

Tijdpad 2025 - 2028 2025 - 2028

Kinderen en Meedoen met weinig geld Dit hoofdstuk richt zich vooral op hoe volwassenen mee kunnen doen in de samenleving. Het volgende hoofdstuk Opgroeien zonder geldzorgen richt zich direct op de kinderen en hoe zij kunnen meedoen in de samenleving. Wel is het zo dat wanneer ouders van kinderen met een laag inkomen in voldoende mate mee kunnen doen in de samenleving dit vaak ook een positief effect heeft op het welbevinden in het gezin.

31 Evenementen van 4 december – 19 februari 2025 – Hatka 32 https://www.haarlem.nl/kortingen-haarlempas 33 www.haarlem.nl/haarlempas

34

6. Opgroeien zonder geldzorgen

Wat verstaan we onder opgroeien zonder geldzorgen? Het opgroeien in armoede is een slechte start voor kinderen en jongeren en kan grote en langdurige gevolgen hebben met effecten tot ver in de volwassenheid. Voorbeelden hiervan zijn meer kans op psychische en sociale problemen, slechtere schoolresultaten en minder kans op een goede startkwalificatie en een betaalde baan. Deze gevolgen vergroten ook weer de kans dat de volgende generatie ook in armoede terechtkomt (intergenerationele armoede). Haarlem spant zich al jaren flink in om kinderen uit gezinnen met een laag inkomen te ondersteunen. Eén op de acht kinderen in Haarlem groeit op in een huishouden met een inkomen tot 130% van de van de bijstandsnorm. 98% van de kinderen uit een huishouden met een laag inkomen is in beeld omdat hun ouders een of meer van de gemeentelijke regelingen aanvragen. In totaal gaat het eind 2023 om circa 4.000 kinderen. Diverse regelingen zijn de afgelopen jaren verruimd en subsidies en bedragen zijn verhoogd. Hierdoor doen veel meer kinderen mee. Zo maakt een stijgend aantal kinderen gebruik van het Jeugdfonds Sport en Cultuur; het gebruik ligt boven het landelijk gemiddelde. Kinderen in gezinnen met een laag inkomen per wijk Omdat de inkomensgrens is gestegen naar 130% worden meer huishoudens tot de minima gerekend.

Een stijging van het percentage kinderen dat opgroeit in gezinnen met een laag inkomen ligt voor de hand. In absolute aantallen is het aantal kinderen tussen 2019 en 2023 gestegen met 244. Uit het 213a onderzoeksrapport blijkt dat in 2023 vrijwel in alle wijken het percentage kinderen dat opgroeit in gezinnen met een laag inkomen die recht op een HaarlemPas gelijk is gebleven ten opzichte van het rapport met cijfers uit 2018 toen de grens van 115% werd gehanteerd. Opmerkelijk is dat het percentage kinderen in gezinnen met een laag inkomen in Meerwijk het hoogst is; dit aantal is gestegen van 701 kinderen (36%) in 2018 naar 862 kinderen (44%) in 202334.

34 231A onderzoek evaluatie Minimabeleid Haarlem Notubiz

35

Wat is er gerealiseerd? De afgelopen beleidsperiode is het volgende voor kinderen gerealiseerd:

36

Wat willen we bereiken? Kinderen wiens ouders een laag inkomen hebben, kunnen zonder geldzorgen opgroeien doordat we onze beleidsinstrumenten effectief inzetten. We willen bereiken dat ouders met een laag inkomen bekend zijn met alle gezinsondersteunende maatregelen en zij hier ook daadwerkelijk gebruik van maken. Het beoogde effect is dat kinderen en jongeren op kunnen groeien zonder geldzorgen en dat zij een beter perspectief krijgen om zich als actieve en kansrijke deelnemer aan de samenleving te kunnen ontwikkelen. Ook vergroten zij hiermee hun kans om niet de volgende generatie in armoede te zijn.

Landelijke aanpak kinderarmoede Hoewel Haarlem zich inspant om zoveel als mogelijk de aanpak van kinderarmoede te verbeteren, weten we ook dat op gemeentelijk niveau de invloed op een dergelijk complex probleem beperkt is. Daarvoor zijn maatregelen op landelijk niveau nodig. Het is van belang om dit onderwerp op de landelijke agenda’s te blijven benadrukken.

Wat gaan we doen? Kinderen en jongeren kunnen via het gezinsondersteunend beleid van de regelingen gebruik maken die specifiek voor hen zijn ontwikkeld. In de afgelopen jaren is met kinderen en organisaties in de stad gesproken over wat zij nodig hebben. Het meedoen met andere kinderen op school en thuis werd vaak genoemd. Een laptop, een fiets en het maken van een leuk uitstapje was iets dat kinderen ook vaak misten. Sinds 2017 stelt het Rijk extra budget aan gemeenten beschikbaar om kinderen in armoede te ondersteunen, de ‘Kindgelden’. Hiermee bieden we gratis peuteropvang, de schoolkostenregeling, huiswerkbegeleiding en het ‘Kinderkeuzebudget’. Ook zijn deze kindgelden gebruikt om in Haarlem en Zandvoort stichting Leergeld op te richten en zijn de mogelijkheden van het Jeugdfonds Sport en Cultuur verruimd. Deze activiteiten zetten we in de nieuwe beleidsperiode voort. Subsidies zodat kinderen kunnen meedoen We werken samen met het Jeugdfonds Sport en Cultuur en met Stichting Leergeld. Alle kinderen met een HaarlemPas kunnen zo meedoen met sport, zwemles en cultuur. Vanaf 2022 heeft Haarlem de subsidie die dit fonds ontvangt verhoogd, zoals is opgenomen in het coalitieakkoord Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad. Voor kosten boven de bestaande schoolkostenregeling kan een beroep worden gedaan op Stichting Leergeld.

Leergeld is de afgelopen 5 jaar fors gegroeid en verankerd in organisaties. Ook voor deze stichting is de subsidie verhoogd. Leergeld verstrekt laptops, fietsen en regelt ook verstrekkingen door andere organisaties zoals stichting Jarige Job. Door de nieuwe werkwijze van Leergeld sinds medio 2022 komen aanvragen nu via een gecombineerde landelijk site binnen. Hierdoor is het bereik gestegen. Veel van de extra aanvragen zijn voor stichting Jarige Job, dit is een doorverwijzing die voor 2022 nauwelijks voorkwam via Leergeld.

Accent voor de komende periode: A-dossier Aanpak Kinderarmoede Een van de accenten betreft de uitwerking van het A-dossier Aanpak Kinderarmoede in zowel het beleid als de uitvoering. A-dossier Aanpak Kinderarmoede De raad wil haar taak als volksvertegenwoordiger zo goed mogelijk uitvoeren. In 2024 is een pilot gestart met een zogenoemd A-dossier. Een pilot voor een nieuwe werkwijze over een onderwerp waarbij de raad actief betrokken kan zijn door met de stad in gesprek te gaan en op basis daarvan

37

specifieke eisen kan stellen aan de inrichting van het eigen participatie- en besluitvormingsproces. Het onderwerp van dit eerste A-dossier is de aanpak van kinderarmoede35. In het proces van het A-dossier heeft de gemeenteraad vanaf de start van de ontwikkeling meegedacht over aanvullend beleid voor kinderen. In 2024 waren er zeven bijeenkomsten waarin gemeenteraadsleden in gesprek gingen met inwoners, deskundigen, organisaties in de stad en ambtenaren. Vanuit de gemeenteraad is een opdracht36 aan het college geformuleerd om input te geven voor het realiseren van gelijke kansen aan alle kinderen in Haarlem. Om de kinderarmoede terug te dringen heeft de gemeenteraad een aantal doelen gesteld om in Haarlem ieder kind zoveel mogelijk gelijke kansen te bieden. Deze doelen zijn: 1. Gelijke kansen voor ieder kind: We gunnen ieder kind een kansrijke en gezonde start en een solide en duurzame toekomst. Voor kinderen die in armoede opgroeien is dat minder vanzelfsprekend dan voor hun leeftijdsgenoten. Daarom zetten we in op het verzachten van de omstandigheden voor de kinderen in Haarlem die opgroeien in een gezin met een laag inkomen. Met onze minimaregelingen willen we ervoor zorgen dat kinderen kunnen meedoen en opgroeien zonder geldzorgen. Van alle Haarlemse kinderen groeiden in 2023 12,5% op in gezinnen met een inkomen tot 130% van het wettelijke sociaal minimum. 2.

Ondersteuning en versterken gezinnen: Versterken van de ondersteuning voor gezinnen met een laag inkomen. Kinderarmoede manifesteert zich vooral in de context van het gezin. De aanpak richt zich daarom niet alleen op het kind, maar ook op het gezin waarbinnen het kind opgroeit. Hierdoor verbetert de leefsituatie van het hele gezin. Het doel van de aanpak is dat de effecten van opgroeien in een gezin met een laag inkomen worden verzacht, de inkomenspositie van het gezin verbetert en het gezin ondersteund wordt bij het verbeteren van de eigen leefsituatie. We ontwikkelen een manier om dit te monitoren. 3. Toegankelijkheid en regie: Verbeteren van de toegankelijkheid van gemeentelijke diensten en voorzieningen voor gezinnen met een laag inkomen. Het doel van de aanpak is om alle gezinnen te bereiken met het bestaande aanbod en voorzieningen. We verbeteren de signalering en toeleiding en versimpelen de toegang tot aanbod en regelingen. Hierbij maken we gebruik van ervaringskennis en het netwerk en de kennis in de stad. We verbeteren ook de regie en afstemming van ondersteuning, zodat kinderen en gezinnen met minder verschillende loketten en professionals te maken krijgen. Dit monitoren we via het tweejaarlijkse klanttevredenheidsonderzoek. 4. Gezonde Ontwikkeling: Bevorderen van een gezonde fysieke en mentale ontwikkeling van kinderen.

Het doel van het beleid op de langere termijn is dat kinderen zich fysiek en mentaal beter ontwikkelen. We ontwikkelen een manier om dit te monitoren met de gezondheidsindicatoren, onderwijsresultaten (o.a. de basisvaardigheden) en deelnamecijfers van overig ontwikkelaanbod zoals cultuur- en sportactiviteiten Samenwerken voor meer kansengelijkheid voor kinderen Bij alle gesprekken die gevoerd zijn binnen het A-dossier is duidelijk geworden dat het aanpakken van kinderarmoede een samenwerking is binnen het netwerk van alle organisaties in de stad. In het proces van het A-dossier zijn raadsleden, ambtelijke organisatie en partners als Buurts en HATKA gezamenlijk tot stappen gekomen om kinderarmoede te bestrijden en hiermee een grotere

35 36

A-dossier 2024: aanpak kinderarmoede Gemeente Haarlem (notubiz.nl) 241008 Raadsvoorstel A-dossier Aanpak Kinderarmoede Haarlem (notubiz.nl) 38

kansengelijkheid voor kinderen te realiseren. HATKA is bij alle bijeenkomsten over het A-dossier aangesloten en heeft advies37 gegeven. Deze samenwerking is een continu proces en wordt de komende jaren voortgezet. Vanuit de gemeente zijn we aangesloten bij het netwerk van HATKA. Binnen het netwerk wordt met elkaar gezocht naar oplossingen voor problemen van gezinnen die niet via de reguliere processen worden opgelost. Ook de samenwerking met de Brugfunctionarissen op scholen wordt uitgebouwd. In het voorjaar van 2024 heeft een subsidieronde plaatsgevonden voor het kunnen aanstellen van meer brugfunctionarissen op meer basisscholen. Kaders A-dossier vanuit de raad Het college gaat op basis van de kaders die de gemeenteraad haar heeft meegegeven aan de slag. Dit betekent het volgende: - Het beschikbare flexibele budget Kindgelden van € 330.000 gaat gebruikt worden voor het uitvoeren van de door de raad geselecteerde maatregelen; - Het beleidskader Kinderarmoede sluit volledig aan bij het integrale beleid armoede en schulden en vergroot de kans van kinderen om op te groeien in een gezin zonder geldzorgen; - In de beleidsperiode 2025-2028 wordt uitvoering gegeven aan de doelen, kaders en geselecteerde maatregelen; - De input vanuit de zeven bijeenkomsten en het advies van HATKA worden verwerkt in de uitvoering.

Selectie van maatregelen A-dossier Binnen het A-dossier hebben de raadsleden vanuit een breed opgezette menukaart aangegeven welke onderdelen zij het meest van belang vinden, zie ook bijlage 4. In de menukaart stonden de opties verdeeld over de drie dimensies verzachten, versterken en veranderen. De door de raad geselecteerde maatregelen kunnen betrekking hebben op de besteding van beschikbare budget en/of het inzetten van ambtelijke capaciteit. ▪

Maatregelen voor besteding flexibel budget Kindgelden Binnen het huidige budget Kindgelden is een flexibel beschikbaar budget van € 330.000. De keuze van de raadsleden zorgt er voor dat een aantal van al bestaande maatregelen worden uitgebreid. Met deze keuze wordt een enkele regeling niet gecontinueerd, die voorheen uit de Kindgelden werd gefinancierd, zoals de Fashioncheque. De geselecteerde maatregelen vanuit het budget Kindgelden zijn (zie bijlage 3): - Babypakket: het breder bekend maken van dit product en informeren van gezinnen; - Peuteropvang: het breder bekend maken en informeren van gezinnen; - Schoolkostenregeling: ingaande 2025 worden de normbedragen 25% verhoogd en daarna jaarlijks geïndexeerd; - Huiswerkbegeleiding: ingaande 2025 worden de normbedragen 25% verhoogd en daarna jaarlijks geïndexeerd. Hiernaast wordt het mogelijk om in het examenjaar de tegemoetkoming huiswerkbegeleiding te gebruiken voor examentrainingen; - HATKA versterken: de Haarlemse Alliantie voor kinderen wordt gesubsidieerd voor het uitbouwen en onderhouden van de sociale kaart en het versterken van de coördinatie; - Uitstapjes voor kinderen: samen met HATKA wordt meer bekendheid gegeven via de kalender van HATKA dat hier subsidie voor mogelijk is. Voor het aanvragen zal voor de organisaties een handreiking worden opgesteld;

37 240712 Aangepaste versie Advies HATKA Raadsvoorstel A-dossier Kinderarmoede (notubiz.nl)

39

-

Menstruatieproducten: Haarlem gaat subsidie verstrekken aan het Armoedefonds voor het onderhouden van de menstruatieproducten-uitgiftepunten (MUP’s) in Haarlem; Voorlichting over regelingen: aanvullend budget zal besteed worden om meer gezinnen te bereiken met informatie over de regelingen.

Het inzetten van ambtelijke capaciteit voor het uitvoeren van maatregelen gaat allereerst naar het: - Verstrekken van de HaarlemPas aan kinderen van 0 tot 4 jaar; deze keuze was een logisch gevolg van de wens van de raad om meer te investeren in het verstrekken van het babypakket en het aanbieden van gratis peuteropvang; - Extra inzetten op het bereiken en ondersteunen van gezinnen met geldzorgen en/of schulden; - Het vereenvoudigen van aanvraagprocessen; - Versterken van de samenwerking met de Haarlemse zelforganisaties; - Nader invullen van mogelijkheden voor kinderen en gezinnen in de Aanpak Meerwijk. Continueren verstrekken van de Fashioncheque De raad heeft bij de selectie van maatregelen zoals hierboven benoemd niet voor het continueren van de Fashioncheque gekozen. In de praktijk blijkt dat deze cheque voor kinderen (en ouders) erg belangrijk en waardevol is. Dit bleek ook uit een kort onderzoek dat enige jaren geleden is gedaan. Het college besluit dan ook in aanvulling op de geselecteerde maatregelen een Fashioncheque te verstrekken aan de schoolgaande kinderen voor de jaren 2025 en 2026.

Acties komende beleidsperiode voor Kinderen en opgroeien zonder geldzorgen Actie Kinderen en jongeren kunnen via het gezinsondersteunend beleid van de regelingen gebruik maken die specifiek voor hen zijn ontwikkeld Blijven inzetten van de Kindgelden voor gratis peuteropvang, schoolkostenregeling en huiswerkbegeleiding Jaarlijks verstrekken subsidies aan Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld Het college gaat op basis van de kaders van het A-dossier die de gemeenteraad haar heeft meegegeven aan de slag door: - jaarlijks het flexibele budget Kindgelden van € 330.000 te gebruiken voor het uitvoeren van de door de raad geselecteerde maatregelen - in de uitvoering de input vanuit de zeven bijeenkomsten en het advies van HATKA te verwerken

Tijdpad 2025 - 2028

Maatregelen A-dossier Kinderarmoede uitvoeren: - Babypakket: het breder bekend maken van dit product en informeren van gezinnen - Peuteropvang: het breder bekend maken en informeren van gezinnen - Schoolkostenregeling: de normbedragen worden met 25% verhoogd en daarna jaarlijks geïndexeerd - Huiswerkbegeleiding: de normbedragen worden met 25% verhoogd en daarna jaarlijks geïndexeerd. Ook de mogelijkheid om in het examenjaar de tegemoetkoming huiswerkbegeleiding te gebruiken voor examentrainingen toegevoegd

2025 - 2026

2025 - 2028 2025 - 2028 2025 - 2028

40

-

-

-

HATKA versterken door middel van aanvullende subsidie Uitstapjes voor kinderen: samen met HATKA aan deze subsidiemogelijkheid meer bekendheid geven (ook via de kalender van HATKA) Menstruatieproducten: college verstrekt subsidie aan het Armoedefonds voor het opzetten en onderhouden van extra menstruatieproductenuitgiftepunten (MUP’s) in Haarlem Voorlichting over regelingen: aanvullend budget zal besteed worden om meer gezinnen te bereiken met informatie over de regelingen

Inzet ambtelijke capaciteit vanuit het A-dossier Kinderarmoede voor: - Verstrekken van de HaarlemPas aan kinderen van 0 tot 4 jaar - Extra inzet op het bereiken en ondersteunen van gezinnen met geldzorgen en/of schulden - Het vereenvoudigen van aanvraagprocessen - Het versterken van de samenwerking met de Haarlemse zelforganisaties - Het nader invullen van mogelijkheden voor kinderen en gezinnen in de Aanpak Meerwijk

2025 - 2026

Jaarlijks verstrekken Fashioncheque aan schoolgaande kinderen met een HaarlemPas

2025 - 2026

Kinderen en opgroeien zonder geldzorgen Voor kinderen zijn er de volgende regelingen en voorzieningen: ▪ Stichting babyspullen ▪ Gratis peuteropvang ▪ Schoolkostenregeling ▪ Brugklaspakket ▪ Huiswerkbegeleiding ▪ Gratis Identiteitskaart of tegemoetkoming paspoort ▪ Kinderkeuzebudget ▪ Stichting Leergeld ▪ Jeugdfonds Sport en Cultuur ▪ Activiteiten en uitstapjes voor en door kinderen ▪ Kortingen podia ▪ Gratis lidmaatschap van de speeltuin ▪ Gratis lidmaatschap van de speel-o-theek ▪ Gratis toegang tot musea

41

7. Een steuntje in de rug hebben

Wat verstaan we onder een steuntje in de rug hebben? Haarlemmers met geldzorgen en schulden kunnen een steuntje in de rug goed gebruiken. Vaak zijn zij door die geldzorgen niet (meer) in staat om zelfstandig hun financiën op orde te krijgen en te houden. Hulp bijvoorbeeld bij het aanvragen van toeslagen, het invullen van formulieren of het treffen van een betalingsregeling. De Sociale Basis in Haarlem biedt elke Haarlemmer zonder indicatie toegang tot ondersteuning op allerlei terreinen. Met andere woorden, een Haarlemmer hoeft om van deze ondersteuning gebruik te maken niet eerst contact te hebben met de gemeente of te wachten op tijdelijke hulp of een formele verwijzing. Context De Sociale Basis geeft direct toegang tot bijvoorbeeld tijdelijke hulp op financieel gebied vanuit het vrijwilligersnetwerk en/of hulp voor het toegankelijk maken van de voorzieningen. Inwoners kunnen op een laagdrempelige manier ondersteuning krijgen van vrijwilligers, de wijkteams en de sociaal raadslieden. Ondersteuning bij bijvoorbeeld het aanvragen van toeslagen, het invullen van formulieren of het treffen van een betalingsregeling. Waar gewenst, is onafhankelijke clientondersteuning beschikbaar. De Sociale Basis is onderdeel van de opdracht Gewoon in de Wijk die vanaf 2023 bij Buurts38 is belegd.

Het Fonds Urgente Noden (FUN), Jeugdfonds Sport en Cultuur (JFSC) en Stichting Leergeld vallen buiten de opdracht van Buurts omdat alleen intermediairs, zoals wijkteamleden, kunnen doorverwijzen naar deze instanties. Zij worden separaat via subsidies gefinancierd door de gemeentelijke afdeling Schulden, Minima en Sociale Recherche (beleidsvelden Inkomen en Schulden).

38 Buurts Haarlem

42

Wat willen we bereiken? De financiële bestaanszekerheid van Haarlemmers wordt bevorderd doordat we onze beleidsinstrumenten effectief inzetten. We willen bereiken dat Haarlemmers bekend zijn met de steun die de organisaties en wijkteams bieden en dat zij hier ook gebruik van maken. Het beoogde effect is dat Haarlemmers een steuntje in de rug krijgen bij geldzaken en geldzorgen. Het steuntje in de rug kan vervolgens ook bestaan uit het toeleiden naar de juiste professionele hulp en/of gemeentelijke voorzieningen.

Wat gaan we doen? We werken al intensief samen met alle organisaties is de stad als het gaat om inwoners met een laag inkomen en hulp bij geldzorgen. Van strategisch belang is hierbij de samenwerking met Buurts en HATKA. De komende beleidsperiode gaan we die samenwerking verder versterken en onderling nog beter verbinden. Het gesprek over geldzorgen beginnen, is niet eenvoudig. Er is gêne en de geldzorgen worden ontkend. Maar met elkaar proberen we de aannames, angsten en taboes rondom schulden weg te nemen om passende ondersteuning te kunnen bieden. In de komende beleidsperiode willen we de partners blijven informeren over nieuwe inzichten en ontwikkelingen, over de gevolgen van stress rondom geldzaken, over de mogelijkheden van de sociale basis en de beschikbare gemeentelijke dienstverlening. Buurts Inwoners kunnen op een laagdrempelige manier ondersteuning krijgen van vrijwilligers, de wijkteams van Buurts en van de sociaal raadslieden. Ondersteuning bij bijvoorbeeld het aanvragen van toeslagen, het invullen van formulieren of het treffen van een betalingsregeling. Buurts is als organisatie laagdrempelig aanwezig op veel plekken in Haarlemse wijken. Met Buurts trekken we gezamenlijk op voor het speerpunt Geldzorgen en Rondkomen. Hiermee willen Buurts en de gemeente toegankelijk zijn zonder drempels en hét verschil kunnen maken voor verschillende inwoners en doelgroepen.

Samen denken gemeente en Buurts na over het bereiken van inwoners, over toeleiding, voorlichting en communicatie over het onderwerp geldzorgen. Als aanvulling op de informatie & advies rol die de wijkteams vervullen, zijn de Buurtplaatsen39 in het leven geroepen. Een goede vindplaats om financieel kwetsbaren snel en laagdrempelig te helpen. Ook hierin wil de gemeente de samenwerking versterken. Volwassenen met geldzorgen worden momenteel onder andere geholpen door: ▪ Formulierenbrigade ▪ Schuldhulpmaatje en MoneyFit ▪ Sociaal raadslieden Vroegsignalering van betalingsachterstanden Als het voorkomen van geldzorgen en/of schulden niet lukt, dan is Haarlem er graag vroeg bij. Vroegsignalering van schulden is het in een zo vroeg mogelijk stadium signaleren en in beeld brengen van inwoners met betalingsachterstanden in de vaste lasten om zo bij tijds hulpverlening mogelijk te maken. Vroegsignalering van schulden is gericht op het voorkomen van problematische schulden, zodat niet het zware traject van reguliere schuldhulpverlening ingezet hoeft te worden. Convenant en aanvullende afspraken Haarlem heeft het Landelijk Convenant Vroegsignalering ondertekend samen met energiemaatschappijen, zorgverzekeraars, drinkwaterbedrijven, de lokale woningcorporaties en particuliere verhuurders. Dit convenant uit 2021 was het gevolg van de wijzigingen in de Wet 39

Link naar Financiële kaart

43

gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) waarin de signaalrol van de leveranciers en de wettelijke taak Vroegsignalering schulden voor gemeenten is vastgelegd. Het beveiligd delen van gegevens is onderdeel van de Wgs. Hiernaast heeft Haarlem met de woningcorporaties een addendum40 op het convenant afgesloten om woningontruimingen te voorkomen. Ook met deurwaarders zijn er afspraken dat zij woningontruimingen melden bij de gemeente. Haarlem heeft tweemaal per jaar een evaluatiemoment met de woningcorporaties om de samenwerking te bespreken. Gelet op de nieuwe positie en werkzaamheden van Buurts zal in 2025 een vernieuwd addendum worden ondertekend met betrokken partijen. Dit addendum zal ook worden voorgelegd aan de overige verhuurders die al deelnemen aan de Vroegsignalering op basis van het Landelijke Convenant. Vroeg er op af in de praktijk Haarlem probeert in een zo vroeg mogelijk stadium in contact te komen met inwoners met betalingsachterstanden in de vaste lasten. Dit doet Haarlem door telefonisch, per brief of email, of via huisbezoeken contact te leggen. De samenwerking met het externe klantcontactcentrum Certin wordt gecontinueerd. Certin legt namens de gemeente telefonisch contact met inwoners waarbij sprake is van één signaal van betalingsachterstand. Afhankelijk van het signaal, is de werkwijze binnen de Vroegsignalering als volgt:

Wie krijgt een huisbezoek? Haarlem bezoekt inwoners aan huis wanneer signalen binnenkomen van achterstanden bij meerdere vaste lastenpartners. Ook inwoners waarbij sprake is van een hogere huurachterstand krijgen een huisbezoek. Tenslotte heeft Haarlem extra aandacht voor gezinnen met inwonende minderjarige

40

Link naar sept 2021 notubiz

44

kinderen. Bij gezinnen met minderjarige kinderen die telefonisch of per email of brief niet zijn bereikt, doet een budgetcoach een extra poging om in contact te komen, meestal door middel van een huisbezoek. In alle gevallen wordt eerst geprobeerd contact te leggen via mail/brief en telefoon. Wanneer dat nog niet het gewenste resultaat oplevert, volgt een huisbezoek. Opvolging van signalen van wanbetalersregeling Zorgverzekering Iedere volwassen inwoner is verplicht om een ziektekostenverzekering te hebben en hiervoor maandelijks premie te betalen. Wanneer een inwoner 6 maanden geen zorgpremie betaalt, wordt iemand door de zorgverzekeraar aangemeld bij het CAK voor de wanbetalersregeling. Inwoners betalen dan geen premie meer aan hun zorgverzekeraar, maar een bestuursrechtelijke premie aan het CAK. Inwoners blijven wel verzekerd. Haarlem is al vanaf najaar 2018 actief in de aanpak van CAK-schulden en was daarmee een voorloper in Nederland. Haarlem ontvangt maandelijks de signalen van inwoners die in de wanbetalersregeling zitten. Momenteel zijn het ongeveer 80 nieuwe signalen per maand. Sinds mei 2023 worden deze signalen via de Vroegsignalering opgevolgd. Er wordt contact met inwoners gelegd en aangeboden samen aan een oplossing te werken. In Haarlem is sinds 2018 een duidelijke afname van het aantal inwoners in de wanbetalersregeling te zien.

Dit in tegenstelling tot de recente berichtgeving dat landelijk het aantal ‘wanbetalers’ weer oploopt. De komende periode gaan we aan de slag om ervoor te zorgen dat we alle Haarlemse bijstandsgerechtigden, waar zij willen meewerken, uit de CAK-wanbetalersregeling krijgen. Deze regeling heet ingaande 1 oktober 2024 ‘regeling betalingsachterstand zorgpremie’. Budgetondersteuning op Maat (BooM) Elke Haarlemmer met een laag inkomen en/of geldzorgen kan kosteloos een budgetadviesgesprek aanvragen. Desgewenst kan budgetbeheer, verdere ondersteuning en coaching volgen. In de nieuwe beleidsperiode bieden we dit budgetadviesgesprek ook aan als een inwoner een Participatiewet uitkering aanvraagt. Voor jongvolwassenen deden we dit al en noemen wij dat gesprek een ‘cashcheck’ gesprek. De budgetcoaches begeleiden ook inwoners die een schuldregelingstraject volgen. Deze dienstverlening wordt zowel aan klanten die het minnelijke traject volgen als aan klanten in de WSNP aangeboden. Alles met tot doel dat een inwoner (weer) financieel redzaam wordt. BooM speelt verder een belangrijke rol als het gaat om uitstroom uit beschermingsbewind. Tijdelijk beschermingsbewind kan nodig zijn, maar voor de Haarlemmer voor wie beschermingsbewind een te zwaar middel is geworden, is BooM een passend vervolg.

Waar mogelijk gaat Haarlem door met het maken van afspraken met de bewindvoerders om klanten te laten uitstromen uit bewind en te laten instromen in BooM. Een lichter en goedkoper alternatief. Bereik van huishoudens met geldzorgen en schulden Haarlem wil met Buurts en andere maatschappelijke partners op buurtniveau mensen ondersteunen met geldzorgen en schulden. Om armoede aan te kunnen pakken en zo goed mogelijk te voorkomen, is het van belang om inwoners die te maken hebben met dreigende of beginnende geldzorgen eerder te bereiken. Dit willen we onder andere doen door het stimuleren van vindplaatsen waar mensen elkaar fysiek ontmoeten. Enerzijds door deze vindplaatsen beter in staat te stellen om geldzorgen en armoede eerder te signaleren. Anderzijds door de vindplaatsen steviger te verbinden met informele netwerken, waaronder sleutelfiguren en ervaringsdeskundigen, zodat óók diegenen die moeite hebben om de weg naar ondersteuning in de gemeente te vinden of daar geen vertrouwen meer in hebben, bereikt worden. Om Haarlemmers goed te kunnen helpen is laagdrempelige, fysieke dienstverlening waar inwoners met (beginnende) geldzorgen terecht kunnen, van belang. We gaan onderzoeken hoe de gemeente een verdere bijdrage kan leveren aan de Buurtplaatsen.

45

FUN Fonds Urgente Noden41 zag in 2023 een flinke stijging van de aanvragen en uitgaven. Die stijging werd voornamelijk veroorzaakt door meer aanvragen vanuit de wijkteams en vanuit het Hulpteam voor de kinderopvang toeslagaffaire. Gelet op de stijging naar zo’n 160 huishoudens is inmiddels met FUN afgesproken dat indien nodig - er aanvullende incidentele subsidie aangevraagd kan worden bij de gemeente. Dit is voor 2024 gebeurd. We blijven de aard en het volume van de aanvragen evenals de hoogte van de jaarlijkse subsidie met FUN evalueren. Opmerkelijk is dat bij FUN vooral aanvragen voor alleenstaanden ingediend worden.

Acties komende beleidsperiode voor een steuntje in de rug hebben Actie Strategische samenwerking met Buurts en HATKA en Buurtplaatsen verder versterken en onderling nog beter verbinden. Organisaties informeren over nieuwe inzichten en ontwikkelingen, over de gevolgen van stress rondom geldzaken, over de mogelijkheden van de sociale basis en de beschikbare gemeentelijke dienstverlening. Gezamenlijk met Buurts optrekken voor het speerpunt Geldzorgen en Rondkomen. Vernieuwd addendum op het Landelijk Convenant Vroegsignalering gericht op preventie huisuitzettingen (afsluiten met corporaties en overige verhuurders) Alle Haarlemse bijstandsgerechtigden, waar zij willen meewerken, uit de CAKwanbetalersregeling krijgen Een budgetadviesgesprek aanbieden als een inwoner een Participatiewetuitkering aanvraagt. Continueren van afspraken met de bewindvoerders om klanten te laten uitstromen uit bewind en te laten instromen in BooM. Stimuleren van vindplaatsen waar mensen elkaar fysiek ontmoeten. Ambtelijke deelname vanuit team Minima aan de Buurtplaatsen vergroten

Tijdpad 2025 - 2028

Jaarlijks subsidiëren van Fonds Urgente Noden

2025 - 2028

2025 - 2028

2025 - 2026 2025 2025 - 2026 2025 - 2028 2025 - 2028 2025 - 2028 2025 - 2026

Kinderen en Een steuntje in de rug hebben Ook hier geldt dat als hun ouders een steuntje in de rug ervaren, dit voor de kinderen thuis ook het welbevinden kan vergroten.

41

https://urgentenodenhaarlem.nl

46

8. Schuldenzorgvrij zijn

Wat verstaan we onder schuldenzorgvrij zijn? De stress veroorzaakt door de geldzorgen en schulden is weggenomen door het inzetten van instrumenten van schulddienstverlening. De afbetaling van de schulden is geregeld en vindt maandelijks volgens afspraak plaats. Er is weer lucht en daardoor kunnen Haarlemmers weer vooruitkijken en meedoen. Er zijn dan geen zorgen meer over de schulden. Context Geldzorgen en schulden hebben een grote impact op het leven van inwoners en veroorzaken stress. Inwoners met schulden komen vaak in een vicieuze cirkel terecht. De problemen worden steeds groter en het wordt steeds moeilijker om de situatie te doorbreken en hulp te zoeken. Haarlem vindt het belangrijk om inwoners zo snel mogelijk te bereiken en te helpen. Hierbij wordt ingezet op maatwerk, omdat de invloed van life-events voor iedereen anders is. We kijken bij schuldenzorgvrij naar de totale hulpvraag en sluiten aan bij de leefwereld van de inwoner. Wanneer inwoners schuldenzorgvrij zijn, is de stress weggenomen door bijvoorbeeld gesprekken met een budgetcoach, inzet van een saneringskrediet of betalingsafspraken met schuldeisers. De afbetaling van de schulden is geregeld en vindt maandelijks volgens afspraak plaats. Er is weer lucht en daardoor kunnen Haarlemmers weer vooruitkijken en meedoen en weer de regie over hun leven krijgen.

Wat willen we bereiken? De financiële bestaanszekerheid van Haarlemmers wordt bevorderd doordat we onze beleidsinstrumenten effectief inzetten. We willen bereiken dat inwoners met schulden bekend zijn met de ondersteuning die we kunnen bieden en hier gebruik van maken. En we willen bereiken dat we met onze dienstverlening en nieuwe instrumenten Haarlemmers ook sneller kunnen helpen. Het beoogde effect is dat onze inwoners met schulden geen stress meer hebben over geldzorgen, tijdig bereikt en geholpen worden en dat zij schuldenzorgvrij zijn.

47

Wat gaan we doen? De ondersteuning is afhankelijk van de mate waarin een inwoner te maken heeft met geldzorgen. Niet elke inwoner is in staat eigen verantwoordelijkheid te nemen of te dragen en niet elk traject is geschikt voor iedere doelgroep. De vorm van de problematiek is breed; van zorgen om geld en betalingsachterstanden tot aan problematische schulden waar de inwoner zonder professionele hulp niet uit kan komen. Onze dienstverlening is door de jaren heen verbreed en richt zich vooral op het vroegtijdiger hulp aanbieden. Waar dat met eenvoudige hulp kan, bieden we lichte ondersteuning. Wanneer een Haarlemmer zich met complexe, problematische schulden meldt, vraagt dit om intensieve en langdurige ondersteuning. Met andere woorden, onze dienstverlening is licht waar het kan en zwaar waar het moet. Bij elke hulpvraag zoeken we naar een passende oplossing. Dat begint al bij de inloopspreekuren van de wijkteams. Zij helpen waar mogelijk direct als inwoners met geldzorgen even het overzicht kwijt zijn. Is meer nodig, dan komt de budgetcoach in beeld. Samen wordt het budgetplaatje gemaakt en de budgetcoach kijkt of de inwoner ergens geld heeft laten liggen en of er schulden zijn die met betalingsregeling op te lossen zijn. Bij iedere hulpvraag over geldzorgen wordt samen gekeken of een vorm van inkomensbeheer – tijdelijk – nodig is.

De beleidsinstrumenten van Schulddienstverlening Een overzicht van alle beleidsinstrumenten die wij als gemeentelijke schulddienstverlener kunnen inzetten is in lijn met hetgeen de bracheorganisatie NVVK voorschrijft. Voor alle onderdelen heeft de NVVK-modules ontwikkeld. In de gemeentelijke software zijn om hier volledig aan te voldoen de nodige aanpassingen doorgevoerd. Momenteel worden de werkprocessen naar de recente ontwikkelingen herschreven. Beleid betreffende integrale schuldhulpverlening De begrippen Schuldhulpverlening en Schulddienstverlening worden vaak door elkaar gehaald. Schuldhulpverlening is de wettelijke term vanuit de Wgs voor het ondersteunen bij het vinden van een adequate oplossing voor het aflossen van schulden. Schulddienstverlening is het brede scala aan instrumenten dat wij kunnen inzetten, zoals preventie en voorlichting, budgetcoaching, extra ondersteuning door maatschappelijke partners en verwijzing naar wettelijke schuldsanering. Haarlem kiest ervoor om integrale schuldhulpverlening aan te bieden. Dit betekent alle onderdelen van schulddienstverlening én nauwe samenwerking met maatschappelijke organisaties in de stad. Hierbij wordt ingezet op brede ondersteuning voor alle inwoners die geldzorgen of schulden hebben.

Nieuwe definitie problematische schuld Met de verkorting van de aflostermijn van een schuldregeling van 36 naar 18 maanden in 2023, is landelijk nagedacht of de definitie van een problematische schuld moest worden herzien. Landelijk is besloten dat de definitie van een problematische schuld wordt gebruikt, die ook gebruikt wordt in de Faillissementswet42 en de Wsnp. Hiermee blijft de periode van 36 maanden gehandhaafd. De definitie luidt nu: ‘Een schuld is problematisch wanneer te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen.’ Het gaat dan om een situatie waarin niet binnen 36 maanden alle opeisbare vorderingen betaald kunnen worden. Haarlem hanteert deze landelijke definitie. Als op basis van genoemde definitie sprake is van problematische schulden, is de aflossingstermijn in de schuldregeling 18 maanden. Begeleiding en voorstel zonder afloscapaciteit Het komt regelmatig voor dat inwoners geen ruimte in hun budget hebben om een afbetalingsregeling af te spreken met schuldeisers. In de nieuwe landelijke afspraken wordt hier rekening mee gehouden en zullen schuldeisers dus soms een zogeheten voorstel zonder 42

Faillissementswet 48

afloscapaciteit ontvangen. Zo krijgen schuldeisers een aanbod tegen € 0,- waarmee gevraagd wordt de schuld kwijt te schelden. Zij krijgen wel de toezegging dat aan een schuldregeling passende begeleiding verbonden wordt als voorwaarde voor de geboden hulp. Voorwaarde hierbij is dat de inwoner de begeleiding, zoals budgetbeheer die wordt aangeboden accepteert. Betalingsregeling als instrument Sinds 2021 maakt Haarlem gebruik van de systeemmodule ‘de Betalingsregeling’. Als een inwoner een schuld niet in één keer terugbetalen, kan bij de gemeente een betalingsregeling aangevraagd worden. Het treffen van een betalingsregeling begint bij het in kaart brengen van de financiële situatie en de draagkracht. Een budgetcoach of een consulent schulddienstverlening kan op basis van het verkregen overzicht onderhandelen met de schuldeiser(s) en een realiseerbare betalingsregeling treffen voor een haalbare periode van maximaal 36 maanden. Deze termijn is ongewijzigd, terwijl de termijn waarin een schuldregeling wordt terugbetaald, is gehalveerd. Indien nodig wordt budgetcoaching en een vorm van inkomensbeheer aangeboden. De bedoeling is dat er volledig (100%) terugbetaald wordt in het afgesproken aantal termijnen. Mocht het schuldenpakket toch groter blijken te zijn, dan zal een consulent schulddienstverlening de inwoner begeleiden bij het opzetten van de minnelijke schuldregeling.