2 Bijlage 1 Geactualiseerde integrale beleidsvisie aanpak van armoede en schulden Haarlem 2025-2028

In Haarlem meer kans voor financieel kwetsbaren Geactualiseerde integrale beleidsvisie aanpak van armoede en schulden op Armoede en Schulden

December 2024 Marjan Beneker & Corinne Visser Gemeente Haarlem Afdeling Schulden-Minima-Sociale Recherche

2

Voorwoord wethouder Diana van Loenen Armoede, geldzorgen en schulden zijn onderdeel van onze samenleving en hebben een grote impact op het leven van mensen. Mensen die leven in een situatie van armoede en geldzorgen komen vaker in een vicieuze cirkel terecht. De problemen worden steeds groter en het wordt steeds moeilijker om de situatie te doorbreken. Doordat armoede en geldzorgen leiden tot langdurige stress heeft dat een negatief effect op het functioneren. Terwijl deelname aan de samenleving des te belangrijker is. Recent is er landelijk een nieuwe rekenmethode gekomen die bepaalt waar de armoedegrens ligt. Volgens die nieuwe definitie kunnen veel meer mensen rondkomen dan van het aantal waar wij in Haarlem van uitgaan. Armoede los je op door ervoor te zorgen dat mensen meer te besteden hebben en door hun geldzorgen en schulden weg te nemen. Een integrale aanpak van armoede en schulden is belangrijk. Onze partners, zoals Buurts, werkgevers en HATKA hebben wij daar hard bij nodig. Ook de gemeenteraad vindt het aanpakken van armoede en schulden een belangrijk onderwerp. Ik ben er dan ook trots op dat we met de raad en onze partners aan de slag zijn gegaan met het A-dossier ‘’Aanpak Kinderarmoede’’.

Deze aanpak zorgt ervoor dat beleid niet vanuit de gemeente alleen wordt bepaald, maar flink gevoed wordt met inzichten en ervaringen uit de stad, Gezamenlijk pakken we de oorzaken van armoede en schulden aan, zodat er meer gebeurt dan het bestrijden van symptomen. Alle Haarlemmers moeten in staat zijn om mee te doen aan de samenleving. Veel elementen uit ons bestaande beleid werken goed en zijn nog steeds actueel. We blijven deze voorzieningen ook de komende jaren aanbieden aan Haarlemmers. Denk hierbij aan de HaarlemPas, schoolkostenregeling, fietsen en laptops voor scholieren, tegemoetkoming in de zorgkosten, inzet van preventie & nazorg, vroegsignalering en de aanpak van problematische schulden. In de komende periode leggen we extra nadruk op het bereiken van onze inwoners en bieden hen meer kans op ‘grip op geld’. We blijven ons de komende jaren inzetten om alle Haarlemmers te laten rondkomen en meedoen. Als het even tegen zit kunnen Haarlemmers die dat nodig hebben terecht bij de gemeente. Met de ondersteuning en regelingen die we kunnen bieden willen we armoede en geldzorgen onder Haarlemmers en Haarlemse kinderen voorkomen. Met als doel meer kans voor financieel kwetsbaren.

Diana van Loenen, Wethouder Sociale Zaken

3

Inhoudsopgave Inleiding ........................................................................................................................................................... 6 Continueren huidige beleid ............................................................................................................................... 6 In gesprek met de stad en de Participatieraad ................................................................................................. 7 Aanpak Kinderarmoede in Haarlem.................................................................................................................. 7 Accenten voor de komende beleidsperiode ...................................................................................................... 8 Herstel Kinderopvangtoeslagaffaire ................................................................................................................. 8 Leeswijzer ........................................................................................................................................................... 9 1.

Wanneer spreken we van armoede en schulden? ................................................................................. 10 Wat verstaan we onder armoede? ................................................................................................................. 10 Wat verstaan we onder geldzorgen en problematische schulden? ............................................................... 13

2. Visie en kansencirkel Grip op geld .............................................................................................................. 15 Visie .................................................................................................................................................................. 15 Kansencirkel Grip op geld ................................................................................................................................ 16 HaarlemPas als basis voor het minimabeleid ................................................................................................. 17 Alliantie Kinderarmoede ................................................................................................................................. 18 Vakmanschap in schulddienstverlening .......................................................................................................... 18 3. Grip op geld ................................................................................................................................................ 20 Wat verstaan we onder grip op geld? ............................................................................................................ 20 Wat willen we bereiken? .................................................................................................................................

21 Wat gaan we doen?......................................................................................................................................... 21 Accenten voor de komende periode ................................................................................................................ 23 Armoedeval en Mimimaregelingen ................................................................................................................ 25 Integraal communicatieproject ....................................................................................................................... 26 Acties komende beleidsperiode voor Grip op geld ......................................................................................... 27 Kinderen en Grip op geld ................................................................................................................................. 28 4. Rond kunnen komen .................................................................................................................................. 29 Wat verstaan we onder rondkomen? ............................................................................................................. 29 Wat willen we bereiken? .................................................................................................................................

29 Wat gaan we doen?......................................................................................................................................... 30 Acties komende beleidsperiode voor Rond kunnen komen ........................................................................... 32 Kinderen en Rond kunnen komen ................................................................................................................... 32 5. Meedoen met weinig geld .......................................................................................................................... 33 Wat verstaan we onder meedoen? ................................................................................................................. 33 Wat willen we bereiken? ................................................................................................................................. 33 Wat gaan we doen?......................................................................................................................................... 34

4

Acties komende beleidsperiode voor Meedoen met weinig geld .................................................................. 34 Kinderen en Meedoen met weinig geld .......................................................................................................... 34 6. Opgroeien zonder geldzorgen .................................................................................................................... 35 Wat verstaan we onder opgroeien zonder geldzorgen? ................................................................................ 35 Wat willen we bereiken? ................................................................................................................................. 37 Wat gaan we doen?......................................................................................................................................... 37 Accent voor de komende periode: A-dossier Aanpak Kinderarmoede .......................................................... 37 Acties komende beleidsperiode voor Kinderen en opgroeien zonder geldzorgen ......................................... 40 Kinderen en opgroeien zonder geldzorgen ..................................................................................................... 41 7.

Een steuntje in de rug hebben .................................................................................................................... 42 Wat verstaan we onder een steuntje in de rug hebben? ............................................................................... 42 Wat willen we bereiken? ................................................................................................................................. 43 Wat gaan we doen?......................................................................................................................................... 43 Acties komende beleidsperiode voor een steuntje in de rug hebben ............................................................ 46 Kinderen en Een steuntje in de rug hebben .................................................................................................... 46 8. Schuldenzorgvrij zijn .................................................................................................................................. 47 Wat verstaan we onder schuldenzorgvrij zijn? ............................................................................................... 47 Wat willen we bereiken? .................................................................................................................................

47 Wat gaan we doen?......................................................................................................................................... 48 De beleidsinstrumenten van Schulddienstverlening ...................................................................................... 48 Accent voor de komende periode .................................................................................................................... 51 Acties komende beleidsperiode voor schuldenzorgvrij zijn ............................................................................ 53 Kinderen en Schuldenzorgvrij zijn ................................................................................................................... 53 9. Op weg naar een nieuwe toekomst ............................................................................................................ 54 Wat verstaan we onder op weg naar een nieuwe toekomst? ....................................................................... 54 Wat willen we bereiken? ................................................................................................................................. 54 Wat gaan we doen?.........................................................................................................................................

55 Acties komende beleidsperiode voor Op weg naar een nieuwe toekomst .................................................... 56 Kinderen en Op weg naar een nieuwe toekomst............................................................................................ 56 10. Sturing, monitoring en financiën .............................................................................................................. 57 Sturing en monitoring...................................................................................................................................... 57 Financiën .......................................................................................................................................................... 58 Afkortingen .................................................................................................................................................... 59 Bijlagen .......................................................................................................................................................... 60 Bijlage 1: Terugkoppeling van de werksessies Geldzaken en Geldzorgen ........................................................ 60 Bijlage 2 Overzicht van alle minimaregelingen ................................................................................................

63 Bijlage 3: Overzicht selectie maatregelen A-dossier......................................................................................... 66

5

Inleiding

Voor u ligt de geactualiseerde integrale beleidsvisie ‘In Haarlem meer kans voor financieel kwetsbaren’ voor de periode van 2025-2028. De gemeente is vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verplicht iedere vier jaar haar beleid te evalueren en de hoofdzaken van het schuldenbeleid vast te stellen. Daarnaast heeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van het minimabeleid. Haarlem doet dit in de vorm van deze beleidsvisie. We beschrijven hierin hoe we de komende jaren aandacht geven aan het hebben van geldzorgen en het voorkomen en bestrijden van armoede en schulden. In 2020 heeft de gemeenteraad van Haarlem de beleidsvisie ‘In Haarlem meer kans voor financieel kwetsbaren’ vastgesteld. De ambities en uitgangspunten die we hierin hebben benoemd, zijn nog steeds actueel. De beleidsvisie is in de loop van 2024 geëvalueerd en de evaluaties1 zijn met de raad gedeeld en besproken in de commissie Samenleving.

Continueren huidige beleid De evaluaties van het minimabeleid en van schulddienstverlening tonen aan dat het huidige beleid doelmatig en effectief is en bevestigen dat de gemeente de kansen op Grip op geld vergroot voor financieel kwetsbare Haarlemmers. Om deze redenen continueert het college het integrale beleid op basis van de kansencirkel Grip op Geld. De doelen en indicatoren uit Programma 3 beleidsveld 3.2 Inkomen en beleidsveld 3.3 Schulden worden dan ook de komende jaren gecontinueerd2. Bij de start van de nieuwe beleidsperiode is een aantal beleidsregels van het Minimabeleid geactualiseerd, te weten: ▪ Maatschappelijk participatie schoolgaande kinderen; ▪ Huiswerkbegeleiding en Bijles; ▪ Individuele Inkomenstoeslag Haarlem; ▪ Gratis ID-kaart; ▪ Tegemoetkoming bij ziekte of handicap. De door de raad vastgestelde Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Haarlem3 en de Beleidsregel Schuldhulpverlening Haarlem 20244 blijven onverminderd van kracht. De verordening individuele inkomenstoeslag wordt technisch aangepast. De verhoging van de inkomensgrens naar 130% is wel direct uitgevoerd per 1 januari 2023 en wordt nu ook verwerkt in de betreffende verordening.

1 Haarlem Notubiz commissie Samenleving 4 juli 2024: Evaluatie Minimabeleid en Haarlem Notubiz commissie Samenleving

19 september 2024: Evaluatie beleid Schulddienstverlening 2 https://gemeentebestuur-haarlem.notubiz.nl/dossiers/63662 3 Gemeenteraad Haarlem 17 december 2020; punt 9 4 Commissie Samenleving Haarlem 23 mei 2024; agenda punt 1.5

6

In gesprek met de stad en de Participatieraad Haarlem heeft met Buurts, de Haarlemse Alliantie Tegen Kinderarmoede (HATKA) en overige organisaties in de stad de evaluaties gedeeld en gesproken over hun wensen voor het actualiseren van het beleid. Zij hebben een aantal aanbevelingen gedaan per thema. Te weten: • Bij ‘Kansen voor kinderen’ wordt meer aandacht gevraagd voor het oppakken van de signalen vanuit scholen, CJG, wijkteams en (partners van) Buurts; • Bij ‘Bereik van inwoners met schulden en geldzorgen’ zijn als belangrijkste punten genoemd: o Dat de samenwerking met Buurts wordt geïntensiveerd. En dit specifiek voor inwoners die niet door de overheid geholpen willen worden; o Om buiten kantoortijden informatie en advies aan te bieden (avond-spreekuren); o Dat er aandacht is voor taalgebruik met name in brieven en beschikkingen rekening houdend met laaggeletterdheid en LVB; o Aandacht voor het geven van informatie aan (grote) lokale werkgevers over minimabeleid en aanpak armoede en geldzorgen. • Bij 'Bereik van inwoners met de minimaregelingen’ werd belang van de inzet van meer brugfunctionarissen op school genoemd en het opzetten van meer integrale Buurtplaatsen; • Bij ‘Aanpak schulden’ wordt aandacht gevraagd voor stress- en cultuursensitief werken. De Participatieraad is gevraagd advies uit te brengen op de actualisering van het beleid armoede en schulden.

De Participatieraad heeft een aantal opmerkingen en adviezen gegeven. De adviezen zijn: - Stuur iedere Haarlemse inwoner die 18 wordt een “welkom volwassene’’ pakket - Zorg dat kennis van deskundigen in wijkteams up-to-date blijft; - Biedt informatie op A1 niveau aan en vertaal teksten in de meest gebruikte talen; - Onderzoek de mogelijkheid om inwoners die net boven de inkomensgrens van de HaarlemPas zitten deels gebruik te laten maken van regelingen; - Pas de regeling huiswerkbegeleiding zo aan dat kinderen meerdere jaren van deze regeling gebruik kunnen maken. Het college heeft in haar reactie op het advies van de Participatieraad waardering uitgesproken over het feit dat de Participatieraad meedenkt om het geactualiseerde beleid Armoede en Schulden mee vorm te geven. Het college neemt de adviezen zoveel mogelijk over en voor een paar adviezen geldt dat de gemeente dit al doet.

Aanpak Kinderarmoede in Haarlem In de beleidsvisie 2020-2024 was het bestrijden van Kinderarmoede al als speerpunt van het beleid opgenomen. Kinderen moeten de kans krijgen om zonder geldzorgen op te groeien. Het aanpakken van kinderarmoede vraagt om een intensievere samenwerking gericht op het bereiken van ouders en kinderen die nog niet in beeld zijn of meer ondersteuning nodig hebben. Het college zet dan ook nog steeds in op het in de volle breedte versterken van het netwerk in samenwerking met HATKA en de samenwerking tussen de gemeentelijke domeinen. In 2021 is de Haarlemse Alliantie Tegen Kinderarmoede (HATKA) opgericht en ontvangt jaarlijks subsidie van de gemeente Haarlem. HATKA5 heeft de afgelopen jaren een groot netwerk opgebouwd in Haarlem. Inmiddels zijn 37 partners aangesloten. De gemeente Haarlem is zelf ook één van de deelnemende partners. Deelnemende partners vinden elkaar steeds beter en ook steeds meer kinderen worden geholpen. HATKA deelt activiteitenkalenders en organiseert bijeenkomsten.

5 Hatka – Haarlemse Alliantie tegen Kinderarmoede

7

In 2024 heeft de Haarlemse gemeenteraad het bestrijden van kinderarmoede tot A-dossier benoemd en is hiermee actief aan de slag gegaan. Dat heeft geleid tot het Raadsbesluit A-dossier6 waarin als doelstellingen benoemd staan: - Gelijke kansen voor kinderen - Ondersteuning en versterken van de gezinnen - Toegankelijkheid van de gemeentelijke diensten en voorzieningen met regie over afstemming en ondersteuning - Een gezonde ontwikkeling op de lange termijn De raad heeft voor deze doelstellingen aan het college kaders meegegeven en een selectie van maatregelen genomen die deze ontwikkeling bevorderen.7 Hierover meer in hoofdstuk 6 Opgroeien zonder geldzorgen.

Accenten voor de komende beleidsperiode We continueren het beleid en actualiseert deze in de beleidsvisie ‘In Haarlem meer kans voor financieel kwetsbaren’ die nu voor ligt. In dit plan zijn accenten toegevoegd. De meeste accenten worden uitgewerkt in hoofdstuk 4 Grip op Geld. De Aanpak Kinderarmoede staat in het hoofdstuk 6. Toelichting op de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening staat in hoofdstuk 8. Haarlem gaat met de nieuwe accenten aan de slag, te weten: - Het verhogen van het bereik van huishoudens met een laag inkomen en/of geldzorgen; - Het onderzoeken van mogelijke vereenvoudiging, van het aanvragen van voorzieningen c.q. ambtshalve toekennen van aanvragen voor minimaregelingen; - Het verder invulling geven aan de landelijke Basisdienstverlening schuldhulpverlening met als doel overal schuldhulp van hoge kwaliteit8; - Het uitvoering geven aan de door de raad geselecteerde maatregelen in lijn met de kaders van het Raadsbesluit A-dossier9 Kinderarmoede; - Het realiseren van een aanpak voor financieel kwetsbare jongeren in de leeftijd van 16 - 27 jaar met focus op de overgangsfase 18- / 18+.

Herstel Kinderopvangtoeslagaffaire Vanaf 2021 hebben gemeenten een intensieve taak gekregen in de hersteloperatie voor ouders die zich als gedupeerden Kinderopvangtoeslag hebben gemeld. In Haarlem is destijds besloten deze taak onder te brengen bij Schulddienstverlening. De Brede ondersteuning10 die gemeenten mogen bieden is gericht op het kunnen maken van een nieuwe start en gaat verder dan de reguliere gemeentelijke taken. Het hulpteam van Haarlem biedt ondersteuning op vijf leefgebieden: wonen, werk, gezondheid, gezin en financiën. De ondersteuning kan worden gedeclareerd bij het Rijk. In totaal hebben 516 Haarlemse ouders zich gemeld bij de Uitvoeringsorganisatie Hersteloperatie Toeslagen. Sinds 2023 komen ook de ex-partners en betrokken kinderen in aanmerking voor compensatie en de Brede Ondersteuning. Zij moeten zich wel zelf melden bij de gemeente voor verdere hulp. Hoewel het vanaf 2024 niet meer mogelijk is voor ouders zich als gedupeerde te melden bij de Belastingdienst, gaat de Hersteloperatie en daarmee ook de ondersteuning in Haarlem

6 haarlem Notubiz vastgesteld Raadsvoorstel 18 juli 2024 7 Haarlem Notubiz A-dossier Advies HATKA 12 juli 2024 8 Basisdienstverlening schuldhulpverlening in iedere gemeente | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl 9 Gemeentebestuur-Haarlem Notubiz A-dossier aanpak Kinderarmoede 10 https://vng.nl/sites/default/files/2021-05/09-bouwstenen-plan-van-aanpak-voor-gedupeerden.pdf

8

onverminderd door. Kinderen van gedupeerde ouders in de leeftijd van 16-39 jaar kunnen zich nog tot 1 mei 2025 melden voor verdere ondersteuning. Verwachting is dat de gemeentelijke brede ondersteuning in ieder geval zal doorlopen tot en met het jaar 2027, omdat de Belastingdienst van veel ouders nog niet de definitieve toetsing heeft kunnen doen. Bovendien is de afgelopen periode gebleken dat waar inwoners eerder zeiden geen ondersteuning te willen, zij later toch contact opnamen voor hulp die wij dan bieden. Daarnaast ging en gaat het om intensief -en veelal- langdurig contact.

Leeswijzer Waar in deze beleidsvisie ‘we’ staat, wordt de gemeente Haarlem bedoeld. Beide benamingen worden door elkaar en afwisselend gebruikt. De beleidsvisie is als volgt opgebouwd: Het eerste hoofdstuk beschrijft wat we onder armoede en schulden verstaan en beschrijft de armoede- en schuldenproblematiek in Haarlem. In hoofdstuk twee beschrijven we onze visie op beleid en uitvoering. De inwoners van Haarlem staan hierin centraal. Om deze visie te realiseren voor onze inwoners in armoede en schulden maken we gebruik van de kansencirkel Grip op geld. In hoofdstukken drie tot en met negen werken we elk element van de kansencirkel Grip op geld uit: ▪ Wat verstaan we onder dit element? ▪ Wat willen we bereiken? ▪ Wat gaan we doen? Uiteraard is veel van wat we gaan doen hetzelfde als wat Haarlem de afgelopen jaren al deed. Het beleid en de uitvoering worden gecontinueerd. In de hoofdstukken wordt wel een totaalbeeld geschetst. De hoofdstukken over de kansencirkel Grip op geld worden afgesloten met een overzicht van alle acties voor de komende beleidsperiode. Omdat de focus op kinderarmoede een speerpunt is en blijft, sluiten we de hoofdstukken ook af met een overzicht van regelingen en voorzieningen die we voor kinderen al hebben of verder willen ontwikkelen. Als laatste gaat hoofdstuk 10 – beknopt – over Sturing, monitoring en financiën.

9

1. Wanneer spreken we van armoede en schulden?

Wat verstaan we onder armoede? Armoede is een complex verschijnsel en we zien armoede in samenhang met inkomen, opleidingsniveau, zelfredzaamheid, maatschappelijke participatie, arbeidsmarktperspectief, gezondheid en woon- en leefomgeving.

Doelgroep van het minimabeleid In het Coalitieprogramma Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad 2022-2026 is besloten de inkomensgrens voor het minimabeleid met ingang van 1 januari 2023 te verhogen van 120% naar 130% van de bijstandsnorm. De bron van het inkomen is niet relevant, of dit nu inkomen is uit werk in loondienst of als zelfstandige, verkregen uit pensioen, AOW of een uitkering. Maatstaf is de hoogte van het inkomen. Tot de doelgroep behoren ook de Haarlemmers in een minnelijk schuldbemiddelingstraject (Msnp) of het wettelijke traject schuldsanering (Wsnp). Nieuwe definitie armoede Voor het meten van armoede is een armoedegrens het gebruikelijke uitgangspunt. Is er minder te besteden dan die grens, dan wordt iemand als ‘arm’ beschouwd. Tot nu toe werd armoede in Nederland met verschillende grenzen gemeten, met verschillende definities en methodieken. Deze grenzen gingen gepaard met verschillende uitkomsten over armoede en dat leidde regelmatig tot onduidelijkheid in het publieke debat en bij beleid. Daarnaast bleven de methodes om armoede te meten gelijk, terwijl de samenleving veranderde. Vernieuwing was dan ook nodig. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBUD) en het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) hebben dan ook een nieuwe methode ontwikkeld om armoede in Nederland te meten.

Deze methode is half oktober 2024 gepubliceerd11. Er is nu één armoedegrens, die uitgaat van alle minimale levensbehoeften. Die biedt niet alleen ruimte voor het kunnen betalen van de vaste lasten en de boodschappen, maar ook voor sociale participatie, zoals het lidmaatschap van een vereniging, het ontvangen van bezoek of vakantie. Een methode waarin daarnaast meetelt of er spaargeld is of een ander bezit waarmee mensen snel en tijdelijk een te laag inkomen op kunnen vangen.

Bepalen van Armoedecijfers in Haarlem Met de nieuwe rekenmethode behoren in Haarlem 3,1% van de huishoudens tot de groep ‘armen’. Dit betreft circa 2.500 huishoudens. In 2023 werd in Haarlem aan 3.16412 inwoners een Participatiewet uitkering verstrekt. De nieuwe berekeningswijze van het aantal ‘armen’ in Haarlem komt daarmee lager uit dan het aantal huishoudens in onze stad met een inkomen op 100% van de bijstandsnorm.

11 Nieuwe meetmethode CBS, SCP en Nibud brengt armoede scherper in beeld | CBS

2. Bijlage 1 Jaarverslag & Jaarrekening - Gemeente Haarlem - 2023 12 2. Bijlage 1 Jaarverslag & Jaarrekening - Gemeente Haarlem - 2023 10

Bij de toetsing voor de HaarlemPas wordt rekening gehouden met een maximaal bedrag aan spaargeld c.q. vermogen13. De inkomensgrens voor het minimabeleid van 130% is gebaseerd op het (belastbaar)inkomen. Toeslagen van de Belastingdienst maken hier geen deel van uit. De nieuwe berekeningsmethode van het CBS houdt rekening met alle noodzakelijke kosten én alle bronnen van inkomen. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat inwoners alle beschikbare, landelijke regelingen, dus ook de toeslagen, daadwerkelijk ontvangen. Hierbij wordt gerekend met normbedragen voor vaste lasten. Uit de evaluatie van het minimabeleid blijkt dat lang niet iedereen alle gemeentelijke regelingen aanvraagt en dit blijkt ook uit de gesprekken met de budgetcoaches. Voor het vaststellen van het recht op de regelingen uit het minimabeleid en de HaarlemPas is de huidige methodiek van alleen het toetsen van het inkomen het meest eenvoudig voor inwoners om een beroep te kunnen doen op de gemeentelijke regelingen. De CBS-methode zou een compleet kasboek van inkomen en uitgaven vragen van inwoners. Bovendien blijkt bij het vergelijken van de methodieken dat de berekening van het CBS ongeveer vergelijkbaar is met een inkomensgrens van 100% van de bijstandsnorm. Deze twee methodes kunnen dus naast elkaar bestaan.

Haarlem handhaaft dan ook de huidige gemeentelijke rekenmethodiek voor het bepalen van de inkomensgrens van het minimabeleid op 130% van de bijstandsnorm. Hieronder de tabel vanuit het Onderzoeksrapport Evaluatie Minimabeleid van bureau Kwiz14 aangevuld met het aantal HaarlemPashouders voor 2023. Dit geeft beeld van de verdeling van huishoudens naar inkomen in onze stad. Op de volgende pagina, eveneens uit dit onderzoeksrapport, het totaalplaatje van Haarlem op vlak van onze inwoners met een inkomen tot 130%, de Minimamonitor Haarlem. Inkomen t.o.v. Wsm

2018

100% 115% 120% 130% 140% 150% Overige Inkomens Totaal

5.249 7.469 69.954 77.699

In beeld 2023

6,8% 9,7% 91,3% 100%

4.931

6,2%

8.433

10,5%

71.666 80.109

89,5% 100%

Schatting Doelgroep 2023 5.748

7,2%

7.721 9.394 10.695 12.039 68.070 80.109

9,7 11,7% 13,4% 15,1% 94,9% 100%

HaarlemPas huishoudens 2023

7.226

13 HaarlemPas | Gemeente Haarlem

14

Bijlage+1+Onderzoeksrapport+213a+onderzoek+evaluatie+minimabeleid 11

12

Wat verstaan we onder geldzorgen en problematische schulden? We spreken van geldzorgen wanneer inwoners meer geld uitgeven dan dat er geld binnenkomt. Dit kan leiden tot onrust en zorgen. Bij geldzorgen hoeft geen sprake te zijn van problematische schulden. Haarlemmers hebben risicovolle schulden wanneer zij één of meerdere rekeningen niet op tijd betalen, rood staan of een creditcard schuld hebben. Haarlemmers hebben problematische schulden wanneer zij zonder hulp de schulden niet binnen 36 maanden kunnen terugbetalen of herfinancieren, waardoor zij niet kunnen voldoen aan hun betalingsverplichtingen. Mensen die in een situatie van armoede en financiële problemen verkeren, komen vaak in een vicieuze cirkel terecht. De problemen worden steeds groter en het wordt steeds moeilijker om de situatie te doorbreken. Dit kan leiden tot een uitzichtloze situatie met veel stress. We weten dat financiële stress verlamt en dat alle aandacht uitgaat naar de zorg hoe je alle rekeningen moet betalen of dat je voor je kind geen boeken kunt kopen. Dit maakt dat je focust op problemen op de korte termijn en dat gaat vaak ten koste van het denken over lange termijnoplossingen. Ook wordt het steeds lastiger om mee te doen in de samenleving. Geldzorgen die niet tijdig opgelost worden kunnen leiden tot risicovolle en uiteindelijk tot problematische schulden.

Schulddienstverlening in Haarlem in beeld in 2023 Preventie en Voorlichting Gastlessen en cursus op scholen 155 lessen aan klassen VO en Mbo verzorgd

Budgetondersteuning op Maat (Boom) 190 budgetadviesgesprekken 371 inwoners in begeleiding 217 trajecten BooM afgerond

Adviesgesprekken Zzp’ers

177 Zzp’ers

Vroegsignalering in aantallen

2023

Ontvangen meldingen van vaste lasten partners

8202

Aantal inwoners bereikt

1750

Aantal inwoners geholpen met geldzorgen direct na melding

265

Opkopen van belemmerende schulden 11 huishoudens zijn geholpen vanuit het 023 Steunfonds voor een bedrag van € 15.085,97 Van 25 Haarlemse jongeren zijn de schulden afgekocht vanuit het NewFuture-fonds voor een bedrag van € 89.549,78 Kenmerken rondom schulden gemiddelde schuld: € 14.500 gemiddeld aantal schuldeisers: 10

13

Schulddienstverlening in aantallen Aanvragen

2023 628

Kennismakingsgesprekken

247

Schuldbemiddeling gestart

66

Schuldsanering gestart

41

Schuldregeling geslaagd

122

Leeftijdsverdeling inwoners schulddienstverlening < 26 jaar

Haarlem % 2%

26 – 45 jaar

42%

46 – 65 jaar

48%

> 65 jaar

8%

Gezinssamenstelling inwoners Schulddienstverlening Alleenstaand

Haarlem % 67%

Alleenstaand ouder

11%

Gezin zonder kinderen

11%

Gezin met kinderen

9%

Weduwe/ weduwnaar

2%

14

2. Visie en kansencirkel Grip op geld

Visie ‘Zorgen en stress over geld hebben een grote impact op mensen. Zelfstandig meedoen naar vermogen in de samenleving vinden we belangrijk, ook voor inwoners met een laag inkomen. We leggen hierbij in eerste instantie de nadruk op wat iemand zelf kan en benutten de eigen mogelijkheden. Wie dat niet zelfstandig lukt, ondersteunen we daarbij. We vormen het vangnet voor inwoners die financieel (dreigen) vast (te) lopen, we willen iedereen bereiken die hulp nodig heeft en waar het haalbaar is de springplank geven om zelfredzaam verder te gaan. We houden vast aan een integrale aanpak, omdat armoede, geldzorgen en schulden direct met elkaar verbonden zijn. We ondersteunen inwoners door middel van een dienstverlenende benadering met persoonlijk contact. Ongeacht waar het eerste klantcontact plaatsvindt, is er aandacht voor het hele gezin en de financiële situatie. Speerpunt is en blijft dat kinderen moeten kunnen meedoen op school en opgroeien zonder geldzorgen. We willen financiële problemen waar mogelijk voorkomen door er snel bij te zijn. Als er financiële problemen zijn, bieden we een passende oplossing met perspectief op duurzame financiële redzaamheid. We kijken daarbij breed en hebben aandacht voor betalingsachterstanden, stress veroorzaakt door geldzorgen, problematische schulden en zorgmijding.

Het leveren van maatwerk vinden we belangrijk en soms zoeken we de oplossing buiten de ‘normale’ paden om zo tot een goede oplossing te komen. We blijven de dienstverlening verder ontwikkelen om uitvoering te geven aan het uitgangspunt ‘van zwaar naar licht’ en houden oog voor kwaliteitsverbeteringen. We maken ook gebruik van ervaringskennis en feedback van inwoners. We zetten ons in voor verbetering van wet- en regelgeving op het gebied van armoede en schulden via onze contacten in de G40, de NVVK, het Ministerie van Sociale Zaken, de VNG en Divosa. We doen dit samen met onze organisaties in de stad en zorgen er met elkaar voor dat inwoners snel passende ondersteuning krijgen.’ De gemeente is vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verplicht om haar inwoners met schulden te helpen. Daarnaast heeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van het minimabeleid. De gemeente heeft echter een ruime beleidsvrijheid in hoe zij haar minimabeleid vorm wil geven. We geven maximale en integrale invulling aan de beleidsvrijheid die we hebben voor zowel schulddienstverlening als voor minimabeleid.

Onze succesfactoren hierbij zijn: ✓ We tonen lef en eigenaarschap en geven en krijgen ruimte voor initiatieven en innovatie; ✓ We bepalen samen met de inwoner wat nodig is om de situatie te verbeteren; ✓ We zijn een betrouwbare gesprekspartner voor onze inwoners, partners en bestuur; ✓ We zijn open, betrokken en gedreven en we leveren maatwerk; ✓ We gaan met elkaar om op basis van vertrouwen; ✓ We werken optimaal samen binnen het sociaal domein (intern én extern); ✓ We communiceren duidelijk richting inwoners, partners, raad en bestuur; ✓ We hanteren efficiënte werkprocessen; we leveren onze diensten snel en op eenvoudige wijze; ✓ We hebben en houden grip door sturing; ✓ We investeren in vakmanschap en maken gebruik van ervaringskennis; ✓ We geven concrete invulling aan de acties van de beleidsvisie van Haarlem. 15

Deze geactualiseerde beleidsvisie gaat over de manier waarop de gemeente Haarlem hier invulling aan geeft, wat we willen bereiken en waarop we gaan sturen. We beschrijven onze visie als kern van ons beleid. De inwoners van Haarlem staan hierin centraal. We houden vast aan de kansencirkel Grip op geld en beschrijven aan de hand van zes kansen hoe we onze visie continueren, wat onze aanpak is en hoe we dit gaan meten. Wanneer de kaders uit deze beleidsvisie zijn vastgesteld, gaan we door op de ingeslagen weg en aan de slag met de uitvoering van de accenten. Regelmatig bekijken we wat er nodig is om onze doelen en ambities te behalen en we passen aan waar dit nodig blijkt te zijn.

Uitgangspunten voor de uitvoering De uitgangspunten voor het uitvoeren van ons integrale beleid zijn: ▪ De inwoner is en blijft verantwoordelijk voor zijn financiële problemen; ▪ De inzet van het beleid voor minima en schulddienstverlening draagt bij aan participatie in de samenleving; ▪ Zoveel mogelijk Haarlemmers met geldzorgen worden geholpen en we hebben een drempelloze toegang; ▪ Geen wachtlijsten; ▪ De afhandelingstermijn van de aanvragen voor de minimaregelingen zijn zo kort mogelijk; ▪ Onze dienstverlening past in een integrale hulpverlening aan de klant; ▪ Inwoners in een crisissituatie worden met prioriteit geholpen.

Kansencirkel Grip op geld Om onze visie voor inwoners in armoede en schulden te realiseren, maken we gebruik van de kansencirkel Grip op geld. De kansencirkel Grip op geld bestaat uit zes elementen en met deze elementen bieden we Haarlemmers meer kans op een financieel zeker bestaan en de kans om naar vermogen mee te doen in de Haarlemse samenleving. Elk element licht een aspect toe van ons beleid voor minima en schulddienstverlening. De kern in de kansencirkel draait om ‘Grip op geld’. In de volgende hoofdstukken beschrijven we ieder element uit de kansencirkel Grip op geld, wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen.

16

HaarlemPas als basis voor het minimabeleid De HaarlemPas is en blijft dé basis van het Haarlemse minimabeleid. Deze pas wordt aan alle Haarlemmers verstrekt die een inkomen hebben tot 130% van de bijstandsnorm en voldoen aan de vermogenstoets. Vanaf de nieuwe beleidsperiode wordt de HaarlemPas ook verstrekt aan inwonende kinderen van 0 tot 4 jaar waar dit tot en met 2024 van 4 tot en met 17 jaar was. De HaarlemPas wordt zoveel mogelijk ambtshalve verstrekt aan inwoners die: ▪ een uitkering ontvangen op grond van de Participatiewet, IOAW en IOAZ; ▪ een onvolledige AOW en een aanvulling (AIO) van de Sociale Verzekeringsbank ontvangen; ▪ kwijtschelding ontvangen van de gemeentelijke belastingen via Cocensus; ▪ een toekenning krijgen van een aantal kostensoorten bijzondere bijstand ▪ een minimaregeling krijgen toegekend als zij de HaarlemPas nog niet hebben aangevraagd; ▪ na een draagkrachtberekening in aanmerking komen voor een gedeeltelijke geldelijke vergoeding van een minimaregeling of bijzondere bijstand; ▪ een schuldbemiddelingstraject (Msnp) dan wel het wettelijk saneringstraject (Wsnp) starten. Voor een HaarlemPashouder die meer gaat verdienen in het kalenderjaar, blijft het recht op de HaarlemPas en de erbij horende regelgingen toch bestaan voor dat jaar. Organisaties in de stad maken gebruik van de pas om hun doelgroep te bepalen. Dit maakt hun werk eenvoudiger.

Door de HaarlemPas hebben we goed in beeld hoeveel en welke inwoners een laag inkomen en ondersteuning nodig hebben. Dat willen we vasthouden en uitbouwen.

Bevoegdheid om inwoners gericht te informeren over regelingen Het kabinet wil eenvoudigere en betere inkomensondersteuning en gaat de sociale zekerheid, toeslagen, inkomstenbelasting en gemeentelijke regelingen de komende jaren hervormen. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft hierover een brief gestuurd aan de Tweede Kamer15. Gemeenten, UWV en SVB krijgen de bevoegdheid om, met verwerking van persoonsgegevens, mensen gericht te laten weten welke tegemoetkoming ze kunnen krijgen. En om vervolgens de aanvragen makkelijk mogelijk te maken. Het wetsvoorstel van de Wet proactieve dienstverlening16 gaat nog in 2024 naar de Raad van State voor advies en wordt naar verwachting begin 2025 bij de Tweede Kamer ingediend.

15 16

Hervormingsagenda Inkomensondersteuning_SZW_Brief aan Tweede Kamer_19-11-2024 Overheid.nl | Consultatie Wet proactieve dienstverlening SZW 17

Alliantie Kinderarmoede De Alliantie Kinderarmoede Nederland heeft als doel dat er in 2030 geen kinderen meer de dupe moeten zijn van armoede en dat er geen gezinnen in armoede meer bij komen. De Alliantie hanteert hierbij een verandertheorie met drie dimensies. HATKA heeft deze dimensies gedeeld met de gemeente en de raad. Haarlem neemt de drie dimensies van de verandertheorie van de Alliantie Kinderarmoede Nederland over: -

Verzachten: van de persoonlijke omstandigheden en financiële nood onder ouder en kind; Versterken: van de maatschappelijke positie van ouder en kind; Veranderen: van de systemen en (ongeschreven) regels.

Vakmanschap in schulddienstverlening Haarlem werkt voortdurend aan de verdere professionalisering van schulddienstverlening zodat zoveel mogelijk Haarlemmers met geldzorgen en schulden zo goed mogelijk geholpen worden. Dit gebeurt door middel van kennisontwikkeling, innoveren in schuldhulpverlening, procesverbetering en door training van medewerkers. Haarlem is lid van de NVVK, de branchevereniging voor Schulddienstverlening en Kredietbanken en werkt volgens de kwaliteitseisen en gedragscode van de NVVK. Als lid van de branchevereniging NVVK wordt Haarlem als schulddienstverlener voor alle gemeenten van Zuid-Kennemerland elke drie jaar getoetst aan het Toetsingskader van de NVVK. In 2023 is Haarlem positief door deze audit heen gekomen. In deze audit wordt steeds meer gekeken waar de organisatie staat en waar verdere mogelijkheden ter verbetering liggen.

Kwaliteitskader NVVK

18

De komende periode zal hernieuwd aandacht worden besteed aan het stress-sensitief werken en het bewust worden wat de invloed is op het doen-vermogen van inwoners met geldzorgen. Ook geeft Haarlem actief vorm aan de onderdelen van de landelijk ontwikkelde NVVK-belofte. In deze belofte staat de inwoner met schulden centraal en draait het om zes doelen.

19

3. Grip op geld

Wat verstaan we onder grip op geld? Grip op geld draait om rondkomen, kunnen meedoen en waar nodig ondersteund te worden om dit te realiseren. Het gaat dus om financiële bestaanszekerheid. Grip op geld is het totale beleid van aanpak armoede en schulden. Haarlem wil deze bevorderen door het huidige beleid Grip op geld te continueren en door een aantal accenten daaraan toe te voegen; te weten: - Het verhogen van het bereik van huishoudens met een laag inkomen en/of geldzorgen; - Het onderzoeken van mogelijke vereenvoudiging, van het aanvragen van voorzieningen c.q. ambtshalve toekennen van aanvragen voor minimaregelingen; - Het verder invulling geven aan de landelijke Basisdienstverlening schuldhulpverlening met als doel overal schuldhulp van hoge kwaliteit17; - Het uitvoering geven aan de door de raad geselecteerde maatregelen in lijn met de kaders van het Raadsbesluit A-dossier18 Kinderarmoede; - Het realiseren van een aanpak voor financieel kwetsbare jongeren in de leeftijd van 16 - 27 jaar met focus op de overgangsfase 18- / 18+. Samenwerking met Buurts, HATKA en de organisaties in de stad is hierbij noodzakelijk waarbij iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid en expertise heeft. Preventie van geldzorgen en schulden Voorkomen is beter dan genezen, maar als voorkomen niet lukt, dan zijn we er graag vroeg bij. Inwoners met geldzorgen of schulden trekken vaak laat aan de bel.

Onderzoek wijst uit dat dit in veel gevallen pas vijf jaar na het ontstaan van de eerste betalingsachterstanden gebeurt. Inwoners 17 Basisdienstverlening schuldhulpverlening in iedere gemeente | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl 18 Gemeentebestuur-Haarlem Notubiz A-dossier aanpak Kinderarmoede

20

vermijden het vragen van hulp vaak uit schaamte of ze weten de weg naar hulp niet te vinden. Door het inzetten van verschillende vormen van preventie willen we voorkomen dat Haarlemmers zich te laat melden met hun geldzorgen en financiële problemen. Schulden in een vroeg stadium kunnen we beter stabiliseren en oplossen. Daarnaast kan goede en gerichte voorlichting over financiële verplichtingen, regelingen en toeslagen en ondersteuning van de gemeente leiden tot minder en minder grote problemen. Of worden problemen zelfs voorkomen. We kennen drie vormen van preventie met daarbij behorende activiteiten en nazorg: ▪ Primaire preventie richt zich op voorlichting over geldzaken en inwoners die risico lopen op het maken van schulden; ▪ Secundaire preventie richt zich op vroegtijdige onderkenning van financiële problemen, opsporing en behandeling. Meestal gaat het hierbij om specifieke doelgroepen, zoals jongeren, statushouders en ex-gedetineerden; ▪ Tertiaire preventie richt zich op situaties waar al sprake is van problematische schulden en deze vorm van preventie is bedoeld om erger te voorkomen, zoals terugval en recidive; ▪ Nazorg heeft in zichzelf een preventieve werking.

Wat willen we bereiken? De financiële bestaanszekerheid van Haarlemmers wordt bevorderd doordat we onze beleidsinstrumenten effectief inzetten. We willen bereiken dat Haarlemmers kunnen rondkomen en meedoen. En bekend zijn met de ondersteuning en regelingen die we kunnen bieden en hier ook daadwerkelijk gebruik van maken. Inwoners weten welke regelingen zij kunnen aanvragen. Schulden worden zoveel mogelijk voorkomen, Haarlemmers raken niet opnieuw in de schulden, kinderen en jongeren zijn financieel bewust en onderwijsinstituten maken gebruik van de mogelijkheden voor primaire preventie. Het beoogde effect is dat Haarlemmers met geldzorgen en/of een laag inkomen tijdig bereikt en geholpen worden; inwoners komen beter rond, schulden en terugval in schulden worden voorkomen. Door Haarlemmers te ondersteunen met minimaregelingen kunnen zij hun huishoudboekje op orde houden. Uit de evaluatie van het minimabeleid is gebleken dat zonder de minimaregelingen sommige huishoudens niet in staat zijn om rond te komen en grip op geld te houden. Zonder de minimaregelingen van de gemeente zakken ze door het ijs! Inzet van de minimaregelingen kan daarmee ook (nieuwe) schulden en stress voorkomen.

Wat gaan we doen? Preventie Primaire preventie richt zich op voorlichting over geldzaken en inwoners die risico lopen op het maken van schulden. Haarlem doet dit onder andere door gastlessen en voorlichtingsbijeenkomsten te verzorgen. Gastlessen op scholen Door jongeren financieel bewust te maken wordt de basis gelegd voor financiële redzaamheid op volwassen leeftijd. We vinden het belangrijk dat kinderen al op jonge leeftijd met geld leren omgaan. Via Buurts worden momenteel nog gastlessen ingekocht bij MoneyStart die zij verzorgen voor zowel de onderbouw als de bovenbouw van het voortgezet onderwijs en ook op aanvraag voor het Nova College. Haarlem heeft zelf voor het schooljaar 2024-2025 aanvullende gastlessen bij MoneyStart ingekocht omdat lang nog niet alle scholen hiervoor zelf subsidie hebben aangevraagd. Kabinet Schoof heeft bevestigd dat zowel basis- als voortgezet onderwijs én het Mbo hiervoor subsidie kunnen (blijven) aanvragen bij het Ministerie van Sociale Zaken.

21

Voorlichtingsbijeenkomsten op verzoek, les op maat De gemeente geeft op verzoek van organisaties in de stad en wijkteams trainingen en voorlichtingsbijeenkomsten. Deze bijeenkomsten zijn afgestemd op de vaak kwetsbare doelgroep en worden op locatie gegeven. Voorlichtingsbijeenkomsten voor professionals De gemeente organiseert ‘Geldzaken en Geldzorgen’ bijeenkomsten om professionals te informeren ook over het belang van preventie van schulden en de ondersteuning die de gemeente hierbij biedt. Professionals worden op deze manier alert op schuldenproblematiek en krijgen handvatten om snel ongezond financieel gedrag te herkennen en adequaat te kunnen doorverwijzen. Secundaire preventie richt zich op vroegtijdige onderkenning van financiële problemen, opsporing en behandeling. Vroegsignalering van schulden, Budgetondersteuning op Maat (BooM) en inzet van de budgetcoach gedurende de inburgering zijn onderdelen van secundaire preventie. Deze dienstverlening wordt uitgebreid beschreven in het hoofdstuk 8 ‘Schuldenzorgvrij zijn’. Tertiaire preventie richt zich op situaties waar al sprake is van problematische schulden en deze vorm van preventie is bedoeld om erger te voorkomen, zoals terugval en recidive. De aanpak hiervan staat ook beschreven in hoofdstuk 8. Dit betreft de inzet van budgetcoaches tijdens en na afloop van een schuldregeling.

Nazorg Nazorg in schulddienstverlening is een vorm van preventie gericht op het niet terugvallen in een leven met schulden maken. Ervaring leert dat sommige klanten na afronding van een schuldbemiddelingstraject het eng vinden om hun financiën weer zelfstandig te moeten regelen. Anderen denken overmoedig alles zelf weer te kunnen of juist direct elk contact met de gemeente te willen afhouden om van de ervaren bemoeienis af te zijn. Al tijdens het laatste jaar van een schuldregeling worden inwoners door budgetcoaches begeleid om, na beëindiging van de schuldregeling, zelfstandig en schuldenvrij hun financiën te beheren. De budgetcoaches maken samen met inwoners een budgetplan en adviseren inwoners over hun budget en het maken van reserveringen voor onverwachte uitgaven. Waar nodig, wordt doorverwezen naar een vrijwilliger voor verdere begeleiding. Ook bij de uitvoering van de HaarlemPasregelingen is nazorg van toepassing. Actieve benadering van inwoners is echter een betere omschrijving dan nazorg voor hetgeen is gerealiseerd. Afgelopen jaren is met een aantal acties gestart. Het gaat dan vooral over het zo makkelijk mogelijk maken van het aanvragen van de minimaregelingen. Gebleken is namelijk dat als inwoners een regeling één keer hebben ontvangen, dit geen garantie is dat zij zelf bijhouden of zij later opnieuw recht hebben op een regeling.

Actieve benadering minimaregelingen Deze actieve benadering van inwoners met betrekking tot de HaarlemPasregelingen houdt in: ▪ De HaarlemPas automatisch verstrekken waar dat kan19. Waar dat niet kan wordt aan alle andere HaarlemPashouders in het vierde kwartaal een voor-ingevuld aanvraagformulier gestuurd voor het nieuwe jaar; ▪ Voor de schoolkostenregeling een brief sturen met een link naar een digitaal verkort aanvraagformulier aan alle ouders met kinderen in de doelgroep. Ouders kunnen ook altijd kiezen voor een papieren aanvraag; ▪ Inwoners nabellen als zij een aanvraagformulier niet hebben teruggestuurd;

19

Zie de opsomming op pag. 17 22

▪ ▪

Het initiatief nemen voor de vervolgaanvraag van de individuele inkomenstoeslag als betrokkene een volgend jaar nog tot de doelgroep behoort en mogelijk recht heeft op de toeslag; Inwoners actief begeleiden bij het invullen van een aanvraagformulier wanneer zij daar zelf moeite mee hebben; medewerkers van de gemeente zijn ook aanwezig op de Buurtplaatsen om inwoners hierbij te ondersteunen en organiseren samen met Buurts de inloopspreekuren van de gemeentelijke zorgpolis;

Accenten voor de komende periode In de nieuwe beleidsperiode gaan we met de volgende accenten aan de slag zodat Haarlemmers meer kans hebben op Grip op geld. Accent: Bereiken van huishoudens met laag inkomen en/of geldzorgen ▪ Bereik van huishoudens met de HaarlemPas en de regelingen In de nieuwe beleidsperiode willen we het bereik van de doelgroep met een inkomen tussen de 120 en 130% optimaliseren. Veelal zijn dit werkenden in loondienst of als Zzp’er en/of uitkeringsgerechtigden via het UWV. Alle kinderen, ook de kinderen van 0 – 4 jaar, die in de gezinnen met een inkomen tot 130% opgroeien, krijgen een HaarlemPas waardoor we gerichtere acties kunnen ondernemen, bv voor de babypakketten en de toegang tot de Peuterspeelzaal. Naast het algemene bereik van onze doelgroep willen we ook dat het gebruik van de verschillende regelingen toeneemt. Sturing, monitoring en communicatie zullen daarop gericht zijn. ▪

Bereik van huishoudens met geldzorgen en/of schulden Uit recent onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is gebleken dat er in Haarlem zo’n 7000 huishoudens zijn met problematische schulden. CBS heeft daarbij gekeken naar de invorderingsdata van de overheidspartijen Belastingdienst, Toeslagen, CAK, CJIB, DUO, SVB en UWV. Toch zullen niet alle genoemde huishoudens daadwerkelijk in beeld hoeven komen voor ondersteuning bij hun betalingsverplichtingen, omdat hun inkomen of vermogen aanleiding geeft zelf tot een oplossing te komen. Een deel van de genoemde huishoudens zal echter wél ondersteuning nodig hebben. Het doel voor de komende periode is om meer huishoudens die hulp nodig hebben te bereiken en voor hen van betekenis te kunnen zijn via lichte of zwaardere ondersteuning. Haarlem wil met Buurts en andere maatschappelijke partners op buurtniveau inwoners ondersteunen met geldzorgen en schulden. Om armoede aan te kunnen pakken en zo goed mogelijk te voorkomen, is het van belang om mensen die te maken hebben met dreigende of beginnende geldzorgen eerder te bereiken. Dit wil Haarlem onder andere doen door het stimuleren van vindplaatsen waar mensen elkaar fysiek ontmoeten. Enerzijds door deze vindplaatsen beter in staat te stellen om geldzorgen en armoede eerder te signaleren.

Anderzijds door de vindplaatsen steviger te verbinden met informele netwerken, waaronder sleutelfiguren en ervaringsdeskundigen. Hierdoor bereiken we ook diegenen die moeite hebben om de weg naar ondersteuning in de gemeente te vinden of daar geen vertrouwen meer in hebben. Om mensen goed te kunnen helpen, is laagdrempelige, fysieke dienstverlening waar mensen met (beginnende) geldzorgen terecht kunnen van belang. Samen met Buurts heeft Haarlem in 2024 een Financiële routekaart kaart20 opgesteld. Als vervolg gaat Haarlem onderzoeken hoe de gemeente een verdere bijdrage kan leveren aan de Buurtplaatsen. Buurts gaat nog nadere aanvulling op deze kaart verzorgen zodat de kaart volledig is en actueel blijft.

20

Routekaart Financiële hulp Haarlem 23

Accent: Vereenvoudigen van aanvragen c.q. ambtshalve toekennen van regelingen ▪ Het aanvragen van minimaregelingen en bijzondere bijstand is gedigitaliseerd. Onderzocht wordt welke mogelijkheden er zijn om regelingen ambtshalve toe te kennen binnen de mogelijkheden van de Participatiewet. Als eerste willen we aan de slag met de schoolkosten. ▪

Online-dienstverlening Het aanvragen van minimaregelingen en bijzondere bijstand is recent gedigitaliseerd. Dit betekent een automatische vereenvoudiging als op basis van DigiD blijkt dat de aanvrager HaarlemPashouder is. In de zomer van 2024 heeft Haarlem, met de brief verstuurd over het aanvragen van de Tegemoetkoming Schoolkosten, de mogelijkheid gegeven om deze regeling digitaal aan te vragen. De brief was voorzien van een QR-code. De eerste resultaten geven een beeld van een hogere respons in vergelijking met voorgaande jaren. Uiteraard blijft het mogelijk om deze en alle andere aanvragen op papier in te dienen. Bij telefonisch contact over een minimaregeling wordt doorgevraagd naar mogelijk andere problemen. In Haarlem kunnen inwoners zich op ieder moment online melden met geldzorgen. Sinds begin 2023 kunnen inwoners op een noodknop op de website kenbaar maken dat zij geldzorgen hebben https://haarlem.nl/hulp-bij-geldzorgen. Via een button ‘gegevens doorgeven’ kunnen inwoners hun telefoonnummer en emailadres achterlaten. De gemeente neemt de eerstvolgende werkdag contact op met de inwoner om te bespreken welke ondersteuning nodig is. Ook aanmeldingen voor schulddienstverlening of budgetondersteuning kunnen online plaatsvinden. Haarlem wil de digitale dienstverlening verder ontwikkelen.

We gaan onderzoeken of een interactieve webpagina ‘Geldzaken en Geldzorgen’ voor inwoners extra uitkomst kan bieden. Op deze manier wil Haarlem bevorderen dat meer inwoners gebruik maken van voorzieningen waar zij recht op hebben. En dat zij eenvoudig toegang tot ondersteuning kunnen regelen. Haarlem wil dit zo veel mogelijk opzetten in samenwerking met Buurts, HATKA en de organisaties in de stad.

Accent Aanpak jongeren 16 – 27 jaar met focus op de overgangsfase 18- / 18+ Haarlem gaat aan de slag met een integrale aanpak te ontwikkelen voor deze doelgroep. Landelijk en ook in Haarlem zien we een toename van geldzorgen en schulden bij jongvolwassenen. Ook is er niet langer sprake van een substantiële daling van jongeren met een WW en/of bijstandsuitkering. Vooral jongeren die vanuit de Jeugdzorg 18 jaar worden zijn financieel extra kwetsbaar. Minder dan een derde van de jongeren met geldzorgen weet de weg naar professionele hulp te vinden. Dit blijkt uit een peiling van het Ministerie van Sociale Zaken en Geldfit onder ruim 500 jongeren tussen de 18 en 27 jaar. Jongeren weten niet goed waar ze terecht kunnen voor hulp. Belangrijke barrières in hun zoektocht zijn de overtuiging dat ze het zelf moeten doen (35%), schaamte (28%) of niet willen dat anderen zich ermee bemoeien (18%).

De integrale aanpak van Haarlem bestaat uit de volgende elementen: - Brede voorlichting geven via campagnes en naar de gezinnen over zorgkosten en zorgtoeslag bij het 18 jaar worden; - Geldstress-campagnes van SZW en Geldfit inzetten samen met Buurts en de onderwijsinstellingen; - Vroegsignalering versterken op vlak van zorgschulden bij jongeren van 18-21 jaar; - Samenwerken met werkgevers om de positie van jongeren op de arbeidsmarkt te versterken; - Deelnemen aan projecten, ook in samenwerking met de gemeente Amsterdam, gericht op Buy now Pay later en gokken. - HaarlemPasgezinnen met 17-jarigen informeren we actief over de gevolgen van het 18 jaar worden voor zowel de ouders als de jongere in kwestie.

24

Armoedeval en Mimimaregelingen De armoedeval kan optreden wanneer inwoners (meer) gaan werken en/of een hoger inkomen krijgen. Een aantal huishoudens gaat er dan netto financieel op achteruitgaat door verandering en/of wegvallen van enerzijds de landelijke toeslagen en anderzijds de minimaregelingen horend bij de HaarlemPas. Gekoppeld aan de evaluatie van minimabeleid is de inkomenseffectrapportage (IER) 202421 voor Haarlem opgesteld waarbij ook de armoedeval voor 2024 onderzocht is. Duidelijk is dat het effect van de landelijke toeslagen op het kunnen rondkomen en op de armoedeval groter is dan het effect van gemeentelijke regelingen. Drie huishoudtypes hebben zonder gemeentelijke regelingen onvoldoende geld voor de noodzakelijke uitgaven: - Paar zonder kinderen - Alleenstaanden met inwonende meerderjarige kinderen - Paar met inwonende meerderjarige kinderen Wanneer kinderen in een gezin 18 jaar worden vervallen veel landelijke en gemeentelijke regelingen. Deze gezinnen hebben geen armoedeval, maar het besteedbaar gezinsinkomen daalt flink. De kans op de armoedeval voor Haarlemse huishoudens in 2024 geldt voor: - Huishoudens met een stijging van inkomen van 100% naar 110% van de bijstandsnorm. Wanneer het inkomen boven de 110% stijgt valt dit nadeel weg.

Dit betreft: o Alleenstaande ouders met vier kinderen o Alleenstaanden met inwonende meerderjarige kinderen De kwijtschelding van gemeentelijke belastingen valt weg. Dit betreft alleen zelfstandig wonende inwoners. - Huishoudens met een inkomen dat stijgt boven de 130% van de bijstandsnorm. Dit betreft: o Alleenstaande ouder met twee kinderen o Alleenstaande ouder met vier kinderen o Paar met twee kinderen o Paar met vier kinderen Maatregelen om armoedeval tegen te gaan De armoedeval kan met een aantal maatregelen worden tegengegaan. Echter, we kunnen als gemeente de armoedeval niet altijd en niet altijd voldoende oplossen. De armoedeval kan alleen minder worden, als het sociaal minimum omhooggaat. De volgende maatregelen zetten we in: ▪ Wanneer een aantal regelingen vervalt doordat kinderen in een gezin 18 jaar worden en daardoor het besteedbaar inkomen flink daalt, ondersteunen we het gezin. Dit doen we door met de ouder(s) en de jongere in kwestie alle landelijke regelingen tijdig aan te vragen of aan te passen. Ook verwijzen we waar van toepassing de ouder(s) naar de dienstverlening van het Werkcentrum Zuid-Kennemerland en IJmond. Met de geboden dienstverlening kunnen zij mogelijk hun inkomen vergroten; ▪ Wanneer het inkomen van zelfstandig wonende inwoners tussen de 100% en 110% komt, valt de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen weg.

Deze armoedeval kan ondervangen worden door in begeleiding bij re-integratie in te zetten op een grotere inkomensstap bij het gaan werken na een bijstandsuitkering;