Onderzoek Rekenkamercommissie Morgen wordt het beter

Juridische aspecten.

3 . 5 . 1 . De o p e n s t a a n d e v o r d e r i n g e n Juridische aspecten hebben nauwelijks een rol gespeeld. Pas onlangs is de gemeente naar de rechter gegaan in verband met de vordering over 2019 (de openstaande rente en aflossing, en de nog niet betaalde huur 2018). Ook bij de bezuinigingsronde 2013-2016 heeft de gemeente juridisch correct gehandeld door de bezuinigingen tijdig schriftelijk aan te kondigen en over e n k e l e j a r e n u i t t e s p r e i d e n , z o d a t h e t K u l t u r h u s z i c h i n k o n s t e l l e n o p d e g e wi j z i g d e s i t u a t i e . D e v r a a g k a n wo r d e n g e o p p e r d o f d e b e t a l i n g s a c h t e r s t a n d e n v a n h e t K u l t u r h u s v a n r e n t e e n aflossing en huur met de gemeentelijke subsidie konden worden verrekend. De gemeente is hier niet toe overgegaan. Dat kan ook niet omdat het wettelijk niet is toegestaan om subsidie en huur/rente/aflossing met elkaar te verrekenen, omdat de vorderingen voortvloeien uit verschillende rechtsverhoudingen9 3.5.2. Heeft het Kulturhus aan de voorwaarden van de subsidieverstrekking voldaan? Bij de toetsing van de subsidieverstrekking aan het Kulturhus en de controle daarop moet met name worden gekeken naar artikel 11 van de Subsidieverordening: Artikel 11.

Bij de aanvraag tot vaststelling van een structurele subsidie verstrekt de subsidieontvanger voor 1 mei van het jaar volgend op het jaar waarop de subsidie betrekking heeft de hiervoor noodzakelijke gegevens. Het college kan de subsidieontvanger in bijzondere gevallen uitstel verlenen tot uiterlijk 1 juli. Bij de aanvraag tot subsidieverstrekking verstrekt de subsidieontvanger de volgende gegevens:

8

Aantal inwoners per 1 januari 2019

9

Uitspraak Raad van State 10 april 2019: Kinderopvang en gemeente Súdwest Fryslan

20

e e n i n h o u d e l i j k v e r s l a g v a n d e v e r r i c h t e a c t i v i t e i t e n , wa a r b i j t e v e n s e e n v e r g e l i j k i n g wo r d t g e m a a k t t u s s e n d e b e o o g d e e n d e g e r e a l i s e e r d e d o e l s t e l l i n g e n e n w a a r b i j e e n t o e l i c h t i n g wo r d t gegeven op de verschillen. Een financieel verslag van de afgelopen subsidieperiode, bestaande uit een exploitatieverliezen, een balans per 31 december van de subsidieperiode, voorzien van een toelichting en een accountantsverklaring. Het Kulturhus blijkt, niet alleen voor de begroting 2019, maar ook in voorgaande jaren niet te hebben voldaan aan de vereisten van artikel 11 van de Subsidieverordening. Maar hoewel er jaar op jaar verliezen en tekorten door de Stichting Kulturhus gerapporteerd werden, kende het college toch steeds opnieuw subsidie toe. Dit gebeurde steeds door een beroep te doen op de hardheidsclausule in de subsidieverordening (artikel 14): Deze luidt als volgt: A r t i k e l 1 4 Ha r d h e i d s c l a u s u l e H e t c o l l e g e k a n i n b i j z o n d e r e g e v a l l e n a f wi j k e n v a n d e b e p a l i n g e n v a n d e z e v e r o r d e n i n g , v o o r zover toepassing van de verordening tot onbillijkheden van overwegende aard leidt.

A l l e j a r e n wa a r i n h e t c o l l e g e o p d e z e m a n i e r m e t d e t e k o r t e n v a n h e t K u l t u r h u s g e n o e g e n n a m werd in de relevante collegebesluiten niet toegelicht wat de redenen voor het toepassen van de h a r d h e i d s c l a u s u l e w a r e n . O o k we r d d e r a a d e r d o o r h e t c o l l e g e n i e t o v e r g e ï n f o r m e e r d d a t h e t Kulturhus niet aan de voorwaarden voor de subsidieverstrekking voldeed. De raad stelde hierover tot eind 2018 ook zelf geen vragen. Het herhaaldelijk toepassen van de hardheidsclausule had aan de raad gemeld moeten worden. Strikt formeel trad het college wel rechtmatig op, maar het had voor de hand gelegen dat het college de raad hierover actiever had geïnformeerd. . 3.6

D e m a a t s c h a p p e l i j k e a s p e c t e n v a n e e n Ku l t u r h u s .

Haaksbergen heeft zich tot nu toe veel (financiële) moeite getroost om haar Kulturhus te behouden. Welke overwegingen zouden daartoe geleid kunnen hebben? Welke meerwaarde wordt er van een Kulturhus verwacht? V e l d h u i z e n 10 g e e f t e e n g o e d e d e f i n i t i e v a n h e t K u l t u r h u s c o n c e p t : H e t K u l t u r h u s c o n c e p t c r e ë e r t m e e r w a a r d e u i t g e z a m e n l i j k e v o o r z i e n i n g e n , p r o g r a m m e r i n g e n b e h e e r , wa a r d o o r h e t b e h o u d v a n maatschappelijk, sociaal en cultureel kapitaal in een woonkern langdurig geborgd is. Het idee achter een Kulturhus is dat een combinatie van voorzieningen op het gebied van cultuur, i n f o r m a t i e e n ( z a k e l i j k e ) d i e n s t v e r l e n i n g o n d e r e e n d a k w o r d e n s a m e n g e b r a c h t . I n wo n e r s wo r d e n n a u w b e t r o k k e n b i j h e t K u l t u r h u s , m e t d e g e d a c h t e d a t z i j d a n o o k e e n s t e r k e re b a n d m e t d e instelling(en) ontwikkelen en zodoende ook hun betrokkenheid omzetten in participatie.

V e e l a l wo r d t h e t K u l t u r h u s c o n c e p t g e z i e n a l s e e n l a a t s t e r e d m i d d e l o m v e r s c h i l l e n d e b e s t a a n d e v o o r z i e n i n g e n t e b e h o u d e n e n o m i n d a t s t r e v e n s a m e n we r k i n g s v e r b a n d e n m e t a n d e r e belanghebbenden aan te kunnen gaan. Het Kulturhus probeert een springplank te vormen voor mensen in een leefgemeenschap en zo de vitaliteit van een woonkern te behouden en te bevorderen. Met het Kulturhus deed Haaksbergen inderdaad een poging om diverse voorzieningen voor deze g e m e e n t e t e b e h o u d e n . I n d e j a r e n 7 0 e n 8 0 h a d Ha a k s b e r g e n d e i n t e n t i e o m d o o r t e g r o e i e n naar 35 a 40.000 inwoners, maar dit gebeurde niet, terwijl het voorzieningenniveau er wel op afgestemd was. Maar bij het achterblijven van de groei in inwonertal ten opzichte van de

10 T . J .

Veldhuizen, december 2019 UT Twente,Het Kulturhus nader bekeken (scriptie) 21

verwachtingen komt vrijwel automatisch ook het voorzieningenniveau in het geding, zeker in de n a b i j h e i d v a n g r o t e p l a a t s e n a l s E n s c h e d e e n H e n g e l o . Da t h a d g e v o l g e n v o o r c u l t u r e l e instellingen als het theater de Kappen en de bibliotheek. Daarom leek het niet meer dan logisch dat deze instellingen de samenwerking zochten in de vorm van een Kulturhus, waarbij er tevens d e d o e l s t e l l i n g l a g , o m a l s “ h u i s k a m e r v a n Ha a k s b e r g e n ” t e f u n g e r e n . D o o r s a m e n t e we r k e n e n andere gebruikers aan te trekken konden kosten bespaard worden en de leefbaarheid versterkt. Deze hoop werd maar ten dele waar: er meldden zich weliswaar meer vrijwilligers, maar het m e d e g e b r u i k v a n d e a c c o m m o d a t i e d o o r a n d e r e v e r e n i g i n g e n e n s t i c h t i n g e n k wa m o n v o l d o e n d e van de grond. U i t e i n d e l i j k we r d h e t K u l t u r h u s H a a k s b e r g e n n o o i t e c h t d e h u i s k a m e r v a n Ha a k s b e r g e n . E r ontstonden vrijwel alleen een bibliotheek en een klein theater met een beperkte programmering, grotendeels gerund door vrijwilligers. Verhuur aan derden bleef steeds beneden de verwachtingen.

22

H o o f d s t u k 4 : De b e t r o k k e n e n e n b e l a n g h e b b e n d e n . 4.1

College en raad.

4.1.1. De raad: De houding van de raad ten opzichte van het Kulturhus is er één van tegenstrijdigheden. Aan de e n e k a n t wo r d t b e l e d e n d a t h e t e e n b e l a n g r i j k e c u l t u r e l e v o o r z i e n i n g i s v o o r d e g e m e e n t e Haaksbergen, aan de andere kant is er in 2016 zwaar op de bijdrage gekort. Vervolgens worden er in 2017 en 2018 weer leningen verstrekt die zwaar drukken op de exploitatie en die een hoog risicoprofiel kennen voor de gemeente. Kritische vragen blijven uit, ook als in januari 2019 blijkt dat de leningen in strijd met de Mededingingswet zijn verstrekt. Tenslotte wordt eind 2019 een extra bijdrage aan het Kulturhus van € 60.000 structureel opgeofferd voor een investering in een school voor voortgezet onderwijs en een lastenverlichting voor de burgers Daarmee heeft de raad eind 2019, tegen het collegevoorstel in, een duidelijke beleidskeuze g e m a a k t . Da t i s e e n t r e n d b r e u k : v o o r h e e n s t e u n d e d e r a a d , a l t h a n s e e n m e e r d e r h e i d d a a r v a n , steeds de lijn die door het college ten aanzien van het Kulturhus was ingezet. Een ander voorbeeld van de ambivalentie van de raad is de houding ten opzichte van BUIN.

Toen B U I N m e t h e t v o o r n e m e n k w a m o m a c t i e t e o n d e r n e m e n v o o r h e t b e h o u d v a n h e t K u l t u r h u s we r d dit eerst met instemming door de raad ontvangen. Toen bleek dat een forse eenmalige bijdrage n o d i g wa s ( v o l g e n s B U I N) p l u s e e n h o g e r e j a a r l i j k s e s u b s i d i e v e r h o g i n g d a n d e € 6 0 . 0 0 0 d i e h e t c o l l e g e v o o r s t e l d e , s m o l t d e s t e u n v a n u i t e e n d e e l v a n d e r a a d we g a l s s n e e u w v o o r d e z o n . Wat verklaart deze ambivalentie van de raad ten opzichte van het Kulturhus? Wordt dit zigzag b e l e i d v e r k l a a r d d o o r d e s t e e d s wi s s e l e n d e p o l i t i e k e s a m e n s t e l l i n g v a n c o l l e g e s ? N i e t e c h t : d e r a a d wa s o p v a l l e n d e e n s g e z i n d o v e r a l l e b e s l u i t e n o n g e a c h t d e s a m e n s t e l l i n g v a n h e t c o l l e g e . Zijn het financiële afwegingen? Wanneer de raad akkoord gaat met een faillissement van het Kulturhus en een herstart met een nieuwe stichting, leidt dat onmiddellijk tot forse financiële tegenvallers voor de gemeente. Ook financiële afwegingen in bredere zin spelen ongetwijfeld een rol: het gaat financieel niet goed met Haaksbergen, de tering moet naar de nering gezet worden.

Bij bezuinigingen zijn “sport” e n “ c u l t u u r ” m e e s t a l d e e e r s t e t e r r e i n e n w a a r o p d a t v o e l b a a r wo r d t . De politiek wil wel een Kulturhus, maar de middelen zijn er feitelijk niet voor. Behoud van het Kulturhus brengt aanzienlijke financiële risico’s voor gemeente Haaksbergen met zich mee, maar d e r a a d l i j k t z i c h d a a r v o o r b e wu s t b l i n d t e h e b b e n g e h o u d e n . D e a m b t e l i j k e o r g a n i s a t i e h e e f t d i e risico’s duidelijk benoemd, maar desondanks heeft het college de raad geadviseerd met het voorstel tot forse financiële ondersteuning van het Kulturhus akkoord te gaan. De raad heeft naar a a n l e i d i n g v a n d e wa a r s c h u w e n d e k a n t t e k e n i n g e n v a n u i t d e a m b t e l i j k e o r g a n i s a t i e o o k n i e t m e e r of meer strikte voorwaarden aan het verstrekken van de geldleningen aan het Kulturhus gesteld. D e r a a d h e e f t k e n n i s g e n o m e n v a n d e wa a r s c h u w i n g e n , m a a r e r v e r d e r g e e n a c t i e o p o n d e r n o m e n . D e r a a d l i j k t t e n a a n z i e n v a n h e t K u l t u r h u s b e wu s t d e w e g v a n d e m i n s t e w e e r s t a n d te hebben gekozen. 4.1.2.

Het college: Een onderscheid moet worden gemaakt tussen de collegeperiode 2014-2018 (college bestaande u i t L H , D 6 6 e n P v d A ) e n d e c o l l e g e p e r i o d e n a 2 0 1 8 ( c o l l e g e b e s t a a n d e u i t V V D, P v d A e n C D A ) . I n d e e e r s t e p e r i o d e we r d h e t c o l l e g e g e d w o n g e n o m t e b e z u i n i g e n o m d e b e g r o t i n g w e e r s l u i t e n d t e k r i j g e n . De f o c u s l a g d a a r b i j o p h e t p e r s o n e e l : o p p e r s o n e e l s k o s t e n w e r d € 2 , 1 m i l j o e n b e z u i n i g d . N a a s t a n d e r e b e z u i n i g i n g e n we r d e r o o k i n f a s e n € 4 0 0 . 0 0 0 g e k o r t o p h e t K u l t u r h u s . Verwacht werd dat een deel van die bezuinigingen zou kunnen worden opgevangen door efficiencymaatregelen zoals minder personeel, meer vrijwilligers en schaalvoordelen door gezamenlijke huisvesting. 23

Wat het toenmalige college zich onvoldoende gerealiseerd heeft was dat het Kulturhus destijds al n i e t g o e d d r a a i d e , o o k n i e t m e t d e o u d e , h o g e s u b s i d i e . E r wa s t o e n r e e d s s p r a k e v a n e e n negatieve reserve die van jaar tot jaar verder opliep, en van negatieve exploitatieresultaten. D e z e t r e n d we r d n o g v e r s t e r k t d o o r h e t v e r s t r e k k e n v a n d e g e l d l e n i n g e n a a n h e t K u l t u r h u s v o o r d e n i e u w e h u i s v e s t i n g . Ho e we l d e s u b s i d i e v e r l a a g d w a s m o e s t d e z e i n s t e l l i n g o o k n o g e e n s r e n t e e n a f l o s s i n g g a a n b e t a l e n v o o r d e l e n i n g e n , o o k a l wa s d e r e n t e l a a g ( 1 , 2 % ) . G o e d b e s c h o u wd k r e e g h e t K u l t u r h u s t e w e i n i g m o g e l i j k h e d e n o m f i n a n c i e e l g e z o n d t e b l i j v e n e n aan alle verplichtingen te voldoen. D e z e s i t u a t i e k w a m o p h e t b o r d j e v a n h e t n i e u we c o l l e g e t e r e c h t . E r w e r d a c t i e o n d e r n o m e n . M a a r t e r w i j l e r p l a n n e n we r d e n g e m a a k t e n d e h u l p v a n d e r d e n w e r d i n g e r o e p e n o m h e t K u l t u r h u s van een zeker lijkend faillissement te redden, verslechterde de financiële situatie met de maand.

Een poging om aan het rapport van de directeur van het Kulturhus van Borne gedeeltelijk recht te doen met een extra structurele bijdrage van € 60.000 liep schipbreuk tijdens de behandeling van d e K a d e r n o t a e n v a n d e b e g r o t i n g 2 0 2 0 . Ui t e i n d e l i j k g a f h e t c o l l e g e h e t b u r g e r i n i t i a t i e f B U I N d e ruimte om met plannen te komen. Het college moest vervolgens in de jaarrekening 2019 de verliezen nemen. Het college heeft het Kulturhus lang laten aanmodderen, maar had ook niet veel alternatieven. Het college durfde het uiteindelijk aan door te pakken toen de huur en rente en aflossing van het Kulturhus bijna een jaar onbetaald bleven. Dat het college nog steeds alle moeite doet om het Kulturhus voor Haaksbergen te behouden is in lijn met de doelstellingen uit het coalitieakkoord 2018. Dat zegt in hoofdstuk 1 te streven naar een hoog voorzieningenniveau voor Haaksbergen, waarvan het Kulturhus een onderdeel zou m o e t e n z i j n . He t c o l l e g e w i l d e v o o r z i e n i n g v o o r d e g e m e e n t e b e h o u d e n , m a a r e r n i e t d e v o l l e (financiële) verantwoordelijkheid voor dragen.

In de presentatie namens het college aan de raad van het financieel herstelplan (digitale r a a d s v e r g a d e r i n g 1 4 a p r i l 2 0 2 0 ) w o r d t n o g e e n s g e s c h e t s t wa a r o m e r n o o i t e c h t e k e u z e s z i j n g e m a a k t t e n a a n z i e n v a n h e t v o o r t b e s t a a n v a n h e t K u l t u r h u s i n Ha a k s b e r g e n . D e p r e s e n t a t i e benoemt kenmerken van de gemeente en hoe die tot uitdrukking komen in het beleid ten aanzien van het Kulturhus. Uit deze presentatie: “ D e h u i d i g e s t a n d v a n z a k e n , m o m e n t o p n a m e o p 1 a p r i l 2 0 2 0 : 11  

E e n r a a d d i e v e e l n i e u w e we n s e n h e e f t , m a a r o n v o l d o e n d e k a d e r s s t e l t e n c o n t r o l e e r t ; Een college dat de vraag onvoldoende scherp formuleert;

 

Een ambtelijke top die onvoldoende stuurt en prioriteert; E e n l o y a a l a m b t e l i j k a p p a r a a t , d a t e e n h o g e we r k b e l a s t i n g e r v a a r t ;



B e z u i n i g i n g e n d i e b e l e i d s a r m wa r e n e n v o o r n a m e l i j k d e o r g a n i s a t i e - e n p e r s o n e e l s k o s t e n betroffen.

Verwacht werd dat het jaarresultaat 2019 van Haaksbergen ongeveer € 3,1 miljoen negatief b e d r a a g t . 12 Ui t e i n d e l i j k w e r d d e j a a r r e k e n i n g 2 0 1 9 o p 7 j u l i 2 0 2 0 v a s t g e s t e l d m e t e e n r e s u l t a a t van € 3,4 miljoen negatief. In het negatieve resultaat zit een verliesvoorziening van in totaal € 794.000, waarvan € 285.000 derving van de huurinkomsten van het Kulturhus, rente en aflossing en € 509.000 voor de afwaardering van het pand en het meubilair van de bibliotheek. De a l g e m e n e r e s e r v e b e d r a a g t € 0 , 2 m i l j o e n n e g a t i e f p e r 3 1 d e c e m b e r 2 0 1 9 13, t e r wi j l e e n m i n i m a l e algemene reserve van € 3 miljoen nodig is.

11

Sheet 5 presentatie projec tleider, raads bijeenkomst 14 april 2020

12

Sheet 11 presentatie projectleider, raadsbijeenkomst 14 april 2020

13

Blz. 91 jaarstukken 2019

24

U i t d e t a k e n v e r k e n n i n g b l i j k t d a t D J V DJ W , D6 6 , L H , D A P e n G G H g e e n e x t r a m i d d e l e n v o o r h e t Kulturhus beschikbaar willen stellen, terwijl het CDA dat wel wil en VVD en PvdA daar nog niet uit z i j n . 14 B i j e l k a a r l i j k t e r n a e e n r a a d s p e i l i n g n a a r a a n l e i d i n g v a n h e t f i n a n c i ë l e h e r s t e l p l a n v o o r Haaksbergen geen meerderheid te zijn om extra geld beschikbaar testellen voor het Kulturhus. Raad en college hadden duidelijker keuzes moeten maken toen het financieel nog kon, en worden nu tot die keuzes gedwongen nu de gemeente er financieel slecht voor staat. D e z e s i t u a t i e i s n i e t v e r o o r z a a k t d o o r h e t e l k a a r n i e t s w i l l e n g u n n e n . De n i e t a l t i j d i n h o u d e l i j k e onenigheid die vroeger in de raad hoogtij vierde is bij het Kulturhus grotendeels achterwege gebleven. 4.2

H e t Ku l t u r h u s .

De directeur-bestuurder Ans Mebelder heeft vanuit een schrale financiële uitgangspositie met s t e e d s v e r d e r d a l e n d e i n k o m s t e n g e p r o b e e r d h e t K u l t u r h u s k o s t e wa t h e t k o s t t e b e h o u d e n . Daarbij koos zij dan weer voor juridische verzet tegen de opgelegde bezuinigingen en het mobiliseren van de Haaksbergse bevolking, dan weer voor overleg met de gemeente. Wat de directeur-bestuurder in onvoldoende mate deed om de toekomst van het theater en de bibliotheek veilig te stellen, was de bedrijfsvoering op orde zien te krijgen. De formatie werd weliswaar teruggebracht en deels vervangen door vrijwilligers, maar zaken als zalenverhuur, h o r e c a e n p r o g r a m m e r i n g v a n h e t t h e a t e r w e r d e n o n v o l d o e n d e a a n g e p a k t . Da a r d o o r b l e v e n d e inkomsten voortdurend sterk achter bij de doelstellingen en de verwachtingen. D e a a n k o o p v a n d e b a s i s s c h o o l “ O n s D o r p ” e n d e d a a r u i t v o o r t v l o e i e n d e v e r b o u wi n g m o e t e n a l s e e n v l u c h t n a a r v o r e n w o r d e n g e z i e n .

Do o r t h e a t e r e n b i b l i o t h e e k n a a s t e l k a a r t e h u i s v e s t e n k o n men inderdaad met minder personeel toe, maar de bedrijfsvoering verbeterde na de verhuizing niet echt, terwijl daarnaast nog eens de huur, en de rente en de aflossing van de beide leningen als molenstenen om de nek van het Kulturhus kwamen te hangen. Door (te) laat met de jaarstukken te komen en door het indienen van niet sluitende begrotingen, met name voor 2019, voldeed de directeur-bestuurder ook meermalen niet aan de eisen van c o l l e g e e n r a a d a l s s u b s i d i e v e r s t r e k k e r e n h i e l d z e d e f i n a n c i ë l e p r o b l e m e n d i e i n m i d d e l s wa r e n o p g e t r e d e n u i t h e t z i c h t v a n r a a d e n c o l l e g e . He t d r e i g e n m e t h e t o p z e g g e n v a n d e h u u r i s bovendien een vreemde stap wanneer die huur al ruim een half jaar niet meer betaald wordt. Ook r e n t e e n a f l o s s i n g v a n d e b e i d e l e n i n g e n we r d e n t o e n n i e t m e e r b e t a a l d . M o g e l i j k h o o p t e d e directeur-bestuurder met deze stap de tussenkomst van de politiek te forceren. Maar de raad hield de rijen redelijk gesloten.

T o e n d e v o l l e o m v a n g v a n d e p r o b l e m e n d u i d e l i j k we r d , e i n d o k t o b e r / b e g i n n o v e m b e r 2 0 1 8 , l i e t de directeur-bestuurder na om de noodzakelijke maatregelen te nemen: Zo ging de programmering gewoon door, ook toen die niet rendabel was. De directeur-bestuurder liet alleen via een reactie i n d e T u b a n t i a w e t e n d a t h a a r g e e n b l a a m t r o f : d e v e r b o u wi n g w a s k e u r i g b i n n e n d e r a m i n g gebleven, de destijds opgelegde bezuinigingen waren de boosdoener van de financiële problemen. Dat is in tegenspraak met hetgeen de wethouder daarover zegt. Gesprekken met de gemeente over de inmiddels ontstane situatie werden door Mebelder uit de weg gegaan. Dat was althans de indruk van de betrokken wethouder. T o e n d u i d e l i j k wa s d a t d e p r o b l e m e n n i e t o p t e l o s s e n w a r e n e n h e t K u l t u r h u s o p e e n z e k e r faillissement afstevende sloot de directeur-bestuurder de deur, hield gesprekken met de

14

De PvdA fractie geeft in een schriftelijke reactie van 23 september 2020 aan dat de PvdA bereid is

(indien er een juiste planvorming onder ligt) middelen ter beschikking te stellen. Zie ook stemverklaring bij de raadsvergadering van 30 oktober. Bij de raadspeiling is als toelic hting bij de oranje notering aangegeven dat de PvdA graag het BUI N-initiatief uitgewerkt ziet.

25

gemeente af en betaalde domweg de rekeningen niet meer. Ze had daar waarschijnlijk ook de middelen niet meer voor. Maar het kwam over als een tactiek van de verschroeide aarde. O f d e v e r b o u wi n g d a a d w e r k e l i j k b i n n e n d e r a m i n g g e b l e v e n i s , i s n i e t h e l e m a a l d u i d e l i j k . O o k z i j n e r t w i j f e l s o f d e v e r b o u w i n g w e l z o s o b e r u i t g e v o e r d we r d a l s b i j d e f i n a n c i ë l e s i t u a t i e p a s s e n d zou zijn geweest. Op de website architectenweb.nl verscheen 13 september 2019 een artikel, waarin het Kulturhus vanuit architectonisch perspectief werd beschreven. In het artikel wordt g e s u g g e r e e r d d a t k o s t e n n o c h m o e i t e we r d e n g e s p a a r d b i j h e t c r e a t i e v e p r o c e s o m e e n b i j z o n d e r K u l t u r h u s n e e r t e z e t t e n . ‘ Cr e a t i e v e g u i d e ’ e n a r c h i t e c t A a t V o s h a d e e n v i s i e o n t wi k k e l d o p h e t Kulturhus als een voor iedereen toegankelijke, daadwerkelijk publieke ruimte. Mars Interieurarchitecten had vervolgens het ontwerp gemaakt. T e g e n d e t i j d d a t d i t a r t i k e l g e p u b l i c e e r d we r d w a r e n c o l l e g e e n B U I N a l d o e n d e o m e e n faillissement van het geprezen Kulturhus te voorkomen.

In de plannen van BUIN voor het Kulturhus is geen plaats meer voor de directeur-bestuurder. 4.3

De Raad van Toezicht.

De Raad van Toezicht had tot taak toe te zien op het functioneren van het Kulturhus en van de directeur-bestuurder. De leden van de Raad van Toezicht zijn daar onvoldoende in geslaagd. Zij hadden moeten ingrijpen toen de verplichtingen van het Kulturhus jegens de gemeente niet werden nagekomen. Zij hadden de directeur-bestuurder eerder en vaker moeten aanspreken op het door haar gevoerde beleid. O o k we t h o u d e r L o u i s K o o p m a n i s v a n m e n i n g d a t d e r a a d v a n t o e z i c h t t e k o r t s c h o o t : “ Z e g a v e n t e weinig tegengas aan de directeur-bestuurder. Ze hebben het laten gebeuren. Niet kaderstellend, geen duidelijke beoordelingscriteria voor de directeur-bestuurder.“ Er zijn banden tussen de raad van toezicht van het Kulturhus en de lokale politiek. Peter Molema, v o o r z i t t e r v a n d e Ra a d v a n T o e z i c h t , i s P v d A - l i d . D a a r n a a s t m a a k t e e n a n d e r l i d v a n d e R a a d v a n Toezicht deel uit van de steunfractie van D66. Toch lijkt dat niet tot sterke politieke druk te hebben geleid om het Kulturhus verder tegemoet te komen. Er lijkt geen sprake te zijn geweest van belangenverstrengeling. 4.4

B U I N.

H e t B u r g e r i n i t i a t i e f K u l t u r h u s H a a k s b e r g e n ( B UI N ) b e s t a a t u i t d e r t i e n l e d e n d i e n a u w v e r b o n d e n zijn met het Kulturhus en de cultuur in Haaksbergen. Woordvoerders zijn Peter Has (voormalig v o o r z i t t e r P v d A Ha a k s b e r g e n ) e n P e t e r I J z e r m a n ( D6 6 - l i d e n n r . 1 3 o p d e k i e s l i j s t v o o r d e gemeenteraadsverkiezingen 2018). BUIN treedt op als belangenbehartiger van het culturele leven van Haaksbergen en doet dit op een creatieve en doortastende wijze. BUIN vond de huidige subsidie te schraal voor een gezonde exploitatie van het Kulturhus. Daarvoor zou ongeveer € 600.000 per jaar nodig zijn. In eerste instantie probeerde BUIN de burgers van Haaksbergen te mobiliseren om bij raad en college voor het behoud van en een structureel hogere subsidie voor het Kulturhus te pleiten. Een petitie met 5000 handtekeningen en een mars met ‘een bonte stoet’ van 200 mensen van het Kulturhus naar het gemeentehuis voor h e t b e g i n v a n d e b e h a n d e l i n g v a n d e K a d e r n o t a m o e s t e n d e l o k a l e p o l i t i e k v e rm u r we n . Z e l f s e e n protestlied ontbrak niet. Maar dat had onvoldoende resultaat.

V e r v o l g e n s w i j z i g d e B UI N h a a r i n s t e e k : h e t K u l t u r h u s m o e s t e c h t “ d e h u i s k a m e r v a n H a a k s b e r g e n ” w o r d e n . D e o r g a n i s a t i e m o e s t a n d e r s , h e t K u l t u r h u s m o e s t e e n c o ö p e r a t i e wo r d e n . In plaats van steeds weer nieuwe verzoeken om ondersteuning aan college en raad zou er beter meer energie gestoken kunnen worden in het creëren van andere inkomstenbronnen voor het Kulturhus. Het Kulturhus moest met een schone lei kunnen doorstarten: De bibliotheek moest door 26

de gemeente worden overgenomen tegen kwijtschelding van de schulden, met een jaarlijkse s u b s i d i e o p b a s i s v a n d e l a n d e l i j k e V N G - n o r m 15 v a n € 1 4 p e r i n w o n e r . E n h e t t h e a t e r g e d e e l t e m o e s t o m n i e t b e s c h i k b a a r wo r d e n g e s t e l d , m a a r d a n z o u e r o o k g e e n subsidie meer noodzakelijk zijn. D e r a a d r e a g e e r d e n i e t d i r e c t a f wi j z e n d o p d e v o o r s t e l l e n v a n B UI N , m a a r w e l z e e r k r i t i s c h . De raadsleden wilden duidelijkheid en meer inzicht in de kosten. Het college leek deze variant na enige aarzeling te omarmen, totdat de gemeente Haaksbergen onder provinciale toezicht kwam te staan. Dat sommige BUIN-voormannen warme banden hebben met de lokale politiek lijkt niet van invloed t e z i j n g e we e s t o p d e b e s l u i t v o r m i n g . 4.5

BUIN en burgerparticipatie

D a t e e n b u r g e r i n i t i a t i e f a l s B U I N z e l f p l a n n e n o n t wi k k e l t e n d a t d e z e v e r v o l g e n s w o r d e n doorgerekend en meegenomen in de gemeentelijke besluitvorming is relatief nieuw voor de gemeente Haaksbergen. In een eerder onderzoek van de Rekenkamercommissie over b u r g e r p a r t i c i p a t i e 16 m o e s t w o r d e n g e c o n s t a t e e r d d a t d e G e m e e n t e H a a k s b e r g e n m e e s t a l n i e t v e r d e r k o m t d a n é é n v a n d e e e r s t e t r e d e n v a n d e z o g e n a a m d e P a r t i c i p a t i e l a d d e r : i n f o r m e r e n . De ideeën van BUIN gaan verder dan dat: in feite gaat het hier om een mix van adviseren en coproduceren, trede drie en vier van de ladder. Zie onderstaand plaatje: De burgerparticipatieladder

In 4.1 en 4.2 is aangegeven dat raad en college moeite hebben met het maken van beleidskeuzes, o o k a l s d e f i n a n c i ë l e s i t u a t i e p e n i b e l i s . Do o r h e t i n i t i a t i e f v a n B U I N k o n h e t i n s t r u m e n t v a n d e b u r g e r p a r t i c i p a t i e n i e u w l e v e n w o r d e n i n g e b l a z e n . He t m e s s n e e d a a n t w e e k a n t e n : B U I N k o n z i j n e i g e n i n i t i a t i e f u i t we r k e n , m e t m e d e we t e n e n m e d e w e r k i n g v a n h e t c o l l e g e . Co l l e g e e n r a a d gingen mee met het in dit concrete geval verder bestijgen van de participatieladder. Maar dan vooral ingegeven door de gedachte dat BUIN dan maar een list moest verzinnen. Raad en college h a d d e n i m m e r s g e e n g e l d b e s c h i k b a a r e n d e m o e i l i j k e k e u z e s we r d e n d a n d o o r B UI N g e m a a k t . M e t a n d e r e wo o r d e n : r a a d e n c o l l e g e o m a r m e n i n h e t g e v a l v a n h e t K u l t u r h u s e e n v e r d e r g a a n d e

15

Deze norm bestaat inmiddels niet meer

16

De Burger Betrokken? – B urgerparticipatie in Haaksbergen, RK C Haaksbergen, mei 2009

27

burgerparticipatie om de problemen beheersbaar te houden, of misschien wel om te voorkomen dat ze er helemaal niet uitkomen.

28

H o o f d s t u k 5 : Be a n t w o o r d i n g o n d e r z o e k s v r a g e n : Centrale onderzoeksvraag: Wat heeft ertoe geleid dat het Kulturhus Haaksbergen momenteel in haar voortbestaan wordt b e d r e i g d e n z i j n d e r e c e n t v o o r g e s t e l d e ma a t r e g e l e n v o l d o e n d e o m h e t v o o r t b e s t a a n v a n h e t Kulturhus te garanderen. De daaruit voortvloeiende vragen zijn: 1 . I n h o e v e r r e i s d e f i n a n c i ë l e s i t u a t i e v a n d e d e e l n e me r s a a n h e t n i e u w e K u l t u r h u s d o o r d e fusie en verhuizing veranderd, en wat zijn daarvan de oorzaken? Het Kulturhus is in 2014 ontstaan uit een fusie tussen de bibliotheek en Theater De Kappen De fusie is opgestart met een (beperkt) positief eigen vermogen. Aanvankelijk bleef men gehuisvest in de oorspronkelijke accommodaties. Na de aankondiging van ingrijpende bezuinigingen op de s u b s i d i e i n 2 0 1 5 we r d e n p l a n n e n g e m a a k t v o o r g e z a m e n l i j k e h u i s v e s t i n g . O n d a n k s h e t (gedeeltelijk) afdekken van de fusiekosten door middel van extra subsidies van de gemeente Haaksbergen in 2017 was er in de periode 2014 -2016 al sprake van negatieve exploitatiesaldi en een (groeiend) negatief eigen vermogen.

Toen de gemeente in financiële problemen kwam werd voor de periode 2016-2019 een dekkingsplan voor de gemeentelijke financiën opgesteld. Hierin werden aanmerkelijke kortingen doorgevoerd voor de culturele sector. Onderdeel van de plannen was een korting op de subsidie v a n h e t K u l t u r h u s v a n o n g e v e e r € 4 0 0 . 0 0 0 s t r u c t u r e e l d i e g e l e i d e l i j k a a n w e r d o p g e b o u wd . I n 2016 werd een bezuiniging van € 190.000 doorgevoerd en in 2017 een bedrag van € 340.000. Vervolgens vanaf 2018 een bedrag van € 400.000. Deze subsidieverlaging was de ‘trigger’ voor het streven naar gezamenlijke huisvesting van T h e a t e r D e K a p p e n e n d e b i b l i o t h e e k . Do o r d e g e z a m e n l i j k e e x p l o i t a t i e z o u d e n s c h a a l v o o r d e l e n kunnen worden behaald met de inzet van personeel. Na de fusie en de verhuizing in 2018 is de financiële situatie van het Kulturhus aanmerkelijk verslechterd. Van het oorspronkelijke subsidiebedrag van bijna € 900.000 uit 2015 is, na de doorgevoerde kortingen, in 2020 nog circa € 499.000 overgebleven. Tegenvallers zijn er ook in de vorm van afvloeiingskosten van personeelsleden die moesten vertrekken. .

D a a r n a a s t m o e t e n n u d e r e n t e e n a f l o s s i n g o p g e b r a c h t wo r d e n v a n d e t w e e l e n i n g e n d i e b i j d e gemeente werden afgesloten voor de aankoop van de OBS Ons Dorp en de inrichting van de bibliotheek. Van schaalvoordelen door de gezamenlijke exploitatie blijkt geen sprake. Vanaf 2019 is ook sprake van een tekort aan liquiditeiten. Omdat de directeur-bestuurder het programma van het theater ongewijzigd voortzet en het personeel blijft betalen, blijkt er geen ruimte meer te zijn om de lasten van de geldleningen en de huur van het theater te betalen. Daardoor ontstaat huurachterstand van € 162.000 en een achterstand op de geldleningen van ruim € 68.000. Op basis van bovenstaande kunnen de volgende sub-vragen worden gesteld: a.

H e b b e n K u l t u r h u s e n g e me e n t e p a s s e n d i n g e s p e e l d o p d e v e r a n d e r e n d e f i n a n c i ë l e s i t u a t i e i n d e a f g e l o p e n 1 0 j a a r ? Z i j n d i e d i n g e n g e d a a n d i e g e d a a n mo e s t e n wo r d e n ?

Onder ‘passend’ wordt hier verstaan: hebben Kulturhus en gemeente de juiste dingen gedaan, o n g e a c h t o f z e o o k d i r e c t e f f i c i ë n t o f e f f e c t i e f wa r e n ? H e t a n t w o o r d i s n e g a t i e f : H e t K u l t u r h u s heeft nagelaten adequate maatregelen te nemen door de tering naar de nering te zetten en heeft v e r t r o u w d o p d e v e r wa c h t e p o s i t i e v e r e s u l t a t e n v a n d e h e r h u i s v e s t i n g e n d e b e p e r k t e reorganisatie. Het Kulturhus heeft niet of onvoldoende uitvoering gegeven aan haar eigen plan om 29

te bezuinigen op het culturele aanbod, dan wel nagelaten voldoende andere maatregelen te n e m e n . De R a a d v a n T o e z i c h t h a d m o e t e n i n g r i j p e n , m a a r h e e f t d i t n a g e l a t e n e n d e h a n d e l w i j z e van de directeur-bestuurder vanaf het najaar 2018 toegestaan. Gemeenteraad en college hebben nagelaten, voordat de leningen van € 1,4 miljoen aan het Kulturhus werden verstrekt, om na te gaan of er überhaupt wel een sluitende meerjarenbegroting m o g e l i j k wa s , wa a r d o o r d e l e n i n g e n z o u k u n n e n w o r d e n t e r u g b e t a a l d . H e t b e t r e f f e n d e raadsvoorstel bevatte een uitgebreide risicoparagraaf, maar deze is voor college en gemeenteraad nooit echt een reden geweest om tot een ander besluit te komen. Op basis van het toenmalige beleid en de toenmalige financiële situatie hadden de leningen puur o m b e d r i j f s e c o n o m i s c h e r e d e n e n n o o i t a a n h e t K u l t u r h u s m o g e n wo r d e n v e r s t r e k t . T o c h n a m d e gemeenteraad dit besluit. Maar In feite was het een vlucht naar voren voor beide partijen. b.

Heeft de governance van het Kulturhus invloed gehad op de huidige situatie?

Zonder twijfel. Het Kulturhus heeft veel moeite gehad om zich in te stellen op de realiteit van een l a g e r e s u b s i d i e d o o r d e g e m e e n t e . D e Ra a d v a n T o e z i c h t h e e f t n i e t t i j d i g i n g e g r e p e n . D e gemeente stond op afstand, maar heeft als subsidieverstrekker niet van de beschikbare mogelijkheden gebruik gemaakt om in te grijpen.

2. Zijn de maatregelen die gemeente Haaksbergen en de oorspronkelijke fusiepartners van het Kulturhus sinds 2014 hebben genomen om het voortbestaan van de bibliotheek en Theater De Kappen te waarborgen effectief, efficiënt en rechtmatig geweest? De maatregelen die de gemeente Haaksbergen genomen heeft waren onvoldoende effectief en o n v o l d o e n d e e f f i c i ë n t , m a a r we l g r o t e n d e e l s r e c h t m a t i g . De bedrijfsvoering van het Kulturhus is niet optimaal geweest, en daardoor niet efficiënt. Personeel is niet optimaal ingezet, de verbouwing van de voormalige OBS tot bibliotheek heeft veel geld gekost, waardoor een rendabele exploitatie onder de gegeven subsidiemogelijkheden vrijwel onmogelijk was en het faillissement van het Kulturhus zonder verdere financiële injecties onontkoombaar werd. . Voorstellen om de bedrijfsvoering te verbeteren kwamen pas aarzelend op gang toen het echt niet a n d e r s k o n . De d o e l s t e l l i n g v a n h e t K u l t u r h u s , d e h u i s k a m e r v a n H a a k s b e r g e n wo r d e n , i s f e i t e l i j k nooit bereikt. Het college heeft aan het behoud van het Kulturhus geprobeerd bij te dragen in de vorm van een éénmalig hogere subsidie, in de vorm van leningen ter grootte van bijna € 1.400.000 voor de verbouwing en verhuizing, en in de vorm van advies van de zijde van de directeur van het Kulturhus Borne.

Extra subsidie zonder adequate aanpassingen in de bedrijfsvoering is effectief noch efficiënt gebleken. De leningen van € 1.400.000 hebben het faillissement van het Kulturhus versneld dichterbij gebracht. Alleen de adviezen van de directeur van het Kulturhus Borne zijn, voor zover tot uitvoering gebracht, effectief en efficiënt gebleken. De leningen aan het Kulturhus zijn eerst in strijd met de Mededingingswet verstrekt en in eerste instantie dus niet rechtmatig. Na een raadsbesluit van begin 2019, waarbij de leningen tot maatschappelijk zijn bestempeld, is dit gecorrigeerd. De overige raadsbesluiten, waaronder de v o o r g e s t e l d e k o r t i n g e n o p d e s u b s i d i e , z i j n r e c h t m a t i g . D e k o r t i n g e n o p d e s u b s i d i e we r d e n t i j d i g aangekondigd en gefaseerd uitgevoerd. Bovendien betrof het, in ieder geval voor het theatergedeelte, geen wettelijk verplichte uitgaven. 30

Het niet meer betalen van de huur, rente en aflossing door het Kulturhus was niet rechtmatig. De ingebrekestelling door het college en het opzeggen van de huur waren dat, gelet op het voorgaande, weer wel, ook al omdat de gemeente eerst op andere manieren het Kulturhus heeft aangesproken en het Kulturhus heeft toegestaan de exploitatie voort te zetten. Onderstaande tabel geeft schematisch een overzicht van de verschillende genomen maatregelen en de beoordeling daarvan.

Maatregelen:

uitgevoerd

effectief

efficiënt

rechtmatig

Ad Kulturhus fusie tot Kulturhus verhuizing naar gezamenlijke huisvesting: financiële onderdelen Inhoudelijke onderdelen bedrijfsvoering optimaliseren meer verhuur ruimtes aan derden personeel laten afvloeien huur, rente en aflossing niet meer betalen: financiële gevolgen gevolgen voor relatie met gemeente cultureel programma aanpassen Ad college: perspectief voor Kulturhus geven structurele subsidies verlagen gedeeltelijke dekking fusiekosten advies directeur Kulturhus Borne leningen voor 1,4 mln € verstrekken hardheidsclausule toepassen incidentele subsidie verstrekken

voldoende tot volledig onvoldoende/grote twijfels (vrijwel) niet onduidelijk/onbekend

3.

In hoeverre voldoet het Kulturhus aan de voorwaarden van de oorspronkelijke jaarlijkse subsidieverstrekking?

3.a.Welke voorwaarden zijn er verbonden aan de oorspronkelijke jaarlijkse subsidieverstrekking? Subsidie is een beleidsinstrument om specifieke doelen mee te realiseren, maar dat komt in de v o o r wa a r d e n v o o r d e s u b s i d i e v e r s t r e k k i n g a a n h e t K u l t u r h u s n a u w e l i j k s t o t u i t d r u k k i n g . A l v a n a f de oorspronkelijke subsidieverstrekking lijkt er bij de voorwaarden voor de subsidie met name oog t e z i j n g e we e s t v o o r d e f i n a n c i ë l e a s p e c t e n , e n m i n d e r v o o r d e m a a t s c h a p p e l i j k e c o m p o n e n t e n . Subsidieaanvragen moeten zijn voorzien van een activiteitenplan (artikel 5 Subsidieverordening):

31

Artikel 5 Aanvraag 1.

Een aanvraag om subsidie wordt schriftelijk ingediend bij het college met gebruikmaking van een aanvraagformulier.

2.

Bij de aanvraag legt de aanvrager de volgende gegevens over: a. het activiteitenplan; b. de doelen en resultaten welke met die activiteiten worden nagestreefd, en hoe de activiteiten daaraan bijdragen; c. een begroting van en een dekkingsplan voor de kosten van deze activiteiten. Het dekkingsplan bevat een opgave van bij anderen aangevraagde subsidies of vergoedingen

3.

ten behoeve van dezelfde activiteiten, onder vermelding van de stand van zaken daarvan. Een rechtspersoon die voor de eerste maal subsidie aanvraagt, voegt een exemplaar van de oprichtingsakte, de statuten, alsmede van het jaarverslag, de jaarrekening en de balans van het voorgaande jaar toe aan de aanvraag.

4.

Bij nadere regels kan het college van de voorgaande leden afwijken.

Daarnaast moeten een jaarverslag en jaarrekening worden overlegd (artikel 11 S u b s i d i e v e r o r d e n i n g ) , d e l a a t s t e v o o r z i e n v a n e e n a c c o u n t a n t s v e r k l a r i n g . De accountantsverklaring hoeft niet positief te zijn, zo blijkt uit de raadsbrief bij de vaststelling van de jaarstukken door het college. Het college neemt aan de hand van de begroting eind december e e n b e s l u i t o v e r d e s u b s i d i e v o o r h e t v o l g e n d e j a a r . De b e t r e f f e n d e s u b s i d i e wo r d t b i j v o o r s c h o t toegekend. 3 . b . In hoeverre voldoet het Kulturhus aan de voorwaarden van de oorspronkelijke jaarlijkse subsidieverstrekking? M e t n a m e v a n a f 2 0 1 7 v o l d e e d h e t K u l t u r h u s n i e t a a n d e v o o r wa a r d e n v a n d e o o r s p r o n k e l i j k e subsidieverstrekking: De begroting 2017 sloot met een aanmerkelijk tekort. De jaarrekening 2018 werd pas in een zeer laat stadium en na herhaald aandringen aangeleverd, v o o r z i e n v a n e e n w a a r s c h u wi n g v a n d e a c c o u n t a n t d a t e e n f a i l l i s s e m e n t d r e i g d e b i j o n g e w i j z i g d beleid. D e i n g e d i e n d e b e g r o t i n g 2 0 1 9 w a s , o o k n a d a t d a a r h e r h a a l d w e l o p a a n g e d r o n g e n wa s , n i e t sluitend.

De jaarstukken konden lange tijd op weinig ambtelijke en bestuurlijke aandacht rekenen. Met een h e r h a a l d b e r o e p o p d e h a r d h e i d s c l a u s u l e v a n a r t i k e l 1 1 v a n d e s u b s i d i e v e r o r d e n i n g we r d e n d e o m i s s i e s d o o r d e g e m e e n t e g e a c c e p t e e r d . He t c o l l e g e g r e e p we l i n , m a a r i n e e n z e e r l a a t stadium. 4.

Heeft de raad haar kaderstellende en toezichthoudende taak ten aanzien van het Kulturhus op adequate wijze kunnen vervullen?

Het antwoord is: ja en nee. Enerzijds is het verstrekken van subsidie en het controleren van de s u b s i d i e v o o r wa a r d e n e e n b e v o e g d h e i d v a n h e t c o l l e g e . M a a r h e t h e r h a a l d n i e t v o l d o e n a a n d e s u b s i d i e v o o r wa a r d e n d o o r h e t K u l t u r h u s e n h e t m e e r m a l e n t o e p a s s e n v a n d e h a r d h e i d s c l a u s u l e had door het college aan de raad gerapporteerd moeten worden. Van de zijde van de raad had meer belangstelling voor de begrotingen en jaarstukken van het Kulturhus ook voor de hand gelegen. Maar er werden tot eind 2018 geen raadsvragen over gesteld. De raad is unaniem akkoord gegaan met de voorstellen van het college om leningen ter grootte van € 1.400.000 aan het Kulturhus te verstrekken en heeft daarbij op de zeer uitgebreide risicoparagraaf bij het voorstel niet of onvoldoende doorgevraagd. Dat had wel verwacht mogen worden gezien de moeizame financiële situatie waarin Haaksbergen verkeerde en de zeer serieus te nemen kanttekeningen die door de ambtelijke organisatie bij de verstrekking van de leningen werden geplaatst. Samenvattend: de raad had wel de middelen en de mogelijkheden om haar kaderstellende en toezichthoudende taak ten aanzien van het Kulturhus te vervullen, maar is daarin toch tekort geschoten. 32

5.

Wat zijn de maatschappelijke baten en lasten van een Kulturhus voor Haaksbergen en hoe

verhouden die zich tot de structurele financiële doelstellingen die gemeente Haaksbergen zich gesteld heeft? E e n K u l t u r h u s c o n c e p t c r e ë e r t m e e r wa a r d e u i t g e z a m e n l i j k e v o o r z i e n i n g e n , p r o g r a m m e r i n g e n b e h e e r , wa a r d o o r h e t b e h o u d v a n m a a t s c h a p p e l i j k , s o c i a a l e n c u l t u r e e l k a p i t a a l i n e e n w o o n k e r n langdurig geborgd is. V e e l a l wo r d t h e t K u l t u r h u s c o n c e p t g e z i e n a l s e e n l a a t s t e r e d m i d d e l o m v e r s c h i l l e n d e b e s t a a n d e v o o r z i e n i n g e n t e b e h o u d e n e n o m i n d a t s t r e v e n s a m e n we r k i n g s v e r b a n d e n m e t a n d e r e belanghebbenden aan te kunnen gaan. Het Kulturhus probeert een springplank te vormen voor mensen in een leefgemeenschap en zo de vitaliteit van een kern te behouden en te bevorderen. In dat licht gezien past een Kulturhus naadloos in de lange termijn doelstellingen van de g e m e e n t e H a a k s b e r g e n . Co l l e g e e n r a a d a m b i ë r e n e e n g e m e e n t e m e t e e n h o o g voorzieningenniveau, maar het ontbreekt al vele jaren aan de middelen om de gewenste voorzieningen in de volle breedte te behouden Dat heeft gevolgen voor culturele instellingen als het theater de Kappen en de bibliotheek.

Het past dan ook dat deze instellingen de samenwerking zochten in de vorm van een Kulturhus. Dit streven lijkt vanuit raad en college te zijn herkend en ondersteund. Alle politieke besluiten lijken ook geënt te zijn op het belang van het hebben van een Kulturhus, maar tegelijkertijd ontbreekt in diezelfde besluiten een duidelijke omschrijving van wat dan specifiek als maatschappelijke meerwaarde van een Kulturhus voor Haaksbergen gezien wordt. T i j d e n s d e r a a d s b e h a n d e l i n g v a n d e ( e e r s t e ) g e l d l e n i n g v a n € 1 . 0 4 0 . 0 0 0 i n j a n u a r i 2 0 1 7 we z e n d e meeste partijen op het belang van het Kulturhus als culturele en bibliotheekvoorziening, en stemden daarom in met de geldlening. Slechts een enkele fractie wees op de financiële positie van het Kulturhus. Het bleek geen beletsel om toch met deze lening in te stemmen. Ook tijdens de r a a d s b e h a n d e l i n g v a n d e K a d e r n o t a i n m e i 2 0 1 9 w e r d o p h e t b e l a n g v a n h e t K u l t u r h u s g e we z e n a l s c u l t u r e l e i n s t e l l i n g . He t c o l l e g e v o o r s t e l o m d e s u b s i d i e m e t s t r u c t u r e e l € 6 0 .

0 0 0 t e v e r h o g e n w e r d e c h t e r n i e t d o o r d e r a a d a a n v a a r d , De r a a d k o o s v o o r n i e u w b o u w v a n h e t A s s i n k e n v e r m i n d e r i n g v a n d e v e r h o g i n g v a n d e O Z B . M e t a n d e r e wo o r d e n : v o o r d e g e m e e n t e r a a d w a s h e t Kulturhus belangrijk, maar niet belangrijk genoeg om het voortbestaan van deze voorziening in de huidige vorm te willen waarborgen. M a a r wa t t o t n u t o e n o g s t e e d s o n t b r e e k t i s e e n v o l l e d i g e k o s t e n - b a t e n a n a l y s e v a n e e n K u l t u r h u s e n e e n i n t e g r a l e a f we g i n g v a n d e k o s t e n v a n e e n K u l t u r h u s t e n o p z i c h t e v a n d e k o s t e n v a n andere cruciaal geachte beleidsdoelen in het licht van de structureel precaire financiële toestand van gemeente Haaksbergen: Haaksbergen kan een Kulturhus heel goed gebruiken, maar kan Haaksbergen zich een Kulturhus wel veroorloven?

33

H o o f d s t u k 6 : Co n c l u s i e s e n a a n b e v e l i n g e n De conclusies, die uit de voorgaande hoofdstukken voortvloeien, luiden als volgt: 1.

Het Kulturhus is vanuit een matige financiële situatie gestart en dreigde op langere termijn al in moeilijkheden te komen nog voordat de gemeente bezuinigingen begon op te leggen. Alle partijen hebben de ernst van de (financiële) situatie onderschat. College en raad hebben forse bezuinigingen doorgevoerd bij het Kulturhus terwijl het er financieel al niet o p t i m a a l v o o r s t o n d , wa a r b i j m e n h a d k u n n e n b e g r i j p e n d a t d i t t o t g r o t e p r o b l e m e n z o u l e i d e n . Ho e w e l v a n u i t d e a m b t e l i j k e o r g a n i s a t i e u i t d r u k k e l i j k o p d e r i s i c o ’ s d a a r v a n gewezen werd, werden vervolgens zonder een uitvoerige financiële doorlichting tegen nietmarktconforme tarieven gemeentelijke leningen aan het Kulturhus verstrekt, die bovendien in eerste instantie ook nog eens in strijd bleken met de Mededingingswet. De raad ging d a a r m e e a k k o o r d . He t w a s d e p o l i t i e k e o p l o s s i n g v a n e e n p r o b l e e m .

2.

Het college heeft de problemen verergerd door niet tijdig in te grijpen toen de situatie leek t e o n t s p o r e n . Da a r b i j k r e e g h e t o o k g e e n m e d e we r k i n g v a n d e d i r e c t e u r - b e s t u u r d e r v a n het Kulturhus, die betalingen stopzette en regelmatig ambtelijk en bestuurlijk overleg uit d e w e g g i n g . He t c o l l e g e h a d d e r a a d o o k a c t i e v e r k u n n e n i n f o r m e r e n t o e n d e hardheidsclausule in de Subsidieverordening meerdere malen moest worden toegepast.

3.

Het Kulturhus was voornamelijk bezig met het ontkennen van de problemen. Werd er op subsidies gekort, dan werd er eerst met juridische acties gedreigd en daarna pas werden e r a f s p r a k e n g e m a a k t m e t d e g e m e e n t e . Di e v e r v o l g e n s n i e t a l t i j d w e r d e n n a g e k o m e n . He t devies leek: als het culturele programma maar uitgevoerd kan worden. Verder was er weinig aandacht voor de bedrijfsvoering. Hoewel de wil ambtelijk en bestuurlijk bij de g e m e e n t e w e l d e g e l i j k a a n w e z i g wa s o n t b r a k h e t m e t n a m e i n h e t l a a t s t e j a a r a a n e e n constructieve dialoog om tot adequate oplossingen te komen

4.

De raad van toezicht van het Kulturhus had eerder in moeten grijpen, deed dit niet en verzuimde ook duidelijke sturing en controle toe te passen bij de directeur-bestuurder.

5.

Politieke tegenstellingen lijken geen overwegende rol te hebben gespeeld bij de hele affaire rond het Kulturhus. Weliswaar was er wel sprake van enige verschillen van standpunten tussen de partijen, maar belangrijke besluiten werden door de raad redelijk eensgezind genomen.

6.

BUIN is niet de reddende engel, maar een belangengroep die op creatieve wijze het Kulturhus probeert te behouden. De rekening daarvan wordt bij de gemeente neergelegd, maar in de gegeven omstandigheden wel zo laag mogelijk gehouden. College en raad m o e t e n h e t v o o r s t e l v a n B UI N z e k e r s e r i e u s n e m e n , m a a r o o k a f we g i n g e n m a k e n t e n opzichte van andere beleidsterreinen. Wat zijn de verplichte uitgaven en welke beleidskeuzes kan de gemeente daarnaast maken? Die discussie zal opnieuw moeten worden gevoerd.

7. De gemeente Haaksbergen lijkt nog niet helemaal bereid om structurele beleidskeuzes te maken. De structureel-slechte financiële situatie lijkt vooral te ontstaan doordat H a a k s b e r g e n p l a n n e n h e e f t g e m a a k t v o o r e e n g e m e e n t e m e t 4 0 . 0 0 0 i n wo n e r s o f m e e r (Kulturhus, Centrumplan, scholen voor voortgezet onderwijs) terwijl het 25.000 inwoners heeft. In dat geval moeten realistische en haalbare keuzes worden gemaakt, maar daartoe lijken college, en vooral de raad, nog niet bereid.

34

Deze conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen: 1.

2.

F o r m u l e e r d u i d e l i j k e u i t g a n g s p u n t e n v o o r h e t c u l t u r e l e b e l e i d v a n Ha a k s b e r g e n v a n a f 2021. M a a k o p b a s i s v a n d i e u i t g a n g s p u n t e n d u i d e l i j k e b e l e i d s k e u z e s . W a t wo r d t w e l e n w a t n i e t (meer) ondersteund? Baseer beslissingen op de geformuleerde uitgangspunten.

D e b e l e i d s c y c l u s v a n H o o g e r we r f k a n h i e r b i j n u t t i g e d i e n s t e n b e w i j z e n :

3.

Mocht het plan van BUIN binnen de geformuleerde doelstellingen passen, laat het dan door een expert beoordelen en doorrekenen: worden de doelstellingen ermee bereikt en worden toekomstige financiële verrassingen zoveel als mogelijk vermeden?

4.

Bewaak steeds de stand van zaken bij gesubsidieerde instellingen. Maak heldere a f s p r a k e n o v e r d e t e v e r r i c h t e n t a k e n e n b e wa a k d e z e o o k . B e w a a k d e f i n a n c i ë l e s i t u a t i e en arrangeer steeds (ambtelijk) gesprekken met de bestuurders van de gesubsidieerde i n s t e l l i n g e n . Do o r g a a n s g e l d t d a t h o e e e r d e r p r o b l e m e n w o r d e n g e s i g n a l e e r d , d e s t e makkelijker ze zijn op te lossen. Wanneer van de hardheidsclausule (artikel 14) in de subsidieverordening gebruik wordt gemaakt moet de raad steeds actief worden geïnformeerd, met argumenten waarom van dit artikel gebruik wordt gemaakt,

35

Bijlage 1: 24 dec 2014

Ku l t u r h u s H a a k s b e r g e n f e i t e n r e l a a s / t i j d s c h e m a eenmalige financiële bijdrage voor Kulturhus

Het college van B&W stelt de gemeenteraad voor om éénmalig een bedrag van € 35.000 toe te kennen aan Stichting Kulturhus Haaksbergen,. In januari neemt de gemeenteraad hierover een d e f i n i t i e f b e s l u i t . He t b e t r e f t e e n b i j d r a g e i n d e k o s t e n d i e z i j n g e m a a k t b i j d e f u s i e t u s s e n onderdelen van de voormalige Stichting ’t Iemenschoer en de vroegere bibliotheek. Sinds begin 2014 vormen zij het nieuwe Kulturhus. Het doel van de fusie is om in de toekomst efficiencyvoordelen te behalen en de inhoudelijke samenwerking te verbeteren. Het Kulturhus heeft extra kosten moeten maken om twee organisaties samen te voegen in één n i e u w e s t i c h t i n g . He t g a a t o m k o s t e n v o o r j u r i d i s c h a d v i e s o m p e r s o n e l e z a k e n g o e d t e k u n n e n regelen en notariskosten. “Met deze incidentele extra bijdrage als tegemoetkoming in de kosten wordt het proces van de fusie afgerond en kan het Kulturhus zijn blik op de toekomst richten. Het is nu zaak dat de stichting zich sterk maakt voor toekomstige uitdagingen”, vertelt verantwoordelijk Wethouder Edith van Spiegel. Komend jaar gaan gemeente en stichting met elkaar om de tafel om afspraken te maken over de a c t i v i t e i t e n v a n h e t K u l t u r h u s , w a a r v o o r d e s t i c h t i n g s u b s i d i e o n t v a n g t .

V o o r 2 0 1 4 wa s d a t e e n bedrag van € 887.000. De intentie van het college is om te komen tot een vernieuwend aanbod v a n d e n i e u we s t i c h t i n g wa a r b i j o o k h e t k o s t e n a s p e c t e e n r o l s p e e l t Jan 2015 TCT Haaksbergse politiek buitenspel bij vertrekvergoeding Frank Wermers De vertrekregeling die oud-directeur Frank Wermers van de inmiddels opgeheven stichting I e m e n s c h o e r ( S c a l a ) h e e f t m e e g e k r e g e n , h e e f t i n p o l i t i e k H a a k s b e r g e n m e n i g we n k b r a u w d o e n fronsen. Wermers, zo blijkt uit de jaarrekening 2013 die onlangs voor raadsleden ter inzage is gelegd, blijkt bij zijn vertrek op 1 januari 2014 een bedrag van een ton te hebben meegekregen. Kulturhus Die afkoopsom valt in slechte aarde nu het Kulturhus de raad om 65 mille heeft gevraagd voor de bijkomende kosten rond de fusie Iemenschoer en de bibliotheek. Een bijdrage die volgende week woensdag in de raadsvergadering wordt besproken en die B en W naar 35 mille heeft bijgesteld. Wim Briggeman, fractievoorzitter van de VVD verwoordt de algemene gevoelens in de raad. „Het is veel geld. Maar het gaat om een afkoopsom bij een autonome partij die niks met de gemeente t e m a k e n h e e f t . He t z a l o n g e t w i j f e l d m e t d e g e l d e n d e r e g e l s t e m a k e n h e b b e n .

J e k u n t h o o g u i t wat sputteren en er een moreel oordeel over vellen. Meer niet. Maar goed op 1 juli veranderen de o n t s l a g r e g e l s . D a n k r i j g j e e e n j a a r s a l a r i s o f m a x i m a a l 7 5 . 0 0 0 e u r o m e e . Da n i s d e g e k t e v o o r b i j . ” R a a d s v o o r s t e l B r i g g e m a n w i j s t e r n o g we l o p d a t h e t r a a d s v o o r s t e l o m h e t K u l t u r h u s 3 5 . 0 0 0 e u r o te geven, naar alle waarschijnlijkheid een begrotingswijziging inhoudt. En dat impliceert dat de provincie vooraf om toestemming moet worden gevraagd omdat de gemeente Haaksbergen onder preventief toezicht van de provincie is geplaatst. „In feite heeft de provincie de begroting op slot gezet. Als je extra geld uitgeeft moet je dat melden. Doe je dat niet dan kun je als raadslid voor d i e u i t g a v e p e r s o o n l i j k a a n s p r a k e l i j k wo r d e n g e s t e l d . H e t c o l l e g e d o e t d a a r n u c h t e r o v e r m a a r z o is het wel. Ook de ene euro die we voor de Parallelweg aan de MBS moeten betalen moet je officieel aanvragen. In de praktijk zal het allemaal wel meevallen, want wat is 35 mille op een begroting van 60 miljoen. Maar toch, dit zijn de regels.” Standpunt Wethouder Edith van Spiegel staat eveneens op het standpunt dat het om een w e t t e l i j k e c a o a c t i e g a a t .

D e Ra a d v a n T o e z i c h t v a n h e t I e m e n s c h o e r h e e f t v o l g e n s h a a r v o l g e n s de geldende regels gehandeld. „Dat college zal daar zorgvuldig mee om zijn gegaan. En de accountant heeft het goedgekeurd. Als college kunnen we daar verder niets aan doen. Wermers heeft ook langere tijd bij het Iemenschoer gewerkt. Al is een ton veel geld. Ieder bedrag is veel geld. Maar ik kan er geen ander oordeel over geven.” Van Spiegel voegt er aan toe dat Frank 36

Wermers ruim een jaar geleden is teruggetreden om de fusie die leidde tot het Kulturhus Haaksbergen mogelijk te maken 2015 bibliotheek theater!

Voorgenomen bezuinigingen betekenen het einde van bibliotheek en

Het college van B&W heeft in de Kadernota 2016 aangekondigd dat het Kulturhus Haaksbergen op termijn (in 2018) € 400.000 moet bezuinigen. Dit start met een bezuiniging van € 190.000 in 2016 en € 340.000 in 2017. Met dergelijke kortingen, namelijk halvering van de subsidie, wordt het voortbestaan van Kulturhus Haaksbergen, inclusief de bibliotheek en het theater ernstig bedreigd. Kulturhus Haaksbergen roep de inwoners van Haaksbergen op om van zich te laten horen. Want voor je het weet, ben je het kwijt! Het college wil de traditionele bibliotheekfunctie afbouwen en naar een selfsupporting theater, w a t e e n f o r s e v e r m i n d e r i n g v a n d e s u b s i d i e i m p l i c e e r t . De h u i s v e s t i n g s l a s t e n z i j n e c h t e r i n d e huidige situatie alleen al ruim € 300.000. Zelfs na halvering van het toch al krappe personeelsbestand is de bezuiniging niet te realiseren. Een reorganisatie brengt namelijk eveneens kosten mee waar geen budget voor is. In het voorstel tot subsidiekorting ligt de nadruk o p d e b i b l i o t h e e k .

M a a r a a n g e z i e n d e b i b l i o t h e e k o n d e r d e e l i s v a n K u l t u r h u s Ha a k s b e r g e n z u l l e n ook alle andere facetten zoals de theatervoorstellingen, repetities en uitvoeringen van a m a t e u r v e r e n i g i n g e n , e x p o s i t i e s i n d e k u n s t z a a l , d e c u r s u s s e n v a n Hi e r l e e r j e w a t e n d e ontmoetingsfunctie als dominostenen omvallen. Als het voorgenomen kortingsbedrag van € 190.000 in 2016 tot € 400.000 in 2018 in stand blijft is e e n f a i l l i s s e m e n t v a n h e t K u l t u r h u s n i e t u i t t e s l u i t e n . K u l t u r h u s Ha a k s b e r g e n p l e i t d a n o o k v o o r e e n s c e n a r i o w a a r b i j d e b e z u i n i g i n g e n f o r s w o r d e n t e r u g g e b r a c h t e n wa a r b i j e r t i j d i s o m h e t Kulturhus Haaksbergen, dat anderhalf jaar geleden op aandringen van de gemeente Haaksbergen is ontstaan, op verantwoorde wijze toekomstbestendig te maken, zonder kapitaalvernietiging. 17 jun 2015

RT V O o s t H a a k s b e r g e n h o u d t v a s t a a n f o r s e b e z u i n i g i n g e n Ku l t u r h u s

Een flinke klap voor het Kulturhus in Haaksbergen. Ondanks een protestactie van inwoners gaan d e b e z u i n i g i n g e n o p d e b i b l i o t h e e k e n h e t t h e a t e r d o o r . Da t b e s l o o t e e n m e e r d e r h e i d v a n d e gemeenteraad vanavond. Inwoners zijn het er niet mee eens en ondertekenden zo’n 5000 kaarten die vandaag zijn a a n g e b o d e n a a n d e r a a d . O p d e k a a r t e n h a d d e n i n w o n e r s v a n Ha a k s b e r g e n g e s c h r e v e n w a a r o m ze het theater en de bieb graag wilden houden. Het Kulturhus heeft te maken met forse bezuinigingen. In 2016 staat een bezuiniging van 190.000 geraamd, die oploopt tot 340.000 in 2017 en 400.000 euro in 2018. Die bedragen zijn volgens directeur Ans Mebelder van het Kulturhus te hoog. “190.000 euro het komende jaar is al niet haalbaar. We hebben al veel dingen vaststaan, zoals het t h e a t e r p r o g r a m m a . D a t i s g e b o e k t e n d e b r o c h u r e s z i j n g e d r u k t . H e t e n i g e wa a r w i j n o g o p k u n n e n b e z u i n i g e n i s h e t p e r s o n e e l . E n m e t 9 , 2 f t e v o o r t we e l o c a t i e s i s d a t n i e t r e a l i s t i s c h ” . Toch is Mebelder blij dat de raad heeft uitgesproken dat het Kulturhus moet blijven. “We moeten nu gaan kijken hoe we deze bezuinigingen gaan realiseren, maar dat er dingen moeten verdwijnen is zeker”.