Jaarstukken 2025
Tekst van het document
37.650
37.745
-94
11.017
11.485
468
374
De afwijkingen op baten en lasten per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarstukken.
-46Jaarstukken 2025
Programma 7. Volksgezondheid en milieu Inleiding Binnen dit programma valt de inzameling van afval. Ook het aanleggen en onderhouden van riolering en watersystemen en de bijbehorende rioolheffing vallen onder dit programma. Daarnaast vallen de werkzaamheden rondom milieubeheer, begraafplaatsen en volksgezondheid onder dit programma. Het programma Volksgezondheid richt zich op het bevorderen van een gezonde leefstijl, het voorkomen van ziekte en beschermen van de gezondheid van de inwoners van Haaksbergen. Dit doen we in samenwerking met de Twentse gemeenten en GGD. We werken vanuit een regionale visie ‘Gezonde Generaties in Twente’ 2024-2027. Daarbinnen zetten we in op vier thema’s (mentale gezondheid, leefstijl, beschermen en vaccineren, leefomgeving) met aandacht voor de overkoepelende uitgangspunten en wisselende aanpak in de leeftijdsgroepen. Waar doen we het voor? We streven naar een gezonde Haaksbergse generatie in 2040 en stimuleren een actieve leefstijl. Dit doen we door inwoners toegang te bieden tot preventieve voorzieningen en te werken aan een gezonde leefomgeving. Wat hebben we bereikt? Haaksbergen is een gemeente waar het veilig wonen, werken en leven is. Volksgezondheid Wat hebben we bereikt? We werkten in 2025 aan het versterken van de gezondheid van de Haaksbergse inwoners op fysiek, mentaal als sociaal gebied.
Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? Lokaal We geven uitvoering aan de verschillende thema’s die onder het Gezond en Actief Leven Akkoord vallen (GALA), dat als doel heeft een gezonde generatie in 2040. Hierbij is actief samengewerkt met regionale en lokale partners. We voeren de ketenaanpakken Kind naar Gezonder Gewicht (KNGG), Valpreventie, Kansrijke Start en Welzijn op recept uit. Daarnaast zetten we ons in op kansengelijkheid en een gezonde leefomgeving, die uitnodigt om te spelen en te bewegen. Gezondheid heeft een plek gekregen in de Omgevingsvisie Haaksbergen, onder het speerpunt Samen Sociaal. Hiermee is aandacht voor gezonde leefstijl, fysieke gezondheid en mentale gezondheid geborgd. We stimuleren gezond gedrag onder inwoners en specifiek jongeren. Samen met JOGG (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) voeren we activiteiten uit rondom voeding, beweging en gezonde leefstijl. Via LOES opvoedondersteuning ondersteunen we ouders bij leefgewoonten, opvoedvragen, digitale balans en mentale gezondheid. De Gezonde School adviseur helpt scholen met deze thema's. De JGZ/GGD ondersteunt dit via preventie, monitoring en individuele begeleiding. We zetten in op het voorkomen van middelengebruik. We ondersteunen jongeren bij thema’s zoals prestatiedruk, eenzaamheid, sociale media, stress en suïcidale gedachten.
-47Jaarstukken 2025
Regionaal De GGD geeft in regionaal verband prioriteit aan de volgende thema’s: - mentale gezondheid; - leefstijl; - beschermen en vaccineren; - leefomgeving. Riolering Wat hebben we bereikt? Een optimale bescherming en duurzame benutting van de fysieke leefomgeving. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? In 2025 heeft de Gemeente Haaksbergen uitvoering gegeven aan het Water & rioleringsprogramma (WRP) binnen de wettelijke zorgplicht voor afval-, hemel- en grondwater. Regulier beheer en onderhoud zijn conform planning uitgevoerd en de technische staat van het rioolstelsel blijft op het gewenste niveau. Vervangings- en renovatieprojecten zijn integraal uitgevoerd, waarbij structureel aandacht is besteed aan klimaatadaptatie, waaronder extra waterberging en afkoppeling van hemelwater. Het programma is binnen de financiële kaders uitgevoerd. Hiermee wordt gewerkt aan een toekomst- en klimaatbestendig watersysteem. Afval Wat hebben we bereikt? We dragen bij aan een duurzame samenleving door vermindering van de hoeveelheid afval en meer recycling van grondstoffen. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? Inzet op vermindering van de hoeveelheid restafval en verhoging van de hoeveelheid gescheiden grondstoffen in lijn met het landelijke en regionale afval- en grondstoffenbeleid. De grondstoffenvisie gemeente Haaksbergen 2026-2030 is vastgesteld.
Hierin staan in grote lijnen beschreven, hoe we de komende jaren willen komen tot minder restafval en betere afvalscheiding. De afvalstoffenverordening 2026 is vastgesteld, samen met het uitvoeringsbesluit. Milieubeheer Wat hebben we bereikt? Een optimale bescherming en duurzame benutting van de fysieke leefomgeving. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? De omgevingsdienst is hard bezig te voldoen aan de robuustheidscriteria. Hieraan moeten ze april 2026 voldoen. Op dit moment worden de laatste verbeterpunten afgewerkt en is de verwachting dat de omgevingsdienst in april 2026 als robuust beoordeeld zal worden. Risico- & branchegericht werken toepassen op de frequentie van periodieke controles om zo de capaciteit van toezicht efficiënter te benutten. Het projectplan Energie & Duurzaamheid loopt op schema. Vanuit dit project worden energieen duurzaamheidscontrole’s uitgevoerd en wordt advies gegeven rondom circulaire economie. De omgevingsdienst is in een nieuwe ontwikkelfase terecht gekomen. Sinds de invoering van de Omgevingswet zien we een verschuiving van het type producten dat wordt uitgevraagd. Dit gaat vooral om een verschuiving van vergunningverlening naar advies. Hier wordt op dit moment op bijgesteld. Wij geven uitvoering aan de wettelijke bodemtaken. Daarnaast werken wij samen met het Projectbureau bodemasbestsanering aan het saneren van asbest in de bodem.
-48Jaarstukken 2025
Dierenoverlast/ongediertebestrijding Wat hebben we bereikt? De overlast door dieren/ongedierte in de openbare ruimte is zoveel mogelijk beperkt, zodat de volksgezondheid wordt beschermd. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? De overlast van de eikenprocessierups was in 2025 voor het derde achtereenvolgende jaar beperkt. Er waren hooguit 35 meldingen. We zijn gestopt met het gebruik van preventieve bestrijdingsmiddelen. In plaats hiervan is ingezet op het beheersen van de plaag door de natuurlijke vijanden van de rups te ondersteunen. We zijn daarom in 2025 op nog meer locaties overgegaan naar een andere manier van beheer en onderhoud. Zo wordt voortaan niet meer gemaaid onder bomen. Daarnaast zijn bloemenmengsels ingezaaid. Hierdoor is meer leefruimte voor de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups gecreëerd. Er waren in 2025 voldoende hondenvoorzieningen, waarvan het onderhoud intensief heeft plaatsgevonden. Er werd in het centrum wel meer overlast van hondenpoep ervaren. In 2025 was sprake van bezuinigen op de hondenvoorzieningen. De vele reacties die dit heeft opgeleverd, laten zien dat de voorzieningen onlosmakelijk bij Haaksbergen horen en zorgen voor een schoon dorp en hierdoor een positieve bijdrage leveren aan de volksgezondheid.
Begraafplaatsen Wat hebben we bereikt? De basis voor het exploiteren van de begraafplaatsen op een wijze die efficiënt en toekomstbestendig is, is verder uitgebouwd. Daarnaast zijn we zoveel mogelijk dienstbaar aan onze inwoners, die hun dierbaren op een waardige manier willen herdenken. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? Nadat eerder al het eerste deel van de natuurbegraafplaats werd opengesteld en een deel van de Hooge Weide werd getransformeerd tot Herdenkingspark, zijn de mogelijkheden rondom begraven in 2025 verder verruimd. Voorbeelden zijn de Troostboom op de Hooge Weide en de bosurnen op Het Waarveld. We zien dat dit voorziet in de behoefte van inwoners. Het aantal begrafenissen is dit jaar toegenomen en er zijn ook diverse (natuur-)graven gereserveerd. Ook de aanvragen voor asbestemmingen op de beide begraafplaatsen zijn toegenomen. Voor het publiek zijn rond de zomer rondleidingen verzorgd en de begraafplaatsen hebben dit jaar wat meer aandacht gekregen in het Gemeentenieuws. Dit zien we op een positieve manier terug in de inkomsten. De inwoners weten de begraafplaatsen weer te vinden. Door de vernatting veroorzaakt door de uitvoering van N2000-maatregelen in het aangrenzende Buurserzand is de waterdruk op een deel van de begraafplaats verhoogd. We hebben wederom een aantal maatregelen moeten nemen om de grondwaterstand op peil te houden.
Bij de provincie is een schadeclaim ingediend. De plannen voor de aanleg van het tweede deel van de natuurbegraafplaats zijn in 2025 voorbereid, inclusief een noodzakelijk drainageplan. Op de reguliere grafvelden op het Waarveld werd de oude monotone beplanting vervangen door bloeiende vaste planten, die behalve kleur een positieve bijdrage leveren aan de biodiversiteit. We zijn gestart met het maken van plannen voor de ontwikkeling van het katholieke deel van De Hooge Weide, dit is het deel waar de graven van gesneuvelde militairen uit de Tweede Wereldoorlog liggen.
-49Jaarstukken 2025
Verbonden partijen Gemeenschappelijke Regeling Gezondheid (Openbaar Lichaam SamenTwente) Sinds 8 juli 2021 is de Gemeenschappelijke Regeling Gezondheid ingegaan. SamenTwente behartigt de belangen op het gebied van Publieke gezondheid, onder de naam GGD Twente, Jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning, onder de naam Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp Twente (OZJT) en Advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling, onder de naam Veilig Thuis Twente (VTT). Twente Milieu Sinds 2018 is Twente Milieu een partner van de gemeente Haaksbergen voor taken in de openbare ruimte. Twente Milieu is onder andere actief op het gebied van groen, (water)wegen, riolering, afval, evenementen en recreatieve voorzieningen. Samen met de gemeenten Almelo, Berkelland, Borne, Enschede, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Wierden is Haaksbergen aandeelhouder. Openbaar Lichaam Crematoria Twente/Crematoria Twente-Oost Nederland BV Gemeenschappelijke regeling, met openbaar lichaam gevestigd te Enschede. Instandhouden en exploiteren van crematoria in Enschede, Almelo, Borne en Oldenzaal. Twence Holding B.V. Twence blijft inzetten op de ingeslagen transitie tot een grondstoffen- en energiebedrijf.
Daarvoor worden de bestaande installaties optimaal gebruikt en verbeterd, worden er meer grondstoffen uit afval, reststromen en biomassa gewonnen en wordt er meer duurzame energie uit hernieuwbare energiebronnen opgewekt. Haaksbergen is aandeelhouder van Twence. Door Twence opgewekte duurzame energie telt, naar rato van ons aandelenbezit, mee voor de energiedoelstellingen van Haaksbergen. Omgevingsdienst Twente De Omgevingsdienst Twente geeft uitvoering aan de verplichte basistaken op grond van de artikelen 5.4, eerste lid en 5.5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Het betreft in hoofdzaak activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden dient voldaan te worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 3.0.). Prestatie-indicatoren Naam indicator
Eenheid
Jaartal actuele cijfers
Stand Haaksbergen
Gemiddelde van de referentie gemeenten 106 kg
Gestelde norm
Type waarde*
Hoeveelheid fijn restafval kg fijn restafval per 2024 129 kg 50 kg in * per inwoner in inwoner 2030 2030, Afvalloos Twente Afvalscheidings% afvalscheiding op 63% 77% 75% in * percentage op het gebied het gebied van 2023 van afval en afval en grondstoffen in 2023 grondstoffen * Voor veel van de indicatoren geldt dat de raad de norm, die wordt nagestreefd, nog niet heeft vastgesteld. Aan het thema normering van prestatie-indicatoren wordt binnen het programma “Haaksbergen Ster(ker) in ontwikkeling” aandacht geschonken.
-50Jaarstukken 2025
Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000 Nr.
Omschrijving taakveld
Lasten
Baten
Begroot
Werkelijk
Saldo
Begroot
Werkelijk
Saldo
Totaal saldo
7.1
Volksgezondheid
1.350
1.380
-29
98
129
31
2
7.2
Riolering
3.427
3.414
14
4.386
4.372
-14
0
7.3
Afval
2.357
2.460
-103
2.768
2.871
103
0
7.4
Milieubeheer
1.228
1.324
-96
255
448
193
97
7.5
Begraafplaatsen en cremat.
300
313
-13
163
188
25
12
Totaal programma 7
8.663
8.890
-227
7.670
8.008
338
111
De afwijkingen op baten en lasten per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarstukken.
-51Jaarstukken 2025
Programma 8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Inleiding Binnen dit programma valt ruimtelijke ontwikkeling binnen de kernen en het buitengebied, het grondbeleid voor woningbouw en duurzaamheid. Waar doen we het voor? We werken aan een gezonde, duurzame en veilige fysieke leefomgeving met passende en betaalbare huisvesting voor alle inwoners. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen Wat hebben we bereikt? - Een verdere implementatie van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging. - Voldoende woningen bouwen waar nu en in de toekomst behoefte aan is. - Een aantrekkelijk woonaanbod dat flexibel is en past bij de verschillende doelgroepen. - Een inclusieve samenleving, waarin ieder individu passend bij zijn woonsituatie woonruimte kan vinden. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor samenwerking met onze maatschappelijke partners en de integratie van nieuwkomers in de diverse buurten. - Een aantrekkelijke woonomgeving. - Een vitaal platteland behouden en waar mogelijk versterken. - Behoud en herstel van het streekeigen landschap en biodiversiteit. - Ondersteunen van onze agrariërs in de transitie van het landelijk gebied. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? - Wij zijn verder gegaan met het opstellen van een Omgevingsplan voor het gehele grondgebied van de gemeente Haaksbergen. Dit Omgevingsplan moet 1 januari 2032 gereed zijn.
- De Omgevingsvisie Haaksbergen is in 2025 vastgesteld. Hierin staat de strategische visie voor de fysieke leefomgeving voor de (middel)lange termijn. - De evenwichtige verdeelafspraken van wettelijke urgenten in Twente is vastgesteld. - We hebben opdracht gegeven voor het actualiseren van een woonbehoefte onderzoek, welke we gaan gebruiken bij het Volkshuisvestingprogramma, dat we in 2026 gaan opstellen. - De actualisatie van de woondeal 2025-2030 is vastgesteld door het Rijk, de provincie en 14 Twentse gemeenten. - Het beleidskader betaalbare woningen is geëvalueerd. - Het budget voor de starterslening is opgehoogd met € 1.000.000 om daarmee de starterslening voort te kunnen zetten. In 2025 zijn 8 startersleningen verstrekt. - Uitvoering is gegeven aan de bestaande prestatieafspraken met Domijn en de huurdersvereniging. Tevens is gewerkt aan nieuwe prestatieafspraken voor 2026 en verder. Deze zijn in het eerste kwartaal van 2026 vastgesteld. - Op basis van de Woondeal Twente is gestuurd op een mix van woningtypen bij nieuwe ontwikkelingen (30-40-30 regeling), waarbij ook rekening wordt houden met aandachtsgroepen in de breedste zin van het woord. - Het Masterplan Uitbreidingslocaties is voorbereid, zodat deze begin 2026 vastgesteld kan worden.
Hiervoor is participatietraject doorlopen met grondeigenaren, omwonenden en overige geïnteresseerden op basis van het vastgestelde participatieplan. - Het voorkeursrecht is ingetrokken op de gronden rondom de kern Haaksbergen, die geen onderdeel uitmaken van het Masterplan. - Voor de locatie aan de Bartokstraat (vm basisschool en kinderopvang) is de gebiedsvisie verder uitgewerkt.
-52Jaarstukken 2025
-
-
-
Er zijn diverse besluiten genomen ter voorbereiding op de herontwikkeling van de locatie van voormalige basisschool Holthuizen (vaststellen participatieplan, voorbereidingskrediet en stedenbouwkundige- en programmatische randvoorwaarden). Ter voorbereiding op de herontwikkeling van de locatie Van Brakelstraat 3 is krediet beschikbaar gesteld voor de sloop van het voormalige schoolgebouw. In 2025 zijn voorbereidingen gedaan voor de sloopwerkzaamheden, die in 2026 zijn afgerond. Voor deze herontwikkeling is bij de provincie subsidie aangevraagd in het kader van de regeling “Betaalbaar wonen in kleine steden en dorpen”. De benodigde planologische wijzigingen ten behoeve van de ontwikkeling van (grotere) inbreidingslocaties voor woningbouw, zoals plan Hartgerink en Bartokstraat (voormalig Brezan) zijn opgestart/doorlopen. Samen met een ontwikkelaar, zijn de plannen voor de woningbouwlocatie ten noorden van De Noor verder uitgewerkt. Over woningbouw in Buurse is structureel overleg met de werkgroep Wonen in Buurse. Overleg vindt plaats met een ontwikkelaar over woningbouw in St. Isidorushoeve nabij het Vaanholt en de Goorsestraat. De stedenbouwkundige en ruimtelijke inventarisatie “Voith Haaksbergen” is vastgesteld. Deze inventarisatie is gericht op een gewenste toekomstige herontwikkeling van het plangebied naar woningbouw.
De vijfde en laatste woningbouwkavel in de Wissinkbrink is verkocht. Bij de Wissinkbrink, Lourdeshof, Benninkstraat en Hassinkborgh zijn nieuwe woningen opgeleverd. Dit betreft verschillende type woningen. Voorbereidende werkzaamheden zijn uitgevoerd om aan de Morgensterweg 13 flexwoningen te kunnen realiseren ter uitbreiding van de woningvoorraad, zoals planuitwerking, participatie en vergunningaanvraag. Criteria zijn opgesteld ten behoeve van de locatiekeuze voor de opvang van asielzoekers. Over deze criteria heeft in maart 2026 een referendum plaatsgevonden. Daarna worden de criteria vastgesteld en kan een locatie worden aangewezen. De Nota grondbeleid 2025 is vastgesteld. Een dashboard woningbouw is opgeleverd, met daarbij een kaart met alle nieuwe woningbouwlocaties. Afspraken worden gemaakt over een goede ruimtelijke inpassing van initiatieven op inbreidingslocaties en in het buitengebied. Particuliere initiatieven in het buitengebied van Haaksbergen zijn gefaciliteerd. In dit kader is onder andere een pilot opgezet voor KGO voor recreatieve ontwikkelingen. Het koploperproces Buurse wordt gestimuleerd en gefaciliteerd. Hiervoor treedt de gemeente op als penvoerder en is onder andere een brede gebiedstafel opgezet. Voor participatie in het landschap en biodiversiteit is aangehaakt bij provinciale mogelijkheden voor maatschappelijke groene initiatieven.
Boer- en inwonerinitiatieven op het gebied van verduurzaming landbouw, landschap en biodiversiteit zijn gefaciliteerd. Deelgenomen wordt aan Leader, de akkerranden regeling, boomdeeldagen en de kruidenrijkgraslandregeling. Themabijeenkomsten zijn georganiseerd om de transitie van het landelijk gebied te stimuleren en faciliteren. Dit jaar is ook de jaarlijkse bijeenkomst Toekomst voor Boeren voor Zuidoost Twente gefaciliteerd. Erfcoaches zijn beschikbaar gesteld voor ondersteuning van inwoners in het buitengebied. Communicatie is ingezet om onze inwoners te informeren en betrekken bij verduurzaming van de landbouw, landschap en biodiversiteit. Gestart is met het opstellen van het programma Toekomstbestendig Buitengebied, als uitwerking van de Omgevingsvisie Haaksbergen.
-53Jaarstukken 2025
Duurzaamheid Wat hebben we bereikt? Succesvol duurzaamheidsbeleid dat aansluit bij de afspraken uit het Klimaatakkoord. Uitvoering is gegeven aan de afspraken uit het Klimaatakkoord. Wij geven het goede voorbeeld met de verduurzaming van ons eigen vastgoed. Maatschappelijke organisaties zijn ondersteund bij verduurzaming. Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? - Gestart is met het opstellen van een uitvoeringsplan duurzaamheid, om uitvoering te geven aan de ambities uit de Omgevingsvisie. Van hieruit maken we een uitvoeringsplan met een doorkijk naar 2030, inclusief een onderdeel monitoring. - Circulaire economie krijgt vorm door afspraken over de verwerking van afvalstromen. - Betrokkenheid bij nieuwbouwprojecten om mee te denken over duurzaamheidsmaatregelen, waarbij zoveel mogelijk getracht wordt te werken in de geest van de Omgevingswet. - De voorbereidingen en participatie voor windpark Oude Buurserdijk zijn in een vergevorderd stadium. De meeste milieu onderzoeken zijn in 2025 uitgevoerd en de verwachting is dat de provincie eind 2026 een projectbesluit neemt. - Ook is in 2025 gewerkt aan de bouw van de laatste twee zonnevelden. - Via Twence is de gemeente aangesloten bij Regionale inkoop van energie en is er de mogelijkheid tot zelflevering (stroom afnemen van lokaal opgewekte energiebronnen, waar we als gemeente ook eigenaar van zijn, zoals zonnepanelen).
- Er is in 2025 veel aandacht geweest voor energiearmoede (witgoedregeling). Ook is er een nieuwe subsidieregeling voor isolatie van particuliere woningen gestart, die de komende jaren door zal lopen. De gemeentelijke energiecoaches spelen hierin een belangrijke rol. Stimuleren opzetten van de Groene Loper. - Wij hebben nieuw vastgoedbeleid vastgesteld, met aandacht voor verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. - Voor verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is een voorstudie afgerond om in de komende jaren te kunnen verduurzamen. Hierin is ook gekeken naar de mogelijkheden voor plaatsing van zonnepanelen. - Veel bedrijven hebben meegewerkt aan een sprintsessie om te kijken waar mogelijkheden voor verduurzaming liggen. Vergunningverlening Wat hebben we bereikt? Goede vergunningverlening op basis van de Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging (Wkb). Wat hebben we hiervoor gedaan in 2025? We hebben aandacht besteed aan een goede dienstverlening en advisering op het gebied van vergunningverlening als gevolg van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging. Verbonden partijen Omgevingsdienst Twente De Omgevingsdienst Twente geeft uitvoering aan de verplichte basistaken van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Het betreft in hoofdzaak activiteiten op het gebied van vergunningverlening en toezicht en handhaving milieu.
Bij de uitvoering van deze werkzaamheden dient voldaan te worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.2.).
-54Jaarstukken 2025
Prestatie-indicatoren Naam indicator
Eenheid
Stand Haaksbergen 2025
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen Percentage
Hernieuwbare elektriciteit Gemiddelde WOZ-waarde
Percentage
Gemeentelijke woonlasten eenpersoons huishouden
Demografische druk
Gestelde norm
2,6
Gemiddelde van de referentie gemeenten 8,6
84,7
82
81,0
17,1
45,7
*
Euro
380.000
427.000
**
In Euro’s
1.125
996
5,0
Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde Gemeentelijke woonlasten In Euro’s 1.125 1.091 Maximaal meerpersoonshuishouden 10% boven het landelijk gemiddelde * Voor veel van de indicatoren geldt dat de raad de norm, die wordt nagestreefd, nog niet heeft vastgesteld. Aan het thema normering van prestatie-indicatoren wordt binnen het programma “Haaksbergen Ster(ker) in ontwikkeling” aandacht geschonken. **Hiervoor wordt geen norm vastgesteld.
Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000 Nr.
Omschrijving taakveld
Lasten Begroot
Werkelijk
Baten Saldo
Begroot
Werkelijk
Saldo
Totaal saldo
8.1
Ruimtelijke ordening
1.690
1.680
10
369
404
34
44
8.2
Grondexploitatie
-47
66
-113
0
489
489
376
8.3
Wonen en bouw en
2.639
2.648
-9
1.077
1.190
113
104
Totaal programma 8
4.282
4.394
-113
1.447
2.083
637
524
De afwijkingen op baten en lasten per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarstukken.
-55Jaarstukken 2025
Paragraaf Lokale heffingen De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties voor de inwoners van Haaksbergen. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen, dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen wordt door de raad, via de vast te stellen verordening, gedaan. De belastingverordeningen 2025 zijn in de raadsvergadering van 18 december 2024 vastgesteld. Tariefsaanpassingen De OZB-tarieven zijn in 2025 reëel verhoogd met 4,45% voor woningen en niet-woningen en daarnaast zoals gebruikelijk nog gecorrigeerd in verband met de waardeontwikkelingen. Voor de overige gemeentelijke belastingtarieven 2025 is ook uitgegaan van een inflatiecorrectie van 4,45%. De tarieven voor de afvalstoffen- en rioolheffing en de overige heffingen zijn kostendekkend. Voor de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten betekent dit dat het tarief in 2025 gemiddeld met 3,1% is verlaagd en het tarief voor de rioolheffing met 3,0% is verhoogd. a. Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten Overzicht opbrengsten gemeentelijke heffingen Belastingsoort
(bedragen *€ 1.000)
Werkelijk 2024
Leges reisdocumenten, rijbewijzen en burgelijke stand Leges omgevingsvergunning en kapvergunningen Begraafrechten
Verschil Werkelijk werkelijk 2025 t.o.v. begroot*
Begroot 2025 na wijziging
532
467
532
65
481
360
367
7
211
153
188
35
Afvalstoffenheffing
2.451
2.378
2.390
12
Rioolheffing woningen/niet woningen
4.106
4.292
4.278
-14
OZB eigenaren woningen
4.403
4.610
4.613
3
OZB eigenaren niet-woningen
2.058
2.077
2.120
43
OZB gebruikers niet-woningen
1.271
1.285
1.309
24
Forensenbelasting
88
101
113
12
Toeristenbelasting
160
147
142
-5
BIZ-heffing
102
108
110
2
Reclamebelasting
41
45
42
-3
15.904
16.023
16.204
181
Totaal
* De verschillen worden bij de afzonderlijke producten verklaart.
b. beleid ten aanzien van de lokale heffingen Maximering OZB Ten behoeve van koopwoningen hebben de formerende partijen als maatregel opgenomen de OZB te maximeren. Deze maximering wordt vastgesteld in overleg met gemeenten. Er is nog niet concreet aangegeven hoe deze maximering wordt vormgegeven. Verlaging aanmanings- en incassokosten In het regeerakkoord is opgenomen dat er een recht komt op vergissen. Een enkele fout kan -56Jaarstukken 2025
niet langer een inwoner diep in de problemen duwen. Aanmaningskosten- en incassokosten van de overheid gaan fors omlaag. c. kostendekkendheid In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de kostendekkendheid van heffingen. De riool- en afvalstoffenheffing mogen volgens de wet maximaal kostendekkend zijn. Op grond van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. De leges zijn ingedeeld in drie titels: • titel 1, algemene dienstverlening; • titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning; • titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn. Titel 1: De leges algemene dienstverlening bestaan voornamelijk uit burgerzaken en de burgerlijke stand. Veruit het grootste deel van de inkomsten bestaat uit leges voor paspoorten en rijbewijzen. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Titel 2: Hieronder vallen de leges voor de omgevingsvergunningen. Titel 3: Dit betreft de leges voor Evenementenvergunningen, Prostitutievergunningen en de Drank en Horecavergunningen. Mate van kostendekking
(bedragen x € 1.000)
-57Jaarstukken 2025
d. Woonlastenontwikkeling Onder woonlasten wordt verstaan: onroerende zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. Onderstaand overzicht geeft de hoogte van de woonlasten in Haaksbergen voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden in 2023, 2024 en 2025 weer. De uitgangspunten komen overeen met die van Coelo. Er wordt uitgegaan van een meerpersoonshuishouden met een gemiddelde woningwaarde. Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen Werkelijk 2023
Werkelijk 2024
Werkelijk 2025
Percentage stijging 2025 t.o.v. 2024
Onroerende zaakbelasting
468,60
490,25
512,33
4,5%
Rioolheffing
348,24
379,32
390,72
3,0%
Afvalstoffenheffing
215,88
229,32
222,12
-3,1%
Totale woonlasten
1.032,72
1.098,89
1.125,17
2,4%
944,00
994,00
1.053,00
5,9%
9,4%
10,6%
6,9%
Belastingsoort
Landelijk gemiddelde woonlasten Percentage boven landelijk gemiddelde
Uit de tabel blijkt dat de woonlasten in Haaksbergen boven het landelijke gemiddelde liggen. De gemeentelijke woonlasten voor een eigenaar van een woning zijn in 2025 gestegen met 2,4%. Voor een huurder van een woning zijn de woonlasten in 2025 met 0,7% gestegen, omdat deze geen onroerendezaakbelasting betaalt. Omdat de woonlasten in Haaksbergen (2,4%) minder zijn gestegen dan het landelijke gemiddelde (5,9%), zit Haaksbergen nu nog 6,9% boven het landelijke gemiddelde qua woonlasten. Rangorde Twentse gemeenten naar hoogte van woonlasten meerpersoonshuishoudens Gemeente Rijssen-Holten
Woonlasten Woonlasten stijging in % 2024 2025 t.o.v. 2024 € 675 € 767 13,6%
Dinkelland
€ 957
€ 972
1,6%
Twenterand
€ 977
€ 990
1,3%
Tubbergen
€ 954
€ 992
4,0%
Hengelo
€ 972
€ 996
2,5%
Hellendoorn
€ 989
€ 1.007
1,8%
Oldenzaal
€ 945
€ 1.009
6,8%
Wierden
€ 968
€ 1.037
7,1%
Enschede
€ 1.013
€ 1.061
4,7%
Almelo
€ 1.041
€ 1.069
2,7%
Borne
€ 1.050
€ 1.070
1,9%
Losser
€ 1.114
€ 1.084
-2,7%
Hof van Twente
€ 1.055
€ 1.096
3,9%
Haaksbergen
€ 1.099
€ 1.125
2,4%
Overijssel
€ 934
€ 979
4,8%
Nederland
€ 994
€ 1.053
5,9%
-58Jaarstukken 2025
e. Kwijtscheldingsbeleid Huishoudens met een inkomen op minimumniveau komen in aanmerking voor kwijtschelding van de onroerende zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Kwijtschelding wordt verleend op basis van 100% van de bijstandsnorm, waarbij tevens een vermogenstoets plaatsvindt. De specifieke voorwaarden voor kwijtscheldingen staan vermeld in de verordening kwijtscheldingen. Afhankelijk van de inkomens- en vermogenstoets worden de woonlasten voor deze categorie geheel of gedeeltelijk kwijtgescholden. In 2025 is in totaal voor een bedrag van € 209.000 verleend aan kwijtscheldingen (begroot € 200.000). De kwijtscheldingen worden niet verdisconteerd in de tarieven van het rioolrecht en de afvalstoffenheffing, maar vallen in de exploitatie onder het product minima.
-59Jaarstukken 2025
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen In deze paragraaf wordt beschreven hoe wij omgaan met risico’s en hoe groot het weerstandsvermogen moet zijn om eventuele financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Ook worden wijzigingen in beleid en mutaties in risico’s gerapporteerd. In deze paragraaf zijn vijf kengetallen opgenomen. Dit om de raad beter inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. In 2023 is de nieuwe nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2023 opgesteld. Deze paragraaf sluit aan met de bepalingen die hierin zijn vermeld. Weerstandcapaciteit De weerstandscapaciteit geeft aan welke middelen we hebben om onverwacht grote tegenvallers op te kunnen vangen. Het betreft buffers in het eigen vermogen of in de exploitatie, die zonder gevolgen voor uitvoering van het beleid, ingezet kunnen worden om onverwachte kosten te dekken. De weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve, de post onvoorzien en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is de ruimte tussen de huidige woonlasten en de lasten bij 20% boven het landelijke gemiddelde. De onbenutte belastingcapaciteit is berekend op € 991.000. De bestemmingsreserves worden in de berekening van de ratio weerstandsvermogen niet tot de beschikbare weerstandscapaciteit gerekend. Voor de volledigheid wordt de ratio ook berekend inclusief de bestemmingsreserves.
De beschikbare weerstandsratio ultimo 2025
(bedragen x €1.000)
Omschrijving
2024
2025
Algemene reserve (31-12) incl. begrote jaarresultaat
24.497
22.586
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
24.497 22.586
Onvoorzien
40
0
Onbenutte belastingcapaciteit (structureel)
615
991
Totaal structurele weerstandscapaciteit
655
991
Totaal inc. + str. weerstandscapaciteit
25.152 23.577
Benodigde weerstandscapaciteit
5.068
6.277
Ratio
5,0
3,8
Bestemmingsreserves
660
7.068
Ratio incl. bestemmingsreserves
5,0
4,9
Stille reserves Stille reserves (ontstaan wanneer de boekwaarde van de activa lager is dan de verkoopwaarde) worden meegenomen in de weerstandscapaciteit als deze binnen een jaar te gelde gemaakt kunnen worden. Het gebruiken van stille reserves heeft consequenties en moet als laatste redmiddel worden gezien. Binnen de gemeente Haaksbergen is momenteel geen activa die aan deze criteria voldoet en er wordt nu dus geen stille reserve toegevoegd aan de weerstandscapaciteit. Wel zullen wij voor het inzicht de stille reserves van relevante omvang die niet binnen een jaar te gelde gemaakt kunnen worden, opnemen in deze paragraaf. De stille reserves worden om de vijf jaar geactualiseerd.
-60Jaarstukken 2025
Omvang stille reserves Aandelen Panden Kunstvoorwerpen Totaal
(bedragen in €) Geschatte verkoopwaarde 8.320.000 20.223.000 250.000 28.793.000
Boekwaarde 645.000 6.383.000 0 7.028.000
Stille reserve 7.675.000 13.840.000 250.000 21.765.000
Risico’s In de nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2023 is de ondergrens voor de risico’s vastgelegd. Deze ondergrens is bepaald op 0,25% van de algemene uitkering. Dit percentage wordt ook door veel andere gemeenten gehanteerd. De ondergrens komt hiermee uit op afgerond € 130.000. Een onverwacht nadeel tot € 130.000 wordt in beginsel binnen het programma of de post onvoorzien opgelost. Bij de jaarrekening 2025 zijn alle risico’s opnieuw beoordeeld. Voor de inschaling van de kans dat een risico optreedt wordt de volgende indeling gebruikt: Klasse 1 2 3 4 5
Kans van optreden Kleiner dan eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 5 jaar en eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 2 jaar en eenmaal per 5 jaar Tussen de eenmaal per 1 jaar en eenmaal per 2 jaar Groter dan eenmaal per jaar
Risico 10% 30% 50% 70% 90%
Indien de kans van optreden 90% is, wordt het risico opgenomen in de exploitatie. Per risico maken we vervolgens een inschatting van het meest waarschijnlijke financiële effect als het risico zich voordoet. De risico bedragen worden volgens de onderstaande indeling verdeeld in 5 klassen: Klasse 1 2 3 4 5
Financiële gevolgen Kleiner dan €130.000 (wordt niet meegenomen) Tussen de €130.000 en €250.000 Tussen de €250.000 en €500.000 Tussen de €500.000 en €1.000.000 Groter dan €1.000.000
Vervolgens wordt met behulp van een risicoscore, de risico’s gerangschikt en wordt inzichtelijk welke risico’s het meest belangrijk zijn om te worden beheerst. Deze risicoscore wordt bepaald door de klassen van kans en gevolg te vermenigvuldigen volgens onderstaande formule, waarbij de maximale score 25 is (5 x 5). Risicoscore = inschaling kans x inschaling financieel gevolg Risico’s ontwikkelen zich vaak in de tijd. Daarom wordt er periodiek via de paragraaf weerstandsvermogen in de begroting en jaarrekening in beeld gebracht hoe de risico’s zich ontwikkelen.
-61Jaarstukken 2025
Overzicht risico’s
(bedragen x € 1.000) FinanKans van Risico cieel optreden score gevolg
Benodigd Inc/ weerstands Str. -vermogen
Financieel gevolg
Kans van optreden
4.900
20%
980
Inc.
1,5
5
8
Datalek
725
35%
254
Inc.
2
4
8
Stijgende rente
400
30%
120
Str.
2
3
6
6. Sport, cultuur en recreatie Zwembad de Wilder
400
50%
0*
Inc.
3
3
9
300
50%
150
Str.
3
3
9
900
50%
450
Str.
3
4
12
575
70%
403
Str.
4
4
16
500
30%
150
Inc.
2
4
8
Vastgestelde grondexploitaties
2.088
50%
1.044
Inc.
3
5
15
Niet vastgestelde grondexploitaties
2.940
10%
294
Inc.
1
5
5
Kleinschalige opvanglocaties
2.860
15%
429
Inc.
1,5
5
8
500
30%
150
Inc.
2
4
8
Juridische claims
1.000
50%
500
Inc.
3
5
15
Verbonden partijen
1.000
50%
500
Str.
3
5
15
Garantstellingen
490
10%
49
Inc.
1
3
3
Wachtgeldverplichtingen
434
30%
130
Inc.
2
3
6
Hogere kosten aanbestedingen
250
70%
175
Str.
4
3
12
Schommelingen in de conjunctuur
1.000
50%
500
Inc.
3
5
15
Omschrijving risico 0. Bestuur en ondersteuning Cyberaanval
6. Sociaal domein Vertragend effect BUIG inkomsten Aantallen Wmo en jeugdhulptrajecten Onzekerheden Sociaal Domein 8. Ruimtelijke ontw. en wonen Milieuverontreiniging
Diverse programma’s Calamiteiten
Benodigd weerstandsvermogen
6.277
De bovenstaande risico’s worden verder in deze paragraaf nader toegelicht
Het benodigd weerstandsvermogen is berekend op € 6.277.000. Mocht bijvoorbeeld het risico van een cyberaanval zich voordoen, dan is het gevolg € 4.900.000 terwijl we voor dit risico maar 20% van dit bedrag aan benodigd weerstandsvermogen hebben opgenomen. De buffers zouden dan bij een ratio van 1 grotendeels dienen te worden ingezet. Om deze reden wordt met een ratio van 2 gerekend. Dat wil zeggen dat de buffers minimaal tweemaal zo hoog dienen te zijn dan het benodigd weerstandsvermogen. Om deze reden beklemmen we een deel van de algemene reserve. Dit deel kan dus niet voor andere doeleinden worden ingezet. In onderstaande tabel is weergegeven welk deel van de algemene reserve dient te worden beklemd bij een streefratio van 2 en een minimale ratio van 1,4. Te beklemmen algemene reserve 2024
Omschrijving
2025
Totaal aan risico's
5.068
6.277
Benodigde weerstandscap. bij streefratio 2 (2 x risico's)
10.135
12.555
655
991
Onvoorzien + onbenutte belastingcapaciteit Te beklemmen algemene reserve (bij streefratio 2)
9.480
11.564
Te beklemmen algemene reserve (bij min. ratio 1,4)
6.440
7.797
-62Jaarstukken 2025
We streven binnen gemeente Haaksbergen een ratio van boven de 2 na. Om te voorkomen dat de reserves regelmatig moeten worden aangevuld door fluctuaties in de beschikbare weerstandscapaciteit, hanteren we een ondergrens 1,4. Bij een ratio van 1,4 bedraagt de weerstandscapaciteit 140% van de omvang van de ingeschatte risico’s. Indien de ratio onder de 1,4 komt, wordt een voorstel aan de raad gedaan over de wijze waarop de ratio weer op het gewenst niveau van boven de 2 wordt gebracht. Verdeling vrij besteedbare en beklemde algemene reserve bij ratio 2 2024
Omschrijving
2025
Te beklemmen algemene reserve
9.480
11.564
Vrij besteedbare algemene reserve
15.017
11.022
Totale Algemene reserve (31-12)
24.497
22.586
Verdeling vrij besteedbare en beklemde algemene reserve bij ratio 1,4 2024
Omschrijving Te beklemmen algemene reserve
6.440
Vrij besteedbare algemene reserve
18.057
Totale Algemene reserve (31-12)
24.497
2025 7.797 14.789 22.586
Uitval applicaties in verband met Cyberaanval (€ 980.000) De voortschrijdende digitalisering van de samenleving gaat gepaard met een toename in de omvang en complexiteit van cybercriminaliteit. Risico’s zoals malware, phishing, ransomware en DDoS-aanvallen kunnen leiden tot ernstige verstoringen in de dienstverlening en de bereikbaarheid van systemen voor medewerkers en inwoners. Daarnaast krijgen kwaadwillenden door de ontwikkeling van AI hiervoor steeds meer middelen in handen. Ook het aandeel van statelijke actoren in hacks neemt steeds verder toe. Meer dan 150 gemeenten waren de afgelopen twee jaar direct of indirect betrokken bij ransomware incidenten, vaak via kwetsbaarheden in de keten. De gemeente Haaksbergen heeft een groot deel van de Informatietechnologie (IT) dan wel uitgeplaatst naar Hengelo, maar veel zogenaamde Saas-softwarepakketten heeft de gemeente in eigen beheer. Internationaal onderzoek uit 2025 toont aan dat het aantal cyberaanvallen wereldwijd met ruim 30% is gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. De gemiddelde financiële schade per incident bedraagt inmiddels circa € 4,9 miljoen, inclusief kosten voor herstel, juridische gevolgen, reputatieschade en operationele verstoring. Ter illustratie: bij de hack op de gemeente Hof van Twente in 2020 bedroeg de schade circa € 4 miljoen.
Op basis van deze actuele inzichten en eerdere ervaringen hanteren we een financieel gevolg van € 4,9 miljoen bij een cyberincident van enige omvang. Dit onderstreept het belang van structurele investeringen in digitale weerbaarheid, niet alleen voor herstel, maar ook voor (forensisch) onderzoek en de inzet van gespecialiseerde partijen. Door de uitplaatsing van IT naar Hengelo in 2022 zijn onze systemen beter beveiligd, maar het risico op cybercrime kan nooit volledig worden uitgesloten. De kans van optreden wordt daarom ingeschat op 20%. Risico datalekken (€ 254.000) Binnen de gemeente Haaksbergen is de borging van de AVG verplichtingen in ontwikkeling. Op basis van de zelfevaluatie volgens het Borgingsproduct AVG van de VNG bevinden wij ons op een volwassenheidsniveau tussen niveau 1 (Ad hoc) en niveau 2 (Basis op orde, maar instabiel). Dit betekent dat processen rondom datalekken, het uitvoeren van Data Protection Impact Assessments (DPIA’s), verwerkersbeheer en privacybewustzijn nog onvoldoende structureel ingericht en worden deze niet overal consequent gevolgd. Hierdoor is de beheersing van privacyrisico’s onvoldoende geborgd. Hierdoor is een verhoogde kans op datalekken. Op basis van een risico-inschatting wordt de kans op een datalek daarom geschat op circa 35%. -63Jaarstukken 2025
Bij overtredingen van de AVG kan de Autoriteit Persoonsgegevens een bestuurlijke boete opleggen. Voor het bepalen van het financiële risico is aangesloten bij de basisboete uit de hoogste boetecategorie uit de Boetebeleidsregels Autoriteit Persoonsgegevens 2019, namelijk € 725.000. Op basis van deze kans-inschatting resulteert dit in een indicatief financieel risico van circa € 254.000 (35% × € 725.000). Eventuele schadeclaims van betrokkenen, herstelkosten en reputatieschade zijn hierbij niet meegenomen.” Stijgende rente (€ 120.000) Voor nieuw af te sluiten langlopende leningen in de komende jaren rekenen we met een te betalen rentepercentage van 4%. Het is mogelijk dat het rentepercentage voor onderhandse leningen in de komende jaren fors gaat stijgen. Indien deze rente meerdere jaren op 6% zou staan, zou dat € 400.000 aan extra rentekosten kunnen betekenen. De kans van optreden wordt ingeschat op 30%. Zwembad de Wilder (€ 0*) In de Begroting 2024-2027 heeft de raad besloten zwembad De Wilder gedurende twee jaar na afloop van het huidige contract, in stand te houden. Op 29 mei 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met het verhogen van de subsidie aan Optisport voor de periode 2025-2027 en ingestemd met de zogenaamde openboek variant, waarbij de winsten en verliezen voor rekening van de gemeente komen.
Dit besluit brengt echter een aantal financiële onzekerheden met zich mee: 1. Optisport heeft tot en met 2027 wel onderhoudskosten begroot. Het is echter onzeker of dit voldoende is omdat het onderhoud in de voorgaande jaren gericht is geweest op instandhouding van het zwembad tot 1 mei 2025. Welk eventueel aanvullend onderhoud nodig is wordt in afstemming met Optisport besproken. 2. De mogelijkheid bestaat dat de bezoekersaantallen nog verder kunnen gaan teruglopen als er geen duidelijkheid is over wat er met het zwembad gaat gebeuren voor de langere toekomst. Dit betekent dan lagere inkomsten. *Het totale risico van bovenstaande wordt ingeschat op € 400.000. Dit risico kan worden opgevangen binnen de bestemmingsreserve zwembad. Daarom is het benodigd weerstandsvermogen op nul gesteld. Vertragend effect BUIG inkomsten (€ 150.000) De hoogte van het Inkomensdeel (BUIG) is van veel factoren afhankelijk. Hierdoor dragen gemeenten een financieel risico met betrekking tot de resultaten op het onderdeel bijstand. Het aantal bijstandscliënten is in 2025 verder gestegen, de verwachting is dat dit aantal de komende jaren blijft stijgen. De systematiek achter de rijksbijdrage heeft een vertragend effect, dit maakt dat achteraf een tekort mogelijk is en dat nemen we mee als risico.
Wanneer de gemeente in de pas loopt met de landelijke trends is het risico kleiner, de kans van optreden van dit risico schatten wij op 50%. Aantallen Wmo-ondersteuningstrajecten en Jeugdhulptrajecten onzeker (€ 450.000) De gemeente is verantwoordelijk voor alle vormen van Wmo en Jeugdhulp. Wij monitoren de instroom in Wmo en Jeugdhulp en het gebruik van individuele vormen nauwlettend (zowel zorg in natura (ZIN) als persoonsgebonden budget (PGB)). Wij zijn steeds beter in staat een schatting te maken van het zorggebruik. Voor Wmo en jeugd zijn we in de begroting 2025 uitgegaan van de geconstateerde ontwikkeling in het werkelijk aantal cliënten en de gerealiseerde kosten over 2023 en over het eerste halfjaar van 2024. Sinds 1 januari 2025 werken we, voor zowel Wmo als jeugdhulp, op basis van de nieuwe inkoop. De financiële impact van de inkoop is, vooral voor jeugdhulp (vanwege het grote aantal veranderingen ten opzichte van de vorige inkoop), lastig in te schatten. Bovendien is 2025 een overgangsjaar
-64Jaarstukken 2025
waarbij voorzieningen uit de vorige inkoop en voorzieningen uit de inkoop 2025 naast elkaar lopen. Er is een risico dat de kosten hoger uitvallen dan begroot. Onzekerheden Sociaal Domein (€ 403.000) Sinds de decentralisaties in 2015 plaatsvonden is het niet rustig geweest in het Sociaal Domein. Na de transitie, waarbij de gemeenten met (te) weinig middelen een organisatie dienden op te bouwen voor nieuwe en andere taken dan zij gewend waren te hebben, volgde de transformatie waarbij de gemeenten een grote urgentie voelden om zaken anders, beter en goedkoper, uit te voeren. De transformatie is nog steeds gaande. Als stelsel-verantwoordelijke bemoeit het Rijk zich hier echter steeds nadrukkelijker mee, bijvoorbeeld via de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, maar ook via de door het rijk geïnitieerde ombouw van grote verblijfsvoorzieningen naar veel kleinschaligere verblijfsvoorzieningen. Bij de Wmo werd de bemoeienis van het rijk onder meer zichtbaar door de invoering en inmiddels weer voorgenomen afschaffing van het abonnementstarief. De (financiële) gevolgen hiervan voor onze gemeente zijn niet bekend en vormen een risico.
De laatste paar jaar zien we verder dat, vooral de grote gespecialiseerde, (systeem)aanbieders, vooral op het gebied van jeugdhulp, steeds meer moeite hebben om financieel rond te komen en tegelijkertijd in toenemende mate (grote) problemen hebben om voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. Gemeenten zien deze problemen en willen de aanbieders (financieel) tegemoetkomen maar hebben te maken met dezelfde problemen. De zorg voor onze (jeugdige) inwoners moet echter doorgaan. Dit kan betekenen dat gemeenten, om de zorg overeind te houden, aanbieders extra moeten ondersteunen. Onduidelijk is of gemeenten hiervoor door het rijk gecompenseerd worden. We nemen een risico op van € 403.000 (70% van € 575.000). Milieu verontreiniging (€ 150.000) De gemeente loopt een financieel risico bij verspreiding van gevaarlijke stoffen op gemeentelijk grondgebied waarbij enige spoed noodzakelijk is. Voorbeelden zijn: het vrijkomen van asbest bij brand en grondverontreiniging bij het dumpen van drugsafval. Vastgestelde grondexploitaties (€ 1.044.000) Een nadere onderbouwing van dit bedrag is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. Nog niet vastgestelde grondexploitaties (€ 294.000) Haaksbergen is bezig met de ontwikkeling van bouwen aan de randen. Hiervoor heeft de gemeenteraad een krediet van 3,5 miljoen euro beschikbaar gesteld om gronden te kunnen kopen.
Op dit moment is voor bouwen aan de randen nog geen grondexploitatie geopend. Dat kan op pas op een later moment (als er zicht is op realisatie). Als er niks ontwikkeld wordt op deze locaties en we deze grond ook niet kunnen inzetten als ruilgrond voor andere locaties, dan kunnen we deze grond in het slechtste scenario weer verkopen voor agrarische waarde (€ 8/m2). Dit levert een totale opbrengst op van € 560.000. We hebben dan dus een verlies van € 2.940.000. De kans van optreden is 10%. Kleinschalige opvanglocaties (€ 429.000) Op 14 april 2024 heeft de raad besloten een krediet ter beschikking te stellen van € 3.000.000 voor het realiseren van kleinschalige opvanglocaties. In het betreffende raadsvoorstel is aangegeven dat de bestemmingsreserve ontheemden wordt aangewend als risicodekking om eventuele tegenvallers op te kunnen vangen. In het raadsbesluit van 5 juli 2023 (jaarstukken 2022) is aangegeven dat de betreffende bestemmingsreserve per 31-12-2024 komt te vervallen ten gunste van de algemene reserve. Nu er geen bestemmingsreserve meer is om risico’s betreffende kleinschalige opvang mee op te kunnen vangen, is dit risico in de risicoparagraaf toegevoegd. Het risico is dat wij rekening houden met inkomsten voor het opvangen van de ontheemden ter dekking van de kosten en deze door een besluit van het Rijk ineens wegvallen (op dit -65Jaarstukken 2025
moment gegarandeerd tot het voorjaar 2027). Bepaalde kosten zoals kapitaallasten en verwijderingskosten hebben we dan nog wel, anderzijds hebben de opvanglocaties nog wel een waarde en kunnen deze verkocht worden. Bovendien zijn de locaties ook voor andere doelgroepen geschikt waarbij we huur in rekening kunnen brengen of aanspraak kunnen maken op nieuwe regelingen (bijv. voor statushouders). Calamiteiten (€ 150.000) Diverse risico’s ten aanzien van o.a. ongevallen, natuurrampen, storm- en elektriciteitsschade, storingen en ziektes waarvoor wij niet zijn verzekerd. Juridische claims (€ 500.000) Wij worden in sommige kwesties gedagvaard tot schadeloosstelling. Als de schadeloosstelling door de rechter toegekend wordt, komt een deel hiervan voor onze rekening. Niet alles valt onder de dekking van onze aansprakelijkheidspolis. Daarom nemen wij een bedrag als risico op. In de bedrijfsuitvoering van een gemeente is het niet uit te sluiten dat er juridische claims worden ingediend. Hierbij is het niet altijd mogelijk om hangende een procedure inhoudelijk en financieel op een individuele zaak in te gaan in de paragraaf risicobeheersing of in andere openbare documenten.
Mocht er in de toekomst een grote schadeclaim ontstaan, dan zullen wij de raad uiteraard informeren binnen de mogelijkheden die er op dat moment zijn (rekening houdend met privacygevoelige informatie en de rechtspositie van de gemeente). Verbonden partijen (€ 500.000) Betreft het risico van alle verbonden partijen tezamen. In de paragraaf Verbonden partijen wordt hierover meer informatie gegeven. Garantstellingen (€ 49.000) De gemeente Haaksbergen heeft garanties afgegeven op leningen die zijn aangetrokken door instellingen met een maatschappelijk nut zoals sportverenigingen. Er zijn een aantal zekerheden door de instellingen afgegeven, toch blijft er een financieel risico bestaan. Bij sportverenigingen wordt er vaak in samenwerking met het Waarborgfonds Sport (WFS) een garantstelling afgegeven. In het hierna opgenomen overzicht staan alle leningen vermeld waar de gemeente (deels) garant voor staat. Bij alle genoemde instellingen worden jaarlijks de jaarrekeningen beoordeeld. Er zijn momenteel geen aanwijzingen dat er bij één van de afgegeven garanties grote risico’s worden gelopen. Staat van gegarandeerde geldleningen (bedragen afgerond in euro’s)
Nr. 1 2 3 4 5 6 7
Naam van de geldnemer St. Accommodatie Buurse Haaksbergse schutterij Stichting APH (HSC) SV Bon Boys HHC Haackey Museum Buurtspoorweg Tennis & Padel Veldmaat Totaal aan garantstellingen
Restant Door gemeente leningen gewaarborgd Toelichting 32.000 32.000 100% Via BNG 40.000 20.000 50% met WFS 90.000 90.000 100% Via BNG 100.000 50.000 50% met WFS 134.000 67.000 50% met WFS 329.000 164.000 100% Via BNG 135.000 67.500 50% met WFS 860.000 490.500
-66Jaarstukken 2025
Wachtgeldverplichting (€ 130.000) Een huidige wethouder kan uitvallen of zijn functie beëindigen waarbij hij recht houdt op wachtgeld. Ervan uitgaande dat er geen verplichtingen ontstaan bij alle drie de wethouders, maar bij één, nemen we € 130.000 op als risico. Hogere kosten aanbestedingen (€ 175.000) Door marktwerking en wisselende vraag en aanbod is op voorhand niet in alle gevallen goed in te schatten wat de kosten bij aanbestedingen zullen gaan worden. Hierdoor ontstaat het risico dat kosten hoger uitvallen dan vooraf is ingeschat. Bij kredieten gaat het dan om hogere structurele kapitaallasten. Bij de dienstverlening gaat het om hogere structurele bijdragen. Schommelingen in de conjunctuur (€ 500.000) Als gevolg van schommelingen in de conjunctuur kunnen zowel aan de kosten- als de opbrengstenkant onvoorziene nadelige incidentele effecten optreden. Ratio weerstandsvermogen In 2025 hebben wij een beschikbare weerstandscapaciteit van € 23.577.000. De ratio voor 2025 (excl. bestemmingsreserves) komt daarmee uit op 3,8. Ratio weerstandsvermogen
=
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigd weerstandsvermogen
=
23.577
=
3,8
6.277
Bij non-profit organisaties wordt vaak de volgende waarderingstabel gebruikt voor classificatie van het weerstandsvermogen: Waarderingscijfer A B C
Ratio > 2,0 1,4 – 2,0 1,0 – 1,4
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende
D
0,8 – 1,0
Matig
E F
0,6 – 0,8 < 0,6
Onvoldoende Ruim onvoldoende
Ons weerstandsvermogen wordt als ‘uitstekend’ geclassificeerd. Indien we de bestemmingsreserves meenemen in de berekening van de ratio, komen we uit op een ratio van 4,9. Kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - in aanvulling op de ratio weerstandsvermogen - een verplichte set van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Bij het beoordelen van de hoogte en de ontwikkeling van de ratio’s moet gekeken worden naar de samenhang tussen ratio’s en ontwikkeling ervan in de tijd.
-67Jaarstukken 2025
Overzicht kengetallen Realisatie Begroot 2024 2025
Kengetallen
Realisatie Oordeel 2025
Netto schuldquote
25%
56%
20%
Voldoende
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
21%
51%
15%
Voldoende
Solvabiliteitsratio
31%
25%
36%
Voldoende
Kengetal grondexploitatie
0%
1%
1%
Voldoende
Kengetal structurele exploitatieruimte
2%
3,1%
7,2%
Voldoende
Kengetal lokale lasten
111%
108%
107%
Voldoende
Algeheel oordeel Kengetal 1. Netto schuldquote 2. Solvabiliteit 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Lokale lasten
oordeel voldoende voldoende voldoende voldoende voldoende
ontwikkeling blijft voldoende blijft voldoende blijft voldoende blijft voldoende blijft voldoende
Als we de ratio weerstandsvermogen en de bovenstaande kengetallen in samenhang beschouwen, dan constateren we dat alle vijf ratio’s ‘voldoende’ zijn. Tevens is het weerstandsvermogen ‘uitstekend’. Het algehele oordeel is ‘voldoende’. Netto schuldquote De hoogte van de schuld die een gemeente kan dragen, hangt af van de hoogte van de inkomsten. De VNG hanteert een norm van 100%. Dus wanneer de totale schuld lager is dan de jaaromzet, wordt dit als voldoende bestempeld. Tussen 100% en 130% is matig en een percentage boven de 130% is onvoldoende. Onze netto schuldquote is met 20% voldoende. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Van de langlopende leningen is voor een bedrag van ongeveer € 4,5 miljoen doorgeleend. Het betreft voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel, Stimuleringsfonds volkshuisvesting (startersleningen) en doorgeleende gelden aan de Stichting Groot Scholtenhagen. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen komt uit op 15% en is volgens de gestelde norm voldoende. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Dit geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is op de langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder we zijn.
Onze norm is een solvabiliteit van minimaal 20%. Dit wordt ook door de VNG geadviseerd. Een solvabiliteit kleiner dan 20% is onvoldoende, boven de 25% is voldoende. Onze solvabiliteit komt in 2025 uit op 36% en is daarmee voldoende. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Het kengetal grondexploitatie komt uit op 1%. De norm is een ratio van maximaal 25%. Onze ratio is dus voldoende.
-68Jaarstukken 2025
Structurele exploitatieruimte Het financiële kengetal “structurele exploitatieruimte” geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om de structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij hanteren de norm van 0,5% van het begrotingstotaal. Dit percentage sluit aan bij de norm die wordt gehanteerd voor artikel 12-gemeenten. Indien de structurele exploitatieruimte ligt tussen de 0% en 0,5% van het begrotingstotaal, wordt dit bestempeld als matig. Een ratio kleiner dan 0% is onvoldoende. Onze structurele exploitatieruimte komt in 2025 uit op 7,2% en is daarmee voldoende. Lokale lasten De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in onze gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Wij hanteren de norm van maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde. Wij komen voor de totale woonlasten in 2025 uit op 6,9% boven het landelijk gemiddelde (voldoende). In de paragraaf lokale heffingen vindt u verdere informatie over dit onderwerp.
-69Jaarstukken 2025
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Kapitaalgoederen zijn door de gemeente aangekochte en/of tot stand gebrachte objecten, waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. In deze paragraaf zijn de volgende kapitaalgoederen opgenomen: - openbare verlichting: verlichtingsarmaturen, lichtmasten, elektrische installatie en netwerken. - wegen: alle verharding, inclusief bruggen, viaducten en dergelijke civieltechnische constructies. - begraafplaatsen: onderhoud van twee begraafplaatsen. - openbaar groen: plantsoenen, bomen, bossen en natuurterreinen. - riolering: riolen, putten, drukriolen, etc. - water: vijvers, duikers, brandkranen, sloten en wadi’s. - speelvoorzieningen: speelplekken, trapvelden en basketbalvelden. - gebouwen: in eigendom van de gemeente zoals theater, gemeentehuis, sporthallen en gymzaal. - buitenkunstwerken: kunstobjecten in eigendom van de gemeente. Achterstanden in het onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging (waardoor onvermijdelijk herstel op een later moment duurder wordt), in het ergste geval leiden tot onveilige situaties. Het is daarom zinvol op het gebied van het onderhoud van kapitaalgoederen effectief beleid te voeren. In onderstaande tabellen is te zien welke (beleids)kaders voor de diverse kapitaalgoederen zijn vastgesteld en welke kosten geraamd zijn voor onderhoud van het betreffende kapitaalgoed.
Overzicht beleidsplannen voor begrotingsjaar 2025 Soort kapitaalgoed Beleidskader Vastgesteld Looptijd t/m Openbare Beleidsplan Openbare Verlichting 20172016 2026 verlichting 2026 2025 Wegen Beleidsplan Wegbeheer * 2021 2036 Begraafplaatsen Landelijk beleid 2021 * 2021 Groen Groenvisie 2012 Riolering Water en Rioleringsprogramma 2025-2030 2024 2030 2025 Water Waterplan 2004 Speelvoorzieningen Haaksbergen is nog lang niet uitgespeeld 2024 Gebouwen Vastgoedbeleid 2025 2021 Buitenkunstwerken Kunstbeleid 2018 - Tijdens het schrijven van deze verantwoording was nieuw beleid nog in voorbereiding Overzicht beheerplannen voor begrotingsjaar 2025 Beheerplannen Door het Looptijd Financiële Achterstallig college t/m vertaling in de onderhoud vastgesteld begroting Openbare verlichting 2016 2026 ja ja Wegen 2021 2025 ja nee Begraafplaatsen ja -70Jaarstukken 2025
Openbaar groen (Groenvisie) Riolering (WRP) Water (Waterplan) Speelvoorzieningen Gebouwen (meerjarenonderhoudsplan) Kunstwerken
2012 2024 2004 2013 2024
2021 2030 2025 2022 2029
ja ja ja ja ja
ja nee nee nee nee
2016
2019
ja
ja
Overzicht meerjarig onderhoudsbudget
(bedrag x € 1.000)
Bij het beheer van de openbare ruimte maakt de gemeente gebruik van het geautomatiseerd beheersysteem GBI (Geïntegreerd Beheer Informatiesysteem). De onderhoudswerkzaamheden van de verschillende disciplines worden in de uitvoering integraal afgestemd. In 2025 is verder gewerkt aan het op orde brengen van de gegevens en het aansluiten op de basisregistratie, zodat we beschikken over een goede basis voor nieuwe onderhoudsbestekken. Wegen In de nota Beleidsplan Wegbeheer is ervoor gekozen binnen de gemeente verschillende onderhoudsniveaus te hanteren. In 2025 is het centrum op niveau A onderhouden, de woonwijken, bedrijventerreinen en het buitengebied op niveau B. Alle asfaltverhardingen blijven op niveau B. Om te zorgen dat onze wettelijke zorgplicht niet in gevaar komt, blijven we jaarlijks de onderhoudstoestand monitoren. Op basis van actuele inspecties wordt besloten of het beleid moet worden bijgesteld of dat getemporiseerd moet worden. Openbaar groen In de Groenvisie is ervoor gekozen binnen de gemeente verschillende onderhoudsniveaus te hanteren. Vanaf 2020 geldt in het centrum niveau B en voor overige locaties niveau C. Dit leidt tot meer achterstallig onderhoud en uiteindelijk kapitaalvernietiging. Hoewel steeds meer inwoners plantsoenen van de gemeente adopteren, blijft het onderhoudsbudget krap.