Jaarstukken 2023

kindermishandeling, onder de naam Veilig Thuis Twente (VTT). Zie voor OZJT en VTT Programma 6 Sociaal Domein. Daarnaast biedt SamenTwente onderdak aan de vrijwillige samenwerkingen Samen14 en Kennispunt Twente. Twente Milieu Sinds 2018 is Twente Milieu een partner van de gemeente Haaksbergen voor taken in de openbare ruimte. Twente Milieu is onder andere actief op het gebied van groen, (water)wegen, riolering, afval, evenementen en recreatieve voorzieningen. Samen met de gemeenten Almelo, Borne, Enschede, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Wierden is Haaksbergen aandeelhouder. Openbaar Lichaam Crematoria Twente/Crematoria Twente-Oost Nederland BV te Enschede Deze gemeenschappelijke regeling exploiteert de crematoria in Enschede, Almelo, Borne en Oldenzaal. Twence Holding B.V. te Hengelo Twence blijft inzetten op de ingeslagen transitie tot een grondstoffen- en energiebedrijf. Daarvoor worden de bestaande installaties optimaal gebruikt en verbeterd, worden er meer grondstoffen uit afval, reststromen en biomassa gewonnen en wordt er meer duurzame energie uit hernieuwbare energiebronnen opgewekt. Haaksbergen is aandeelhouder van Twence. Door Twence opgewekte duurzame energie telt, naar rato van ons aandelenbezit, mee voor de energiedoelstellingen van Haaksbergen.

Omgevingsdienst Twente De Omgevingsdienst Twente geeft uitvoering aan de verplichte basistaken op grond van de artikelen 5.4, eerste lid en 5.5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Het betreft in hoofdzaak de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden dient voldaan te worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.2.). SamenTwente, onderdeel GGD Twente te Enschede In 2023 heeft de GGD aan de volgende ambities gewerkt: - Het verminderen van roken - Het stabiliseren van de vaccinatiegraad - Het verminderen van eenzaamheid(-sgevoelens) - Het verminderen van het overgewicht - Het vergroten van de regie over eigen leven - Het verminderen van stress - Het verminderen van het problematisch alcoholgebruik - Het verminderen van het middelengebruik - Het bevorderen van het bewegen Prestatie-indicatoren Naam indicator

Eenheid

Omvang huishoudelijk restafval

Kg per inwoner

Jaarstukken 2023

Stand Haaksbergen 2023 143

Gemiddelde van de referentie gemeenten 107

Gestelde norm

50 Kg restafval in 2030

46

Wat heeft het gekost? bedragen x €1.000 Nr.

Omschrijving taakveld

Lasten Begroot

Werkelijk

Baten Saldo

Begroot

Werkelijk

Saldo

Totaal saldo

7.1

Volksgezondheid

1.138

1.137

1

98

89

-9

-8

7.2

Riolering

2.827

2.754

73

3.843

3.770

-73

0

7.3

Afval

2.088

2.139

-51

2.433

2.484

51

0

7.4

Milieubeheer

883

1.116

-233

147

402

256

23

7.5

Begraafplaatsen en cremat. Totaal programma 7

213

222

-9

177

176

-1

-11

7.150

7.369

-219

6.697

6.920

223

4

De afwijkingen op baten en lasten per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarstukken.

Jaarstukken 2023

47

Programma 8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening

Belangrijkste beleidsontwikkelingen De kernambitie uit de Visie 2030 voor Haaksbergen luidt: Haaksbergen, een bruisende, naar buiten gerichte duurzame dorpsstad te midden van een groene oase. Wij hebben de ambitie in 2050 een energie neutrale, klimaatbestendige en vitale gemeente te zijn. In het kader van het Klimaatakkoord gaan we gezamenlijk werken aan de doelstelling 49% CO2 reductie in 2030. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen Wat willen we bereiken? Voor verschillende inbreidingslocaties en ontwikkelingen in het buitengebied zijn de planvorming en planologische procedures opgestart dan wel afgerond. Initiatieven, zowel inbreidingslocaties als in het buitengebied, zijn goed ingepast. We zijn goed aangesloten bij de provinciale ontwikkelingen in het landelijk gebied. De ontwikkeling van het Marktplan is verder uitgewerkt. De vijf kavels in de Wissinkbrink zijn in optie gegeven. De grondexploitatie voor de ontwikkeling van de gronden aan de Brem 5 is geopend. Een nieuwe woonvisie ‘Goed wonen in Haaksbergen’ is vastgesteld. Nieuwe woningbouwinitiatieven voldoen aan de woningbouwafspraken uit de woondeal (30% sociale huur, 40% midden huur en betaalbare koop, 30% duurdere segment). Verschillende typen woningen zijn opgeleverd of in aanbouw. Samen met woningcorporatie Domijn hebben we gewerkt aan betaalbare huisvesting in leefbare wijken en buurten.

Hierbij hebben we aandacht voor inwoners die extra ondersteuning nodig hebben. Efficiënt en effectief gebruik van het gemeentelijk vastgoed. Wat hebben we hiervoor gedaan? - We hebben verschillende initiatieven in het landelijk gebied (zoals Rood voor Rood ontwikkelingen) en in het stedelijk gebied (zoals Zwarteland) gefaciliteerd. - Voor het O&K terrein (circa 93 woningen) is het bestemmingsplan vastgesteld. - De gebiedsvisie voor de locatie voormalige basisschool De Weert en naastgelegen winkelcluster is vastgesteld. - Samen met woningcorporatie Domijn worden mogelijkheden onderzocht om op de voormalige schoollocatie Van Brakelstraat circa 30 sociale huurwoningen te ontwikkelen. - We zijn gestart met de planvorming voor de leegkomende schoollocatie Holthuizen. - Het bestemmingsplan voor de nieuwbouw van basisschool Het Palet is vastgesteld. - Samen met de werkgroep Wonen Buurse hebben we de planvorming voor het trapveldje nabij de Noor verder uitgewerkt. Het ontwerp bestemmingsplan voor deze woningbouwontwikkeling is ter inzage gelegd. - Het ontwerp bestemmingsplan voor het gebied Zwarteland is ter inzage gelegd. - De verklaring van geen bedenkingen ten behoeve van het realiseren van acht gevraagde zoutwinningslocaties en de aanleg voor het distributie- en transportleidingentracé is verleend.

- Het bestemmingsplan voor de grond aan de Brem 5 ten behoeve van de realisatie van vijf patiowoningen is vastgesteld. - Wij zijn aangesloten bij de bestuurlijke adviesgroep (BAG) voor Natura 2000. - We hebben samen met de gemeenten in Zuidoost Twente gewerkt aan de aanbieding voor de uitwerking van het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG). - Wij hebben (thema) bijeenkomst georganiseerd voor agrariërs over de PPLG. - Het gebiedsproces Haaksbergen Zuid is opgestart.

Jaarstukken 2023

48

-

-

-

-

-

Wij zijn bezig met de aanpassing van het Rood voor Rood beleid en het Beleid Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) naar regionale spelregels. Wij hebben de mogelijkheden verkend voor het opzetten van een fonds Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO-fonds). De “Beleidsnotitie woningsplitsing bij inwoning buitengebied gemeente Haaksbergen”, inclusief het bijbehorende beleidskader, is vastgesteld. Het beleidskader voor de herbouw van bestaande én vergunde bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven in het buitengebied van de gemeente Haaksbergen is vastgesteld. Wij zijn gestart met het opstellen van een visie op verblijfsrecreatie. De actualiteitscheck Marktplan als aanvulling op het ruimtelijk kader van de haalbaarheidsstudie “De Markt Centraal” is vastgesteld. Het participatietraject over de inrichting van de openbare ruimte rondom het Marktplan is (voorlopig) afgerond. Het ontwerp bestemmingsplan voor de ontwikkeling van het Marktplan heeft ter inzage gelegen. Wij zijn gestart met de verkoop van de vijf kavels in de Wissinkbrink. Het bouwrijp maken van de vijf kavels in de Wissinkbrink is afgerond. Begin 2024 worden de bospercelen ingepland. De gronden aan de Brem 5 is teruggekocht van de eigenaren.

We hebben een ontwerp addendum op de structuurvisie opgesteld, waarin de voorkeurslocaties voor wonen en werken zijn opgenomen aan de randen van de kernen van Haaksbergen, Buurse en St. Isidorushoeve om uitvoering te kunnen geven aan de woningbouwopgave, zoals deze onder andere volgt uit de woonvisie. Op de voorkeurslocaties voor wonen aan de randen van de kernen van Haaksbergen, Buurse en St. Isidorushoeve hebben we een voorkeursrecht gevestigd op basis van de Wet voorkeursrecht gemeenten om speculatie met grond tegen te gaan en regie te kunnen voeren over ontwikkelingen op deze locaties. Wij geven uitvoering aan de regionale Woondeal Twente. Hierin staat hoe we de woningbouwopgave in Twente voor elkaar willen krijgen. Wij hebben diverse ontwikkelaars gefaciliteerd om woningbouw die flexibel is en past bij de verschillende doelgroepen mogelijk te maken. De werkzaamheden op de locaties ’t Kempke/Lourdeskerk (maximaal 72 woningen) en De Eik (25 woningen) zijn gestart en deels afgerond. Wij hebben structureel overleg met woningcorporatie Domijn over huisvesting van sociale doelgroepen en maken prestatieafspraken. De prestatieafspraken sluiten aan bij het nieuwe landelijke woonbeleid. In 2023 hebben we met Domijn specifiek gesproken over de herontwikkeling van Zwarteland en Van Brakelstraat.

Wij zijn gestart met het opstellen van de Omgevingsvisie en hebben een aanbestedingsprocedure doorlopen om een adviesbureau te selecteren. Wij zijn verder gegaan met de voorbereiding voor het opstellen van een omgevingsplan. Het omgevingsplan voor het gehele grondgebied moet in 2032 gereed zijn. De panden aan de A. Brouwerstraat 4, 6 en 10 zijn gesloopt.

Duurzaamheid Wat willen we bereiken? Het verder verduurzamen van de gemeente Haaksbergen. Wat hebben we hiervoor gedaan? Voor het opstellen van een duurzaamheidsvisie met daarin de ambities voor de verduurzaming van Haaksbergen en het landelijk gebied die aansluiten bij de Omgevingsvisie is een aanbestedingsprocedure doorlopen. We hebben een haalbaarheidsstudie laten uitvoeren voor de technische (on)mogelijkheden voor windturbines in onze gemeente. We hebben groepsgesprekken, gesprekken met belangenorganisaties én een excursie windenergie georganiseerd. In 2023 zijn zoekgebieden voor windenergie in Haaksbergen aangewezen.

Jaarstukken 2023

49

-

-

-

Tevens is een participatietraject gestart om te komen tot (niet-ruimtelijke) beleidskaders voor windenergie in Haaksbergen. Ten tijde van het opstellen van deze jaarrekening ligt het ontwerpbeleid voor windenergie ter inzage. We hebben een inventarisatie van circulaire initiatieven in de gemeente gedaan. In regionaal verband is een koersdocument en uitvoeringsplan voor de transitie naar een Circulaire Economie opgesteld. Wij hebben verschillende acties uitgevoerd om te ondersteunen bij het verduurzamen van woningen in de gemeente. Op 196 huizen zijn zonnepanelen geplaatst met behulp van subsidie verstrekt door de gemeente. Inwoners en bedrijven zijn geïnformeerd over verduurzaming. Wij hebben een externe adviseur ingeschakeld om bedrijven, op kosten van de gemeente, te ondersteunen bij het plaatsen van zonnepanelen op hun daken. Tenslotte is het project Zon op Bedrijfsdak voor ondernemers opgestart.

Vergunningverlening Wat willen we bereiken? We kunnen vanaf 1 januari 2024 werken met de Omgevingswet. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben actief ingezet op de voorbereiding op de invoering van de Omgevingswet en voldoen aan de minimale eisen (op basis van de minimale actielijst van de VNG). Hiertoe zijn onder andere de noodzakelijke besluiten genomen. We besteden aandacht aan een goede dienstverlening en advisering op het gebied van vergunningverlening na inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024. Verbonden partijen Omgevingsdienst Twente De Omgevingsdienst Twente geeft uitvoering aan de verplichte basistaken van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Het betreft in hoofdzaak activiteiten op het gebied van vergunningverlening en toezicht en handhaving milieu. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden dient voldaan te worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.2.). Prestatie-indicatoren Naam indicator

Eenheid

Stand Haaksbergen 2023

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen Percentage

Percentage

Demografische druk Hernieuwbare elektriciteit Gemiddelde WOZ waarde Gemeentelijke woonlasten eenpersoons huishouden Gemeentelijke woonlasten

Jaarstukken 2023

Gestelde norm

7,7

Gemiddelde van de referentie gemeenten 8,9

84,4

80,5

81,0

10,3

Geen data

**

357.000

394.000

**

In Euro’s

1039

897

In Euro’s

1039

985

Euro

5,0

Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde Maximaal 10% boven het

50

meerpersoonshuishouden

landelijk gemiddelde

** Hiervoor wordt geen norm vastgesteld Wat heeft het gekost? bedragen x €1.000 Nr.

Omschrijving taakveld

Lasten

Baten

Begroot

Werkelijk

Saldo

Begroot

Werkelijk

Saldo

Totaal saldo

8.1

Ruimtelijke ordening

1.436

1.708

-272

243

593

350

78

8.2

Grondexploitatie

249

664

-415

15

338

323

-93

8.3

Wonen en bouwen

2.229

2.353

-124

1.147

1.263

117

-8

Totaal programma 8

3.913

4.725

-811

1.404

2.194

789

-22

De afwijkingen op baten en lasten per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarstukken.

Jaarstukken 2023

51

Paragraaf Lokale heffingen De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties voor de inwoners van Haaksbergen. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen wordt door de gemeenteraad, via de vast te stellen verordening, gedaan. De legesverordeningen 2023 werden in de raadsvergadering van 21 december 2022 vastgesteld. Tariefsaanpassingen De OZB-tarieven zijn in 2023 reëel verhoogd met 1,5% voor woningen en niet-woningen en daarnaast zoals gebruikelijk gecorrigeerd in verband met de waardeontwikkelingen. Voor de overige gemeentelijke belastingtarieven 2023 zijn we ook uitgegaan van een inflatiecorrectie van 1,5%. De tarieven voor de afvalstoffen- en rioolheffing en de overige heffingen zijn kostendekkend. Voor de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten betekent dit dat het tarief in 2023 gemiddeld met 4% werd verlaagd en het tarief voor de rioolheffing met 4,2% werd verhoogd. a. Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten Overzicht opbrengsten gemeentelijke heffingen

Belastingsoort Leges reisdocumenten, rijbewijzen en burgelijke stand Leges omgevingsvergunning en kapvergunningen

(bedragen x € 1.000) Verschil Werkelijk werkelijk 2023 t.o.v. begroot*

Begroot 2023 na wijziging

Werkelijk 2022 199

185

182

-3

718

718

694

-24

45

177

175

-2

Afvalstoffenheffing

2.378

2.310

2.302

-8

Rioolheffing woningen/niet woningen

3.605

3.843

3.771

-72

OZB eigenaren woningen

4.058

4.103

4.117

14

OZB eigenaren niet-woningen

1.822

1.902

1.902

0

OZB gebruikers niet-woningen

Begraafrechten

1.106

1.170

1.163

-7

Forensenbelasting

93

95

88

-7

Toeristenbelasting

175

112

104

-8

BIZ-heffing

87

90

92

2

Reclamebelasting

Totaal

0

45

42

-3

14.286

14.750

14.632

-118

* De verschillen worden bij de afzonderlijke producten verklaart. b. beleid ten aanzien van de lokale heffingen Hervorming lokaal belastinggebied In het coalitieakkoord van het demissionair kabinet is het volgende opgenomen: “Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de

Jaarstukken 2023

52

periode na 2025 uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Daarbij worden ook alternatieven voor de OZB en MRB (minder Rijksbemoeienis) in de beschouwing betrokken.” Vanwege het huidige demissionair kabinet is er nog geen zicht op hoe en wanneer dit wordt ingevuld. Groene heffingskorting De minister gaat met gemeenten in gesprek over hoe op lokaal niveau verduurzaming door huiseigenaren bevorderd kan worden en of een (verplichte) groene heffingskorting daar mogelijk aan bijdraagt. De groene heffingskorting kan worden vormgegeven door een vermindering van de verschuldigde belasting, nadat het verschuldigde belastingbedrag (bijvoorbeeld voor ozb) is berekend. No cure – no pay bij de uitvoering van de Wet WOZ wordt aangepakt Gemeenten moeten een vergoeding betalen als via no cure – no pay bureaus (NCNPbureaus) de WOZ-waarde van woningen en bedrijven wordt aangepast. Dat kan gebeuren wanneer NCNP-bureaus namens inwoners een bezwaarschrift indienen bij de gemeente of door een beroep bij de rechter. Dat levert de bureaus zo veel geld op, dat sprake is van een verdienmodel. Inwoners profiteren daar niet van. Terwijl de regeling is bedoeld als kostenvergoeding voor inwoners. De enorme toename van het aantal bureaus heeft maatschappelijk ongewenste gevolgen: 1. De uitvoering van de Wet WOZ loopt vast. 2.

De rechters komen te weinig toe aan andere zaken. 3. De relatie met de inwoner formaliseert. 4. In 2021 keerden gemeenten € 18.000.000 uit aan kostenvergoedingen. Mede op initiatief van GBTwente en een aantal andere uitvoeringsorganisaties heeft de staatssecretaris Fiscaliteit, de heer mr. Marnix van Rij, op 19 september 2023 het wetsvoorstel Herwaardering proceskostenvergoeding WOZ en Bpm ingediend bij de Tweede Kamer. De Tweede Kamer heeft op 27 oktober 2023 hiermee ingestemd en de Eerste Kamer volgde op 19 december 2023. Voor de Wet waardering onroerende zaken (WOZ) bevat het wetsvoorstel in het kort het volgende: 1. De vergoeding van rechtsbijstand in de bezwaarfase wordt vermenigvuldigd met 0,25 als de WOZ-beschikking wordt vernietigd of gewijzigd. 2. De vergoeding van rechtsbijstand in de fase van beroep, hoger beroep of cassatie wordt vermenigvuldigd met 0,25 als de WOZ-beschikking wordt vernietigd of gewijzigd en vermenigvuldigd met 0,10 in de overige gevallen. 3. De vergoeding voor immateriële schade wordt beperkt tot € 50 per half jaar (was € 500) waarmee de redelijke termijn voor afhandeling van een bezwaar is overschreden. 4. Vergoedingen mogen uitsluitend worden uitbetaald op een bankrekening die staat op naam van de belanghebbende zelf. 5. Het wetsvoorstel treedt in werking per 1 januari 2024. c.

kostendekkendheid In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de kostendekkendheid van heffingen. De rioolheffing en afvalstoffenheffing mogen volgens de wet maximaal kostendekkend zijn. Op grond van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post wordt dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid beoordeeld. De leges zijn ingedeeld in drie titels: titel 1, algemene dienstverlening; titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning; titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn.

Jaarstukken 2023

53

Titel 1: De leges algemene dienstverlening bestaan voornamelijk uit burgerzaken en de burgerlijke stand. Veruit het grootste deel van de inkomsten bestaat uit leges voor paspoorten en rijbewijzen. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt, dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Titel 2: Hieronder vallen de leges voor de omgevingsvergunningen. Titel 3: Dit betreft de leges voor evenementenvergunningen, prostitutievergunningen en de drank- en horecavergunningen. Mate van kostendekking Activiteitgroep

(bedragen x € 1.000) lasten taakvelden

Overhead

Toevoeging/ Totale onttrekking lasten voorziening

BTW

Heffingen (Baten)

Overige Baten

Totaal Baten

Kostendekkendheid

Afvalstoffenheffing raming

2.012

0

332

0

2.344

2.310

34

2.344

100%

Afvalstoffenheffing werkelijk

1.907

0

345

236

2.488

2.302

186

2.488

100%

Rioolheffing raming

3.096

181

566

0

3.843

3.843

0

3.843

100%

Rioolheffing werkelijk

2.856

181

501

233

3.771

3.771

0

3.771

100%

Begraafrechten raming

282

0

0

0

282

177

0

177

63%

Begraafrechten werkelijk

213

0

0

0

213

176

0

176

83%

Leges algemene dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening) raming

439

281

0

0

720

204

0

204

28%

Leges algemene dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening) werkelijk

406

281

0

0

687

182

0

182

26%

Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening) raming

531

357

0

0

888

860

0

860

97%

Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening) werkelijk

548

357

0

0

905

694

0

694

77%

Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening) raming

81

58

0

0

139

7

0

7

5%

Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening) werkelijk

81

58

0

0

139

8

0

8

6%

Totaal raming

6.441

877

898

0

8.216

7.401

34

7.435

90%

Totaal werkelijk

6.011

877

846

469

8.203

7.133

186

7.319

89%

d. Woonlastenontwikkeling Onder woonlasten verstaan we: onroerende zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. Onderstaand overzicht geeft de hoogte van de woonlasten in Haaksbergen voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden in 2021, 2022 en 2023 weer. De uitgangspunten komen overeen met die van Coelo. Er wordt uitgegaan van een meerpersoonshuishouden met een gemiddelde woningwaarde.

Jaarstukken 2023

54

Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen Werkelijk 2021

Werkelijk 2022

Werkelijk 2023

Percentage stijging 2023 t.o.v. 2022

Onroerende zaakbelasting

395,49

461,67

468,60

1,5%

Rioolheffing

339,00

334,08

348,24

4,2%

Belastingsoort

Afvalstoffenheffing

221,52

224,84

215,88

-4,0%

Totale woonlasten

956,01

1020,59

1032,72

1,2%

811,00

904,00

944,00

4,4%

17,9%

12,9%

9,4%

Landelijk gemiddelde woonlasten Percentage boven landelijk gemiddelde

Uit de tabel blijkt dat de woonlasten in Haaksbergen boven het landelijke gemiddelde liggen. De gemeentelijke woonlasten voor een eigenaar van een woning zijn in 2023 gestegen met 1,2%. Voor een huurder van een woning zijn de woonlasten in 2023 met 0,9% gestegen, omdat deze geen onroerendezaakbelasting betaalt. Rangorde Twentse gemeenten naar hoogte van woonlasten meerpersoonshuishoudens Gemeente

Woonlasten 2022 Woonlasten 2023

stijging in % t.o.v. 2022

Rijssen-Holten

€ 667

€ 708

6,1%

Tubbergen

€ 813

€ 807

-0,7%

Dinkelland

€ 908

€ 890

-2,0%

Oldenzaal

€ 864

€ 892

3,2%

Wierden

€ 892

€ 915

2,6%

Hengelo

€ 901

€ 928

3,0%

Hellendoorn

€ 902

€ 937

3,9%

Enschede

€ 962

€ 966

0,4%

Borne

€ 914

€ 967

5,8%

Twenterand

€ 957

€ 981

2,5%

onbekend

€ 1.003

onbekend

€ 986

€ 1.011

2,5%

€ 1.021

€ 1.033

1,2%

Losser

€ 990

€ 1.059

7,0%

Overijssel

€ 868

€ 896

3,2%

Nederland

€ 904

€ 944

4,4%

Hof van Twente Almelo Haaksbergen

e. Kwijtscheldingsbeleid Huishoudens met een inkomen op minimumniveau komen in aanmerking voor kwijtschelding van de onroerende zaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Kwijtschelding wordt verleend op basis van 100% van de bijstandsnorm, waarbij tevens een vermogenstoets plaatsvindt. De specifieke voorwaarden voor kwijtscheldingen staan vermeld in de verordening kwijtscheldingen. Afhankelijk van de inkomens- en vermogenstoets worden de woonlasten voor deze categorie geheel of gedeeltelijk kwijtgescholden. In 2023 is in totaal voor een bedrag van € 202.000 verleend aan kwijtscheldingen (begroot € 200.000). De kwijtscheldingen worden niet verdisconteerd in de tarieven van het rioolrecht en de afvalstoffenheffing, maar ze vallen in de exploitatie onder het product minima.

Jaarstukken 2023

55

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Algemeen In deze paragraaf wordt beschreven hoe wij omgaan met risico’s en hoe groot het weerstandsvermogen moet zijn om eventuele financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Ook worden wijzigingen in beleid en mutaties in risico’s gerapporteerd. In deze paragraaf zijn vijf kengetallen opgenomen. Dit om de raad beter inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. In 2023 is de nieuwe nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2023 vastgesteld. Deze paragraaf sluit aan bij de bepalingen die hierin zijn opgenomen. Weerstandcapaciteit De weerstandscapaciteit geeft aan welke middelen we hebben om onverwacht grote tegenvallers op te kunnen vangen. Het betreft buffers in het eigen vermogen of in de exploitatie, die zonder gevolgen voor uitvoering van het beleid, ingezet kunnen worden om onverwachte kosten te dekken. De weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve, post onvoorzien, structurele exploitatieruimte en onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is de ruimte tussen de huidige woonlasten en de lasten als we 20% boven het landelijke gemiddelde gaan zitten. De onbenutte belastingcapaciteit is berekend op € 694.000. De bestemmingsreserves worden in de basisberekening van de ratio weerstandsvermogen niet tot de beschikbare weerstandscapaciteit gerekend. Voor de volledigheid wordt de ratio ook berekend inclusief de bestemmingsreserves.

De beschikbare weerstandsratio ultimo 2023

(bedragen x € 1.000)

Stille reserves Stille reserves (ontstaan wanneer de boekwaarde van activa lager is dan de verkoopwaarde) worden meegenomen in de weerstandscapaciteit als deze binnen een jaar te gelde gemaakt kunnen worden. Het gebruiken van stille reserves heeft consequenties en moet als laatste redmiddel worden gezien. Binnen de gemeente Haaksbergen zijn momenteel geen activa die aan deze criteria voldoen en wordt nu dus geen stille reserve toegevoegd aan de weerstandscapaciteit. Wel zullen wij voor het inzicht de stille reserves van relevante omvang, die niet binnen een jaar te gelde gemaakt kunnen worden, opnemen in deze paragraaf. Bij de panden is de geschatte verkoopwaarde gelijkgesteld

Jaarstukken 2023

56

aan de WOZ-waarde. Omvang stille reserves

(bedragen in €) Geschatte verkoopwaarde

Boekwaarde

Stille reserve

Aandelen

8.188.000

645.000

7.543.000

Panden

20.223.000

6.383.000

13.840.000

Kunstvoorwerpen

250.000

0

250.000

Totaal

28.661.000

7.028.000

21.633.000

Risico’s In de nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2023 is de ondergrens voor de risico’s vastgelegd. Deze ondergrens is bepaald op 0,25% van de algemene uitkering. Dit percentage wordt ook door veel andere gemeenten gehanteerd. De ondergrens komt hiermee uit op afgerond € 100.000. Een onverwacht nadeel tot € 100.000 wordt in beginsel binnen het programma of de post onvoorzien opgevangen. Bij de Jaarstukken 2023 zijn alle risico’s opnieuw beoordeeld. Voor de inschaling van de kans dat een risico optreedt wordt de volgende indeling gebruikt: Klasse

Kans van optreden

Risico

1

Kleiner dan eenmaal per 10 jaar

10%

2

Tussen de eenmaal per 5 jaar en eenmaal per 10 jaar

30%

3

Tussen de eenmaal per 2 jaar en eenmaal per 5 jaar

50%

4

Tussen de eenmaal per 1 jaar en eenmaal per 2 jaar

70%

5

Groter dan eenmaal per jaar

90%

Indien de kans van optreden 90% is, wordt het risico opgenomen in de exploitatie. Per risico maken we vervolgens een inschatting van het meest waarschijnlijke financiële effect als het risico zich voordoet. De risico bedragen worden volgens de onderstaande indeling verdeeld in 5 klassen: Klasse

Financiële gevolgen

1

Kleiner dan €100.000 (wordt niet meegenomen)

2

Tussen de €100.000 en €200.000

3

Tussen de €200.000 en €350.000

4

Tussen de €350.000 en €500.000

5

Groter dan €500.000

Vervolgens worden met behulp van een risicoscore de risico’s gerangschikt en wordt inzichtelijk welke risico’s het meest belangrijk zijn om te beheersen. Deze risicoscore wordt bepaald door de klassen van kans en gevolg te vermenigvuldigen volgens onderstaande formule, waarbij de maximale score 25 is (5 x 5). Risicoscore = inschaling kans x inschaling financieel gevolg Risico’s ontwikkelen zich vaak in de tijd. Daarom wordt er periodiek via de paragraaf weerstandsvermogen in de begroting en jaarstukken in beeld gebracht hoe risico’s zich ontwikkelen en vooral welke maatregelen worden genomen.

Jaarstukken 2023

57

Overzicht risico’s

(bedragen x € 1.000)

Omschrijving risico

Kans Benodigd Kans FinanFinancieel Risico van weerstands- Inc/Str. van cieel gevolg score optreden vermogen optreden gevolg

0. Bestuur en ondersteuning Cyberaanval

4.000

10%

400

Str.

1

5

Lagere rijksbijdrage Inkomensdeel

150

Aantallen Wmo en jeugdhulptrajecten

700

Onzekerheden Sociaal Domein

5

50%

75

Str.

3

2

6

50%

350

Str.

3

5

15

575

70%

403

Str.

4

5

20

Milieuverontreiniging

500

30%

150

Inc.

2

4

8

Grondexploitaties

242

50%

121

Inc.

3

3

9

6. Sociaal domein

8. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen

Diverse programma’s Calamiteiten

400

30%

120

Inc.

2

4

8

Claims

1.500

50%

750

Inc.

3

5

15

Verbonden partijen

1.000

50%

500

Str.

3

5

15

Garantstellingen

609

10%

61

Inc.

1

5

5

Wachtgeldverplichtingen

333

30%

100

Inc.

2

3

6

Voorziening wethouderspensioenen

600

30%

180

Inc.

2

5

10

Hogere kosten aanbestedingen

250

70%

175

Str.

4

3

12

Schommelingen in de conjunctuur

1.000

50%

500

Inc.

3

5

15

Benodigde weerstandscapaciteit

3.884

Het benodigde weerstandsvermogen is berekend op € 3.884.000. Mocht bijvoorbeeld het risico van een cyberaanval zich voordoen, is het gevolg € 4.000.000 terwijl we voor dit risico maar 10% van dit bedrag aan benodigd weerstandsvermogen hebben opgenomen. De buffers zullen bij een ratio van 1 in zijn geheel dienen te worden ingezet. Om deze reden wordt met een minimale ratio van 2 gerekend. Dat wil zeggen dat de buffers minimaal tweemaal zo hoog dienen te zijn dan het benodigd weerstandsvermogen. Een groot deel van de algemene reserve is daarmee in die zin beklemd. Uitval applicaties in verband met cybercrime (€ 400.000) Met de digitalisering van de samenleving neemt cybercrime een steeds grotere vlucht. Voorbeelden hiervan zijn het verspreiden van virussen, malware, DDoS-aanvallen, versleuteling en/of vernietiging van bestanden, waarbij systemen slecht of helemaal niet meer bereikbaar zijn voor medewerkers of inwoners. Uit onderzoek blijkt dat de gemiddelde kosten circa € 4.200.000 bedroegen. Dat is vergelijkbaar met de schade die de gemeente Hof van Twente heeft geleden bij de hack in 2020, namelijk circa € 4.000.000. Op basis van het onderzoek en de ervaring bij de gemeente Hof van Twente voeren we een financieel gevolg van € 4.000.000 op. Een incident van enige omvang brengt direct hoge schade met zich mee.

Deels om schade te herstellen (waarvoor dure specialisten nodig zijn), maar zeker ook vanwege de (forensische) onderzoeken die moeten worden uitgevoerd om vast te stellen wat er is gebeurd en uit te sluiten dat de aanval voortduurt. Met het uitplaatsen van IT naar Hengelo (in 2022) zijn onze systemen beter beveiligd. Het risico op cybercrime laat zich nooit voor 100% uitsluiten. Lagere Rijksbijdrage Inkomensdeel (€ 75.000) De hoogte van het Inkomensdeel is van veel factoren afhankelijk. Hierdoor dragen gemeenten een financieel risico met betrekking tot de resultaten op het onderdeel bijstand. Het aantal bijstandscliënten was behoorlijk laag, maar is in 2023 gestegen. Op dit moment zien we een stijging in het aantal bijstandscliënten en de verwachting is dat dit aantal de komende jaren blijft stijgen. De systematiek achter de Rijksbijdrage heeft een vertragend effect, dit maakt dat achteraf een tekort mogelijk is en dat nemen we mee als

Jaarstukken 2023

58

risico. Wanneer de gemeente in de pas loopt met de landelijke trends, is het risico kleiner. De kans van optreden van dit risico schatten wij op 50%. Aantallen Wmo-ondersteuningstrajecten en Jeugdhulptrajecten onzeker (€ 350.000) De gemeente is verantwoordelijk voor alle vormen van Wmo en Jeugdhulp. Wij monitoren de instroom in Wmo en Jeugdhulp en het gebruik van individuele vormen nauwlettend (zowel zorg in natura (ZIN) als persoonsgebonden budget (PGB)). Wij zijn steeds beter in staat een schatting te maken van het zorggebruik. Voor 2024 zijn wij voor de Wmo in de begroting uitgegaan van een volumeontwikkeling van 2%. Dit percentage is gebaseerd op de volumeontwikkeling gedurende de laatste jaren en de verwachte vergrijzing. Voor jeugd zijn we in de begroting 2024 uitgegaan van de geconstateerde ontwikkeling in het werkelijk aantal cliënten en de gerealiseerde kosten over 2021, 2022 en over het eerste halfjaar van 2023. We hebben in 2023 verder gezien dat er vanuit de groep Oekraïners die in Haaksbergen worden opgevangen een beperkt beroep op jeugdzorg is gedaan. We kunnen ons voorstellen dat met het voortschrijden van de tijd en de oorlog in Oekraïne dit beroep groter zal worden.

Ook houden wij rekening met een mogelijk groter beroep op (jeugd)zorg vanuit de toenemende groep inburgeraars, die wij moeten huisvesten (waarvan sommigen een trauma hebben opgelopen vanwege vertrek uit oorlogsgebied of gebeurtenissen tijdens hun reis naar Nederland). Er blijft daarom een kans op het moeten leveren van meer en/of duurdere zorgtrajecten dan in de begroting is opgenomen. Onzekerheden Sociaal Domein (€ 403.000) Sinds de decentralisaties in 2015 plaatsvonden, is het niet rustig geweest in het Sociaal Domein. Na de transitie, waarbij de gemeenten met (te) weinig middelen een organisatie dienden op te bouwen voor nieuwe en andere taken dan zij gewend waren te hebben, volgde de transformatie, waarbij de gemeenten een grote urgentie voelden om zaken anders, beter en goedkoper, uit te voeren. De transformatie is nog steeds gaande. Als stelselverantwoordelijke bemoeit het Rijk zich hier echter steeds nadrukkelijker mee, bijvoorbeeld via de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, en ook via de door het Rijk geïnitieerde ombouw van grote verblijfsvoorzieningen naar veel kleinschaligere verblijfsvoorzieningen. Bij de Wmo werd de bemoeienis van het Rijk onder meer zichtbaar door de invoering en inmiddels weer voorgenomen afschaffing van het abonnementstarief.

De (financiële) gevolgen hiervan voor onze gemeente zijn niet bekend en vormen een risico. De laatste paar jaar zien we verder dat de grote gespecialiseerde (systeem)aanbieders, vooral op het gebied van jeugdhulp, steeds meer moeite hebben financieel rond te komen en tegelijkertijd in toenemende mate (grote) problemen hebben om voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. Gemeenten zien deze problemen en willen de aanbieders (financieel) tegemoetkomen, maar hebben te maken met dezelfde problemen. De zorg voor onze (jeugdige) inwoners moet echter doorgaan. Dit kan betekenen dat gemeenten, om de zorg overeind te houden, aanbieders extra moeten ondersteunen. Onduidelijk is of gemeenten hiervoor door het Rijk gecompenseerd worden. We nemen een risico op van € 403.000 (70% van € 575.000). Milieu verontreiniging (€ 150.000) De gemeente loopt een financieel risico bij verspreiding van gevaarlijke stoffen op gemeentelijk grondgebied, waarbij enige spoed noodzakelijk is. Voorbeelden zijn: het vrijkomen van asbest bij brand en grondverontreiniging bij het dumpen van drugsafval. Het risico op het dumpen van drugsafval en de bijbehorende saneringskosten is groter geworden. Grondexploitaties (€ 121.000) Voor de grondexploitaties wordt een benodigde weerstandscapaciteit opgenomen van € 121.000. Een nadere onderbouwing van dit bedrag is opgenomen in de paragraaf grondbeleid.

Jaarstukken 2023

59

Calamiteiten (€ 120.000) Diverse risico’s ten aanzien van onder andere ongevallen, natuurrampen, storm- en elektriciteitsschade, storingen en ziektes waarvoor wij niet zijn verzekerd. Juridische claims (€ 750.000) Wij worden in sommige kwesties gedagvaard tot schadeloosstelling. Als de schadeloosstelling door de rechter toegekend wordt, komt een deel hiervan voor onze rekening. Niet alles valt onder de dekking van onze aansprakelijkheidspolis. Daarom nemen wij een bedrag als risico op. Op dit moment zijn er geen juridische claims met een omvang zoals die nu is opgenomen, maar in de bedrijfsuitvoering van een gemeente is het niet uit te sluiten dat er juridische claims worden ingediend. Daarbij is het niet altijd mogelijk hangende een procedure inhoudelijk en financieel op een individuele zaak in te gaan in de paragraaf risicobeheersing of in andere openbare documenten. Met het hogere algemene juridische risico kunnen wij er dan toch rekening mee houden in onze benodigde weerstandscapaciteit. Mocht er in de toekomst een grote schadeclaim ontstaan, zullen wij de raad uiteraard informeren binnen de mogelijkheden die er op dat moment zijn (rekening houdend met privacygevoelige informatie en de rechtspositie van de gemeente). Verbonden partijen (€ 500.000) Betreft het risico van alle verbonden partijen tezamen.

In de paragraaf Verbonden partijen wordt hierover meer informatie gegeven. Garantstellingen (€ 61.000) De gemeente Haaksbergen heeft garanties afgegeven op leningen, die zijn aangetrokken door instellingen met een maatschappelijk nut zoals sportverenigingen. Er zijn een aantal zekerheden door de instellingen afgegeven, toch blijft er een financieel risico bestaan. Bij sportverenigingen wordt er vaak in samenwerking met het Waarborgfonds Sport (WFS) een garantstelling afgegeven. In het hierna opgenomen overzicht staan alle leningen vermeld waar de gemeente (deels) garant voor staat. Bij alle genoemde instellingen worden jaarlijks de jaarrekeningen beoordeeld. Er zijn momenteel geen aanwijzingen dat er bij één van de afgegeven garanties grote risico’s worden gelopen. Staat van gegarandeerde geldleningen

(bedragen afgerond in €) Door Restant gemeente Nr. Naam van de geldnemer leningen gewaarborgd Toelichting 1 St. gem. huis St. Isidorushoeve 13.000 13.000 Via BNG 2 St. Accommodatie Buurse 61.000 61.000 Via BNG 3 Haaksbergse schutterij 50.000 25.000 50% met WFS 4 Stichting APH (HSC) 108.000 108.000 Via BNG 5 SV Bon Boys 128.000 64.000 50% met WFS 6 HHC Haackey 189.000 95.000 50% met WFS 7 Museum Buurtspoorweg 350.000 175.000 Via BNG 8 Tennis & Padel Veldmaat 135.000 67.500 50% met WFS Totaal aan garantstellingen 1.034.000 608.500

Wachtgeldverplichting (€ 100.000) Een huidige wethouder kan uitvallen of zijn functie beëindigen, waarbij hij recht houdt op wachtgeld. Ervan uitgaande dat er geen verplichtingen ontstaan bij alle drie de wethouders, maar bij één, nemen we € 100.000 op als risico.

Jaarstukken 2023

60

Voorziening wethouderspensioenen (€ 180.000) Vanwege het stijgen van de rekenrente is er vorig jaar € 600.000 vrijgevallen uit de voorziening wethouderspensioenen. Het risico bestaat dat als de rekenrente daalt, we ten laste van de algemene middelen weer moeten bijstorten. Vanwege de actuele renteontwikkelingen wordt het risico momenteel laag ingeschat. We nemen een risico op van € 180.000 (30% van € 600.000). Hogere kosten aanbestedingen (€ 175.000) Door marktwerking en wisselende vraag en aanbod is op voorhand niet in alle gevallen goed in te schatten wat de kosten bij aanbestedingen worden. Hierdoor ontstaat het risico dat kosten hoger uitvallen dan vooraf is ingeschat. Bij kredieten gaat het dan om hogere structurele kapitaallasten. Bij de dienstverlening gaat het om hogere structurele bijdragen. Schommelingen in de conjunctuur (€ 500.000) Als gevolg van schommelingen in de conjunctuur kunnen zowel aan de kosten- als opbrengstenkant onvoorziene nadelige incidentele effecten optreden. Ratio weerstandsvermogen In 2023 hebben wij een beschikbare weerstandscapaciteit van € 20.436.000. Uit het totaaloverzicht met de risico’s blijkt dat we een weerstandscapaciteit nodig hebben van minimaal € 3.884.000. De ratio voor 2023 komt daarmee uit op 5,3.

Bij non-profit organisaties wordt vaak de volgende waarderingstabel gebruikt voor classificatie van het weerstandsvermogen: Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

> 2,0

Uitstekend

B

1,4 – 2,0

Ruim voldoende

C

1,0 – 1,4

Voldoende

D

0,8 – 1,0

Matig

E

0,6 – 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

Ons weerstandsvermogen wordt als uitstekend geclassificeerd. Kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing,in aanvulling op de ratio weerstandsvermogen, een verplichte set van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Bij het beoordelen van de hoogte en de ontwikkeling van de risico’s moet gekeken worden naar de samenhang tussen de ratio’s en ontwikkeling ervan in tijd.

Jaarstukken 2023

61

Overzicht kengetallen

Netto schuldquote De hoogte van de schuld die een gemeente kan dragen, hangt af van de hoogte van de inkomsten. De VNG hanteert een norm van 100%. Dus wanneer de totale schuld lager is dan de jaaromzet, wordt dit als voldoende bestempeld. Tussen 100% en 130% is matig en een percentage boven 130% is onvoldoende. Onze netto schuldquote is voldoende. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Voor langlopende leningen is een bedrag van ongeveer € 4.100.000 doorgeleend. De doorgeleende gelden betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel. Onze netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen is voldoende. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Dit geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is op zz langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder een gemeente is. Onze norm is een solvabiliteit van 25%, dit wordt ook door de VNG geadviseerd. Als de solvabiliteit kleiner is dan 20% is het onvoldoende. Onze solvabiliteit is in 2023 voldoende geworden dankzij het gerealiseerde resultaat. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten.

De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De norm is een ratio van maximaal 25%. Onze kengetal grondexploitatie is met 1% voldoende. Kengetal structurele exploitatieruimte Het financiële kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte in evenwicht is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is structurele tegenvallers op te vangen, dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij hanteren de norm van 0,5% van het totaal aan baten. Dit percentage sluit aan bij de norm die wordt gehanteerd voor artikel 12-gemeenten. Indien de structurele exploitatieruimte ligt tussen de 0% en 0,5%, dat bestempelt als matig. Een ratio kleiner dan 0% is onvoldoende. Onze structurele exploitatieruimte is 5% en daarmee voldoende. Lokale lasten De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in onze gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Wij hanteren de norm van maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde. Een ratio van 20% of meer boven het landelijke gemiddelde is onvoldoende.

In 2023 zitten wij 9,4% boven het landelijke gemiddelde. Hierdoor is dit kengetal voldoende.

Jaarstukken 2023

62

Algeheel oordeel Voor het eerst sinds de invoering van de kengetallen staan alle seinen op groen.

Jaarstukken 2023

63

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn door de gemeente aangekochte en/of tot stand gebrachte objecten, waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. In deze paragraaf zijn de volgende kapitaalgoederen opgenomen: - openbare verlichting: straatverlichting, inclusief sfeerverlichting en dergelijke - wegen: alle verharding, inclusief bruggen en dergelijke - begraafplaatsen: onderhoud van twee begraafplaatsen - openbaar groen: plantsoenen, bomen, bossen en natuurterreinen - riolering: riolen, drukriolen en gemalen - water: vijvers, duikers, brandkranen, sloten en wadi’s - speelvoorzieningen: speelplekken, trapvelden en basketbalvelden - gebouwen: in eigendom van de gemeente: theater, gemeentehuis, sporthallen en gymzaal. Achterstanden in het onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging, in het ergste geval leiden tot onveilige situaties. Het is daarom zinvol op het gebied van het onderhoud van kapitaalgoederen effectief beleid te voeren. In de tabel is te zien welke (beleids)kaders voor de diverse kapitaalgoederen zijn vastgesteld. Overzicht beleidsplannen Soort kapitaalgoed Beleidskader Openbare verlichting Wegen Begraafplaatsen Groen Riolering Water Speelvoorzieningen Gebouwen Buitenkunstwerken

Beleidsplan Openbare Verlichting 2017-2026 Beleidsplan Wegbeheer Toekomstbestendige begraafplaatsen Groenvisie Gemeentelijk Rioleringsplan 2017-2020 Waterplan Haaksbergen speelt verder Vastgoedbeleid Kunstbeleid

Vastgesteld 2016 2021 2021 2012 2016 2004 2009 2010 2018

Looptijd t/m 2026 2025 2031 2022 2020 2025 2022 2021

Door verschillende opgaven die op ons af zijn gekomen, zijn we niet toegekomen aan het vernieuwen van diverse beleidsplannen. Hiermee wijken wij af van de door de BBV voorgeschreven termijn, waarin een beleidsplan vernieuwd moet worden. Deze beleidsplannen worden in 2024 vernieuwd en voorgelegd aan de raad ter vaststelling. Wegen Het reguliere jaarlijkse onderhoud is conform planning uitgevoerd: - De onderhoudswerkzaamheden zijn volgens het reguliere (asfalt)onderhoudsbestek uitgevoerd. We hebben onder andere asfaltdeklagen vervangen en trottoirs hersteld ter plekke van Pijperstraat, Bizetstraat, Schuberstraat, Witteveenweg, Parallelweg en Veldmaterstraat. - De verkeersveiligheid in de Veldmaterstraat is conform duurzaam veilig verbeterd, in combinatie met onderhoudsmaatregelen, onder andere ter plekke van de aansluiting Kolenbranderweg is een drempel gerealiseerd en zijn fietssuggestiestroken aangebracht. - Uitvoeren kleinere reparaties, zoals voegvullen, conserveren asfalt met behulp van slijtlagen, gietasfalt en plaatselijk asfaltherstel. Dit is uitgevoerd om de kwaliteit van het wegennet op een voldoende niveau te houden. Hiermee zijn kapitaalsvernietiging en mogelijke veiligheidsrisico’s beperkt gebleven.

Jaarstukken 2023

64

-

Ook zijn de geplande herstraat-werkzaamheden uitgevoerd. Wegmarkeringen zijn hersteld waar nodig. Er zijn grasbetonstenen aangebracht of hersteld langs gedeelten van de Bretelerveldweg, Ellenbroekweg, Munsterdijk, Geukerdijk, Oude Boekeloseweg, Zoomweg en Mentinkweg.

Openbare verlichting In 2023 zijn de storingen, onderhoud en schades aan de openbare verlichting uitgevoerd door onze aannemer conform het onderhoudsbestek. Vanwege de stijgende energieprijzen, het behalen van klimaatdoelen en de uitfasering van lichtbronnen, was er voor 2023 extra budget beschikbaar gesteld voor de vervanging van de openbare verlichting. Hierdoor zijn er twee vervangingsprojecten gestart, waarbij circa 600 armaturen zijn vervangen door duurzame led armaturen. Inmiddels bestaat de openbare verlichting in de dorpskern Buurse hierdoor volledig uit ledverlichting. Begraafplaatsen Het reguliere onderhoud op beide begraafplaatsen, alsmede de wettelijke taken voor begraven, is ondergebracht bij Twente Milieu. Bij Publiekszaken is tijdelijk personele capaciteit voor de begraafplaatsadministratie. Hierdoor is de actieve werving van inkomsten uit verlenging van grafrechten weer opgestart. Er is in 2023 nieuwe software aangeschaft voor de begraafplaatsadministratie, zodat deze toekomstbestendig gemaakt kan worden. In 2023 is gestart met de aanleg van de natuurbegraafplaats, die bestaat uit een grafveld, urnenheuvel en strooiveld in het bos.

Verder zijn diverse uitvoeringsprojecten voor de begraafplaatsen ontworpen en uitvoeringsgereed gemaakt, zoals de aanleg van een urnenveld en strooiveld op oude begraafplaats aan de Enschedesestraat en een nieuw kindergedeelte op het Waarveld. Openbaar groen In samenwerking met bewoners (via de wijkraden en groene organisaties) zijn we gestart met het opstellen van een geactualiseerde groenvisie. In 2023 lag de focus hierbij vooral op participatie. Alle uitvoerende onderhoudswerkzaamheden aan het gemeentelijke groen waren ondergebracht bij Twente Milieu. Uiteraard onder regie van de gemeente. Grote arealen groen met natuurlijke uitstraling zijn bij droge zomers prima op het laagste niveau te onderhouden, zonder verlies van kwaliteit. Bij kleine groenvakken leidt het tot kwaliteitsverlies en uiteindelijk hogere kosten. Dit gegeven wordt meegenomen in de nieuwe groenvisie. Ook was er in 2023 aandacht voor het bevorderen van de biodiversiteit. De grotere gazons binnen de bebouwde kom, die niet officieel als trapveld of hondenlosloopgebied zijn aangewezen, worden nog maar twee keer per jaar gemaaid, waarbij het maaisel werd afgevoerd. Door verschraling zullen er de komende jaren meer bloemen gaan komen. Deze maaibeurten bleken in 2023 voldoende. Diverse bermen en plantsoenen zijn ingezaaid met duurzame en bijenvriendelijke bloemmengsels.

Ook zijn er in het najaar op meerdere locaties bloembollen geplant. Ook hebben er enkele groenrenovaties plaatsgevonden. Zo werd het tweede deel van het groen in de Bomenbuurt opgeknapt en werden twee rotondes van nieuwe beplanting voorzien. Veel bomen, struiken en vaste planten die in de voorgaande droge zomers zijn gesneuveld, zijn in 2023 vervangen. Met de vervanging van bomen, die soms ook vanuit veiligheid moesten plaatsmaken, gaan we de komende jaren verder. Om bomenkap te voorkomen, zijn voorbereiding van maatregelen ten behoeve van het behoud van de bomen op de markt gestart.

Jaarstukken 2023

65

Bomenbeheer Het bomenbeheer is verder op orde gebracht. De snoeiachterstand die we de laatste jaren kenden, is het afgelopen jaar ingelopen. Vanaf nu worden alle gemeentelijke bomen één keer per 3 jaar geïnspecteerd en vervolgens waar nodig gesnoeid op basis van inspecties. Het kan dan onderhouds- of veiligheidssnoei betreffen. Op tijd onderhoud plegen voorkomt extra kosten. Uitgangspunt is verder dat gezonde bomen niet zonder meer worden geveld, want elke boom levert bijvoorbeeld een bijdrage in het tegengaan van hittestress. In 2023 zijn diverse afgestorven bomen vervangen. Riolering en water Regulier onderhoud aan de riolering en de watergangen is uitgevoerd. Afvalwater is ingezameld en afgevoerd. Onderdeel van de werkzaamheden waren onder andere: - De laatste werkzaamheden voor het relinen van het hoofdriool Buurse zijn afgerond. - We hebben een grote inspectieronde van het stelsel gemaakt voor een goede inschatting van de toekomstige onderhoudsbehoefte van het systeem. - In de Schubertstraat zijn we verder gegaan met de aanleg van het wadi-systeem in combinatie met groenadoptie. - De riolering onder een deel van de Veldmaterstraat is aangepast en er is deels een regenwaterstelsel aangelegd. Financiële aspecten De onderhoudskosten van de kapitaalgoederen staan in onderstaande tabel weergegeven.

Kapitaalgoed Onderhoud kapitaallast Openbare verlichting 168 67 Wegen 1.772 1.130 Begraafplaatsen 179 11 Openbaar groen 1.248 23 Riolering & water 1.956 645 Speelvoorzieningen 24 20 Gebouwen 385 459 Buitenkunstwerken 13 0

Jaarstukken 2023

Totaal 235 2.902 190 1.271 2.601 44 844 13

66

Paragraaf Financiering Inleiding In deze paragraaf worden de kansen en risico’s rond financiering in beeld gebracht. Er wordt gebruik gemaakt van de kaders die in de financiële verordening staan, gebaseerd op de Wet Fido (Financiering decentrale overheden). Ontwikkeling leningenportefeuille De afgelopen jaren hebben we flink afgelost op onze leningenportefeuille. Ook in 2023 is dit het geval. In 2023 is het totaal aan langlopende leningen afgenomen van € 32.600.000 naar € 31.700.000; een afname van € 900.000. In 2023 zijn een aantal geplande investeringen uitgesteld, waardoor we minder hoefden te lenen dan verwacht. Overzicht leningenportefeuille Lening Oorspronkelijk nr. bedrag

Naam bank

Opmerkingen

Soort lening looptijd

rente restantbedrag % per 1-1-2023

rente

restantbedrag per 31-12-2023

aflossing

188

6.000.000

BNG

fixe

2026

4,21%

6.000.000

252.600

0

6.000.000

189

26.882.363

BNG

L

2036

4,80%

12.545.103

580.615

896.079

11.649.024

305

5.000.000

BNG

fixe

2028

1,22%

5.000.000

60.750

0

5.000.000

306

5.000.000

BNG

fixe

2029

0,62%

5.000.000

30.950

0

5.000.000

307

4.000.000

BNG

fixe

2024

-0,16%

4.000.000

-6.400

0

4.000.000

32.545.103

918.515

896.079

31.649.024

87.500

4.631

4.600

82.900

87.500

4.631

4.600

82.900

32.632.603

923.146

900.679

31.731.924

Total rubriek a: geldleningen 174

260.000

BNG

Scholtenhagen

Totaal rubriek b: doorgesluisde geldleningen Totaal alle geldleningen

L

2041

5,55%

We hebben voor een bedrag van ongeveer € 4.100.000 aan leningen verstrekt. Het betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel (€ 3.800.000). Effecten gestegen rente In 2023 is de rente op de kapitaalmarkt fors gestegen. Bij het opstellen van de Begroting 2023 was deze nog negatief, inmiddels fluctueert dit percentage tussen de 3,5 en 4%. We ontvangen op het saldo van de schatkistrekening dus een mooie vergoeding. Per 31 december 2023 bedraagt het saldo op de schatkistrekening € 15.300.000. Aangezien we voorlopig geen nieuwe langlopende leningen nodig hebben, heeft de stijging van de rente voor Haaksbergen een positief effect. In de Eindejaarsrapportage 2023 hebben we al een meevaller op de ontvangen rente gerapporteerd van € 212.000, uiteindelijk is dit uitgekomen op € 416.000. De renteontwikkeling is sterk afhankelijk van het beleid van de Europese Centrale Bank en de algehele economische situatie. De algemene verwachting is dat de rente dit jaar ongeveer met een procent wordt verlaagd. De ontvangen rente op de schatkistrekening heeft een forse impact op het omslagpercentage. Het omslagpercentage is de gemiddelde rente die Haaksbergen dient te betalen -/- de ontvangen rente en die vervolgens wordt doorbelast aan alle investeringen.

Omslagpercentage Om inzicht te hebben in de renteberekening en de bepaling van het omslagpercentage is onderstaand renteschema opgenomen. Dit schema wordt door alle gemeenten gebruikt.

Jaarstukken 2023

67

Renteschema (bedragen * € 1.000) a b

c

De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten Totaal door te rekenen externe rente De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Per saldo

937 -527 410 -65 0 -65

Saldo door te rekenen externe rente d1 d2

Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde) Per saldo De aan taakvelden toe te rekenen rente

345 0 0 0 345

e

Werkelijk aan taakvelden toegerekende rente

839

f

Renteresultaat op het taakveld treasury

494

Als we de ‘aan taakvelden toe te rekenen rente’ uit bovenstaand overzicht delen door het totaal aan investeringen per 1 januari 2023 komen we op een omslagpercentage van 0,73%. € 345.000 ----------------€47.208.000

x 100% = 0,73%

In de begroting is gerekend met een omslagpercentage van 1,61%. Het verschil is te wijten aan de extra renteontvangsten van € 416.000. Het werkelijke omslagpercentage mag volgens de nieuwe BBV regels maximaal 25% afwijken van het begrote omslagpercentage. Hier voldoen we niet aan. Om deze reden is de daadwerkelijke doorbelaste rente aangepast aan 0,73%. Kasgeldlimiet Als de inkomsten van de gemeente (vanuit de algemene uitkering en belastingen) niet gelijk lopen met de uitgaven, wordt er zogenaamd kort geld (kasgeldleningen) aangetrokken. Dit zijn geldleningen met een looptijd korter dan één jaar. De hoofdlijn van de financieringsstrategie van Haaksbergen is dat maximaal kortlopend wordt gefinancierd binnen de grenzen van de Wet Fido. Met behulp van liquiditeitsprognoses monitoren we of we binnen de kasgeldlimiet blijven. De kasgeldlimiet mag twee achtereenvolgende kwartalen worden overschreden. In het daaropvolgende kwartaal moet de gemeente weer binnen de limiet uitkomen. Dit betekent dat kortlopende leningen moeten worden omgezet naar langlopende leningen. In de Wet Fido is bepaald dat gemeente gemiddeld maximaal 8,5% van het begrotingstotaal van de lasten aan kortlopende schulden mag hebben. Dit komt voor 2023 neer op een kasgeldlimiet van € 5.739.000. We hebben in 2023 vrijwel geen gebruik hoeven te maken van kasgeldleningen.

In 2023 zijn we binnen de grenzen van de kasgeldlimiet gebleven. Renterisiconorm Vanuit de Wet Fido moeten we rapporteren over de renterisiconorm. Deze norm geeft een kader voor de spreiding van de looptijden in de leningenportefeuille. Volgens de renterisiconorm mag in elk jaar maximaal 20% van het begrotingstotaal van de lasten geherfinancierd worden. Op die manier worden de renterisico’s op de vaste schulden over

Jaarstukken 2023

68

de jaren gespreid. Uit onderstaand overzicht blijkt dat wij in 2023 binnen de renterisiconorm zijn gebleven. Renterisiconorm

(bedragen x € 1.000)

Berekening renterisiconorm

2023

1. Begrotingstotaal

67.517

2. Vastgesteld percentage

20%

3. Renterisiconorm (1 x 2)

13.503

4. Herfinanciering bestaande leningen

0

5. Ruimte onder renterisiconorm (3.-4.)

13.503

Schatkistbankieren Gemeenten zijn via het schatkistbankieren verplicht liquiditeitsoverschotten bij het Rijk te stallen. De drempel voor het schatkistbankieren is 2% van het begrotingstotaal. Dit komt voor ons in 2023 neer op € 1.353.000. Onze huisbankier roomt voor ons dagelijks automatisch het rekeningsaldo boven de € 400.000 af naar de schatkistrekening. Op deze wijze voldoen we gemiddeld altijd aan de norm, ook bij eenmalige grote fluctuaties als er bijvoorbeeld op een dag na afroming een grote ontvangst of uitgave plaatsvindt. Risicobeheer Onder financiële risico’s worden rente-, krediet-, liquiditeiten- en koersrisico’s verstaan. Een belangrijke eis uit de Wet Fido is dat de uitvoering van de treasuryfunctie uitsluitend de publieke taak dient en dat het beheer prudent (verstandig) dient te zijn. Om de risico’s te beperken, hanteren we de volgende uitgangspunten: Wij bezitten aandelenpakketten uitsluitend in het kader van de publieke taak. Er wordt zeer terughoudend omgegaan met het verstrekken van leningen. Er is een lening verstrekt aan de Stichting Groot Scholtenhagen. Sinds 2009 is het verstrekken van geldleningen aan gemeentepersoneel niet meer toegestaan. De portefeuille met personeelshypotheken wordt daardoor steeds kleiner. Met garanties wordt terughoudend omgegaan. Alleen instellingen met een maatschappelijk nut kunnen in aanmerking komen voor een garantstelling.

Vaak zijn dit sportverenigingen die een grote investering doen in een sportveld of gebouw. De risico’s die hieruit voortvloeien, zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. Wij nemen een achtervangpositie in bij het Wsw voor verstrekte leningen aan corporaties. De risico’s hiervan zijn geschat op nihil, aangezien er momenteel geen aanwijzingen zijn dat het Wsw niet aan haar garantieverplichtingen kan voldoen. Wij maken geen gebruik van derivaten. Aandelen van de gemeente Haaksbergen Haaksbergen heeft van een aantal nutsbedrijven aandelen in bezit. Deze zijn uit hoofde van de publieke taak aangetrokken. De aandelen zijn tegen de aankoopprijs gewaardeerd, in overeenstemming met de BBV. Aankoopwaarde en de geschatte marktwaarde van onze aandelen (bedragen in €) Geschatte marktwaarde Kapitaalgoed Aankoopwaarde 31-12-2023 Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) 81.585 1.900.000 Twence Holding BV

0

4.600.000

Openbaar Lichaam Crematoria Twente

0

300.000

2.665

650.000

Twente Milieu NV

561.000

561.000

Totaal

645.250

8.011.000

Enexis NV

Jaarstukken 2023

69

Paragraaf Bedrijfsvoering Organisatieontwikkeling De organisatieontwikkeling vormt onderdeel van ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’, zoals beschreven in het centrale thema. In spoor 3 (stabiele en veerkrachtige organisatie) werken we aan de (door)ontwikkeling van de ambtelijke organisatie en bouwen we aan sturingsinstrumenten om grip te krijgen op de kwaliteit en uitvoering van onze taken. Directieplan en teamplannen Een lange periode bestond het managementteam niet uit medewerkers die in dienst zijn van de gemeente Haaksbergen. In het eerste kwartaal van 2023 bereikten we de bezetting van het managementteam ingevuld te krijgen met medewerkers in dienst van de gemeente Haaksbergen. Voor 2023 is een directieplan opgesteld met daarin de opgaven/projecten die in 2023 uitgevoerd worden (gebaseerd op de begroting). Tevens zijn daarin de ontwikkelwensen voor de ambtelijke organisatie opgenomen. In 2023 is het, hoofdzakelijk door diverse urgente maatschappelijke opgaven, niet gelukt per team een teamplan op te stellen. Wel hebben we in 2023 de missie en visie van de ambtelijke organisatie opgesteld, die als basis dient voor nieuw op te stellen directie- en teamplannen. Projectmatig werken Wij hebben vastgesteld dat het projectmatig werken in de praktijk van alledag nog niet de resultaten heeft opgeleverd die wij voor ogen hebben.

In 2023 hebben wij de werkwijze projectmatig werken geactualiseerd en ingevoerd in de ambtelijke organisatie als een ‘lerende’ en ‘groeiende’ werkwijze. De werkwijze wordt in steeds grotere mate in de praktijk gebracht. Diverse medewerkers hebben een basistraining ‘projectmatig werken’ gevolgd. Daarnaast is de gemeente Haaksbergen in 2023 lid geworden van de ‘Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten’ (VPNG). Een vereniging met veel kennis, ervaring en informatie, waar de gemeente Haaksbergen gebruik van kan maken. Het goed uitvoeren van opdrachtgever- en opdrachtnemerschap en tijdig claimen van benodigde capaciteit en middelen is (nog) lastig gebleken. Deze te verbinden aan het bestuurlijk ambtelijk samenspel bleek een aandachtspunt. Ook de beschikbare capaciteit om projectmatig werken vorm te geven ontbrak. Dit is onder meer terug te leiden naar grote politiek gevoelige dossiers, die de aandacht hebben opgeëist. Dit behoeft meer aandacht en overdenking, die we eind van het jaar hebben opgepakt in gesprekken tussen college en management. Een leven lang ontwikkelen Diverse activiteiten zijn opgepakt in het kader van ‘een leven lang ontwikkelen’, ondanks dat heeft het project vanwege capaciteitsgebrek vertraging opgelopen. Enkele (niet uitputtende) activiteiten: De wervingsstrategie is aangepast.