Jaarstukken 2022 (gewijzigd 6-6-2023)

Jaarstukken 2022

49

Voor de voedselbank hebben diverse acties plaatsgevonden (statiegeldactie en inzamelingsactie). Leerlingen van het Assink lyceum hebben een jaarprogramma opgesteld over gezonde voeding. Het programma de Gezonde Kinderopvang wordt op onderdelen toegepast op een aantal kinder- en buitenschoolse opvangen en er heeft overleg plaatsgevonden om het programma Gezonde School verder te integreren binnen het onderwijs.

7.2 Riolering Wat hebben we bereikt? Het afvalwater en hemelwater zijn zonder overlast verzameld, afgevoerd of verwerkt. Wat hebben we hiervoor gedaan?  Het reguliere onderhoud aan de riolering en de watergangen.  De aanleg van de regenwaterriolering in de Werfheegde is afgerond.  De planvoorbereiding voor oplossen wateroverlast bij hevige buien aan de Brink en in de Meidoorn zijn opgestart.  De hoofdriolering in Buurse is gerelined (Alsteedseweg, Broekheurnerweg, Bosgaardenweg en Meijersgaardenweg),  Een deel van de riolering in de Julianastraat is gerelined.  We hebben met afvaardigingen van de wijkraden gesproken over wat men belangrijk vindt bij de onderwerpen wateroverlast, droogte en hittestress.  We zijn gestart met het opstellen van het nieuwe beleidsplan riolering.  Het rioolgemaal aan de Nijenkerckestraat is gerenoveerd.  De voorbereidingen voor een nieuwe afwatering voor ‘t Kempke zijn afgerond.  In de Schubertstraat hebben we een wadi-systeem in combinatie met groenadoptie aangelegd.  In het verlengde van de PAS-maatregelen hebben we ca. 30 km watergangen gesaneerd.  In Twents verband hebben we nauw overleg gehad over blijvende beschikbaarheid van drinkwater in de regio. Dit lijkt een terugkerend thema te worden.

7.3 Afval Wat hebben we bereikt? De ingezamelde hoeveelheid restafval en gft is afgenomen. Hiermee komen we weer terug op het niveau van voor de thuiswerkmaatregelen vanwege corona. Door het verlengen van de overeenkomst met Nedvang voor deelgoedkeur van PMD-materiaal, is de afkeur lager dan verwacht. De hoeveelheid zwerfvuil langs invalswegen is verminderd. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben meer ingezet op communicatie en bewustwording rondom het gescheiden inzamelen. We hebben containers door middel van voorloopacties gecontroleerd op verkeerd afval. We zijn gestart met de BermBrigade waarin 150 vrijwilligers actief zijn met het opruimen van zwerfvuil. We hebben deelgenomen aan de landelijke benchmark afval om meer inzicht te krijgen in onze afvalresultaten ten opzichte van vergelijkbare gemeenten.

7.4 Milieubeheer Wat hebben we bereikt? Asbestbodemsanering In het kader van de samenwerkingsovereenkomst asbestbodemsaneringsopgave 20162022 tussen de provincie en 7 deelnemende gemeenten, heeft de Rijksoverheid € 8.000.000 toegezegd aan de provincie Overijssel. Dit bedrag is bedoeld voor de aanpak van historische bodemverontreinigingen gerelateerd aan de afvalstromen vanuit de

Jaarstukken 2022

50

asbestfabriek in Goor. Het is in het belang van de inwoners van de gemeente Haaksbergen, dat bronnen met asbest in de bodem ontdekt en vervolgens gesaneerd worden. De saneringsopgave wordt in beeld gebracht door inventarisatie van verdachte locaties en bodemonderzoeken. Omgevingsdienst Twente (ODT) Met de komst van de Omgevingsdienst Twente worden op milieugebied de werkzaamheden die betrekking hebben op het voorbereiden van vergunningen, behandeling van meldingen en het toezicht hierop (extern) grotendeels uitgevoerd door die dienst. Wij blijven als gemeente het bevoegde gezag. Wat hebben we hiervoor gedaan? Asbestbodemsaneringsopgave In overeenstemming met de samenwerkingsovereenkomst met Projectbureau Bodemasbestsanering is uitvoering gegeven aan de uitvoeringsovereenkomst 2022. Omgevingsdienst Twente Uitvoering van de op grond van artikelen 5.4, eerste lid en 5.5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht verplichte basistaken. Het betreft in hoofdzaak de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu. De uit te voeren taken zijn vastgelegd in het Uitvoeringsprogramma OD Twente 2022. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden moet voldaan worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.1.). Voor 2022 is het aantal gerealiseerde uren en producten hoger uitgevallen dan het aantal ingebrachte uren en uitgevraagde producten.

Deze afwijking valt binnen de, in de Eerste bestuursrapportage 2022, bijgestelde structurele verhoging.

7.5 Begraafplaatsen en crematoria Wat hebben we bereikt? De basis voor het exploiteren van de begraafplaatsen op een wijze die efficiënt en toekomstbestendig is, verder uitgebouwd. Wat hebben we hiervoor gedaan? In 2022 werden zowel de nieuwe beheerverordening gemeentelijke begraafplaatsen als de nadere regels vastgesteld. Hiermee hebben we ons beleid juridische verankerd. Bij inwonercontacten is sinds voorjaar 2022 personele capaciteit voor de begraafplaatsadministratie. Eind 2022 is de nieuwe verordening begraafrechten vastgesteld. In deze verordening worden passende en kostendekkende leges gehanteerd voor de nieuwe keuzemogelijkheden, zoals de leges voor de uitgifte van een natuurgraf voor onbepaalde tijd of het planten van een herdenkingsboom. In 2022 zijn de gewenste uitvoeringsprojecten voor de begraafplaatsen ontworpen en uitvoering gereed gemaakt, zoals de aanleg van de natuurbegraafplaats en de aanleg van een urnenveld op oude begraafplaats aan de Enschedesestraat.

Verbonden partijen Twente Milieu Sinds 2018 is Twente Milieu partner van de gemeente Haaksbergen voor taken in de openbare ruimte. Twente Milieu is onder andere actief op het gebied van groen, (water)wegen, riolering, afval, evenementen en recreatieve voorzieningen. Samen met de gemeenten Almelo, Borne, Enschede, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Wierden is Haaksbergen aandeelhouder.

Jaarstukken 2022

51

Openbaar Lichaam Crematoria Twente/Crematoria Twente-Oost Nederland BV te Enschede Gemeenschappelijke regeling, met openbaar lichaam, gevestigd te Enschede ten behoeve van het in standhouden en exploiteren van crematoria in Enschede, Almelo, Borne en Oldenzaal. Twence Holding B.V. te Hengelo Twence blijft inzetten op de ingeslagen transitie tot een grondstoffen- en energiebedrijf. Daarvoor worden de bestaande installaties optimaal gebruikt en verbeterd, worden er meer grondstoffen uit afval, reststromen en biomassa gewonnen en wordt er meer duurzame energie uit hernieuwbare energiebronnen opgewekt. Haaksbergen is aandeelhouder van Twence. Door Twence opgewekte duurzame energie telt, naar rato van ons aandelenbezit, mee voor de energiedoelstellingen van Haaksbergen. Omgevingsdienst Twente De Omgevingsdienst Twente geeft uitvoering aan de verplichte basistaken op grond van de artikelen 5.4, eerste lid en 5.5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Het betreft in hoofdzaak de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden dient voldaan te worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.2.). SamenTwente De inzet van de GGD is integraal in de beleidsverantwoording in dit programma verwerkt.

Prestatie-indicatoren Naam indicator

Eenheid

Stand Haaksbergen 2022

Gemiddelde van de referentie gemeenten

Gestelde norm

Omvang huishoudelijk restafval

Kg per inwoner

143

107

50 Kg restafval in 2030

Wat heeft het gekost? Nr.

Omschrijving taakveld

Lasten

Baten

Begroot

Werkelijk

Saldo

Begroot

Werkelijk

Saldo

Totaal saldo

7.1

Volksgezondheid

1.014

1.030

-17

20

6

-14

-30

7.2

Riolering

2.688

2.596

92

3.687

3.636

-52

41

7.3

Afval

2.228

2.222

5

2.639

2.633

-5

0

7.4

Milieubeheer

941

1.142

-201

127

423

297

95

7.5

Begraafplaatsen en cremat.

212

209

3

46

45

-1

2

7.083

7.200

-117

6.519

6.744

225

108

Totaal programma 7

Afwijkingen op het saldo per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarrekening.

Jaarstukken 2022

52

Programma 8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Belangrijkste beleidsontwikkelingen De kernambitie uit de Visie 2030 voor Haaksbergen luidt: Haaksbergen, een bruisende, naar buiten gerichte duurzame dorpsstad te midden van een groene oase. Wij hebben de ambitie in 2050 een energie neutrale, klimaatbestendige en vitale gemeente te zijn. In het kader van het Klimaatakkoord gaan we gezamenlijk werken aan de doelstelling 49% CO2 reductie in 2030.

8.1 Ruimtelijke ordening Wat hebben we bereikt? Voor verschillende inbreidingslocaties en in het buitengebied zijn de planvorming en planologische procedures opgestart dan wel afgerond. Initiatieven in inbreidingslocaties en in het buitengebied zijn goed ingepast. Wat hebben we hiervoor gedaan? - We hebben verschillende initiatieven in het landelijk gebied (zoals diverse Rood voor Rood ontwikkelingen) en in het stedelijk gebied (zoals het Odink & Koenderink terrein (maximaal 100 woningen) gefaciliteerd. - We zijn gestart met de planvorming voor de locatie van voormalige basisschool De Weert. - Nieuwe woningbouwlocaties in de kerkdorpen. - Het bestemmingsplan voor de nieuwe locatie van basisschool Het Palet is ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. - De ontwerpverklaring van geen bedenkingen ten behoeve van het realiseren van acht zoutwinningslocaties en de aanleg van het leidingentracé is geweigerd. - Wij zijn met de grondeigenaar en de omgeving in gesprek over de bouwplannen voor de grond aan de Brem. - De medewerker plattelandsontwikkeling is gestart, waardoor we weer zijn aangehaakt bij (provinciale) ontwikkelingen in het landelijk gebied.

8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijven terreinen) Wat hebben we bereikt? We zijn een werkgroep gestart om samen met omwonenden, ondernemers, wijkraad en ontwikkelaars advies te geven over de inrichting van de openbare ruimte rondom het Marktplan. De commissie MER heeft een second opinion uitgevoerd ten aanzien van de aanmeldnotitie en het uitgevoerde onderzoek voor het Marktplan. Naar aanleiding van de second opinion zijn deze stukken deels aangepast. Het plan voor de ontwikkeling van het Marktplan is zover uitgewerkt, dat in 2023 de bestemmingsplanprocedure kan worden gestart. Het bestemmingsplan voor Wissinkbrink 1ste fase is onherroepelijk geworden, zodat gestart kan worden met de verkoop van de vijf kavels op deze locatie. Wat hebben we hiervoor gedaan? - We hebben overleg gehad met de ontwikkelaars van het Marktplan en de werkgroep over de verdere planuitwerking en de inrichting van de openbare ruimte. - We hebben opdracht gegeven aan de commissie MER voor het uitvoeren van een second opinion ten aanzien van de aanmeldnotitie en het uitgevoerde onderzoek voor het Marktplan. Naar aanleiding van het advies van de commissie MER zijn de onderzoeken en de aanmeldnotitie aangepast.

Jaarstukken 2022

53

- De gevraagde informatie naar aanleiding van de raadafspraken is aangeleverd. - We zijn gestart met het bouwrijp maken van Wissinkbrink 1ste fase. - We hebben een makelaar opdracht gegeven voor de verkoop van de vijf kavels in de Wissinkbrink.

8.3 Wonen en bouwen Wat hebben we bereikt? - We zijn verder voorbereid op de invoering van de Omgevingswet. Hiervoor is onder andere het participatiebeleid vastgesteld. - De concept woonvisie is afgerond, zodat begin 2023 inspraak kan plaatsvinden. - Verschillende typen woningen zijn opgeleverd of in aanbouw. - Samen met woningcorporatie Domijn hebben we gewerkt aan betaalbare huisvesting in leefbare wijken en buurten. Hierbij hebben we aandacht voor degene die extra ondersteuning nodig hebben. - De Woondeal Twente is ondertekend. - Efficiënt en effectief gebruik van het gemeentelijk vastgoed. - Beperkte externe en interne dienstverlening en advisering op het gebied van vergunningverlening binnen de beschikbare middelen. - De warmtevisie, waarin omschreven staat hoe Haaksbergen de koers naar aardgasvrij wil vormgeven, is vastgesteld - We hebben de uitrol van meer laadpalen versneld en vergroot, waardoor elektrische voertuigen de komende jaren op meer plekken geladen kunnen worden. - We hebben de laadvisie en plaatsingsbeleid opgesteld. - We hebben een aanpak ontwikkeld voor de werving, opleiding en inzet van vrijwillige energiecoaches, die onze inwoners gratis en onafhankelijk voorzien van tips voor het verduurzamen van de woning en een lagere energierekening.

- We hebben samen met verschillende stakeholders een subsidie in het leven geroepen, die bijdraagt aan de structurele verlaging van energielasten van huurders met een laag inkomen. Wat hebben we hiervoor gedaan? - We hebben actief ingezet op de voorbereiding op de Omgevingswet zodat we bij de invoering van de wet voldoen aan de minimale eisen (op basis van de minimale actielijst van de VNG). In 2023 starten we met het opstellen van de omgevingsvisie. - We hebben verder gewerkt aan het opstellen van een nieuwe woonvisie. Hiervoor hebben we gesprekken gevoerd met diverse stakeholders om input te krijgen. - Wij hebben diverse ontwikkelaars gefaciliteerd om woningbouw die flexibel is en past bij de verschillende doelgroepen mogelijk te maken. De werkzaamheden op de locaties ‘t Kempke (maximaal 72 woningen), de Eik (25 woningen) en Groenrijck (42 woningen) zijn gestart en deels afgerond. De laatste woningen in St. Isidorushoeve en Buurse worden opgeleverd. - Wij hebben structureel overleg met woningcorporatie Domijn over huisvesting van sociale doelgroepen en prestatieafspraken. De prestatieafspraken sluiten aan bij het nieuwe landelijke woonbeleid. In 2022 hebben we met Domijn specifiek gesproken over de herontwikkeling van ’t Kempke, het Zwarteland en flexwonen. - Samen met de Twentse gemeenten, provincie Overijssel en het Rijk hebben wij de regionale Woondeal Twente opgesteld.

Hierin staat hoe we de woningbouwopgave in Twente voor elkaar willen krijgen. - Wij hebben de panden aan de A. Brouwerstraat 4 en 10 tijdelijk ingericht voor opvang. - Wij hebben de informatie over het vergunningenproces, die via onze eigen site beschikbaar wordt gesteld, daar waar nodig verbeterd. Er wordt hoofdzakelijk verwezen naar deze digitaal beschikbare informatie. In enkele gevallen is persoonlijk advies gegeven. - De warmtevisie is ontwikkeld en vastgesteld. - Energiecoaches zijn geworven, opgeleid, voorzien van iPad en warmtebeeldcamera. - Website/loket www.sterinsamenduurzaam.nl is doorontwikkeld.

Jaarstukken 2022

54

- Deelname aan de concessie, gewonnen door Vattenfall, voor de plaatsing van laadpalen in onze gemeente. - De subsidie Verordening verlaging energielasten is vastgesteld en er is begonnen met de uitvoering, waarmee ongeveer 250 huishoudens kunnen worden bereikt.

Verbonden partijen Omgevingsdienst Twente We hebben een fysieke Omgevingsdienst Twente (ODT). Op milieugebied worden grotendeels alle werkzaamheden die betrekking hebben op het voorbereiden van vergunningen, behandelen van meldingen en het toezicht hierop (extern) uitgevoerd door die dienst. Wij blijven als gemeente het bevoegde gezag.

Prestatie-indicatoren Naam indicator

Eenheid

Stand Haaksbergen 2022

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen Percentage

Demografische druk

Hernieuwbare Percentage elektriciteit Gemiddelde WOZ Euro waarde Gemeentelijke In Euro’s woonlasten eenpersoons huishouden Gemeentelijke In Euro’s woonlasten meerpersoonshuishouden ** Hiervoor wordt geen norm vastgesteld

Gestelde norm

5,4

Gemiddelde van de referentie gemeenten 8,7

84,7

80,2

81,0

8,1%

Geen data

**

302.000

344.000

**

973

Geen data

1021

Geen data

5,0

Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde

Wat heeft het gekost? Nr.

Omschrijving taakveld

Lasten

Baten

Begroot

Werkelijk

Saldo

Begroot

Werkelijk

Saldo

Totaal saldo

1.377

1.581

-204

346

456

110

-94 -288

8.1

Ruimtelijke ordening

8.2

Grondexploitatie

125

387

-263

248

223

-25

8.3

Wonen en bouwen

1.907

2.087

-180

895

819

-76

-256

Totaal programma 8

3.409

4.056

-647

1.489

1.497

9

-638

Afwijkingen op het saldo per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarrekening.

Jaarstukken 2022

55

Paragraaf Lokale heffingen De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties voor de inwoners van Haaksbergen. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen wordt door de gemeenteraad, via de vast te stellen verordening, gedaan. De belastingverordeningen 2022 werden in de raadsvergadering van 21 december 2021 vastgesteld. Tariefsaanpassingen De OZB-tarieven zijn in 2022 reëel verhoogd met 1,5% voor woningen en niet-woningen en daarnaast zoals gebruikelijk nog gecorrigeerd in verband met de waardeontwikkelingen. Voor de overige gemeentelijke belastingtarieven 2022 zijn we ook uitgegaan van een inflatiecorrectie van 1,5%. Het tarief in de verordening reclamebelasting is op € 0 gesteld via een wijziging vastgesteld in de raadsvergadering van 2 maart 2022. Als gevolg hiervan hebben ondernemers in 2022 geen aanslag reclamebelasting ontvangen ter compensatie van de inkomstenderving vanwege de destijds ingestelde Covid-19 maatregelen. De tarieven voor de afvalstoffen- en rioolheffing en de overige heffingen zijn kostendekkend.

Voor de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten betekent dit dat het tarief in 2022 gemiddeld met 1,5% werd verhoogd en het tarief voor de rioolheffing met 1,5% werd verlaagd. a. Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten Overzicht opbrengsten gemeentelijke heffingen Belastingsoort Leges reisdocumenten, rijbewijzen en burgelijke stand Leges omgevingsvergunning en kapvergunningen

(bedragen *€ 1.000)

Werkelijk 2021

Verschil Werkelijk werkelijk 2022 t.o.v. begroot*

Begroot 2022 na wijziging

192

189

199

10

1.046

860

718

-142

45

46

45

-1

Afvalstoffenheffing

2.329

2.382

2.378

-4

Rioolheffing woningen/niet woningen

3.642

3.687

3.605

-82

151

155

156

1

OZB eigenaren woningen

4.027

4.070

4.058

-12

OZB eigenaren niet-woningen

1.831

1.827

1.822

-5

OZB gebruikers niet-woningen

1.133

1.116

1.106

-10

Forensenbelasting

92

87

93

6

Toeristenbelasting

129

170

175

5

Reclamebelasting

42

0

0

0

BIZ-heffing

88

90

87

-3

14.747

14.679

14.442

-237

Begraafrechten

Hondenbelasting

Totaal

* De verschillen worden bij de afzonderlijke producten verklaard.

Jaarstukken 2022

56

b. beleid ten aanzien van de lokale heffingen Gebruiksoppervlakte Wet WOZ Met ingang van 2022 is voor alle woningen in de gemeente de gebruiksoppervlakte gebruikt om de WOZ-waarde te bepalen. Tot 2022 gebruikten we de bruto inhoud. De Waarderingskamer heeft gesteld dat alle woningen in Nederland op 1 januari 2022 gewaardeerd dienen te worden op basis van de gebruiksoppervlakte. Dit omdat veel andere instanties ook de gebruiksoppervlakte gebruiken, zoals makelaars, taxateurs en woningbouwverenigingen. Met de gebruiksoppervlakte wordt de grootte van de woningen bepaald. Alle professionele organisaties gebruiken hiervoor dezelfde meetinstructies (meetinstructie gebruikersoppervlakte woningen juli 2019), waardoor de onderlinge vergelijkbaarheid wordt vergroot. Hervorming lokaal belastinggebied De staatssecretaris van Financiën heeft op 18 mei 2020 het syntheserapport ‘Bouwstenen voor een beter belastingstelsel’ aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport over de uitbreiding bevat meerdere varianten en ondersteunt de door de VNG uitgesproken wens om te komen tot een uitbreiding van het eigen belastinggebied. De nieuwe kabinetsformatie is hét moment om op te koersen om één en ander in beleid om te zetten. In de komende periode zal de VNG in samenspraak met de leden, mede op basis van dit rapport, de koers uitzetten om een kleinere financiële afhankelijkheid te realiseren.

Groene heffingskorting De minister gaat met gemeenten in gesprek over hoe op lokaal niveau verduurzaming door huiseigenaren bevorderd kan worden en of een (verplichte) groene heffingskorting daar mogelijk aan bijdraagt. De groene heffingskorting kan worden vormgegeven door een vermindering van de verschuldigde belasting nadat het verschuldigde belastingbedrag (bijvoorbeeld voor ozb) is berekend. Verhoging proceskosten bestuursrecht Bij Besluit van 8 december 2020 is bepaald dat per 1 juli 2021 de vergoeding voor rechtsbijstand in de beroeps- en hoger beroepsfase met 40% is verhoogd van € 534 naar € 748. Deze verhoging gold echter niet voor WOZ-taken. Echter, de Hoge Raad heeft op 27 mei 2022 uitspraak gedaan dat dit in strijd is met het gelijkheidsbeginsel. Hierdoor geldt de verhoging nu ook voor (hoger) beroep en cassatie in WOZ-procedures. Door deze verhoging wordt het nog aantrekkelijker voor no-cure-no-pay bedrijven bezwaren namens inwoners in te dienen. c. kostendekkendheid In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de kostendekkendheid van heffingen. De rioolheffing en de afvalstoffenheffing mogen volgens de wet maximaal kostendekkend zijn. Op grond van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld.

De leges zijn ingedeeld in drie titels: - titel 1, algemene dienstverlening - titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning - titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn Titel 1: De leges algemene dienstverlening bestaan voornamelijk uit burgerzaken en de burgerlijke stand. Veruit het grootste deel van de inkomsten bestaat uit leges voor paspoorten en rijbewijzen. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Titel 2: Hieronder vallen de leges voor de omgevingsvergunningen.

Jaarstukken 2022

57

Titel 3: Dit betreft de leges voor Evenementenvergunningen, Prostitutievergunningen en de Drank- en Horecavergunningen. Mate van kostendekking Activiteitgroep

(bedragen x € 1.000)

lasten taakvelden

Overhead

Toevoeging/ Totale onttrekking lasten voorziening

BTW

Heffingen (Baten)

Overige Baten

Totaal Baten

Kostendekkendheid

Afvalstoffenheffing raming

1.972

59

411

0

2.442

2.406

36

2.442

100%

Afvalstoffenheffing werkelijk

1.778

59

352

387

2.576

2.378

198

2.576

100%

Rioolheffing raming

2.188

234

665

600

3.687

3.687

0

3.687

100%

Rioolheffing werkelijk

2.223

234

546

602

3.605

3.605

0

3.605

100%

Begraafrechten raming

146

0

0

0

146

42

0

42

29%

Begraafrechten werkelijk

209

0

0

0

209

45

0

45

22%

Leges algemene dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening) raming

182

146

0

0

328

210

0

210

64%

Leges algemene dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening) werkelijk

182

146

0

0

328

199

0

199

61%

Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening) raming

560

305

0

0

865

860

0

860

99%

Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening) werkelijk

443

305

0

0

748

718

0

718

96%

Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening) raming

54

43

0

0

97

7

0

7

7%

Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening) werkelijk

54

43

0

0

97

6

0

6

6%

Totaal Leges raming

5.102

787

1.076

600

7.565

7.212

36

7.248

96%

Totaal Leges werkelijk

4.889

787

898

989

7.563

6.951

198

7.149

95%

d. Woonlastenontwikkeling Onder woonlasten verstaan we: onroerende zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven, waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. Onderstaand overzicht geeft de hoogte van de woonlasten in Haaksbergen voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden in 2020, 2021 en 2022 weer. De uitgangspunten komen overeen met die van Coelo. Er wordt uitgegaan van een meerpersoonshuishouden bij een woning met een gemiddelde woningwaarde. Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen (oude opzet) Werkelijk 2020

Werkelijk 2021

Werkelijk 2022

Percentage stijging 2021 t.o.v. 2020

Onroerende zaakbelasting*

349,99

395,49

401,42

1,5%

Rioolheffing

354,00

339,00

334,08

-1,5%

Afvalstoffenheffing

194,40

221,52

224,84

1,5%

Totale woonlasten

898,39

956,01

960,34

0,5%

776,00

811,00

823,17

1,6%

15,8%

17,9%

16,7%

Belastingsoort

Landelijk gemiddelde woonlasten Percentage boven landelijk gemiddelde

Jaarstukken 2022

58

De gemeentelijke woonlasten voor een eigenaar van een woning stijgen in 2023 met 0,5%. Voor een huurder van een woning zijn de woonlasten in 2022 met 0,3% gedaald, omdat deze geen onroerende zaakbelasting betaalt. Nieuwe berekeningssystematiek Bij de vergelijking van de tarieven kijkt Coelo vanaf 2022 naar de gemiddelde OZBopbrengst van de koopwoningen en niet meer naar de gemiddelde OZB-opbrengst van alle woningen inclusief huurwoningen. Dit omdat huurders geen OZB hoeven te betalen. Onderstaand staatje is opgesteld op basis van deze nieuwe systematiek. Vanaf nu wordt alleen onderstaand overzicht opgenomen in de begroting en jaarrekening. Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen (nieuwe opzet) Werkelijk 2020

Werkelijk 2021

Werkelijk 2022

Percentage stijging 2021 t.o.v. 2020

Onroerende zaakbelasting*

349,99

395,49

461,67

16,7%

Rioolheffing

354,00

339,00

334,08

-1,5%

Afvalstoffenheffing

194,40

221,52

224,84

1,5%

Totale woonlasten

898,39

956,01

1020,59

6,8%

776,00

811,00

904,00

12,0%

15,8%

17,9%

12,9%

Belastingsoort

Landelijk gemiddelde woonlasten Percentage boven landelijk gemiddelde

Haaksbergen boven landelijk gemiddelde Uitgaande van gemiddelde waarden van woningen en van een meerpersoonshuishouden liggen de gemiddelde woonlasten in 2022 landelijk op € 904 en in Haaksbergen op € 1.021. Haaksbergen zit dus boven het landelijke gemiddelde voor woonlasten. Rangorde Twentse gemeenten naar hoogte van woonlasten meerpersoonshuishoudens Gemeente

Woonlasten 2021 Woonlasten 2022

stijging in % t.o.v. 2021

Rijssen-Holten

€ 636

€ 667

4,9%

Tubbergen

€ 723

€ 813

12,4%

Oldenzaal

€ 797

€ 864

8,4%

Wierden

€ 825

€ 892

8,1%

Hengelo

€ 795

€ 901

13,3%

Hellendoorn

€ 938

€ 902

-3,8%

Dinkelland

€ 797

€ 908

13,9%

Borne

€ 845

€ 914

8,2%

Twenterand

€ 822

€ 957

16,4%

Hof van Twente

€ 778

onbekend

onbekend

Enschede

€ 852

€ 962

12,9%

Almelo

€ 886

€ 986

11,3%

Losser

€ 898

€ 990

10,2%

Haaksbergen

€ 956

€ 1.021

6,8%

Overijssel

€ 796

€ 868

9,0%

Nederland

€ 811

€ 904

11,5%

e. Kwijtscheldingsbeleid Huishoudens met een inkomen op minimumniveau komen in aanmerking voor kwijtschelding van de onroerende zaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Kwijtschelding wordt verleend op basis van 100% van de bijstandsnorm, waarbij tevens

Jaarstukken 2022

59

een vermogenstoets plaatsvindt. De specifieke voorwaarden voor kwijtscheldingen staan vermeld in de verordening kwijtscheldingen. Afhankelijk van de inkomens- en vermogenstoets worden de woonlasten voor deze categorie geheel of gedeeltelijk kwijtgescholden. In 2022 is in totaal voor een bedrag van € 198.000 verleend aan kwijtscheldingen (begroot € 219.000). De kwijtscheldingen worden niet verdisconteerd in de tarieven van het rioolrecht en de afvalstoffenheffing, maar vallen in de exploitatie onder het product minima.

Jaarstukken 2022

60

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen In deze paragraaf wordt beschreven hoe wij omgaan met risico’s en hoe groot het weerstandsvermogen moet zijn om eventuele financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Ook worden wijzigingen in beleid en mutaties in risico’s gerapporteerd. In deze paragraaf zijn vijf kengetallen opgenomen. Dit om de raad beter inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. In mei 2023 is een nieuwe nota risicomanagement en weerstandsvermogen ter vaststelling aan de raad aangeboden. Het opstellen van de jaarstukken was al afgerond voor de raadsbehandeling van de nieuwe nota. Deze paragraaf is voor deze jaarrekening daarom nog opgesteld conform de nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2012. Weerstandcapaciteit De weerstandscapaciteit geeft aan welke middelen we hebben om onverwachte grote tegenvallers op te kunnen vangen. De weerstandscapaciteit bestaat uit de Algemene Reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserve, het resultaat, de post onvoorzien, de structurele exploitatieruimte en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is de ruimte tussen de huidige woonlasten en de lasten bij 20% boven het landelijke gemiddelde. De onbenutte belastingcapaciteit is berekend op € 439.000. Bij de beschikbare weerstandscapaciteit worden de stille reserves niet meegenomen.

Dat geldt ook voor bestemmingsreserves waar verplichtingen aan zijn verbonden. De beschikbare weerstandsratio ultimo 2022 Omschrijving Vrij inzetbare algemene reserve

(bedragen x €1.000) 2021

2022

2022*

747

7.129

7.129

Bestemmingsreserves (zonder verplichtingen)

1.057

13

13

Gerealiseerd resultaat

5.383

8.273

8.273

Totaal incidentele weerstandscapaciteit

7.187

15.415

15.415

40

40

40

1.100

2.059

126

439

Onvoorzien Structurele exploitatieruimte (begroting 2023) Onbenutte belastingcapaciteit (structureel)

439

Totaal structurele weerstandscapaciteit

1.266

2.538

479

Totaal inc. + str. weerstandscapaciteit

8.453

17.953

15.894

Benodigde weerstandscapaciteit

3.343

2.819

2.819

2,5

6,4

5,6

Ratio

* De structurele exploitatieruimte geeft een vertekend beeld van de beschikbare weerstandsratio. De structurele exploitatieruimte zegt alleen iets over de het structurele saldo in de laatst vastgestelde begroting, in dit geval de begroting 2023. Het structurele saldo staat in het meerjarenperspectief vanaf 2026 echter onder druk. Wij hebben daarom ook een kolom toegevoegd met de ratio zonder de structurele exploitatieruimte. Inventarisatie van de risico’s Bij de Jaarrekening 2022 zijn alle risico’s opnieuw beoordeeld. Voor de inschaling van de kans dat een risico optreedt wordt de volgende indeling gebruikt: Kans van optreden Kleiner dan eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 5 jaar en eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 2 jaar en eenmaal per 5 jaar Tussen de eenmaal per 1 jaar en eenmaal per 2 jaar

Jaarstukken 2022

Risico 10% 30% 50% 70%

61

Overzicht risico’s Omschrijving risico

(bedragen in € x 1.000) Financiee l gevolg

Kans Benodigd van weerstands- Inc/Str. optreden vermogen

0. Bestuur en ondersteuning C yberaanval

4.000

10%

400

Str.

333

30%

100

Str.

Participatie / WSW

100

30%

30

Str.

Aantallen Wmo en jeugdhulptrajecten onzeker

500

50%

250

Str.

Onzekerheden Sociaal Domein

300

70%

210

Str.

Milieuverontreiniging

500

10%

50

Inc.

Grondexploitaties

173

50%

86

Inc.

Risico Datalekken

6. Sociaal domein

8. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen

Diverse programma’s C alamiteiten

400

30%

120

Inc.

C laims

1.500

50%

750

Inc.

Verbonden partijen

1.000

50%

500

Str.

Garantstellingen

695

10%

69

Inc.

Wachtgeldverplichtingen

252

30%

75

Inc.

Voorziening wethouderspensioenen

600

30%

179

Inc.

Totale benodigde weerstandscapaciteit

2.819

Uitval applicaties in verband met Cyberaanval (€ 400.000) Met de digitalisering van de samenleving neemt cybercrime een steeds grotere vlucht. Voorbeelden hiervan zijn het verspreiden van virussen en malware, maar ook bijvoorbeeld DDoS-aanvallen, waarbij systemen slecht of helemaal niet meer bereikbaar zijn voor medewerkers of klanten. Uit internationaal onderzoek onder 550 organisaties kwam eerder dit jaar naar voren dat in 2022 83% van de organisaties wereldwijd hiermee te maken heeft gehad. De kosten bedroegen gemiddeld zo’n € 4.200.000. Dat is vergelijkbaar met de schade die de gemeente Hof van Twente heeft geleden bij de hack in 2020, namelijk circa € 4.000.000. Op basis van dit internationale onderzoek en de financiële ervaring bij de gemeente Hof van Twente voeren we een financieel gevolg van € 4.000.000 op. Een incident van enige omvang brengt direct hoge schade met zich mee. Deels om schade te herstellen (waarvoor dure specialisten nodig zijn), maar zeker ook vanwege de (forensische) onderzoeken die moeten worden uitgevoerd om vast te stellen wat er is gebeurd en uit te sluiten dat de aanval voortduurt. Met het uitplaatsen van IT naar Hengelo (in 2022) zijn onze systemen beter beveiligd. De kans van optreden wordt daarom bijgesteld van 50% naar 10%. Het risico op cybercrime laat zich nooit voor 100% uitsluiten.

Risico datalekken (€ 100.000) Bij een datalek gaat het om ongeoorloofde of onbedoelde toegang tot persoonsgegevens. Maar ook om het ongewenst vernietigen, verliezen, wijzigen en verstrekken van persoonsgegevens. Ook hierdoor kunnen de betrokken personen namelijk schade leiden. Voorbeelden zijn het verlies van een USB-stick met niet-versleutelde persoonsgegevens, verkeerd verstuurde e-mailberichten of een cyberaanval, waarbij persoonsgegevens zijn buitgemaakt. Een datalek is snel gemaakt, maar de impact en de kosten vallen vaak mee. Wanneer echter sprake is van een ernstig en verwijtbaar datalek, kunnen de kosten niettemin fors oplopen. Dat kunnen boetes zijn van de Autoriteit Persoonsgegevens, maar ook schadeclaims van betrokkenen. Bijvoorbeeld wanneer sprake is van identiteitsfraude. Ook kan een datalek leiden tot imagoschade. Belangrijk is bovendien dat datalekken tijdig

Jaarstukken 2022

62

gemeld worden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Het niet of pas veel te laat melden, kan eveneens forse boetes tot gevolg hebben. Participatie/Wsw (€ 30.000) Het Rijksbudget dat wij voor de uitvoering van de Wsw ontvangen, neemt de komende jaren stapsgewijs af, terwijl de verplichtingen voor de uitvoering niet in hetzelfde tempo afnemen. De gemeente dient rekening te houden met de geldende CAO voor de sector en de loonkosten van Sw-ers kunnen de komende jaren verder toenemen. Aantallen Wmo ondersteuningstrajecten en jeugdhulptrajecten onzeker (€ 250.000) De gemeente is verantwoordelijk voor alle vormen van Wmo en Jeugdhulp. Wij monitoren de instroom in Wmo en Jeugdhulp en het gebruik van individuele vormen nauwlettend (zowel zorg in natura (ZIN) als persoonsgebonden budget (PGB)). Wij zijn steeds beter in staat een schatting te maken van het zorggebruik. Voor 2023 zijn wij voor de Wmo in de begroting uitgegaan van een volumeontwikkeling van 2%. Dit percentage is gebaseerd op de volumeontwikkeling in de laatste jaren en de verwachte vergrijzing. Voor jeugd zijn we in de begroting 2023 uitgegaan van de geconstateerde ontwikkeling in het werkelijk aantal cliënten en de gerealiseerde kosten over 2020, 2021 en over het eerste halfjaar van 2022. Er blijft echter een kans op het moeten leveren van meer en/of duurdere zorgtrajecten dan in de begroting is opgenomen.

Onzekerheden sociaal domein (€ 210.000) Sinds de decentralisaties in 2015 plaatsvonden, is het niet rustig geweest in het sociaal domein. Na de transitie, waarbij de gemeenten met (te) weinig middelen een organisatie dienden op te bouwen voor nieuwe en andere taken dan zij gewend waren te hebben, volgde de transformatie, waarbij de gemeenten een grote urgentie voelden zaken anders, beter en goedkoper uit te voeren. De transformatie is nog steeds gaande. Als stelselverantwoordelijke bemoeit het Rijk zich hier echter steeds nadrukkelijker mee, bijvoorbeeld via de Hervormingsagenda, het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, maar ook via de door het Rijk geïnitieerde ombouw van grote verblijfsvoorzieningen naar veel kleinschaligere verblijfsvoorzieningen. De (financiële) gevolgen hiervan voor onze gemeente zijn niet bekend en vormen een risico. De laatste paar jaar zien we verder dat, vooral de grote gespecialiseerde, (systeem)aanbieders steeds meer moeite hebben financieel rond te komen en tegelijkertijd in toenemende mate (grote) problemen hebben voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. Gemeenten zien deze problemen en willen de aanbieders (financieel) tegemoetkomen, maar hebben te maken met dezelfde problemen. De zorg voor onze (jeugdige) inwoners moet echter doorgaan.

Dit kan betekenen dat gemeenten, om de zorg overeind te houden, aanbieders extra moeten ondersteunen. We nemen een risico op van € 210.000 (70% van € 300.000). Milieu (€ 50.000) De gemeente loopt een financieel risico bij verspreiding van gevaarlijke stoffen op gemeentelijk grondgebied bij grootschalige calamiteiten, waarbij enige spoed noodzakelijk is. Bijv. vrijkomen asbest en andere gevaarlijke stoffen. Grondexploitaties (€ 345.000) Voor de grondexploitaties wordt een benodigde weerstandscapaciteit opgenomen van € 345.000. Een nadere onderbouwing van dit bedrag is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. Calamiteiten (€ 120.000) Diverse risico’s ten aanzien van onder andere ongevallen, natuurrampen, storm- en elektriciteitsschade, storingen en ziektes, waarvoor wij niet zijn verzekerd.

Jaarstukken 2022

63

Juridische claims (€ 750.000) Wij worden in sommige kwesties gedagvaard tot schadeloosstelling. Als de schadeloosstelling door de rechter toegekend wordt, komt een deel hiervan voor onze rekening. Niet alles valt onder de dekking van onze aansprakelijkheidspolis. Daarom nemen wij een bedrag als risico op. In 2022 is er een uitspraak door het gerechtshof gedaan in de schadeclaim rood voor rood, waarover wij in september 2022 een raadsinformatiebrief hebben gestuurd. Nu dit risico zich definitief heeft voorgedaan en de kosten in 2022 zijn genomen (Eindejaarsrapportage 2022), is dit specifieke risico verwijderd uit het overzicht met risico’s. Op grond van onze ervaring van deze zaak hebben wij er voor gekozen het algemene risico op juridische risico’s hoger te waarderen dan tot nu het geval was. Op dit moment zijn er geen juridische claims met de omvang zoals die nu is opgenomen, maar in de bedrijfsuitvoering van een gemeente is het natuurlijk niet uit te sluiten dat er soms grote juridische claims worden neergelegd. Daarbij is het niet altijd mogelijk hangende een procedure inhoudelijk en financieel op een individuele zaak in te gaan in de paragraaf risicobeheersing of in andere openbare documenten. Met het hogere algemene juridische risico kunnen wij er dan toch rekening mee houden in onze benodigde weerstandscapaciteit.

Mocht er in de toekomst een grote schadeclaim ontstaan, zullen wij de raad uiteraard informeren binnen de mogelijkheden die er op dat moment zijn (rekening houdend met privacygevoelige informatie en de rechtspositie van de gemeente). Verbonden partijen (€ 500.000) Betreft het risico van alle verbonden partijen tezamen. In de paragraaf Verbonden partijen wordt hierover meer informatie gegeven. Garantstellingen (€ 69.000) De gemeente Haaksbergen heeft garanties afgegeven voor leningen die zijn aangetrokken door instellingen met een maatschappelijk nut, zoals sportverenigingen. Er zijn een aantal zekerheden door de instellingen afgegeven, toch blijft er een financieel risico bestaan. Bij sportverenigingen wordt een garantstelling vaak in samenwerken met het Waarborgfonds Sport (WFS) afgegeven. In het hierna opgenomen overzicht staan alle leningen vermeld waar de gemeente (deels) garant voor staat. Bij alle genoemde instellingen worden jaarlijks de jaarrekeningen beoordeeld. Er zijn momenteel geen aanwijzingen dat er bij één van de afgegeven garanties grote risico’s worden gelopen. Staat van gegarandeerde geldleningen Nr. Naam van de geldnemer 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Tennisclub Buurse St. gem. huis St. Isidorushoeve St. Accommodatie Buurse Haaksbergse schutterij Stichting APH (HSC) SV Bon Boys Sportpark de Greune SV Bon Boys HHC Haackey Museum Buurtspoorweg Tennis & Padel Veldmaat Totaal aan garantstellingen

Jaarstukken 2022

Restant leningen 0 25.000 74.000 55.000 117.000 35.000 0 158.000 223.000 350.000 135.000 1.172.000

(bedragen afgerond in euro’s) Door gemeente gewaarborgd Toelichting 0 Afgelost 25.000 Via BNG 74.000 Via BNG 28.000 50% met WFS 117.000 Via BNG 18.000 50% met WFS 0 Afgelost 79.000 50% met WFS 112.000 50% met WFS 175.000 Via BNG 67.500 50% met WFS 695.500

64

Wachtgeldverplichting (€ 75.000) Een huidige wethouder kan uitvallen of zijn functie beëindigen, waarbij hij recht houdt op wachtgeld. Ervan uitgaande dat er geen verplichtingen ontstaan bij alle drie wethouders, maar uitgaande van één, nemen we € 75.000 op als risico (30% van € 252.000). Voorziening wethouderpensioenen (nieuw) (€ 180.000) Door het stijgen van de rekenrente valt er in deze jaarrekening € 600.000 vrij uit de voorziening wethouderpensioenen. Het risico bestaat dat wanneer de rekenrente daalt, we ten laste van de algemene middelen weer moeten bijstorten. De kans dat het risico zich voordoet voor het hele bedrag binnen één jaar, schatten wij vanwege de actuele renteontwikkeling laag in. We nemen een risico op van € 180.000 (30% van € 600.000). Ratio weerstandsvermogen In 2022 hebben wij een beschikbare weerstandscapaciteit van € 17.953.000. Uit het totaaloverzicht met de risico’s blijkt dat we een weerstandscapaciteit nodig hebben van minimaal € 2.819.000. De ratio voor 2022 komt daarmee uit op 6,4.

Ratio weerstandsvermogen

=

Beschikbare weerstandscapaciteit

=

17.953

Benodigde weerstandscapaciteit

=

6,4

2.819

Bij non-profit organisaties wordt vaak de volgende waarderingstabel gebruikt voor classificatie van het weerstandsvermogen: Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

> 2,0

Uitstekend

B

1,4 – 2,0

Ruim voldoende

C

1,0 – 1,4

Voldoende

D

0,8 – 1,0

Matig

E

0,6 – 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

Ons weerstandsvermogen wordt als uitstekend geclassificeerd. Kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing, in aanvulling op de ratio weerstandsvermogen, een verplichte set van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te kunnen vangen. Bij het beoordelen van de hoogte en de ontwikkeling van de risico’s moet gekeken worden naar de samenhang tussen de ratio’s en ontwikkeling ervan in tijd. Overzicht kengetallen Kengetallen

Realisatie Begroot 2021 2022

Realisatie Oordeel 2022

Netto schuldquote

48%

74%

33%

Voldoende

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

41%

64%

28%

Voldoende

Solvabiliteitsratio

12,3%

3,0%

23%

Voldoende

Kengetal grondexploitatie

2,1%

5,8%

0%

Voldoende

Kengetal structurele exploitatieruimte

2,6%

1,7%

8%

Voldoende

Kengetal lokale lasten

118%

120%

113%

Jaarstukken 2022

Matig

65

Netto schuldquote De hoogte van de schuld die een gemeente kan dragen, hangt af van de hoogte van de inkomsten. De VNG hanteert een norm van 100%. Dus wanneer de totale schuld lager is dan de jaaromzet, wordt dit als voldoende bestempeld. Tussen 100% en 130% is matig en een percentage boven 130% is onvoldoende. Onze netto schuldquote is voldoende. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Aan langlopende leningen is een bedrag van ongeveer € 4.300.000 doorgeleend. De doorgeleende gelden betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel. Onze netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen is voldoende. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Dit geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is op de langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder een gemeente is. Onze norm is een solvabiliteit van 20%, dit wordt ook door de VNG geadviseerd. Als de solvabiliteit kleiner is dan 15% is deze onvoldoende. Onze solvabiliteit is in 2022 voldoende geworden dankzij het gerealiseerde resultaat. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten.

De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De norm is een ratio van maximaal 25%. Ons kengetal grondexploitatie is voldoende. Kengetal structurele exploitatieruimte Het financiële kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe de structurele vrije ruimte in evenwicht is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is structurele tegenvallers op te vangen, dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij hanteren de norm van 0,5% van het totaal aan baten. Dit percentage sluit aan bij de norm die wordt gehanteerd voor artikel 12-gemeenten. Indien de structurele exploitatieruimte ligt tussen de 0% en 0,5%, wordt dat bestempeld als matig. Een ratio kleiner dan 0% is onvoldoende. Onze structurele exploitatieruimte is 8,3% en daarmee voldoende. Lokale lasten De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in onze gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Wij hanteren de norm van maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde. Een ratio van 20% of meer boven het landelijke gemiddelde is onvoldoende.

Wij laten een dalende trend in de lokale lasten ten opzichte van het landelijk gemiddelde zien. Na 18% boven het landelijk gemiddelde in 2021, is het in 2022 nog 13% boven het landelijke gemiddelde. Hiermee blijft het oordeel voor het kengetal ‘matig’. Algeheel oordeel De onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie laat een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van een jaar geleden. Alle kengetallen zijn inmiddels voldoende op de lokale lasten na. Dit kengetal is matig, maar is wel meer richting voldoende geschoven. Als we de ratio weerstandsvermogen en de bovenstaande kengetallen in samenhang beschouwen, constateren we dat het algemene beeld in 2022 voldoende is geworden.

Jaarstukken 2022

66

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn door de gemeente aangekochte en/of tot stand gebrachte objecten, waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. In deze paragraaf zijn de volgende kapitaalgoederen opgenomen: - Openbare verlichting: straatverlichting, inclusief sfeerverlichting en dergelijke - Wegen: alle verharding, inclusief bruggen en dergelijke - Begraafplaatsen: onderhoud van twee begraafplaatsen - Openbaar groen: plantsoenen, bomen, bossen en natuurterreinen - Riolering: riolen, drukriolen en gemalen - Water: vijvers, duikers, brandkranen, sloten en wadi’s - Speelvoorzieningen: speelplekken, trapvelden en basketbalvelden - Gebouwen in eigendom van de gemeente: theater, gemeentehuis, sporthallen en gymzaal Achterstanden in het onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging, in het ergste geval leiden tot onveilige situaties. Het is daarom zinvol op het gebied van het onderhoud van kapitaalgoederen effectief beleid te voeren. In de tabel is te zien welke (beleids)kaders voor de diverse kapitaalgoederen zijn vastgesteld. Overzicht beleidsplannen Soort kapitaalgoed Openbare verlichting Wegen Begraafplaatsen Groen Riolering Water Speelvoorzieningen Gebouwen Buitenkunstwerken

Beleidskader Beleidsplan Openbare Verlichting 2017-2026 Beleidsplan Wegbeheer Toekomstbestendige begraafplaats Groenvisie Gemeentelijk Rioleringsplan 20172020 Waterplan Haaksbergen speelt verder Vastgoedbeleid Kunstbeleid

Vastgesteld

Looptijd t/m

2016

2026

2021 2021 2012

2025

2016

2020

2004 2009 2010 2018

2025 2022

2021

2021

Openbare verlichting In 2022 is het onderhoud aan de openbare verlichting op basis van meldingen binnen 4 weken afgehandeld. Aan onder andere de Beckummerweg, Benteloseweg, Bouwmeester, Dommertsteeg, Egelantier, Groothuizenweg, Holthuizerstraat, Hondelink, Klaashuisstraat, De Nolle, Mentinksweg, Munsterdijk, De Boorne, De Morsboer, Carel Farbritiusstraat, Scholtenhagenweg, Weerninksweg, Barink, De Koamscher, De Volmer, Den Esker, Warfriet, De Braak en De Schutte zijn de bestaande armaturen vervangen door LEDarmaturen tijdens het jaarlijkse vervangingsproject. Wegen Het reguliere jaarlijkse onderhoud is conform planning uitgevoerd: - De onderhoudswerkzaamheden zijn volgens het reguliere (asfalt)onderhoudsbestek uitgevoerd. We hebben onder andere asfaltdeklagen vervangen ter plaatse van de Van Heemskerkstraat, Mozartstraat, Karel Doormanstraat, Veldmaterstraat en Sonderenstraat.

Jaarstukken 2022

67

- De verkeersveiligheid in de Veldmaterstraat is conform duurzaam veilig verbeterd in combinatie met onderhoudsmaatregelen. Dit werk is nog in uitvoering. - Uitvoeren kleinere reparaties, zoals voegvullen, conserveren asfalt met behulp van slijtlagen, gietasfalt en plaatselijk asfaltherstel. Dit is uitgevoerd om de kwaliteit van het wegennet op een acceptabel niveau te houden. Hiermee worden kapitaalsvernietiging en mogelijke veiligheidsrisico’s beperkt. - Ook zijn de geplande herstraat werkzaamheden uitgevoerd. - Wegmarkeringen zijn hersteld waar nodig. - Er zijn grasbetonstenen aangebracht of hersteld langs gedeelten van de Holthuizerstraat, Oude Boekeloseweg, Geukerdijk, Welmerweg, Rietmolenweg, Appelhofweg, Schansweg, Mentinksweg, Kortenroelofsweg en Nijverheidstraat. Onkruidbestrijding Onkruidbestrijding op verharding is volgens het beleid met alternatieve methoden toegepast (zonder Glyfosaat). In 2022 heeft Twente Milieu het afgesproken kwaliteitsniveau met behulp van extra inzet gehaald. Gladheidsbestrijding De winter 2021/2022 was voor wat betreft de gladheidsbestrijding weer serieus. Ondanks de relatief zachte winter kwam er wel veel nachtvorst voor, waardoor het noodzakelijk was in de ochtenden voor de spits gladheid te bestrijden. Het college heeft in 2022 besloten over te gaan op preventieve gladheidbestrijding.

Omdat Twente Milieu afhankelijk is van de levering van de benodigde onderdelen om de strooimachines geschikt te maken voor preventieve gladheidbestrijding, wordt dit in gang gezet in de winter 2023. Met Twente Milieu is wel een vaste kosten component per jaar afgesproken met daarnaast een tarief per uitgevoerde strooironde. Bruggen en viaducten - Conserveren schampranden van diverse betonnen bruggen. - Brugleuningen hersteld en geconserveerd. - Diverse leuningen geschilderd. - Landhoofden Azobebrug en “Nieuwe Brug” (Schansweg) hersteld. - Sterkteberekeningen uitgevoerd aan de Lankheterbrug, Morsinkhofbrug en Koekoeksbrug. Begraafplaatsen Het reguliere onderhoud van beide begraafplaatsen is ondergebracht bij Twente Milieu. Ook de zogenaamde wettelijke taken, zoals het delven van graven, het voorlopen bij een begrafenis en de benodigde ceremonie bij asbestemmingen worden door Twente Milieu uitgevoerd. Bij Inwonercontacten is sinds voorjaar 2022 personele capaciteit voor de begraafplaatsadministratie. Hierdoor kon de actieve werving van inkomsten uit verlenging van grafrechten weer opgestart worden. In 2022 zijn geen graven geruimd. In 2022 werden zowel de nieuwe beheerverordening gemeentelijke begraafplaatsen als de nadere regels vastgesteld. Hiermee hebben we ons beleid juridische verankerd. Eind 2022 is de nieuwe verordening begraafrechten vastgesteld.

In deze verordening worden passende en kostendekkende leges gehanteerd voor nieuwe keuzemogelijkheden, zoals leges voor de uitgifte van een natuurgraf voor onbepaalde tijd of het planten van een herdenkingsboom. Ook zijn de gewenste uitvoeringsprojecten voor de begraafplaatsen ontworpen en uitvoering gereed gemaakt, zoals de aanleg van de natuurbegraafplaats en de aanleg van een urnenveld op oude begraafplaats aan de Enschedesestraat. Openbaar Groen Het jaar 2022 kenmerkte zich door een zomer met zeer warme dagen en extreme droogte. Na de jaren 2018-2020 was dit het vierde jaar waaruit blijkt dat we het beleid moeten wijzigen en keuzes moeten maken die passen bij de veranderende omstandigheden. Nu we steeds meer weten over klimaatverandering en ecologische achteruitgang, dient het groen

Jaarstukken 2022

68

ook om de gevolgen van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies tegen te gaan. Groen gaat er steeds meer toe doen. Door extreme hitte op maar enkele zomerse dagen en langdurige droogte hebben een aantal bomen en behoorlijke hoeveelheden plantsoen het loodje gelegd. Deze beplanting moet vervangen worden, waarbij gekozen wordt voor meer klimaatbestendige soorten. In het jaar 2022 waren alle uitvoerende onderhoudswerkzaamheden aan plantsoenen, bomen, ongedierte en begraafplaatsen ondergebracht bij Twente Milieu. Uiteraard onder regie van de gemeente. Door een bezuiniging uit 2020 is het onderhoudsniveau bij plantsoenen in de woonwijken teruggegaan van een standaard B-niveau naar het lagere Cniveau. We kunnen stellen dat de grote arealen groen met natuurlijke uitstraling bij droge zomers prima op het laagste niveau te onderhouden zijn zonder verlies van kwaliteit. Bij kleine groenvakken leidt het tot kwaliteitsverlies en uiteindelijk hogere kosten. Ook in 2022 was er aandacht voor het bevorderen van de biodiversiteit. De grotere gazons binnen de bebouwde kom, die niet officieel als trapveld of hondenlosloopgebied zijn aangewezen, worden nog maar twee keer per jaar gemaaid, waarbij het maaisel werd afgevoerd. Door verschraling komen er de komende jaren meer bloemen. Deze maaibeurten bleken in 2022 voldoende.

Op accentpunten en langs de oude N18 waren bloemenmengsels ingezaaid, maar doordat de droogte direct in het vroege voorjaar al aanving kwamen de mengsels nauwelijks tot bloei. In 2022 hebben er ook enkele groenrenovaties plaatsgevonden. Zo is er een start gemaakt met een opknapbeurt van het groen in de Bomenbuurt, dat komend jaar een vervolg krijgt. Snippergroen en groenadoptie Inwoners zijn in 2022 niet actief benaderd als het gaat om het snippergroenbeleid. Dit had enerzijds met corona te maken, anderzijds met capaciteitsprobleem. Wel is in 2022 actief gewerkt aan groenadoptie, waarbij inwoners groen zelf onderhouden, veelal nadat groen in hun straat is gerenoveerd. Een mooi project is uitgevoerd in de Emanuel de Wittestraat. Bewoners hebben samen met Twente Milieu een fraai groenplan ontworpen. Voor het groen op onze 10 rotondes sloten we in 2022 een nieuwe exploitatieovereenkomst met een bedrijf. De rotondes kunnen via dit bedrijf gesponsord worden en per rotonde krijgt de gemeente een bijdragen in de onderhoudskosten. Door de economische omstandigheden waren in 2022 maar zes rotondes gesponsord. Bomenbeheer Het bomenbeheer is op orde gebracht. Eind 2022 werd fase 3 van de eerste cyclus bomenonderhoud volgens het principe van strategisch bomenbeheer afgerond. De grote snoeiachterstand die we de laatste jaren kenden, is hiermee ingehaald.

Vanaf nu worden alle gemeentelijke bomen volgens genoemd systeem één keer per 3 jaar geïnspecteerd en vervolgens waar nodig gesnoeid. Het betreft onderhouds- of veiligheidssnoei. Op tijd onderhoud plegen aan bomen, zodat grote kosten worden voorkomen. De droogte van de afgelopen jaren laat zien dat snoei nodig blijft. Uitgangspunt is verder dat gezonde bomen niet zonder meer worden geveld, want elke boom levert bijvoorbeeld een bijdrage in het tegengaan van hittestress. In 2022 zijn diverse afgestorven bomen vervangen. Al met al kunnen we stellen dat mede door het bovenstaande het aantal klachten en meldingen over bomen en plantsoenen in 2022 is afgenomen. Riolering en water Regulier onderhoud is uitgevoerd. Afvalwater is ingezameld en afgevoerd. Onder de voormalige kruising Hengelosestraat/Raaweg is de riolering (schoon en vuilwater) vervangen en geoptimaliseerd. Het riool in de Werfheegde is vervangen en ook daar hebben we het schoonwaterstelsel uitgebreid. De werkzaamheden in ‘t Kempke (rioolvervanging en aanleg schoonwaterstelsel) zijn aanbesteed. Voor een deel van de Veldmaterstraat, tussen de Hengelosestraat en de Wagnerstraat, is de planvoorbereiding

Jaarstukken 2022

69

voor verbetering van het stelsel opgestart. Ook is nog de riolering onder de Broekheurnerweg gerelined. Het onderhoud voor water is grotendeels uitgevoerd volgens planning. Speelvoorzieningen Alle toestellen op de circa 100 speelplekken worden regelmatig geïnspecteerd (wettelijke verplichting) en mankementen worden verholpen. Twente Milieu verzorgt het reguliere onderhoud, zoals onkruid vrijhouden, etc. Zandbakkenzand en valzand is op verschillende plekken vervangen. Alle toestellen bij de leegstaande schoolgebouwen Theo Scholte en De Weert, die nog van voldoende kwaliteit waren, zijn herplaatst op diverse plekken. Sinds 2019 zijn er geen nieuwe speeltoestellen aangeschaft. In tegenstelling tot eerder gemaakte afspraken zijn enkele toestellen vervangen, omdat we anders niet meer aan ons beleid kunnen voldoen dat er op redelijke afstand een speelvoorziening aanwezig is. Gebouwen Voor het technisch onderhoud van de gemeentelijke gebouwen en installaties hebben wij meerjaren onderhoudsplanningen opgesteld. Deze zijn, conform de nota vastgoedbeleid, gebaseerd op landelijke normen en gericht op het in standhouden van de gebouwen en de technische installaties.

Voor de gebouwen die wij in eigendom willen behouden bekijken wij jaarlijks, aan de hand van de meerjaren onderhoudsplanningen, welke onderhoudswerkzaamheden daadwerkelijk moeten worden uitgevoerd en welke kosten dit met zich meebrengt. Voor gebouwen waarvoor het nog onzeker is of deze in stand blijven in de toekomst, voeren wij alleen noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden uit om het gebouw in stand te houden. Het onderhoud voor deze panden voeren wij niet uit volgens een actuele meerjaren onderhoudsplanning. Buitenkunstwerken Er is een overeenkomst gesloten met Stichting Beeldende Kunst voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke kunst. De stichting voert het onderhoud uit volgens het door de gemeente goedgekeurde jaarplan. Financiële aspecten De baten en lasten per kapitaalgoed staan in onderstaande tabel weergegeven.

lasten Kapitaalgoed begroot werkelijk Openbare verlichting 214 198 Wegen 3.087 3.104 Begraafplaatsen 212 209 Openbaar groen 1.487 1.492 Riolering & water 2.413 2.391 Speelvoorzieningen 52 72 Gebouwen 733 693 Buitenkunstwerken 33 37

Jaarstukken 2022

baten saldo begroot werkelijk 16 11 77 -17 4 7 3 0 0 -5 0 0 22 0 0 -20 0 0 40 224 203 -4 0 2

saldo totaal saldo 66 82 3 -14 0 3 0 -5 0 22 0 -20 -21 19 2 -2

70

Paragraaf Financiering Inleiding In deze paragraaf worden de kansen en risico’s rond financiering in beeld gebracht. Er wordt gebruik gemaakt van de kaders die in de financiële verordening staan, gebaseerd op de Wet Fido (Financiering decentrale overheden). Ontwikkeling leningenportefeuille De afgelopen jaren hebben we flink afgelost op onze leningenportefeuille. Ook in 2022 is dit het geval. In 2022 is het totaal aan langlopende leningen afgenomen van € 33.500.000 naar € 32.600.000; een afname van € 900.000. In 2022 zijn een aantal geplande investeringen uitgesteld, waardoor we minder hoefden te lenen dan verwacht. Overzicht leningenportefeuille Lening Oorspronkelijk nr. bedrag

Naam bank

Opmerkingen

Soort lening looptijd

rente restantbedrag % per 1-1-2022

rente

restantbedrag per 31-12-2022

aflossing

188

6.000.000

BNG

fixe

2026

4,21%

6.000.000

252.600

0

6.000.000

189

26.882.363

BNG

L

2036

4,80%

13.441.182

622.638

896.079

12.545.103

305

5.000.000

BNG

fixe

2028

1,22%

5.000.000

60.750

0

5.000.000

306

5.000.000

BNG

fixe

2029

0,62%

5.000.000

30.950

0

5.000.000

307

4.000.000

BNG

fixe

2024

-0,16%

4.000.000

-6.400

0

4.000.000

33.441.182

960.538

896.079

32.545.103

92.100

4.886

4.600

87.500

92.100

4.886

4.600

87.500

33.533.282

965.424

900.679

32.632.603

Total rubriek a: geldleningen 174

260.000

BNG

Scholtenhagen

Totaal rubriek b: doorgesluisde geldleningen Totaal alle geldleningen

L

2041

5,55%

We hebben voor een bedrag van ongeveer € 4.300.000 aan leningen verstrekt. Het betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel (€ 4.000.000). Kasgeldlimiet Als de inkomsten van de gemeente (vanuit de algemene uitkering en de belastingen) niet gelijk lopen met de uitgaven, wordt er zogenaamd kort geld (kasgeldleningen) aangetrokken. Dit zijn geldleningen met een looptijd korter dan één jaar. De hoofdlijn van de financieringsstrategie van Haaksbergen is dat maximaal kortlopend wordt gefinancierd, binnen de grenzen van de Wet Fido. Met behulp van liquiditeitsprognoses monitoren we of we binnen de kasgeldlimiet blijven. De kasgeldlimiet mag twee achtereenvolgende kwartalen worden overschreden. In het daaropvolgende kwartaal moet de gemeente weer binnen de limiet uitkomen. Dit betekent dat dan kortlopende leningen, moeten worden omgezet naar langlopende leningen. In de Wet Fido is bepaald dat de gemeente gemiddeld maximaal 8,5% van het begrotingstotaal van de lasten aan kortlopende schulden mag hebben. Dit komt voor 2022 neer op een kasgeldlimiet van € 5.109.000. In 2022 zijn we binnen de grenzen van de kasgeldlimiet gebleven. Bij de BNG hebben we een rekening courant krediet van € 2.000.000. Dit krediet wordt gebruikt voor het dagelijks betalingsverkeer. Bij een (dreigende) overschrijding wordt een kasgeldlening afgesloten.