Jaarstukken 2021
Tekst van het document
5.748
5.505
243
0
17
17
260
6.81 Geëscaleerde zorg 18+
244
244
0
422
609
187
188
6.82 Geëscaleerde zorg 18-
1.076
1.004
72
0
0
0
72
Totaal programma 6
27.700
26.694
1.005
7.453
7.515
61
1.067
De afwijkingen op het saldo per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarrekening.
Jaarstukken 2021
49
Programma 7. Volksgezondheid en milieu Doelstelling Wij streven een goede gezondheid van onze inwoners na. Daartoe willen wij hen een gezond woon- en leefklimaat bieden.
7.1 Volksgezondheid Wat hebben we bereikt? De ambities van GGD Twente en de veertien Twentse gemeenten zijn vastgelegd in de bestuursagenda Publieke Gezondheid 2020-2023. Hierin staan negen indicatoren waarop de GGD en de Twentse gemeenten willen 'scoren'. Het gaat om de volgende zaken: 1. Roken sterk verlagen 2. Vaccinatiegraad stabiliseren 3. Eenzaamheid verminderen 4. Overgewicht verminderen 5. Regie over eigen leven vergroten 6. Stress verminderen 7. Problematisch alcoholgebruik verminderen 8. Middelengebruik verminderen 9. Bewegen bevorderen Naast deze regionale ambities zijn er zes thema's waar we in Haaksbergen specifiek op in willen zetten. Deze thema's komen terug in het Preventieakkoord. Het gaat om de volgende thema's: 1. Gezonde leefstijl 2. Natuurlijk in beweging 3. Gezond oud worden en zijn 4. Ontmoeten en meedoen 5. Gezonde leefomgeving 6. Samen werken aan preventie en gezondheid Wat hebben we hiervoor gedaan? Preventieakkoord In 2021 is het preventieakkoord van de gemeente ondertekend. Verschillende partijen, waaronder de GGD, Livio, Eerstelijnszorg Haaksbergen en natuurlijk de gemeente, hebben het akkoord ondertekend. In het preventieakkoord wordt aandacht besteed aan zaken als gezonde voeding, het tegengaan van eenzaamheid en alcoholmisbruik. Voor het proces in 2021 zijn de middelen gebruikt die hier vanuit de VNG beschikbaar voor zijn gesteld.
De uitvoering van de verschillende acties vindt in 2022 plaats. Hiervoor ontvangt de gemeente wederom middelen vanuit de VNG. Covid-19 Covid-19 legde ook in 2021 veel beslag op de capaciteit van de GGD. Vooral in de laatste fase, bij het massale boosteren, heeft de GGD veel inzet gepleegd. Dit heeft natuurlijk gevolgen gehad voor de 'reguliere' inzet van de GGD, waaronder de uitvoering van de Bestuursagenda. Gezonde School Adviseur Eind 2021 is begonnen met het inzetten van een gezonde schooladviseur. Deze adviseur zet zich in eerste instantie twee jaar in voor het verbeteren van het gezondheidsbeleid op de Twentse Scholen. De adviseur wordt betaald vanuit de NPO-middelen die door het Rijk beschikbaar zijn gesteld aan gemeenten.
Jaarstukken 2021
50
Monitoren In 2021 zijn de cijfers van de gezondheidsmonitor volwassenen van 2020 bekend gemaakt en gepubliceerd. Daarnaast zijn er verscheidene onderzoeken gedaan naar de impact van de Covid-19 maatregelen en zijn de gegevens op Twentse gezondheidsmonitor verder bijgewerkt. Public Health Jeugd In 2021 is besloten de taken op het gebied van Public Health Jeugd, namelijk LOES, het cursusbureau en Zwanger in Twente, deel te laten uitmaken van de reguliere begroting.
7.2 Riolering Wat hebben we bereikt? Met riolering en water streven we naar een gezonde en leefbare woonomgeving. Wat hebben we hiervoor gedaan? • Het risicogestuurd beheer is operationeel. Voor de bijbehorende software blijkt de naadloze implementatie in het beheerpakket lastig. Eind van jaar hebben we stappen gemaakt bij de integratie van de verschillende software. Waarschijnlijk lukt het in 2022 de implementatie af te ronden. • Naast het regulier onderhoud zijn een aantal projecten uitgevoerd. Zo zijn we bezig in de Werfheegde met de verbetering van het stelsel. In de Schubertstraat is een wadi in combinatie met groenadoptie gerealiseerd. We hebben de vervallen kelder in de Waanderstraat verwijderd en ter plekke een wadi aangelegd. Ook is gestart met de renovatie van twee grotere rioolgemalen (Nijenkerckestraat en Kerkweg). In de Alsteedseweg en de Tolstraat hebben we de riolering gerelined. • De afwatering van de vijver aan de Veldzichtweg is geoptimaliseerd, hierdoor kunnen we in 2022 het beheer van de vijver en bijbehorende watergangen overdragen aan Waterschap Vechtstromen. • De samenwerking met Twente Milieu voor onderhoud aan de riolering gaat beter en in 2021 zijn de afspraken nog beter uitgewerkt. • Bij het planmatig onderhoud aan de watergangen voldoen we nog niet aan de afspraken met de verschillende belanghebbenden.
Eerder gebleken misverstanden zijn besproken en grotendeels opgelost. We blijven onze opdrachtnemers wijzen op de afspraken en de noodzaak die te eerbiedigen. Echter inpassing in de bedrijfsvoering gaat nog niet naadloos.
7.3 Afval Wat hebben we bereikt? Het scheidingspercentage is verbeterd en PMD-afkeur is lager dan verwacht. Er is meer inzicht verkregen in actuele gegevens, waardoor er in de eindejaarsrapportage een toevoeging aan de voorziening afvalstoffen is gedaan. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben meer ingezet op communicatie en bewustwording rondom het gescheiden inzamelen. We hebben minicontainers door middel van voorloopacties gecontroleerd op verkeerd afval. We hebben de afvalbegroting geheel opnieuw samengesteld, zodat we werken met actuele tarieven en hoeveelheden.
7.4 Milieubeheer
Jaarstukken 2021
51
Asbestbodemsanering In het kader van de samenwerkingsovereenkomst asbestbodemsaneringsopgave 20162022 tussen de provincie en 7 deelnemende gemeenten, heeft de Rijksoverheid € 38.000.000 toegezegd aan de provincie Overijssel. Dit bedrag is bedoeld voor de aanpak van historische bodemverontreinigingen gerelateerd aan de afvalstromen vanuit de asbestfabriek in Goor. Wat hebben we bereikt? Asbestbodemsaneringsopgave Het is in het belang van de inwoners van de gemeente Haaksbergen, dat bronnen met asbest in de bodem ontdekt en vervolgens gesaneerd worden. De saneringsopgave wordt in beeld gebracht door inventarisaties van verdachte locaties en bodemonderzoeken. Omgevingsdienst Twente (ODT) Met de komst van de Omgevingsdienst Twente worden op milieugebied de werkzaamheden die betrekking hebben op het voorbereiden van vergunningen, behandeling van meldingen en het toezicht hierop (extern) grotendeels uitgevoerd door die dienst. Wij blijven als gemeente het bevoegde gezag. Wat hebben we hiervoor gedaan? Asbestbodemsaneringsopgave In overeenstemming met de samenwerkingsovereenkomst met Projectbureau Bodemasbestsanering is uitvoering gegeven aan de uitvoeringsovereenkomst 2021. Omgevingsdienst Twente Uitvoering van de op grond van artikelen 5.4, eerste lid en 5.5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht verplichte basistaken.
Het betreft in hoofdzaak de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu. De uit te voeren taken zijn vastgelegd in het Uitvoeringsprogramma OD Twente 2021. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden moet voldaan worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.1.). Voor 2021 is het aantal gerealiseerde uren en producten hoger uitgevallen dan het aantal ingebrachte uren en uitgevraagde producten. Deze afwijking valt nog binnen de afspraak met de OD Twente dat 10% meer of minder inbreng bij de taken geen verlaging of verhoging van de kosten met zich meebrengt. Wel is deze constatering opnieuw aanleiding goed te monitoren of de ingebrachte taken en fte’s vanuit Haaksbergen wellicht structureel verhoogd moeten worden. Ook met het oog op de omschakeling naar outputfinanciering.
7.5 Begraafplaatsen en crematoria Wat hebben we bereikt? We hebben de basis gelegd voor het exploiteren van de begraafplaatsen op een wijze die efficiënt en toekomstbestendig is. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben in 2021 de beleidskaders toekomstbestendige begraafplaatsen vastgesteld. Er is in 2021 een exploitatieberekening gemaakt en gezocht naar financiering om de investeringen te kunnen dekken, die noodzakelijk zijn om de begraafplaatsen meer kostendekkend te krijgen. Eind 2021 is besloten hiervoor de leges van grafrechten te verhogen. In 2021 werd op het Waarveld een nieuw urnenveld gerealiseerd. Dit voorziet in een behoefte. Er waren in 2021 22 begrafenissen en 22 bijzettingen van een asbus in urnenkelder, columbarium of asverstrooiingen. Dit is ruim twee keer het aantal van 2020.
Jaarstukken 2021
52
Verbonden partijen Twente Milieu Sinds 2018 is Twente Milieu partner van de gemeente Haaksbergen voor taken in de openbare ruimte. Twente Milieu is onder andere actief op het gebied van groen, (water)wegen, riolering, afval, evenementen en recreatieve voorzieningen. Samen met de gemeenten Almelo, Borne, Enschede, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Wierden is Haaksbergen aandeelhouder. Openbaar Lichaam Crematoria Twente/Crematoria Twente-Oost Nederland BV te Enschede Gemeenschappelijke regeling, met openbaar lichaam gevestigd te Enschede ten behoeve van het in standhouden en exploiteren van crematoria in Enschede, Almelo, Borne en Oldenzaal. Twence Holding B.V. te Hengelo Twence blijft inzetten op de ingeslagen transitie tot een grondstoffen- en energiebedrijf. Daarvoor worden de bestaande installaties optimaal gebruikt en verbeterd, worden er meer grondstoffen uit afval, reststromen en biomassa gewonnen en wordt er meer duurzame energie uit hernieuwbare energiebronnen opgewekt. Haaksbergen is aandeelhouder van Twence. Door Twence opgewekte duurzame energie telt, naar rato van ons aandelenbezit, mee voor de energiedoelstellingen van Haaksbergen. Omgevingsdienst Twente De Omgevingsdienst Twente geeft uitvoering aan de verplichte basistaken op grond van de artikelen 5.4, eerste lid en 5.5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht.
Het betreft in hoofdzaak de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden dient voldaan te worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.2.).
Prestatie-indicatoren Naam indicator
Eenheid
Stand Haaksbergen 2021
Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit *2019
Kg per inwoner
137
Gemiddelde van de referentie gemeenten 136*
%
Gestelde norm
50 Kg restafval in 2030 *
Wat heeft het gekost? bedragen x €1.000 Nr.
Omschrijving taakveld
Lasten
Baten
Begroot
Werkelijk
Saldo
Begroot
Werkelijk
Saldo
Totaal saldo
7
10
10
0
7
7.1
Volksgezondheid
983
976
7.2
Riolering
2.348
2.349
-1
3.642
3.642
0
0
7.3
Afval
2.303
2.387
-84
2.783
2.867
84
-1
7.4
Milieubeheer
720
709
11
127
116
-11
0
7.5
Begraafplaatsen en cremat. Totaal programma 7
162
182
-20
42
45
3
-17
6.517
6.603
-86
6.603
6.680
76
-10
De afwijkingen op het saldo per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarrekening.
Jaarstukken 2021
53
Programma 8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Belangrijkste beleidsontwikkelingen De kernambitie uit de Visie 2030 voor Haaksbergen luidt: Haaksbergen, een bruisende, naar buiten gerichte duurzame dorpsstad te midden van een groene oase. Wij hebben de ambitie in 2050 een energie neutrale, klimaatbestendige en vitale gemeente te zijn. In het kader van het Klimaatakkoord gaan we gezamenlijk werken aan de doelstelling 49% CO2 reductie in 2030. 8.1 Ruimtelijke ordening Wat hebben we bereikt? We hebben sturing gegeven aan de ruimtelijke ontwikkeling van Haaksbergen op basis van de 9 ambities uit de structuurvisie 2030. We hebben initiatieven in inbreidingslocaties en in het buitengebied goed ingepast. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben verschillende initiatieven in het landelijk gebied (zoals diverse Rood voor Rood ontwikkelingen) en in het stedelijk gebied (zoals locatie Diepemaat (20 woningen) en het Odink & Koenderink terrein (maximaal 100 woningen) gefaciliteerd. We hebben de bestemmingsplannen Industrie-West en Geluidszonering Industrie-West vastgesteld. We zijn gestart met de planvorming voor de locatie van voormalige basisschool De Weert en nieuwe woningbouwlocaties in de kerkdorpen. 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijven terreinen) Wat hebben we bereikt? Het bestemmingsplan voor de ontwikkeling van vijf woningbouwkavels (rijwoning) in Buurse Zuid is vastgesteld.
De vijf kavels zijn verkocht. Het plan voor de ontwikkeling van het Marktplan is zover uitgewerkt dat in 2022 de bestemmingsplanprocedure kan worden opgestart. Twee van de drie percelen agrarische grond in Vregelinkshoek hebben we verkocht. De derde kavel zullen we in 2022 via een openbare verkoopprocedure in de markt zetten. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben met de belangengemeenschap in Buurse afspraken gemaakt over de te verkopen kavels in Buurse Zuid, passend bij de lokale behoefte. We hebben overleg gehad met de ontwikkelaars van het Marktplan over de verdere planuitwerking. Tevens zijn de gestart met een participatietraject om de omgeving te betrekken bij de planvorming over het Marktplan. We hebben de drie percelen agrarische grond in Vregelinkshoek aangeboden aan de eigenaren van de naastgelegen nieuwbouwwoningen. Bij de verkoop van deze drie nieuwbouwwoningen was een recht van eerste koop afgesproken.
Jaarstukken 2021
54
We zijn gestart met de voorbereidende werkzaamheden voor het bouwrijp maken van de Wissinkbrink 1ste fase. Wij moeten wachten op een uitspraak van de Raad van State over het bestemmingsplan voordat we kunnen starten met de kaveluitgifte. 8.3 Wonen en bouwen Wat hebben we bereikt? • In verband met de invoering van de Omgevingswet hebben we nieuwe software aanschaft. Met deze software zijn we aangesloten op het landelijke Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO). • Het woonbehoefte onderzoek is afgerond. • Verschillende typen woningen zijn opgeleverd of in aanbouw. • Samen met woningcorporatie Domijn hebben we gewerkt aan betaalbare huisvesting in leefbare wijken en buurten. Hierbij hebben we aandacht voor degene die extra ondersteuning nodig hebben. • De Regionale woonagenda is ondertekend. • Efficiënt en effectief gebruik van het gemeentelijk vastgoed. • Beperkte externe en interne dienstverlening en advisering op het gebied van vergunningverlening binnen de beschikbare middelen. • We hebben de Beleidsregels zonnevelden vastgesteld, waarin omschreven is onder welke voorwaarden wij meewerken aan de realisatie van zonnevelden. Er zijn drie, inmiddels onherroepelijk geworden, vergunningen verleend voor zonnevelden, te weten: Zonnepark N18 Noord, Eeltinkveld en Stegenhoek. • We hebben de RES 1.0 vastgesteld.
De RES 1.0 is het resultaat van de Twentse samenwerking om te komen tot afspraken om voldoende duurzame energie op te wekken in 2030. • We hebben een succesvolle inkoopactie georganiseerd voor de verduurzaming van woningen met als resultaat meer dan € 200.000 aan investeringen door woningeigenaren en een verwachte besparing van 55.000 kg CO2 per jaar. • Een goede overzichtelijke website, waar inwoners geïnformeerd worden over de verduurzaming van Haaksbergen en daarbij handelingsperspectief krijgen. Wat hebben we hiervoor gedaan? • We hebben actief ingezet op de invoering van de Omgevingswet zodat we bij de invoering van de wet voldoende aan de minimale eisen (op basis van de minimale actielijst van de VNG). • We hebben verder gewerkt aan het opstellen van een nieuwe woonvisie. Hiervoor hebben we een woonbehoefte onderzoek laten uitvoeren en zijn we in gesprek met diverse stakeholders om input te krijgen. Planning is dat de nieuwe woonvisie na de zomer van 2022 kan worden vastgesteld. • Wij hebben diverse ontwikkelaars gefaciliteerd om woningbouw die flexibel is en past bij de verschillende doelgroepen mogelijk te maken. De werkzaamheden op de locaties ‘t Kempke (maximaal 72 woningen), de Eik (25 woningen) en Groenrijck (42 woningen) zijn gestart. De woningen bij de Hassinkborgh (10 woningen) zijn opgeleverd. • •
•
Wij hebben structureel overleg met woningcorporatie Domijn over huisvesting en prestatieafspraken. In 2021 hebben we met Domijn specifiek gesproken over de herontwikkeling van ’t Kempke en de sloopplannen voor het Zwarteland. Woningcorporatie Domijn heeft samen met ons een visie opgesteld over de woningmarkt van Haaksbergen 2021-2030 waarin voorrangsregelingen zijn opgenomen en woningen specifiek worden aangewezen voor de Haaksbergse jongeren en ouderen. Samen met de regionale gemeenten, woonpartners en de provincie Overijssel hebben wij de regionale woonagenda Twente opgesteld. Hierin staat hoe we de woningbouwopgave in Twente voor elkaar willen krijgen.
Jaarstukken 2021
55
• •
•
•
Wij zijn in gesprek met de gebruikers van gymzaal Zienesch en het pand aan de A. Brouwerstraat 10 over sloop en verhuizing. Wij hebben de informatie over het vergunningenproces, die via onze eigen site beschikbaar wordt gesteld, daar waar nodig verbeterd. Er wordt hoofdzakelijk verwezen naar deze digitaal beschikbare informatie. In enkele gevallen is persoonlijk advies gegeven. De Beleidsregels zonnevelden zijn het resultaat van een zorgvuldig proces met de inwoners van de gemeente Haaksbergen. Aansluitend hebben wij, ondersteund door het toetsingscomité, de binnengekomen initiatieven voor zonnevelden getoetst en beoordeeld aan de hand van de beleidsregels waarna de formele procedure succesvol is doorlopen. De legesverordening is gewijzigd zodat initiatieven voor zonnevelden kostendekkend door de gemeente Haaksbergen in behandeling konden worden genomen.
Verbonden partijen Omgevingsdienst Twente te Almelo We hebben een fysieke Omgevingsdienst Twente (ODT). Op milieugebied worden grotendeels alle werkzaamheden die betrekking hebben op het voorbereiden van vergunningen, behandelen van meldingen en het toezicht hierop (extern) uitgevoerd door die dienst. Wij blijven als gemeente het bevoegde gezag.
Prestatie-indicatoren Naam indicator
Eenheid
Stand Haaksbergen 2021
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen Percentage
Demografische druk Hernieuwbare elektriciteit Gemiddelde WOZ waarde Gemeentelijke woonlasten eenpersoons huishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
Gestelde norm
7,9
Gemiddelde van de referentie gemeenten 9,3
84,4
79,6
81,0
Percentage
4,6
Geen data
*
Euro
269.000
Geen data
**
In Euro’s
908
Geen data
In Euro’s
956
Geen data
Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde
5,0
** Hiervoor wordt geen norm vastgesteld
Jaarstukken 2021
56
Wat heeft het gekost? bedragen x €1.000 Nr.
Omschrijving taakveld
Lasten Begroot
Werkelijk
Baten Saldo
Begroot
Werkelijk
Saldo
Totaal saldo
8.1
Ruimtelijke ordening
714
800
-86
210
288
78
-8
8.2
Grondexploitatie
25
553
-528
248
446
198
-330
8.3
Wonen en bouwen
2.197
2.123
74
1.007
1.105
98
173
Totaal programma 8
2.936
3.476
-540
1.465
1.840
375
-165
De afwijkingen op het saldo per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarrekening.
Jaarstukken 2021
57
Paragraaf Lokale heffingen De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties voor de inwoners van Haaksbergen. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen wordt door de gemeenteraad, via de vast te stellen verordening, gedaan. De belastingverordeningen 2021 werden in de raadsvergadering van 16 december 2020 vastgesteld. Tariefsaanpassingen De OZB-tarieven zijn in 2021 reëel verhoogd met 13% voor woningen en met 22% voor niet-woningen en daarnaast zoals gebruikelijk nog gecorrigeerd in verband met de waardeontwikkelingen. Voor de overige gemeentelijke belastingtarieven 2021 zijn we uitgegaan van een inflatiecorrectie van 1,8%. Het tarief toeristenbelasting bleef ongewijzigd. De tarieven voor de afvalstoffen- en rioolheffing en de overige heffingen zijn kostendekkend. Voor de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten betekent dit dat het tarief in 2021 gemiddeld met 14% werd verhoogd en het tarief voor de rioolheffing met 4,2% werd verlaagd. a.
Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten Overzicht opbrengsten gemeentelijke heffingen Belastingsoort Leges reisdocumenten, rijbewijzen en burgelijke stand Leges omgevingsvergunning en kapvergunningen
(bedragen *€ 1.000) Verschil Werkelijk werkelijk 2021 t.o.v. begroot*
Begroot 2021 na wijziging
Werkelijk 2020 159
170
192
22
698
952
1.046
94
18
42
45
3
Afvalstoffenheffing
2.031
2.332
2.329
-3
Rioolheffing woningen/niet woningen
3.789
3.642
3.642
0
143
150
151
1
OZB eigenaren woningen
3.492
4.023
4.027
4
OZB eigenaren niet-woningen
1.483
1.830
1.831
1
OZB gebruikers niet-woningen
902
1.117
1.133
16
Forensenbelasting
92
90
92
2
Toeristenbelasting
58
129
129
0
Reclamebelasting
0
45
42
-3
BIZ-heffing
99
90
88
-2
12.964
14.612
14.747
135
Begraafrechten
Hondenbelasting
Totaal
* De verschillen worden bij de afzonderlijke producten verklaart. b. Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Gebruiksoppervlakte Wet WOZ In 2021 is de zogenaamde GBO transitie uitgevoerd. Met ingang van 2022 is voor alle woningen in de gemeente de gebruiksoppervlakte (GBO) gebruikt om de WOZ-waarde te bepalen. Tot 2021 gebruikten we de bruto inhoud. De Waarderingskamer heeft gesteld dat alle woningen in Nederland op 1 januari 2022 gewaardeerd dienen te worden op
Jaarstukken 2021
58
basis van de gebruiksoppervlakte. Dit omdat veel andere instanties ook de gebruiksoppervlakte gebruiken, zoals makelaars, taxateurs en woningbouwverenigingen. Met de gebruiksoppervlakte wordt de grootte van de woningen bepaald. Alle professionele organisaties gebruiken hiervoor dezelfde meetinstructies (meetinstructie gebruikersoppervlakte woningen juli 2019) waardoor de onderlinge vergelijkbaarheid wordt vergroot. Uitbreiding lokaal belastinggebied De staatssecretaris van Financiën heeft op 18 mei 2020 het syntheserapport ‘Bouwstenen voor een beter belastingstelsel’ aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport over de uitbreiding bevat meerdere varianten en ondersteunt de door de VNG uitgesproken wens om te komen tot een uitbreiding van het eigen belastinggebied. In het regeerakkoord van 15 december 2021 staat dat, ten aanzien van de financiering van lokale overheden, het nieuwe kabinet voorlopig vast wil houden aan de bestaande financieringssystematiek. Een uitbreiding van het lokaal belastinggebied lijkt er, in ieder geval tot 2025, niet te komen. Zonnepanelen De WOZ-waarde wordt bepaald op basis van de Wet WOZ. De waarde in het economisch verkeer wordt bepaald op basis van marktgegevens. Tot de onroerende zaak behoren ook eventuele zonnepanelen. Het Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBT) heeft geen beleidsvrijheid om zonnepanelen niet in de waarde te betrekken.
Verduurzaming De minister gaat met gemeenten in gesprek over hoe op lokaal niveau verduurzaming door huiseigenaren bevorderd kan worden en of een (verplichte) groene heffingskorting daar mogelijk aan bijdraagt. De groene heffingskorting kan worden vormgegeven door een vermindering van de verschuldigde belasting nadat het verschuldigde belastingbedrag (bijvoorbeeld voor ozb) is berekend. Ontwerpbesluit proceskosten bestuursrecht De VNG heeft op 27 november 2019 een reactie gegeven op de voorgestelde wijzigingen van het Besluit proceskosten bestuursrecht. Het ontwerpbesluit verhoogt de proceskostenvergoeding die de burger krijgt als hij, bijgestaan door een rechtsbijstandsverlener, met succes een overheidsbesluit aanvecht bij de bestuursrechter. De verhoging van de proceskostenvergoeding vindt de VNG met name voor belastingzaken zeer onwenselijk. Deze vergoeding is voor no cure no pay bureaus nu al vaak de belangrijkste aanleiding om te procederen over WOZ-beschikkingen. Bij Besluit van 8 december 2020 is uiteindelijk bepaald dat per 1 juli 2021 de vergoeding voor rechtsbijstand in de beroeps- en hoger beroepsfase met 40% is verhoogd van € 534 naar € 748. Deze verhoging geldt echter niet voor WOZ-taken. c. kostendekkendheid In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de kostendekkendheid van heffingen.
De rioolheffing en de afvalstoffenheffing mogen volgens de wet maximaal kostendekkend zijn. Op grond van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post wordt dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid beoordeeld. De leges zijn ingedeeld in drie titels: • titel 1, algemene dienstverlening; • titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning; • titel 3, dienstverlening vallend onder de Europese dienstrichtlijn. Titel 1: De leges algemene dienstverlening bestaan voornamelijk uit burgerzaken en de burgerlijke stand. Veruit het grootste deel van de inkomsten bestaat uit leges voor
Jaarstukken 2021
59
paspoorten en rijbewijzen. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Titel 2: Hieronder vallen de leges voor de omgevingsvergunningen. Titel 3: Dit betreft de leges voor Evenementenvergunningen, Prostitutievergunningen en de Drank en Horecavergunningen. Mate van kostendekking
(bedragen x € 1.000)
d. Woonlastenontwikkeling Onder woonlasten verstaan we: onroerende zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. Onderstaand overzicht geeft de hoogte van de woonlasten in Haaksbergen voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden in 2019, 2020 en 2021 weer. De uitgangspunten komen overeen met die van Coelo. Er wordt uitgegaan van een meerpersoonshuishouden bij een woning met een gemiddelde woningwaarde van € 254.000.
Jaarstukken 2021
60
Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen Werkelijk 2019
Werkelijk 2020
Werkelijk 2021
Percentage stijging 2021 t.o.v. 2020
Onroerende zaakbelasting
312,49
349,99
395,49
13,0%
Rioolheffing
354,00
354,00
339,00
-4,2%
Belastingsoort
Afvalstoffenheffing
162,24
194,40
221,52
14,0%
Totale woonlasten
828,73
898,39
956,01
6,4%
740,00
776,00
811,00
4,7%
12,0%
15,8%
17,9%
Landelijk gemiddelde woonlasten Percentage boven landelijk gemiddelde
Haaksbergen boven landelijk gemiddelde Uitgaande van gemiddelde waarden van woningen en van een meerpersoonshuishouden liggen de gemiddelde woonlasten in 2021 landelijk op € 811 en in Haaksbergen op € 956. Haaksbergen zit dus boven het landelijke gemiddelde voor wat betreft woonlasten. De gemeentelijke woonlasten voor een eigenaar/bewoner van een woning stegen in 2021 met 6,4%. Voor een huurder van een woning steeg deze met 2,2%, omdat deze geen onroerendezaakbelasting betaalt. Rangorde Twentse gemeenten naar hoogte van woonlasten meerpersoonshuishoudens Gemeente
Woonlasten 2020 Woonlasten 2021
stijging in % t.o.v. 2020
Rijssen-Holten
€ 632
€ 636
0,6%
Tubbergen
€ 705
€ 723
2,6%
Hengelo
€ 729
€ 795
9,1%
Oldenzaal
€ 698
€ 797
14,2%
Dinkelland
€ 778
€ 797
2,4%
Twenterand
€ 780
€ 822
5,4%
Wierden
€ 781
€ 825
5,6%
Hof van Twente
€ 778
€ 840
8,0%
Borne
€ 813
€ 845
3,9%
Enschede
€ 832
€ 852
2,4%
Almelo
€ 839
€ 886
5,6%
Losser
€ 887
€ 898
1,2%
Hellendoorn
€ 905
€ 938
3,6%
Haaksbergen
€ 898
€ 956
6,4%
Overijssel
€ 766
€ 796
3,9%
Nederland
€ 776
€ 811
4,5%
e. Kwijtscheldingsbeleid Huishoudens met een inkomen op minimumniveau komen in aanmerking voor kwijtschelding van de onroerende zaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Kwijtschelding wordt verleend op basis van 100% van de bijstandsnorm, waarbij tevens een vermogenstoets plaatsvindt. De specifieke voorwaarden voor kwijtscheldingen staan vermeld in de verordening kwijtscheldingen. Afhankelijk van de inkomens- en vermogenstoets worden de woonlasten voor deze categorie geheel of gedeeltelijk kwijtgescholden. In 2021 is in totaal voor een bedrag van € 226.000 aan kwijtscheldingen verleend (begroot € 245.000). Kwijtscheldingen worden niet verdisconteerd in de tarieven van het rioolrecht en de afvalstoffenheffing, maar vallen in de exploitatie onder het product minima.
Jaarstukken 2021
61
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen In deze paragraaf wordt beschreven hoe wij omgaan met risico’s en hoe groot het weerstandsvermogen moet zijn om eventuele financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Ook worden wijzigingen in beleid en mutaties in risico’s gerapporteerd. In deze paragraaf zijn vijf kengetallen opgenomen. Dit om de raad beter inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. Weerstandcapaciteit De weerstandscapaciteit geeft aan welke middelen we hebben om onverwacht grote tegenvallers op te kunnen vangen. De weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserve, het resultaat, de post onvoorzien, de structurele exploitatieruimte en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is de ruimte tussen de huidige woonlasten en de lasten bij 20% boven het landelijke gemiddelde. De onbenutte belastingcapaciteit is berekend op € 126.000. Bij de beschikbare weerstandscapaciteit worden de stille reserves niet meegenomen. Dat geldt ook voor bestemmingsreserves waar verplichtingen aan zijn verbonden. De beschikbare weerstandsratio ultimo 2021
Omschrijving
(bedragen x €1.000)
2020
2021
Vrij inzetbare algemene reserve
-578
747
Bestemmingsreserves (zonder verplichtingen)
456
1.057
Gerealiseerd resultaat
325
5.383
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
203
7.187
40
40
2.002
1.100
Onbenutte belastingcapaciteit (structureel)
218
126
Totaal structurele weerstandscapaciteit
2.260
1.266
Totaal inc. + str. weerstandscapaciteit
2.463
8.453
Benodigde weerstandscapaciteit
3.787
3.343
0,7
2,5
Onvoorzien Structurele exploitatieruimte
Ratio
Inventarisatie van de risico’s Bij deze jaarrekening zijn alle risico’s opnieuw beoordeeld. Voor de inschaling van de kans dat een risico optreedt wordt de volgende indeling gebruikt: Kans van optreden Kleiner dan eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 5 jaar en eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 2 jaar en eenmaal per 5 jaar Tussen de eenmaal per 1 jaar en eenmaal per 2 jaar
Jaarstukken 2021
Risico 10% 30% 50% 70%
62
Overzicht risico’s
Omschrijving risico
(bedragen in € x 1.000) Benodigd Financieel Kans van weerstands- Inc/Str. gevolg optreden vermogen
0. Bestuur en ondersteuning Cyberaanval
350
50%
175
Str.
Risico Datalekken
300
30%
90
Str.
Participatie / WSW
100
30%
30
Str.
Aantallen Wmo en jeugdhulptrajecten onzeker Extra bezuiniging van € 500 miljoen vanaf 2025 op jeugdzorg
500
50%
250
Str.
500
70%
350
Str.
Milieuverontreiniging
500
10%
50
Inc.
Grondexploitaties
460
50%
230
Inc.
1.700
70%
1.190
Inc.
400
30%
120
Inc.
6. Sociaal domein
8. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen
Schadeclaim rood-voor-rood
Diverse programma’s Calamiteiten Claims
400
50%
200
Inc.
1.000
50%
500
Str.
COVID-19
40
50%
20
Inc.
Garantstellingen
682
10%
68
Inc.
Wachtgeldverplichtingen
235
30%
70
Inc.
Verbonden partijen
Totale benodigde weerstandscapaciteit
3.343
Uitval applicaties in verband met een cyberaanval (€ 175.000) Het risico op schade door een cyberaanval neemt toe. Jaarlijks brengt het Nationaal Cyber Security Centrum een ‘Cyber Security Beeld Nederland’ uit, waarin onder andere voor alle sectoren wordt aangegeven waar de risico’s zitten. Voor overheden is de laatste jaren een trend zichtbaar: het risico op verstoring van de ICT door cyberaanvallen was al hoog en neemt toe, het risico van verstoring van de ICT door beroepscriminelen is ongewijzigd hoog. Een incident van enige omvang brengt direct hoge schade met zich mee. Deels om schade te herstellen (waarvoor dure specialisten nodig zijn), maar zeker ook vanwege de (forensische) onderzoeken die moeten worden uitgevoerd om vast te stellen wat er is gebeurd en om uit te sluiten dat de aanval voortduurt. Op dit moment zijn er onvoldoende maatregelen getroffen om erop te kunnen vertrouwen dat een cyberaanval tijdig gesignaleerd, geïsoleerd en zonder noemenswaardige verstoringen voor de continuïteit van de bedrijfsvoering verholpen kan worden. Met het uitplaatsen van IT naar Hengelo (medio 2022) zijn onze systemen beter beveiligd waardoor het risico afneemt. Ook wordt in het contract met Hengelo de aansprakelijkheid geregeld. Risico datalekken (€ 90.000) Een datalek kan het gevolg zijn van niet (juiste) naleven van de wetgeving.
Daarnaast kan een datalek tot gevolg hebben dat de gemeente aansprakelijk wordt gesteld door betrokkenen wiens persoonsgegevens zijn gelekt. Afhankelijk van de omstandigheden (in hoeverre valt de organisatie iets te verwijten, heeft de organisatie aan haar zorgplicht voldaan, etc.) kan die schade enorm oplopen, bijvoorbeeld omdat er met iemands identiteit is gefraudeerd of als heel gevoelige informatie lekt. Daarnaast kan er ook schade geleden worden als gevolg van media-aandacht. De inschatting van het risico is gebaseerd op een gematigde boete, onderzoekskosten en herstel, juridische kosten en kosten door imagoschade.
Jaarstukken 2021
63
Participatie/Wsw (€ 30.000) Het Rijksbudget dat wij voor de uitvoering van de Wsw ontvangen, neemt de komende jaren stapsgewijs af, terwijl de verplichtingen voor de uitvoering niet in hetzelfde tempo afnemen. De gemeente dient rekening te houden met de geldende CAO voor de sector en de loonkosten van Sw-ers kunnen de komende jaren verder toenemen. Aantallen Wmo-ondersteuningstrajecten en jeugdhulptrajecten onzeker (€ 250.000) De gemeente is verantwoordelijk voor alle vormen van Wmo en Jeugdhulp. Wij monitoren de instroom in Wmo en Jeugdhulp en het gebruik van individuele vormen nauwlettend (zowel zorg in natura (ZIN) als persoonsgebonden budget (PGB)). Wij zijn steeds beter in staat een schatting te maken van het zorggebruik. Voor 2022 zijn wij in de begroting uitgegaan van een volume-ontwikkeling van 2% voor Wmo en Jeugdhulp. Deze percentages zijn gebaseerd op de volume-ontwikkeling in de laatste jaren, maar ook rekening houdend met een afvlakking van de groei. Er blijft echter een kans op het moeten leveren van meer en/of duurdere zorgtrajecten dan in de begroting is opgenomen. Extra bezuiniging van € 500.000.000 vanaf 2025 op jeugdzorg (€ 350.000) Op 18 mei 2021 heeft de Arbitragecommissie inzake het geschil tussen Rijk (ministerie van VWS) en gemeenten (VNG) over de structurele financiering van de jeugdzorg uitspraak gedaan.
De uitspraak is duidelijk: het Rijk dient gemeenten te compenseren voor het feitelijke tekort voor de jeugdzorg. Voor het jaar 2022 is dit ook gebeurd door het toenmalige demissionaire kabinet (voor alle gemeenten samen betreft het een bedrag van ruim € 1,3 miljard boven op het bedrag van € 300.000.000 dat al eerder was toegezegd). In het nieuwe regeerakkoord, dat eind 2021 verscheen, is echter een extra structurele bezuiniging van € 500.000.000 vanaf 2025 op jeugdzorg opgenomen. Dit komt bovenop de bezuiniging van structureel € 1 miljard die met maatregelen vanuit de nog op te stellen Hervormingsagenda jeugd moet worden gevonden en waarvan het nog maar de vraag is of dit ook daadwerkelijk gerealiseerd kan worden. De gemeenten hebben vanwege de extra bezuiniging in het regeerakkoord besloten de deelname aan de Hervormingsagenda jeugd stop te zetten. Vooralsnog wijst echter niets erop dat het kabinet bereid is de extra bezuiniging te schrappen. De extra bezuiniging van € 500.000.000 komt voor Haaksbergen neer op grofweg € 500.000. De kans van optreden is 70%, waarmee er € 350.000 als benodigd weerstandsvermogen wordt opgenomen. Milieu (€ 50.000) De gemeente loopt een financieel risico bij verspreiding van gevaarlijke stoffen op gemeentelijk grondgebied bij grootschalige calamiteiten, waarbij enige spoed noodzakelijk is. Bijv.
het vrijkomen van asbest en andere gevaarlijke stoffen. Grondexploitaties (€ 230.000) Voor de grondexploitaties wordt een benodigde weerstandscapaciteit opgenomen van € 230.000. Een nadere onderbouwing van dit bedrag is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. Schadeclaim rood-voor-rood (€ 1.190.000) In juli 2019 is bekend geworden dat de hoogte van de schadeclaim, waarover al sinds 2013 wordt geprocedeerd, € 1.700.000 is. De hoger beroepsprocedure loopt nog. Het gerechtshof heeft op 15 december 2020 een tussenarrest gewezen. De raad is hierover bij brief van 27 januari 2021 geïnformeerd. Er is nog geen sprake van een eindarrest, de voorlopige datum voor het eindarrest is gepland in april 2022. In die zin is nog onduidelijk wat de uiteindelijke uitkomst van de procedure zal zijn.
Jaarstukken 2021
64
Calamiteiten (€ 120.000) Diverse risico’s ten aanzien van onder andere ongevallen, natuurrampen, storm- en elektriciteitsschade, storingen en ziektes, waarvoor wij niet zijn verzekerd. Claims (€ 200.000) Wij worden in sommige kwesties gedagvaard tot schadeloosstelling. Als de schadeloosstelling door de rechter toegekend wordt, komt een deel hiervan voor onze rekening. Niet alles valt onder de dekking van onze aansprakelijkheidspolis. Daarom nemen wij dit bedrag als risico op. Verbonden partijen (€ 500.000) Betreft het risico van alle verbonden partijen tezamen. In de paragraaf Verbonden partijen wordt hierover meer informatie gegeven. Covid-19 (€ 20.000) Voor een groot deel van de maatregelen voor Covid-19 geldt dat de Rijksoverheid het beleid heeft bepaald en vervolgens ook heeft zorggedragen voor de uitvoering. Echter voor een ander deel van de maatregelen heeft zij de uitvoering bij gemeenten neergelegd en daarvoor middelen ter beschikking gesteld. Er is daarbij onderscheid gemaakt tussen specifieke uitkeringen, waarbij de gemeenten als doorgeefluik fungeren en compensatie via de algemene uitkering, waarbij de Rijksoverheid het aan gemeenten overlaat hoe men deze compensatiemiddelen lokaal inzet.
Haaksbergen heeft vanaf het begin van de Covid-19 crisis tot en met december 2021 via de algemene uitkering in totaal € 2.100.000 ontvangen aan compensatie voor de negatieve gevolgen van het virus. Een groot deel van die middelen is ingezet in 2020 en 2021 of wordt nog ingezet. De resterende middelen zijn gestort in de bestemmingsreserve Corona. Hieruit financieren wij in 2022 bijvoorbeeld nog de Subsidie Coronacompensatie over het jaar 2021. Per 1 april 2022 is het Rijk gestopt met de belangrijkste Covid-19 steunmaatregelen. Wij kunnen nu nog niet exact voorspellen wat dit gaat betekenen voor onze gemeente. Het kan leiden tot een golf aan ontslagen met uiteindelijk een groei van bijstandsgerechtigden, maar we zien ook dat er heel veel vacatures zijn waardoor ontslagen werknemers wellicht weer aan het werk zijn voordat ze een beroep op de bijstand moeten doen. Met de compensatiemiddelen die nog in de bestemmingsreserve aanwezig zijn, verwachten wij dat we veel kunnen opvangen van wat op ons af kan komen en wij schatten daarom in dat het resterende financiële risico beperkt is. Garantstellingen (€ 68.000) De gemeente Haaksbergen heeft garanties afgegeven op leningen, die zijn aangetrokken door instellingen met een maatschappelijk nut zoals sportverenigingen. Er zijn een aantal zekerheden door de instellingen afgegeven, toch blijft er een financieel risico bestaan.
Bij sportverenigingen wordt er vaak in samenwerken met het Waarborgfonds Sport (WFS) een garantstelling afgegeven. In het hierna opgenomen overzicht staan alle leningen vermeld waar de gemeente (deels) garant voor staat. Bij alle genoemde instellingen worden jaarlijks de jaarrekeningen beoordeeld. Er zijn momenteel geen aanwijzingen dat er bij één van de afgegeven garanties grote risico’s worden gelopen.
Jaarstukken 2021
65
Staat van gegarandeerde geldleningen Restant leningen
Nr. Naam van de geldnemer 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
(bedragen afgerond in euro’s)
Tennisclub Buurse St. gem. huis St. Isidorushoeve St. Accommodatie Buurse Haaksbergse schutterij Stichting APH (HSC) SV Bon Boys Sportpark de Greune HHC Haackey SV Bon Boys HHC Haackey Museum Buurtspoorweg Totaal aan garantstellingen
Door gemeente gewaarborgd Toelichting
1.000 36.000 87.000 60.000 126.000 35.000 8.000 0 175.000 234.000 350.000 1.112.000
1.000 100% 36.000 Via BNG 87.000 Via BNG 30.000 50% met WFS 126.000 Via BNG 18.000 50% met WFS 4.000 50% met WFS 0 Geheel afgelost 88.000 50% met WFS 117.000 50% met WFS 175.000 Via BNG 682.000
Wachtgeldverplichting (€ 70.000) Als gevolg van de gemeenteraadsverkiezingen komt er een nieuw college. Het is op dit moment niet bekend welke wethouders wel en niet terugkeren in het nieuwe college. Daarom wordt voorgesteld de eventuele wachtgeldverplichting niet in de begroting en het meerjarenperspectief op te nemen maar als risico aan te merken. We nemen het risico voor twee jaar op. Het maximale risico wordt ingeschat op € 235.000 met een kans van optreden van 30%. Ratio weerstandsvermogen In 2021 hebben wij een beschikbare weerstandscapaciteit van € 8.453.000. Uit het totaaloverzicht met de risico’s blijkt dat we een weerstandscapaciteit nodig hebben van minimaal € 3.324.000. De ratio voor 2021 komt daarmee uit op 2,5. Ratio weerstandsvermogen
Beschikbare weerstandscapaciteit
=
Benodigde weerstandscapaciteit
=
8.453
=
2,5
3.343
Bij non-profit organisaties wordt vaak de volgende waarderingstabel gebruikt voor classificatie van het weerstandsvermogen: Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 – 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 – 1,4
Voldoende
D
0,8 – 1,0
Matig
E
0,6 – 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
Ons weerstandsvermogen wordt als uitstekend geclassificeerd. Kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing, in aanvulling op de ratio weerstandsvermogen, een verplichte set van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen.
Jaarstukken 2021
66
Bij het beoordelen van de hoogte en de ontwikkeling van de risico’s moet gekeken worden naar de samenhang tussen de ratio’s en ontwikkeling ervan in tijd. Overzicht kengetallen Kengetallen
Realisatie Begroot 2020 2021
Realisatie Oordeel 2021
Netto schuldquote
81%
96%
48%
Voldoende
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
72%
84%
41%
Voldoende
Solvabiliteitsratio
1,3%
-1,1%
12,3%
Onvoldoende
Kengetal grondexploitatie
7,8%
14,7%
2,1%
Voldoende
Kengetal structurele exploitatieruimte
2,6%
0,8%
2,6%
Voldoende
Kengetal lokale lasten
116%
120%
118%
Matig
Netto schuldquote De hoogte van de schuld die een gemeente kan dragen, hangt af van de hoogte van de inkomsten. De VNG hanteert een norm van 100%. Dus wanneer de totale schuld lager is dan de jaaromzet, wordt dit als voldoende bestempeld. Tussen 100% en 130% is matig en een percentage boven 130% is onvoldoende. Onze netto schuldquote is voldoende. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Voor langlopende leningen is een bedrag van ongeveer € 5.100.000 doorgeleend. De doorgeleende gelden betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel. Onze netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen is voldoende. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Dit geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is op de langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder een gemeente is. Onze norm is een solvabiliteit van 20%, dit wordt ook door de VNG geadviseerd. Als de solvabiliteit kleiner is dan 15% is het onvoldoende. Onze solvabiliteit is onvoldoende, maar is inmiddels bijna matig. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten.
De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De norm is een ratio van maximaal 25%. Onze kengetal grondexploitatie is voldoende. Kengetal structurele exploitatieruimte Het financiële kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte in evenwicht is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is structurele tegenvallers op te vangen, dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij hanteren de norm van 0,5% van het totaal aan baten. Dit percentage sluit aan bij de norm die wordt gehanteerd voor artikel 12-gemeenten. Indien de structurele exploitatieruimte ligt tussen de 0% en 0,5%, wordt dat bestempeld als matig. Een ratio kleiner dan 0% is onvoldoende. Onze structurele exploitatieruimte is 2,6% en daarmee voldoende. Lokale lasten De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in onze gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Wij hanteren de norm van
Jaarstukken 2021
67
maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde. Een ratio van 20% of meer boven het landelijke gemiddelde is onvoldoende. In 2021 zitten wij 18% boven het landelijke gemiddelde. Hierdoor is dit kengetal matig. Algeheel oordeel De onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie laat een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van een jaar geleden. De structurele exploitatieruimte is verbeterd naar een voldoende. De netto schuldquote en grondexploitatie zijn inmiddels ruim voldoende. De solvabiliteit is nog onvoldoende, maar wel flink verbeterd. De lokale lasten zijn matig. Als we de ratio weerstandsvermogen en de bovenstaande kengetallen in samenhang beschouwen, constateren we dat het algemene beeld inmiddels bijna voldoende is.
Jaarstukken 2021
68
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn door de gemeente aangekochte en/of tot stand gebrachte objecten, waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. In deze paragraaf zijn de volgende kapitaalgoederen opgenomen: - Openbare verlichting: straatverlichting, inclusief sfeerverlichting en dergelijke - Wegen: alle verharding, inclusief bruggen en dergelijke - Begraafplaatsen: onderhoud van twee begraafplaatsen - Openbaar groen: plantsoenen, bomen, bossen en natuurterreinen - Riolering: riolen, drukriolen en gemalen - Water: vijvers, duikers, brandkranen, sloten en wadi’s - Speelvoorzieningen: speelplekken, trapvelden en basketbalvelden - Gebouwen: in eigendom van de gemeente: theater, gemeentehuis, sporthallen en gymzaal Achterstanden in het onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging, in het ergste geval leiden tot onveilige situaties. Het is daarom zinvol op het gebied van onderhoud van kapitaalgoederen effectief beleid te voeren. In de tabel is te zien welke (beleids)kaders voor de diverse kapitaalgoederen zijn vastgesteld. Overzicht beleidsplannen Soort kapitaalgoed Beleidskader Openbare verlichting Wegen Begraafplaatsen Groen Riolering Water Speelvoorzieningen Gebouwen Buitenkunstwerken
Beleidsplan Openbare Verlichting 2017-2026 Beleidsplan Wegbeheer Toekomstbestendige begraafplaats Groenvisie Gemeentelijk Rioleringsplan 2017-2020 Waterplan Haaksbergen speelt verder Vastgoedbeleid Kunstbeleid
Vastgesteld 2016 2021 2021 2012 2016 2004 2009 2010 2018
Looptijd t/m 2026 2025 2021 2020 2025 2022 2021
Openbare verlichting In 2021 is het onderhoud aan de openbare verlichting op basis van meldingen binnen 4 weken afgehandeld. Aan de Rietmolenweg, Richterstraat, Hondelink, C. Trooststraat en Beethovenstraat zijn de bestaande armaturen vervangen door LED-armaturen. Wegen Het reguliere jaarlijkse onderhoud is conform planning uitgevoerd: ▪ De onderhoudswerkzaamheden zijn volgens het reguliere (asfalt)onderhoudsbestek uitgevoerd. We hebben onder andere asfaltdeklagen vervangen ter plaatse van de Oude Enschedeseweg, Chopinstraat, F. Bolstraat, Leemdijk, Mozartstraat en Verdistraat. ▪ De verkeersveiligheid in de Enschedesestraat is conform duurzaam veilig verbeterd, in combinatie met onderhoudsmaatregelen. ▪ Uitvoeren kleinere reparaties, zoals voegvullen, conserveren asfalt met behulp van slijtlagen, gietasfalt en plaatselijk asfaltherstel. Dit is uitgevoerd om de kwaliteit van het wegennet op een acceptabel niveau te houden. Hiermee is kapitaalsvernietiging en zijn mogelijke veiligheidsrisico’s beperkt gebleven. ▪ Geplande herstraat-werkzaamheden zijn uitgevoerd. ▪ Wegmarkeringen zijn hersteld waar nodig.
Jaarstukken 2021
69
▪
Er zijn grasbetonstenen aangebracht of hersteld langs gedeelten van de Kattenstaartweg, Schansweg, Kerkweg, Alsteedseweg, Marktvelderweg, Rietmolenweg, Nijverheidsstraat, Oldenkotsedijk, Noordsingel, Onlandsweg, Brammeloweg, Mentinksweg en Geukerdijk.
Onkruidbestrijding Onkruidbestrijding op verharding is volgens het beleid met alternatieve methoden toegepast (zonder Glyfosaat). In 2021 heeft Twente Milieu het afgesproken kwaliteitsniveau met behulp van extra inzet gehaald. Gladheidsbestrijding De winter 2020/2021 was voor wat betreft de gladheidsbestrijding weer serieus. Met name de maand februari heeft veel inzet gevraagd, waardoor de kosten voor gladheidsbestrijding aanzienlijk toenamen. Met Twente Milieu is wel een vaste kosten component per jaar afgesproken met daarnaast een tarief per uitgevoerde strooironde. Bruggen en viaducten ▪ Conserveren schampranden van diverse betonnen bruggen. ▪ Brugleuningen hersteld en geconserveerd. ▪ Divers klein herstel en preventief onderhoud aan bruggen en steigers uitgevoerd. ▪ Voegen hersteld ter plaatse van Wieskamp. ▪ Landhoofd brug Spanjaardweg hersteld. Begraafplaatsen Het reguliere onderhoud op beide begraafplaatsen is vanaf 2021 ondergebracht bij Twente Milieu. Ook de zogenaamde wettelijke taken, zoals het delven van graven, het voorlopen bij een begrafenis en de benodigde ceremonie bij de asbestemmingen, werden vanaf het voorjaar van 2021 door Twente Milieu uitgevoerd. Er vond in 2021 geen actieve werving van inkomsten uit verlenging van grafrechten plaats. Alleen lopende zaken werden afgehandeld. In 2021 zijn geen graven geruimd.
Omdat de urnenkelders opraakten is er een nieuw urnenveld op Het Waarveld aangelegd. De beleidskaders Toekomstbestendige begraafplaats werd eind 2021 vastgesteld. De leges voor grafrechten zijn bij de vaststelling van de belastingverordening 2022 eind 2021 verhoogd. Openbaar Groen Het reguliere onderhoud is in 2021 evenals het voorgaande jaar op basis van gedifferentieerd beheer uitgevoerd. Door een bezuiniging heeft het groenonderhoud het afgelopen jaar op een lager niveau plaatsgevonden. In de wijken ging het standaard Bniveau in 2020 al terug naar een C-niveau en in het centrum ging het van A-niveau naar B-niveau. Het werk is op basis van beeldbestek uitgevoerd en beoordeeld. Door de gevolgen van financieel herstel konden de afgestorven jonge bomen in de bebouwde kom niet worden vervangen en is er geen groenrenovatie uitgevoerd. Wel zijn op diverse locaties bloemenmengsels ingezaaid. Uitvoeringsprogramma Groenvisie Op basis van het ‘Uitvoeringsplan Groenvisie’ heeft in 2021 verkoop van snippergroen plaatsgevonden. Er kwamen nauwelijks verzoeken om gemeentelijk groen te adopteren of aan te kopen. Het laatste is het gevolg van het ontbreken van actief beleid, een gevolg van gebrek aan capaciteit en corona, want de beste resultaten worden geboekt door met betrokkenen aan tafel te zitten. Groenadoptie In 2021 zijn vier nieuwe contracten voor groenadoptie getekend.
De belangstelling loopt terug. In totaal is ruim 3 hectare plantsoen geadopteerd. Inwoners willen best zelf het
Jaarstukken 2021
70
onderhoud doen, als het oude groen maar wordt verjongd en dat betekent dat je moet investeren. Door het financieel herstel konden we in 2021 niet aan de vraag voldoen. Bomenbeheer Het bomenbeheer is op orde gebracht. We werken voortaan volgens de principes van Strategisch Bomenbeheer. Op tijd onderhoud plegen aan bomen, zodat grote kosten worden voorkomen. Iedere boom wordt eens per drie jaar geïnspecteerd op veiligheid en onderhoudsbehoefte, waarna de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen worden uitgevoerd. In 2021 waren de middelen hiervoor toereikend, door te schuiven binnen het plantsoenenbudget. We lopen het achterstallige bomenonderhoud nu steeds meer in. De keerzijde is dat er de komende jaren minder plantsoenen worden gerenoveerd. Door de gevolgen van financieel herstel konden afgestorven jonge bomen niet worden vervangen in 2021. Riolering Regulier onderhoud is uitgevoerd. Afvalwater is ingezameld en afgevoerd. Door uitstel van de aanpak van de kruising Hengelosestraat/Raaweg is de riolering onder het kruispunt nog niet vervangen en herlegd. In 2021 waren we druk met de uitvoering van een aantal projecten. Het betreft onder andere regenwaterriolering Werfheegde, regenwaterberging Schubertstraat en de watergangen rond Kolenbranderweg, De waterkelder in de Waanderstraat hebben we vervangen door een wadi. Water Het onderhoud is grotendeels uitgevoerd volgens planning.
Speelvoorzieningen Door andere prioritering zijn in 2021 geen nieuwe speeltoestellen aangeschaft. Het reguliere onderhoud en de inspecties hebben wel plaatsgevonden. Enkele inwonerinitiatieven om een speelplek opnieuw in te richten zijn wel ondersteund. Gebouwen Voor het technisch onderhoud van de gemeentelijke gebouwen en installaties hebben wij meerjarige onderhoudsplanningen opgesteld. Deze zijn, conform de nota vastgoedbeleid, gebaseerd op landelijke normen en gericht op het in standhouden van de gebouwen en de technische installaties. Voor de gebouwen die wij in eigendom willen behouden bekijken wij jaarlijks, aan de hand van de meerjarige onderhoudsplanningen, welke onderhoudswerkzaamheden daadwerkelijk moeten worden uitgevoerd en welke kosten dit met zich meebrengt. Voor gebouwen waarvoor het nog onzeker is of deze in stand blijven in de toekomst, voeren wij alleen noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden uit om het gebouw in stand te houden. Buitenkunstwerken Er is een overeenkomst gesloten met Stichting Beeldende Kunst voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke kunst. De stichting voert het onderhoud uit volgens het door de gemeente goedgekeurde jaarplan.
Jaarstukken 2021
71
Financiële aspecten De baten en lasten per kapitaalgoed staan in onderstaande tabel weergegeven.
lasten Kapitaalgoed begroot werkelijk Openbare verlichting 195 252 Wegen 3227 3217 Begraafplaatsen 162 181 Openbaar groen 1441 1447 Riolering & water* 2192 2170 Speelvoorzieningen 32 31 Gebouwen 475 471 Buitenkunstwerken 26 25
baten saldo begroot werkelijk -57 11 46 10 4 6 -19 0 0 -6 0 0 22 0 0 1 0 0 4 0 0 1 0 0
saldo totaal saldo 35 -22 2 12 0 -19 0 -6 0 22 0 1 0 4 0 1
* De kapitaalgoederen riolering en water zijn samengevoegd conform de begroting
Jaarstukken 2021
72
Paragraaf Financiering Inleiding In deze paragraaf worden de kansen en risico’s rond financiering in beeld gebracht. Er wordt gebruik gemaakt van de kaders die in de financiële verordening staan, gebaseerd op de Wet Fido (Financiering decentrale overheden). Ontwikkeling leningenportefeuille De afgelopen jaren hebben we flink afgelost op onze leningenportefeuille. Ook in 2021 is dit het geval. In 2021 is het totaal aan langlopende leningen afgenomen van € 50.400.000 naar € 33.500.000; een afname van € 16.900.000. In 2021 zijn veel geplande investeringen uitgesteld, waardoor we minder hoefden te lenen dan verwacht. In 2022 zullen de uitgestelde investeringen alsnog grotendeels worden uitgevoerd. In 2022 loopt de leningenportefeuille daarom naar verwachting weer op. Overzicht leningenportefeuille Lening Oorspronkelijk nr. bedrag
Naam bank
Opmerkingen
Soort lening looptijd
rente restantbedrag % per 1-1-2021
rente
restantbedrag per 31-12-2021
aflossing
188
6.000.000
BNG
fixe
2026
4,21%
6.000.000
252.600
0
6.000.000
189
26.882.363
BNG
L
2036
4,80%
14.337.260
666.638
896.079
13.441.182
197
12.000.000
NWB
fixe
2021
4,06%
12.000.000
56.061
12.000.000
0
198
4.000.000
BNG
fixe
2021
3,07%
4.000.000
86.465
4.000.000
0
305
5.000.000
BNG
fixe
2028
1,22%
5.000.000
60.750
0
5.000.000
306
5.000.000
BNG
fixe
2029
0,62%
5.000.000
30.950
0
5.000.000
307
4.000.000
BNG
fixe
2024
-0,16%
4.000.000
-6.400
0
4.000.000
50.337.260
1.147.064
16.896.079
33.441.182
96.700
5.142
4.600
92.100
96.700
5.142
4.600
92.100
50.433.960
1.152.206
16.900.679
33.533.282
Total rubriek a: geldleningen 174
260.000
BNG
Scholtenhagen
Totaal rubriek b: doorgesluisde geldleningen Totaal alle geldleningen
L
2041
5,55%
We hebben voor een bedrag van ongeveer € 5.100.000 aan leningen verstrekt. Het betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel (€ 4.700.000) Kasgeldlimiet Als de inkomsten van de gemeente (vanuit de algemene uitkering en de belastingen) niet gelijk lopen met de uitgaven, wordt er zogenaamd kort geld (kasgeldleningen) aangetrokken. Dit zijn geldleningen met een looptijd korter dan één jaar. De hoofdlijn van de financieringsstrategie van Haaksbergen is dat maximaal kortlopend wordt gefinancierd binnen de grenzen van de Wet Fido. De rente op korte schulden is momenteel ruim lager dan de rente op langlopende financiering. Door deze handelwijze worden de rentelasten van de gemeente geminimaliseerd. Met behulp van liquiditeitsprognoses monitoren we of we binnen de kasgeldlimiet blijven. De kasgeldlimiet mag twee achtereenvolgende kwartalen worden overschreden. In het daaropvolgende kwartaal moet de gemeente weer binnen de limiet uitkomen. Dit betekent dat dan kortlopende leningen moeten worden omgezet naar langlopende leningen. In de Wet Fido is bepaald dat de gemeente gemiddeld maximaal 8,5% van het begrotingstotaal van de lasten aan kortlopende schulden mag hebben. Dit komt voor 2021 neer op een kasgeldlimiet van € 5.085.000. In 2021 zijn we binnen de grenzen van de kasgeldlimiet gebleven.
Renterisiconorm Vanuit de Wet Fido moeten we rapporteren over de renterisiconorm. Deze norm geeft een kader voor de spreiding van de looptijden in de leningenportefeuille. Volgens de renterisiconorm mag in elk jaar maximaal 20% van het begrotingstotaal van de lasten
Jaarstukken 2021
73
geherfinancierd worden. Op die manier worden de renterisico’s op de vaste schulden over de jaren gespreid. Uit onderstaand overzicht blijkt dat wij in 2021 binnen de renterisiconorm zijn gebleven. Renterisiconorm
(bedragen x € 1.000)
Berekening renterisiconorm
2021
1. Begrotingstotaal
59.828
2. Vastgesteld percentage
20%
3. Renterisiconorm (1 x 2)
11.966
4. Herfinanciering bestaande leningen
0
5. Ruimte onder renterisiconorm (3.-4.)
11.966
Schatkistbankieren Gemeenten zijn via het schatkistbankieren verplicht liquiditeitsoverschotten bij het Rijk te stallen. De drempel voor het schatkistbankieren is vastgesteld op gemiddeld 0,75% van het jaarlijkse begrotingstotaal. Dit komt voor ons in 2021 neer op € 449.000. Onze huisbankier roomt voor ons dagelijks automatisch het rekeningsaldo boven de € 0,00 af naar de schatkistrekening. Op deze wijze voldoen we gemiddeld altijd aan de norm, ook bij eenmalige grote fluctuaties als bijvoorbeeld op een dag na de afroming een grote ontvangst of uitgave plaatsvindt. Per 31 december 2021 bedraagt het saldo op de schatkistrekening € 519.000. Renteschema Om inzicht te hebben in de renteberekening en de bepaling van het omslagpercentage is onderstaand renteschema opgenomen. Dit is overeenkomstig de nieuwe BBV regels. Renteschema (bedragen * € 1.000) a b
c
De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten Totaal door te rekenen externe rente De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Per saldo
1.152 -133 1.019 -83 0 -83
Saldo door te rekenen externe rente d1 d2
Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde) Per saldo
936 0 0 0
De aan taakvelden toe te rekenen rente
936
e
Werkelijk aan taakvelden toegerekende rente
886
f
Renteresultaat op het taakveld treasury
-50
Als we de ‘aan taakvelden toe te rekenen rente’ uit bovenstaand overzicht delen door het totaal aan investeringen per 1 januari 2021 dan komen we op een omslagpercentage van 1,91%. € 936.000 ----------------€ 48.990.000
Jaarstukken 2021
x 100% = 1,91%
74
In de begroting is gerekend met een omslagpercentage van 1,69%. Het werkelijke omslagpercentage mag volgens de nieuwe BBV regels maximaal 25% afwijken van het begrote omslagpercentage. Hier voldoen we aan, aangezien de afwijking 13,0% bedraagt. Haaksbergen heeft, overeenkomstig de nieuwe BBV regels, geen renteresultaat begroot. De rente-inkomsten en –uitgaven zijn dus budgettair aan elkaar gelijk. De grondexploitatie wordt ook met dit omslagpercentage belast. De achterliggende gedachte is dat het onder de huidige economische omstandigheden niet verantwoord wordt geacht om de ‘algemene dienst’ te bevoordelen of benadelen door het doorbelasten van een afwijkend rentepercentage aan de grondexploitatie. Dit is in lijn met de aangescherpte voorschriften in het kader van de vernieuwing van het BBV. Risicobeheer Onder financiële risico’s worden rente-, krediet-, liquiditeiten- en koersrisico’s verstaan. Een belangrijke eis uit de Wet Fido is dat de uitvoering van de treasuryfunctie uitsluitend de publieke taak dient en dat het beheer prudent (verstandig) dient te zijn. Om de risico’s te beperken, hanteren we de volgende uitgangspunten: • Wij bezitten aandelenpakketten uitsluitend in het kader van de publieke taak. • Er wordt zeer terughoudend omgegaan met het verstrekken van leningen. Er is een lening verstrekt aan de Stichting Groot Scholtenhagen.