Jaarstukken 2020
Tekst van het document
Het betreft in hoofdzaak de activiteiten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving milieu. Bij de uitvoering van deze werkzaamheden moet voldaan worden aan vastgestelde normen (de kwaliteitscriteria 2.1.).
Jaarstukken 2020
48
7.5 Begraafplaatsen en crematoria Wat hebben we bereikt? We hebben in 2020 beleid ontwikkeld voor de toekomst van onze begraafplaatsen met het doel zo tot een meer kostendekkende exploitatie te komen. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben als doelstelling dat het exploiteren van de begraafplaatsen geschiedt op een wijze die efficiënt en toekomstbestendig is. De gemeente exploiteert twee begraafplaatsen: Enschedesestraat en Het Waarveld. Er is in 2020 gezocht naar financiering om de investeringen te kunnen dekken die noodzakelijk zijn om de begraafplaatsen meer kostendekkend te krijgen.
Verbonden partijen Omgevingsdienst Twente te Almelo (zie ook programma 2 en 8) We hebben een fysieke Omgevingsdienst Twente (ODT). Op milieugebied worden grotendeels alle werkzaamheden die betrekking hebben op het voorbereiden van vergunningen, behandelen van meldingen en het toezicht hierop (extern) uitgevoerd door die dienst. Wij blijven als gemeente het bevoegde gezag. Regio Twente, Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Twente (GGD Twente) (zie ook programma 1 en 6) Informatie over de drie onderdelen van de Regio Twente staat opgenomen onder paragraaf beleidsontwikkelingen van dit programma.
Prestatie-indicatoren Naam indicator
Eenheid
Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit
Kg per inwoner
Stand Haaksbergen 2020 141
Gemiddelde van de referentie gemeenten 136 (219)
%
Gestelde norm
50 Kg restafval in 2030 *
Wat heeft het gekost? bedragen x €1.000 Nr.
Omschrijving taakveld
Lasten
Baten
Begroot
Werkelijk
Saldo
Begroot
Werkelijk
Saldo
Totaal saldo
0
9
7.1
Volksgezondheid
932
923
9
0
0
7.2
Riolering
2.898
3.182
-284
3.800
3.789
-11
-295
7.3
Afval
2.153
2.057
96
2.141
2.284
143
239
7.4
Milieubeheer
254
366
-112
7
4
-2
-114
7.5
Begraafplaatsen en cremat.
144
152
-8
11
18
7
-1
6.381
6.680
-299
5.960
6.095
136
-163
Totaal programma 7
De afwijkingen op het saldo per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarrekening.
Jaarstukken 2020
49
Programma 8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Belangrijkste beleidsontwikkelingen De kernambitie uit de Visie 2030 voor Haaksbergen luidt: Haaksbergen, een bruisende, naar buiten gerichte duurzame dorpsstad te midden van een groene oase. Wij hebben de ambitie in 2050 een energieneutrale, klimaatbestendige en vitale gemeente te zijn. In het kader van het Klimaatakkoord gaan we gezamenlijk werken aan de doelstelling 49% CO2reductie in 2030.
8.1 Ruimtelijke ordening Wat hebben we bereikt? Initiatieven in het buitengebied hebben we landschappelijk ingepast. Wij hebben initiatieven op inbreidingslocaties ingepast. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben verschillende initiatieven in het landelijk gebied (zoals diverse Rood voor Rood ontwikkelingen) en in het stedelijk gebied (zoals Groenrijck en Hassinkborgh) gefaciliteerd. Wij hebben sturing gegeven aan de ruimtelijke ontwikkeling van Haaksbergen op basis van de 9 ambities uit de Structuurvisie 2030. Het bestemmingsplan Industrie West met het parapluplan Geluidszonering is zover voorbereid dat de formele planprocedure kan worden opgestart.
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijven terreinen) Wat hebben we bereikt? Het bestemmingsplan voor de ontwikkeling van vijf woningbouwkavels in de Wissinkbrink is vastgesteld. We hebben het ontwerp bestemmingsplan Buurse Zuid ter inzage gelegd. Dit bestemmingsplan kan begin 2021 worden vastgesteld. Het pand aan de Molenstraat 1 is opgeleverd. Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben met de provincie afspraken gemaakt over de ruimtelijke inpassing van de vijf woningbouwkavels in de Wissinkbrink, naar aanleiding van de door de provincie ingediende zienswijze tegen het ontwerp bestemmingsplan. De laatste woningbouwkavels in Buurse Zuid hebben we op verzoek van de belangengemeenschap omgezet van vier twee onder een kap woningen naar vijf rijenwoningen. Wij hebben overleg gehad met de ontwikkelaars van het Marktplan over de verdere planuitwerking. We hebben de uitgifte van de agrarische grond in Vregelinkshoek voorbereid. De verkoop zal in 2021 worden opgestart.
8.3 Wonen en bouwen Wat hebben we bereikt? De invoering van de Omgevingswet hebben wij nauwlettend gevolgd en wij anticiperen op gemeentelijke consequenties. We hebben een uitgangspuntennotitie opgesteld voor de nieuwe woonvisie. De enquête voor het woonbehoefte onderzoek is uitgezet. Verschillende typen woningen zijn opgeleverd of in aanbouw. Samen met woningcorporatie Domijn hebben we gewerkt aan betaalbare huisvesting in leefbare wijken en buurten. Hierbij hebben we aandacht voor degene die extra ondersteuning nodig hebben.
Jaarstukken 2020
50
Blijven stimuleren van energiebesparende maatregelen in de totale woningvoorraad en in projecten. Een bijdrage geleverd om in 2050 een energieneutrale, klimaatbestendige en vitale gemeente te zijn. Efficiënt en effectief gebruik van het gemeentelijk vastgoed. Beperkte externe en interne dienstverlening en advisering op het gebied van vergunningverlening binnen de beschikbare middelen Wat hebben we hiervoor gedaan? Als gevolg van het uitstel van de Omgevingswet (van 1 januari 2021 naar 1 januari 2022) hebben we een aantal werkzaamheden opgeschort. We zijn gestart met de werkzaamheden voor de nieuwe woonvisie, die in 2021 gereed zal zijn. Wij hebben diverse ontwikkelaars gefaciliteerd om nieuwe woningbouw die flexibel is en past bij de verschillende doelgroepen mogelijk te maken. Wij zijn in overleg met diverse ontwikkelaars over de ontwikkeling van nieuwe inbreidingslocaties, zoals O&K, de Lourdeskerk en tankstation Diepemaat. Vanaf 2021 pakken we de herontwikkeling van de leegstaande en leegkomende schoollocaties op. Wij hebben het ontwerp wijzigingsplan voor de uitbreidingslocatie De Eik (25 woningen) ter inzage gelegd. Wij werken mee aan het opstellen van de regionale woonagenda. Wij hebben structureel overleg met woningcorporatie Domijn over huisvesting en de prestatieafspraken.
In 2020 hebben we ook gesproken met woningcorporatie Domijn over de herontwikkeling van ’t Kempke. Wij doen mee aan de actie “poen voor groen”, waarbij woningeigenaren € 50 terugkrijgen bij de aankoop van energiebesparende producten. Wij hebben ontwerp beleidsregels zonnevelden opgesteld en bijeenkomsten voor inwoners georganiseerd zodat zonnevelden vanaf 2021 mogelijk kunnen worden gemaakt. Het traject voor de Transitievisie Warmte is opgestart, de subsidie is aangevraagd (en gekregen) zodat eind 2021 Haaksbergen beschikt over een vastgestelde visie hoe Haaksbergen in 2050 van het aardgas gaat. Actieve betrokkenheid bij het regionale samenwerkingsverband in het kader van de RES. Contact geïntensiveerd met Energiecoöperatie Haaksbergen. RREW-subsidie aangevraagd van ruim € 300.000 die ten goede komt aan de verduurzaming van huur- en koopwoningen (lopend). De communicatie met de gebruikers van gymzaal Zienesch en het pand aan de A. Brouwerstraat 10 over sloop en verhuizing is opgestart. Wij hebben het bibliotheekpand aan de Blankenburgerstraat 40 aangekocht van de Stichting Kulturhus Haaksbergen. Betrokken partijen zijn bij vragen over het vergunningenproces zoveel mogelijk verwezen naar externe bronnen. Wij hebben de informatie over het vergunningenproces die via onze eigen site beschikbaar wordt gesteld daar waar nodig verbeterd.
Er wordt hoofdzakelijk verwezen naar deze digitaal beschikbare informatie. In enkele gevallen is persoonlijk advies gegeven.
Verbonden partijen Omgevingsdienst Twente te Almelo (zie ook programma 2 en 7) We hebben een fysieke Omgevingsdienst Twente (ODT). Op milieugebied worden grotendeels alle werkzaamheden die betrekking hebben op het voorbereiden van vergunningen, behandelen van meldingen en het toezicht hierop (extern) uitgevoerd door die dienst. Wij blijven als gemeente het bevoegde gezag.
Jaarstukken 2020
51
Prestatie-indicatoren Naam indicator
Eenheid
Stand Haaksbergen 2020
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen Percentage
Demografische druk
Hernieuwbare Percentage elektriciteit Gemiddelde WOZ Euro waarde Gemeentelijke In Euro’s woonlasten eenpersoons huishouden Gemeentelijke In Euro’s woonlasten meerpersoonshuishouden ** Hiervoor wordt geen norm vastgesteld
Gestelde norm
9,1
Gemiddelde van de referentie gemeenten 8,6
63,9
61,4
81,0
4,9
Geen data
5,0
*
250.000
312.000
847
749
898
827
** Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde Maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde
Wat heeft het gekost? bedragen x €1.000 Nr.
Omschrijving taakveld
Lasten
Baten
Begroot
Werkelijk
Saldo
Begroot
Werkelijk
Saldo
Totaal saldo
8.1
Ruimtelijke ordening
615
829
-214
749
945
196
-18
8.2
Grondexploitatie
148
537
-389
148
510
361
-28
8.3
Wonen en bouwen
1.551
1.750
-199
760
888
128
-72
Totaal programma 8
2.314
3.117
-803
1.657
2.342
685
-118
De afwijkingen op het saldo per taakveld (> € 15.000) worden toegelicht binnen het hoofdstuk ‘Verklaring verschillen begroot en werkelijk’ in de jaarrekening.
Jaarstukken 2020
52
Paragraaf Lokale heffingen De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties voor de inwoners van Haaksbergen. Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen wordt door de raad, via de vast te stellen verordening, gedaan. De belastingverordeningen 2020 zijn in de raadsvergadering van 18 december 2019 vastgesteld. Tariefsaanpassingen De OZB-tarieven zijn in 2020 reëel verhoogd met 12% voor woningen en met 22% voor nietwoningen en zijn daarnaast, zoals gebruikelijk, gecorrigeerd in verband met de waardeontwikkelingen. Voor de overige gemeentelijke belastingtarieven 2020 zijn we uitgegaan van een inflatiecorrectie van 1,5%. De tarieven voor de afvalstoffen- en rioolheffing en de overige heffingen zijn kostendekkend. Voor de afvalstoffenheffing betekent dit dat het tarief in 2020 gemiddeld met 19,7% werd verhoogd. Het tarief voor de rioolheffing bleef onveranderd.
a. Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten Overzicht opbrengsten gemeentelijke heffingen Belastingsoort
Werkelijk 2019
Leges reisdocumenten, rijbewijzen en burgerlijke stand Leges omgevingsvergunning en kapvergunningen
(bedragen x € 1.000) Verschil Werkelijk werkelijk 2020 t.o.v. begroot*
Begroot 2020 na wijziging
192
160
159
-1
318
534
698
164
44
11
18
7
Afvalstoffenheffing
1.692
2.017
2.031
14
Rioolheffing woningen/niet woningen
3.772
3.800
3.789
-11
Begraafrechten
Hondenbelasting
142
137
143
6
OZB eigenaren woningen
3.138
3.490
3.492
2
OZB eigenaren niet-woningen
1.256
1.481
1.483
2
OZB gebruikers niet-woningen
772
914
902
-12
Forensenbelasting
87
90
92
2
Toeristenbelasting
75
54
58
4
BIZ-heffing
97
90
99
9
11.585
12.778
12.964
186
Totaal
* De verschillen worden bij de afzonderlijke producten verklaart.
b. beleid ten aanzien van de lokale heffingen Macronorm OZB Elke gemeente is verantwoordelijk voor het vaststellen van haar OZB-tarieven. De grondslag daarvoor is de WOZ-waarde. Om te voorkomen dat de collectieve lastendruk te hard stijgt, is een zogenaamde macronorm vastgesteld. Hiermee wordt de grens bedoeld van de jaarlijkse stijging van de totale opbrengst OZB voor alle gemeenten bij elkaar. De macronorm is een landelijke norm en niet een norm voor individuele gemeenten.
Jaarstukken 2020
53
In de Meicirculaire gemeentefonds 2019 is aangekondigd dat het Rijk met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). Uitbreiding lokaal belastinggebied Het kabinet heeft 24 juni 2016 de Tweede Kamer geïnformeerd over de mogelijke herziening van het lokaal belastinggebied. Het kabinet schetst de knelpunten en mogelijke oplossingen, maar de te maken keuzes worden overgelaten aan het nieuwe kabinet. In het regeerakkoord van Rutte III komt de mogelijke herziening en/of uitbreiding van het lokaal belastinggebied niet aan de orde. De staatssecretaris van Financiën heeft op 18 mei 2020 het syntheserapport ‘Bouwstenen voor een beter belastingstelsel’ aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport over de uitbreiding bevat meerdere varianten en ondersteunt de door de VNG uitgesproken wens om te komen tot een uitbreiding van het eigen belastinggebied. De volgende kabinetsformatie is hét moment om op te koersen om een en ander in beleid om te zetten.
In de komende periode zal de VNG in samenspraak met de leden, mede op basis van dit rapport, de koers uitzetten om een grotere uitbreiding van het lokale belastinggebied te realiseren. Zonnepanelen De WOZ-waarde wordt bepaald op basis van de Wet WOZ. Op de uitvoering van deze wet door gemeenten wordt toegezien door de Waarderingskamer. Jaarlijks controleert de Waarderingskamer of het GBTwente de wet uitvoert conform de wettelijke bepalingen. Bij de waardebepaling moet de onroerende zaak worden gewaardeerd. De waarde in het economisch verkeer wordt bepaald op basis van marktgegevens. Tot de onroerende zaak behoren ook eventuele zonnepanelen. Het GBTwente heeft dus geen beleidsvrijheid om zonnepanelen niet in de waarde te betrekken. Uit de permanente marktanalyse tot nu toe is niet gebleken dat de aanwezigheid van zonnepanelen van invloed is op de verkoopwaarde. Nieuwe rechtsbescherming uitstel en kwijtschelding niet per 1 januari 2019 Tegen beschikkingen over uitstel van betaling en kwijtschelding van belastingen is op dit moment alleen administratief beroep mogelijk (ook bij gemeenten). Per 1 januari 2019 zou daarvoor bezwaar (bij invorderingsambtenaar) en beroep (bij rechter) in de plaats komen. De Invorderingswet was daarvoor al eerder aangepast; voor inwerkingtreding is alleen nog een Koninklijk Besluit nodig.
Echter, het voorstel is onderdeel van de stroomlijning van de invorderingsregelgeving voor belastingschulden en toeslagschulden door de Belastingdienst en die heeft aangegeven de datum van 1 januari 2019 niet te halen vanwege automatiseringsperikelen. De verwachting is dat de stroomlijning pas na 2021 te realiseren is. c. kostendekkendheid Met ingang van 2017 moet door gewijzigde regelgeving (Besluit Begroting en Verantwoording) meer inzicht gegeven worden in de kostendekkendheid van heffingen. De rioolheffing en de afvalstoffenheffing mogen volgens de wet maximaal kostendekkend zijn. Op grond van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post wordt dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid beoordeeld. De leges zijn ingedeeld in drie titels: • titel 1, algemene dienstverlening; • titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning; • titel 3, dienstverlening vallend onder de Europese dienstrichtlijn. Titel 1: De leges algemene dienstverlening bestaan voornamelijk uit burgerzaken en de burgerlijke stand. Veruit het grootste deel van de inkomsten bestaat uit leges voor paspoorten en rijbewijzen.
Jaarstukken 2020
54
Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het Rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Titel 2: Hieronder vallen de leges voor de omgevingsvergunningen. Titel 3: Dit betreft de leges voor Evenementenvergunningen, Prostitutievergunningen en de Drank en Horecavergunningen. Mate van kostendekking Activiteitgroep
(bedragen x € 1.000) lasten taakvelden
Overhead
Toevoeging voorziening
BTW
Totale lasten
Heffingen (Baten)
Overige Baten
Totaal Baten
Kostendekkendheid
Afvalstoffenheffing raming
1.902
30
389
0
2.321
2.017
304
2.321
100%
Afvalstoffenheffing werkelijk
2.124
30
401
0
2.555
2.031
285
2.316
91%
Rioolheffing raming
3.072
192
536
0
3.800
3.800
0
3.800
100%
Rioolheffing werkelijk
2.586
175
213
811
3.785
3.789
0
3.789
100%
Begraafrechten raming
152
0
0
0
152
11
0
11
7%
Begraafrechten werkelijk
151
0
0
0
151
18
0
18
12%
Leges algemene dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening) raming
363
216
0
0
579
179
0
179
31%
Leges algemene dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening) werkelijk
346
239
0
0
585
159
0
159
27%
Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening) raming
580
381
0
0
961
531
0
531
55%
Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening) werkelijk
1.041
813
0
0
1.854
698
0
698
38%
Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening) raming
70
46
0
0
116
8
0
8
7%
Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening) werkelijk
93
76
0
0
169
4
0
4
3%
Totaal Leges raming
6.139
865
925
0
7.929
6.546
304
6.850
86%
Totaal Leges werkelijk
6.341
1.333
614
811
9.099
6.699
285
6.984
77%
d. Woonlastenontwikkeling Onder woonlasten verstaan we onroerende zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. Onderstaand overzicht geeft de hoogte van de woonlasten in Haaksbergen voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden in 2018, 2019 en 2020 weer. De uitgangspunten komen overeen met die van Coelo. Er wordt uitgegaan van een meerpersoonshuishouden bij een woning met een gemiddelde woningwaarde op 1-1-2020 van € 235.000.
Jaarstukken 2020
55
Woonlastenontwikkeling in Haaksbergen Werkelijk 2018
Werkelijk 2019
Werkelijk 2020
Percentage stijging 2020 t.o.v. 2019
Onroerende zaakbelasting
307,13
312,49
349,71
11,9%
Rioolheffing
354,00
354,00
354,00
0,0%
Belastingsoort
Afvalstoffenheffing
159,00
162,24
194,40
19,8%
Totale woonlasten
820,13
828,73
898,11
8,4%
721,00
740,00
776,00
5,0%
13,7%
12,0%
15,7%
Landelijk gemiddelde woonlasten Percentage boven landelijk gemiddelde
Haaksbergen boven landelijk gemiddelde Uitgaande van gemiddelde waarden van woningen en van een meerpersoonshuishouden liggen de gemiddelde woonlasten in 2020 landelijk op € 776 en in Haaksbergen op € 898. Haaksbergen zit dus boven het landelijke gemiddelde. Vooral het tarief voor de rioolheffing is naar verhouding hoog. Dit is met name te wijten aan de kosten van de drukriolering in ons uitgebreide buitengebied. De gemeentelijke woonlasten voor een eigenaar/bewoner van een woning stegen in 2020 met 8,4%. Voor een huurder van een woning steeg deze met 6,2%, omdat deze geen onroerendezaakbelasting betalen. Rangorde Twentse gemeenten naar hoogte van woonlasten meerpersoonshuishoudens Gemeente
Woonlasten 2019 Woonlasten 2020
stijging in % t.o.v. 2019
Rijssen-Holten
€ 620
€ 632
1,9%
Oldenzaal
€ 662
€ 698
5,4%
Tubbergen
€ 692
€ 705
1,9%
Hengelo
€ 817
€ 729
-10,8%
Dinkelland
€ 769
€ 778
1,2%
Hof van Twente
€ 778
€ 778
0,0%
Twenterand
€ 745
€ 780
4,7%
Wierden
€ 763
€ 781
2,4%
Borne
€ 769
€ 813
5,7%
Enschede
€ 808
€ 832
3,0%
Almelo
€ 808
€ 839
3,8%
Losser
€ 817
€ 887
8,6%
Haaksbergen
€ 829
€ 898
8,4%
Hellendoorn
€ 836
€ 905
8,3%
Overijssel
€ 743
€ 766
3,1%
Nederland
€ 740
€ 776
4,9%
e. Kwijtscheldingsbeleid Huishoudens met een inkomen op minimumniveau komen in aanmerking voor kwijtschelding van de onroerende zaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Kwijtschelding wordt verleend op basis van 100% van de bijstandsnorm, waarbij een vermogenstoets plaatsvindt. Afhankelijk van de inkomens- en vermogenstoets worden de woonlasten voor deze categorie geheel of gedeeltelijk kwijtgescholden. In 2020 is in totaal voor een bedrag van € 245.000 verleend aan kwijtscheldingen (begroot € 237.000). De kwijtscheldingen worden niet verdisconteerd in de tarieven van het rioolrecht en de afvalstoffenheffing, maar vallen in de exploitatie onder het product minima.
Jaarstukken 2020
56
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen In deze paragraaf wordt beschreven hoe wij omgaan met risico’s en hoe groot het weerstandsvermogen moet zijn om eventuele financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Ook worden wijzigingen in beleid en mutaties in risico’s gerapporteerd. In deze paragraaf worden tevens vijf kengetallen opgenomen. Dit om de raad meer inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. Weerstandcapaciteit De weerstandscapaciteit geeft aan welke middelen we hebben om eventuele onverwachte grote tegenvallers op te kunnen vangen. De weerstandscapaciteit bestaat uit de reserves, het begroot resultaat van het grondbedrijf, de post onvoorzien, de structurele begrotingsruimte en de onbenutte belastingcapaciteit. Bij de beschikbare weerstandscapaciteit wordt de stille reserve niet meegenomen. Dat geldt ook voor bestemmingsreserves waar verplichtingen aan zijn verbonden. De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2020 (bedragen x €1.000) Omschrijving Vrij inzetbare Algemene reserve
2019
2020
2828
-578
28
456
Gerealiseerd resultaat
-3406
325
Resultaat grondbedrijf
0
0
-550
203
40
40
-1262
2.002
Onbenutte belastingcapaciteit (structureel)
274
218
Totaal structurele weerstandscapaciteit
-948
2.260
Totaal inc. + str. weerstandscapaciteit
-1498
2.463
Benodigde weerstandscapaciteit
4324
3.787
Ratio
-0,3
0,7
Bestemmingsreserves (zonder verplichtingen)
Totaal incidentele weerstandscapaciteit Onvoorzien Structurele exploitatieruimte
Inventarisatie van de risico’s Bij de Jaarrekening 2020 zijn alle risico’s opnieuw beoordeeld. Voor de inschaling van de kans dat een risico optreedt wordt de volgende indeling gebruikt: Kans van optreden Kleiner dan eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 5 jaar en eenmaal per 10 jaar Tussen de eenmaal per 2 jaar en eenmaal per 5 jaar Tussen de eenmaal per 1 jaar en eenmaal per 2 jaar
Jaarstukken 2020
Risico 10% 30% 50% 70%
57
Overzicht risico’s
(Bedragen in € x 1.000) WeerstandsInc/Str. vermogen
Financieel gevolg
Kans van optreden
Participatie / WSW
100
30%
30
Str.
Aantallen jeugdhulptrajecten onzeker
300
50%
150
Str.
Effecten Twents Model (Jeugd)
300
50%
150
Str.
Effecten Twents Model (Wmo)
200
50%
100
Str.
Wmo: aanbesteding hulpmiddelen
40
70%
28
Str.
Milieuverontreiniging
500
10%
50
Inc.
Grondexploitaties
960
50%
480
Inc.
Garantstellingen
740
10%
74
Inc.
Calamiteiten
400
30%
120
Inc.
Claims
400
50%
200
Inc.
Verbonden partijen
1.000
50%
500
Str.
Schadeclaim rood-voor-rood
1.700
70%
1.190
Inc.
COVID-19
200
10%
20
Inc.
Uitval applicaties in verband met Cyberaanval
850
70%
595
Str.
Risico Datalekken
200
50%
100
Str.
Omschrijving risico
6. Sociaal domein
8. Ruimtelijke ontwikkeling en wonen
Diverse programma’s
Totale benodigde weerstandscapaciteit
3.787
Participatie / Wsw (€ 30.000) Het rijksbudget dat wij voor de uitvoering van de Wsw ontvangen, neemt de komende jaren stapsgewijs af, terwijl de verplichtingen voor de uitvoering niet in hetzelfde tempo afnemen. De gemeente dient rekening te houden met de geldende CAO voor de sector en de loonkosten van Swers kunnen de komende jaren verder toenemen. Aantallen jeugdhulptrajecten onzeker (€150.000) Sinds 1 januari 2015 is de gemeente verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdzorg. Wij monitoren de instroom in jeugdzorg en het gebruik van de individuele vormen van jeugdzorg nauwlettend (zowel zorg in natura (ZIN) als persoonsgebonden budget (PGB)). Wij zijn steeds beter in staat een schatting te maken van het (jeugd)zorggebruik. Voor 2021 zijn wij in de begroting uitgegaan van een volumeontwikkeling van 3%. Dit percentage is gebaseerd op de volumeontwikkeling in de laatste jaren, maar ook rekening houdend met een afvlakking van de groei. Er blijft echter een kans op het moeten leveren van meer en/of dure zorgtrajecten dan in de begroting zijn opgenomen. Effecten Twents model Jeugd en Wmo (€150.000+€100.000) Sinds 1 januari 2019 werken wij volgens het Twents model. Een integrale doorrekening van de budgettaire effecten van het Twents model versus het oude model, dat gebruikt is in de periode 2015 – 2018, is niet mogelijk gebleken.
De verschillen tussen het oude en nieuwe model zijn daarvoor te groot. De geheel andere manier van werken heeft tot gevolg dat het niet mogelijk is om een goed, compleet en betrouwbaar was-wordt model op te stellen (op productniveau). 2019 was een overgangsjaar waarin we een beperkt beeld hebben gekregen van de effecten van het Twents model. Vanaf 2020 heeft iedere cliënt een indicatie op basis van het Twents model en bouwen wij ervaring op met dit model. 2020 is echter ook het jaar dat wij met corona werden geconfronteerd waardoor wij nog steeds geen compleet beeld hebben gekregen van de effecten van het Twents model. Concreet betekent dit dat wij op dit moment niet weten welke financiële
Jaarstukken 2020
58
impact het Twents model in 2021 voor Haaksbergen heeft. Vanwege deze onzekerheid is dit risico benoemd.
Wmo: Aanbesteding hulpmiddelen (€28.000) De overeenkomsten voor het leveren en onderhouden van Wmo-hulpmiddelen lopen af per 1 oktober 2021. Begin 2021 zijn we gestart met de voorbereidingen een Europese aanbesteding voor het selecteren van nieuwe leveranciers. De nieuwe overeenkomsten gaan in per 1 oktober 2021. Op basis van marktsignalen verwachten we dat de nieuwe prijzen voor hulpmiddelen duidelijk hoger zullen liggen dan de huidige. In 2021 is het financiële effect beperkt omdat de nieuwe prijzen gelden per 1 oktober 2021. Lagere rijksbijdrage Inkomensdeel (€0) Dit onderwerp is niet opnieuw opgenomen als risico. Hoewel de definitieve vaststelling in oktober is, ontwikkeld het bestand zich ten aanzien van het landelijke gemiddelde positief.
Milieu (€ 50.000) De gemeente loopt een financieel risico bij verspreiding van gevaarlijke stoffen op gemeentelijk grondgebied bij grootschalige calamiteiten, waarbij enige spoed noodzakelijk is. Bijv. vrijkomen asbest en andere gevaarlijke stoffen. Grondexploitaties (€ 480.000) Voor de grondexploitaties wordt een benodigde weerstandscapaciteit opgenomen van € 480.000. Een nadere onderbouwing van dit bedrag is opgenomen in de paragraaf grondbeleid.
Garantstellingen (€74.000) De gemeente Haaksbergen heeft garanties afgegeven op leningen die zijn aangetrokken door instellingen met een maatschappelijk nut zoals sportverenigingen. Er zijn een aantal zekerheden door de instellingen afgegeven, toch blijft er een financieel risico bestaan. Bij sportverenigingen wordt er vaak in samenwerken met het Waarborgfonds Sport (WFS) een garantstelling afgegeven. In het hierna opgenomen overzicht staan alle leningen vermeld waar de gemeente (deels) garant voor staat. Bij alle genoemde instellingen worden jaarlijks de jaarrekeningen beoordeeld. Er zijn momenteel geen aanwijzingen dat er bij één van de afgegeven garanties grote risico’s worden gelopen.
Jaarstukken 2020
59
Staat van gegarandeerde geldleningen (bedragen afgerond in euro’s)
Calamiteiten (€ 120.000) Diverse risico’s ten aanzien van o.a. ongevallen, natuurrampen, storm- en elektriciteitsschade, storingen en ziektes waarvoor wij niet zijn verzekerd. Claims (€ 200.000) Wij worden in sommige kwesties gedagvaard tot schadeloosstelling. Als de schadeloosstelling door de rechter toegekend wordt, komt een deel hiervan voor onze rekening. Niet alles valt onder de dekking van onze aansprakelijkheidspolis. Daarom nemen wij dit bedrag als risico op. Verbonden partijen (€ 500.000) Betreft het risico van alle verbonden partijen tezamen. In de paragraaf Verbonden partijen wordt hierover meer informatie gegeven. Schadeclaim rood-voor-rood (€ 1.190.000) In juli 2019 is bekend geworden dat de hoogte van de schadeclaim, waarover al sinds 2013 wordt geprocedeerd, €1.700.000 is. De hoger beroepsprocedure loopt nog. Het gerechtshof heeft op 15 december 2020 een tussenarrest gewezen. De gemeenteraad is hierover bij brief van 27 januari 2021 geïnformeerd. Er is nog geen sprake van een eindarrest omdat de partij die de gemeente aansprakelijk heeft gesteld, in de gelegenheid wordt gesteld bewijs te leveren en het gerechtshof nog op een aantal verweren van de gemeente moet beslissen. In die zin is nog onduidelijk wat de uiteindelijke uitkomst van de procedure zal zijn. Conform de nota risicomanagement zijn wij in staat om maximaal 70% te noteren voor risico’s.
Om deze reden hebben wij voor deze claim 70% opgenomen als maximaal mogelijk risico. COVID-19 (€ 20.000) Vanaf maart 2020 heeft het COVID-19 virus de hele wereld in zijn greep. De uitbraak van dit virus is nog dagelijks wereldnieuws. En heeft daarmee grote impact heeft op de Nederlandse maatschappij en daarmee ook op Haaksbergen en zijn inwoners. Wat de gevolgen van besmetting met dit virus zijn, werd steeds duidelijker en door de rijksoverheid is dan ook een pakket aan maatregelen afgekondigd enerzijds om verdere uitbreiding van het virus te voorkomen, anderzijds om bedrijven, instellingen en burgers te compenseren voor het verlies, waarmee men als gevolg van de maatregelen te maken kreeg. Voor een groot deel van de maatregelen geldt, dat de rijksoverheid het beleid bepaalt en vervolgens ook zelf zorgdraagt voor de uitvoering. Echter voor een ander deel van de maatregelen heeft zij bepaalt, dat deze door de gemeente moeten worden
Jaarstukken 2020
60
uitgevoerd. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen specifieke maatregelen, waarvoor geldt, dat de gemeenten als doorgeefluik fungeren. En algemene maatregelen, waarbij de rijksoverheid het aan de gemeenten overlaat hoe men deze compensatiemiddelen lokaal inzet. Haaksbergen heeft in 2020 in totaal € 1.039.033 gehad voor compensatie van de negatieve gevolgen van het virus. De gemeente Haaksbergen heeft in totaal € 577.984 ingezet. En het resterende budget (€ 451.049 wordt gestort in een Bestemmingsreserve, waarvoor instellingen en organisaties een aanvraag in kunnen dienen op basis van de Subsidieverordening Coronacompensatie. Door in de Subsidieverordening een plafond per jaar op te nemen (€ 150.000 voor 2020 en € 200.000 voor 2021 heeft Haaksbergen het risico sterk weten te beperken.
Uitval applicaties in verband met Cyberaanval (€ 595.000) Het risico op schade door een cyberaanval neemt toe. Jaarlijks brengt het Nationaal Cyber Security Centrum een ‘Cyber Security Beeld Nederland’ uit, waarin o.a. voor alle sectoren wordt aangegeven waar de risico’s zitten. Voor overheden is de laatste jaren een trend zichtbaar: Het risico op verstoring van de ICT door ‘cybervandalen en scriptkiddies’ was al hoog en neemt toe, het risico van verstoring van de ICT door beroepscriminelen is ongewijzigd hoog. Een grote verstoring van de ICT door een cyberaanval is van een andere aard dan het risico ‘uitval van ICT systemen’. Bij een Cyberaanval is sprake van ICT voorzieningen die normaliter afdoende zijn maar kortdurend en herstelbaar worden verstoord. Een dergelijke verstoring kan bijvoorbeeld bestaan uit een gijzeling van data (ransomware) of vernietiging ervan, of diefstal (en evt. publicatie) van privacygevoelige informatie. Een incident van enige omvang brengt direct hoge schade met zich mee. Deels om schade te herstellen (waarvoor dure specialisten nodig zijn) maar zeker ook vanwege de (forensische) onderzoeken die moeten worden uitgevoerd om vast te stellen wat er is gebeurd en om uit te sluiten dat de aanval voortduurt. Het bedrag van €850.000 is gebaseerd op de crisiskosten die de gemeente Hof van Twente heeft geraamd als gevolg van de hack van eind 2020.
Op dit moment zijn er onvoldoende maatregelen getroffen om er op te kunnen vertrouwen dat een cyberaanval tijdig gesignaleerd, geïsoleerd en zonder noemenswaardige verstoringen voor de continuïteit van de bedrijfsvoering verholpen kan worden. Risico Datalekken (€100.000) Een datalek kan het gevolg zijn van niet (juiste) naleven van de wetgeving. Daarnaast kan een datalek tot gevolg hebben dat de gemeente aansprakelijk wordt gesteld door betrokkenen wiens persoonsgegevens zijn gelekt. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval (in hoeverre valt de organisatie iets te verwijten, heeft de organisatie aan haar zorgplicht voldaan etc.) kan die schade enorm oplopen, bijvoorbeeld omdat er met iemands identiteit is gefraudeerd of als heel gevoelige informatie lekt. Daarnaast kan er ook schade geleden worden als gevolg van mediaaandacht. De inschatting van het risico is gebaseerd op een gematigde boete, onderzoekskosten en herstel, juridische kosten en kosten door imagoschade.
Ratio weerstandsvermogen In 2020 hebben wij een beschikbare weerstandscapaciteit van €2.463.000. Uit het totaal- overzicht van risico’s blijkt dat we een weerstandscapaciteit nodig hebben van minimaal €3.787.000. De ratio voor 2020 komt daarmee uit op 0,7. Ratio weerstandsvermogen
=
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
=
2.463 3.787
=
0,7
Binnen de overheid wordt de volgende waarderingstabel gebruikt voor het weerstandsvermogen:
Jaarstukken 2020
61
Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 – 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 – 1,4
Voldoende
D
0,8 – 1,0
Matig
E
0,6 – 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
Ons weerstandsvermogen wordt als onvoldoende geclassificeerd. De ratio bedraagt 0,7. Kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing – in aanvulling op de ratio weerstandsvermogen – een verplichte set van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Bij het beoordelen van de hoogte en de ontwikkeling van de risico’s moet gekeken worden naar de samenhang tussen de ratio’s en ontwikkeling ervan in tijd. Overzicht kengetallen Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote incl. verstrekte leningen en excl. kapitaalverstrekkingen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Kengetal structurele exploitatieruimte Kengetal lokale lasten
Realisatie Begroot Realisatie Oordeel 2019 2020 2020 102% 128% 81% Voldoende
Ontwikkeling Blijft voldoende
87%
116%
72% Voldoende
Blijft voldoende
-0,3%
-3,0%
1,3% Onvoldoende Blijft onvoldoende
8,8%
13,0%
7,8% Voldoende
Blijft voldoende
-1,3%
-2,1%
2,6% Voldoende
Is voldoende
112%
126%
116% Matig
Blijft matig
Netto schuldquote De hoogte van de schuld die een gemeente kan dragen, hangt af van de hoogte van de inkomsten. De VNG hanteert een norm van 100%. Dus wanneer de totale schuld lager is dan de jaaromzet, wordt dit als voldoende bestempeld. Tussen 100% en 130% is matig en een percentage boven 130% is onvoldoende. Onze netto schuldquote is voldoende. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Voor langlopende leningen is een bedrag van ongeveer € 6,0 miljoen doorgeleend. De doorgeleende gelden betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel. Onze netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen is voldoende. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Dit geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is op de langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder een gemeente is. Onze norm is een solvabiliteit van 20%, dit wordt ook door de VNG geadviseerd. Als de solvabiliteit kleiner is dan 15% is het onvoldoende. Onze solvabiliteit is onvoldoende. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden
Jaarstukken 2020
62
terugverdiend bij de verkoop. De norm is een ratio van maximaal 25%. Onze kengetal grondexploitatie is voldoende. Kengetal structurele exploitatieruimte Het financiële kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte in evenwicht is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is structurele tegenvallers op te vangen, dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij hanteren de norm van 0,5% van het totaal aan baten. Dit percentage sluit aan bij de norm die wordt gehanteerd voor artikel 12-gemeenten. Indien de structurele exploitatieruimte ligt tussen de 0% en 0,5%, dat bestempelt als matig. Een ratio kleiner dan 0% is onvoldoende. Onze structurele exploitatieruimte is voldoende. Lokale lasten De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in onze gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Wij hanteren de norm van maximaal 10% boven het landelijk gemiddelde. In 2020 zitten wij 16% boven het landelijke gemiddelde. Hierdoor is dit kengetal matig.
Algeheel oordeel De onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie laat een voorzichtig positieve ontwikkeling zien ten opzichte van een jaar geleden. De structurele exploitatieruimte is verbeterd naar een voldoende. De netto schuldquote en grondexploitatie zijn eveneens voldoende gebleven. De solvabiliteit blijft onvoldoende. De lokale lasten zijn matig. Als we de ratio weerstandsvermogen en de bovenstaande kengetallen in samenhang beschouwen, dan constateren we dat het algemene beeld nog niet voldoende is.
Jaarstukken 2020
63
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn door de gemeente aangekochte en/of tot stand gebrachte objecten waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. In deze paragraaf zijn de volgende kapitaalgoederen opgenomen: openbare verlichting: straatverlichting, inclusief sfeerverlichting en dergelijke; wegen: alle verharding, inclusief bruggen en dergelijke; begraafplaatsen: onderhoud van twee begraafplaatsen; openbaar groen: plantsoenen, bomen, bossen en natuurterreinen; riolering: riolen, drukriolen en gemalen; water: vijvers, duikers, brandkranen, sloten en wadi’s; speelvoorzieningen: speelplekken, trapvelden en basketbalvelden; gebouwen: in eigendom van de gemeente: theater, gemeentehuis, sporthallen en gymzaal. Achterstanden in het onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging, in het ergste geval leiden tot onveilige situaties. Het is daarom zinvol op het gebied van het onderhoud van kapitaalgoederen effectief beleid te voeren. In de tabel is te zien welke (beleids)kaders voor de diverse kapitaalgoederen zijn vastgesteld en welke kosten geraamd zijn voor onderhoud van het betreffende kapitaalgoed. Overzicht beleidsplannen Kapitaalgoed
Beleidskader
Vastgesteld
Looptijd
Openbare verlichting
Beleidsplan Openbare Verlichting 2017-2026
2016
2026
Wegen
Wegenbeheerplan 2016
2016
2019
Begraafplaatsen
Landelijk beleid
-
-
Openbaar groen
Groenvisie
2012
2021
Riolering
Gemeentelijk Rioleringsplan 2017-2020
2016
2020
Water
Waterplan
2004
2025
Speelvoorzieningen
Haaksbergen speelt verder
2009
2022
Gebouwen
Vastgoedbeleid
2010
-
Buitenkunstwerken
Kunstbeleid
2018
2021
Openbare verlichting In 2020 is het onderhoud aan de openbare verlichting op basis van meldingen binnen 4 weken afgehandeld. Op het bedrijventerrein Stepelo, de Greune, aan de Tolstraat, Wiedenbroeksingel en Buurserstraat zijn de bestaande armaturen vervangen door LED-armaturen. Uitbreidingen hebben plaatsgevonden op bedrijventerrein Stepelerveld, Boerenbondstraat, Gruttostraat, Wolterinkbree, Grashof, Poetengraadshof en Kemerij.
Wegen Het reguliere jaarlijkse onderhoud is niet conform planning uitgevoerd: de onderhoudswerkzaamheden volgens het reguliere (asfalt)onderhoudsbestek zijn niet uitgevoerd. Door de actie ‘on hold’, als onderdeel van het Herstelplan, is ervoor gekozen dit onderhoud met een jaar uit te stellen, waarbij enige kapitaalvernietiging door vervolgschade is geaccepteerd. Kleinere reparaties, zoals voegvullen, conserveren asfalt met behulp van slijtlagen, blowpatchen en plaatselijk asfaltherstel, zijn wel uitgevoerd om de kwaliteit van het wegennet op een acceptabel
Jaarstukken 2020
64
niveau te houden. Hiermee zijn kapitaalsvernietiging en mogelijke veiligheidsrisico’s beperkt gebleven. Ook zijn geplande herstraat-werkzaamheden vanwege de slechte financiële situatie uitgesteld op enkele kleinschalige locaties na. Wegmarkeringen zijn hersteld waar nodig. Grasbetonstenen aangebracht of hersteld langs gedeelten van de Kattenstaartweg, Schansweg, Kerkweg, Alsteedseweg, Marktvelderweg, Rietmolenweg, Nijverheidsstraat en Geukerdijk. Onkruidbestrijding Onkruidbestrijding op verharding is volgens het beleid met alternatieve methoden toegepast (zonder glyfosaat). In 2020 heeft Twente Milieu het afgesproken kwaliteitsniveau gehaald. Gladheidsbestrijding De winter 2019/2020 was gematigd. Daardoor bleven de kosten voor gladheidsbestrijding beperkt. Met Twente Milieu is wel een vaste kostencomponent per jaar afgesproken met daarnaast een tarief per uitgevoerde strooironde. Bruggen en viaducten Conserveren schampranden diverse betonnen bruggen. Brugleuningen hersteld. Divers klein herstel en preventief onderhoud aan bruggen en steigers uitgevoerd.
Begraafplaatsen Het reguliere onderhoud op beide begraafplaatsen is in 2018 aanbesteed. Ook het delven van graven behoort tot de opdracht. Dit bestek had een looptijd van twee jaar. Begin 2020 zou een nieuwe aanbesteding plaatsvinden, maar deze is door Covid-19 uitgesteld. Er zijn afspraken gemaakt om het bestek tegen gelijke kosten nog een jaar bij dezelfde aannemer te laten. In de loop van 2020 is besloten de uitvoerende taken voor begraafplaatsen per 1 januari 2021 onder te brengen bij Twente Milieu. Omdat wij bij dit bedrijf kunnen inbesteden, heeft er geen aanbesteding plaatsgevonden Er vond in 2020 geen actieve werving van inkomsten uit verlenging van grafrechten plaats. Alleen lopende zaken werden afgehandeld. In 2020 zijn wel graven geruimd, waarvan de rechten een jaar eerder waren opgezegd. Het betrof graven uit 1989. Door de droogte van de afgelopen jaren zijn veel bomen op het Waarveld aangetast met veel dode takken tot gevolg. Om die reden heeft er begin 2020 groot bosonderhoud plaatsgevonden.
Openbaar Groen Het reguliere onderhoud is in 2020 evenals in het voorgaande jaar op basis van gedifferentieerd beheer uitgevoerd. Door een bezuiniging heeft het groenonderhoud het afgelopen jaar op een lager niveau plaatsgevonden. In de wijken ging het standaard B-niveau terug naar een C-niveau en in het centrum nemen we nu genoegen met een B-niveau in plaats van A-niveau. Het werk is op basis van beeldbestek uitgevoerd en beoordeeld. Door de droogte van 2019 was er veel droogteschade aan plantsoenen. Begin 2020 is dit deels hersteld en werd dode beplanting (behalve bomen) vervangen. Als gevolg van het financieel herstel konden de afgestorven jonge bomen in de bebouwde kom niet worden vervangen. Uitvoeringsprogramma Groenvisie Op basis van het ‘Uitvoeringsplan Groenvisie’ heeft in 2020 verkoop van snippergroen en revitalisering van plantsoenen plaatsgevonden. Het aantal verzoeken om gemeentelijk groen te adopteren of aan te kopen was gering. Dit is enerzijds het gevolg van het ontbreken van actief beleid ten gevolge van te weinig beschikbare capaciteit. Anderzijds zijn er door Covid-19 in 2020 weinig ‘face to face’ contacten geweest. De beste resultaten worden namelijk geboekt door met betrokkenen aan tafel te gaan zitten.
Jaarstukken 2020
65
Revitalisering (verjongen) van groen is een continu proces. In 2020 werden plantsoenen aan de Mozartstraat (spoorzone), Sterkerstraat, Fazantstraat (windmolen), Herman van der Haarstraat, Den Esker, Ramakerstraat, Scholtenhagenweg en enkele plantsoenen in het centrum gerevitaliseerd. Bij de keuze van de toe te passen beplanting wordt steeds meer rekening gehouden met planten die nectar leveren voor bijen en vlinders en zo bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit. Groenadoptie In 2020 zijn tien nieuwe groenadoptiecontracten getekend. De belangstelling loopt terug. In totaal is ruim 3 hectare plantsoen geadopteerd. Inwoners willen best zelf het onderhoud doen, als het oude groen maar wordt verjongd en dat betekent dat je moet investeren. Door het financieel herstel konden we in 2020 niet aan die vraag voldoen. Bomenbeheer Het bomenbeheer is op orde gebracht. We werken voortaan volgens de principes van Strategisch Bomenbeheer. Op tijd onderhoud plegen aan bomen, zodat grote kosten worden voorkomen. Iedere boom wordt eens per 3 jaar geïnspecteerd op veiligheid en onderhoudsbehoefte, waarna de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen worden uitgevoerd. In 2020 waren de middelen hiervoor niet toereikend, omdat er een inhaalslag gemaakt moest worden en de kosten aan bomenonderhoud door de droogte van de afgelopen jaren zijn toegenomen.
Door binnen het plantsoenenbudget te schuiven, is hiervoor vanaf 2021 een oplossing gevonden. De komende jaren worden er minder plantsoen gerenoveerd. Er is bij ongeveer 1/3 van het bomenbestand op dit moment nog veel achterstallig onderhoud, waarbij de veiligheid op dit moment niet is te garanderen. Door de gevolgen van het financieel herstel konden afgestorven jonge bomen niet worden vervangen in 2020.
Riolering Regulier onderhoud is uitgevoerd. Afvalwater is ingezameld en afgevoerd. Door uitstel van de aanpak van de kruising Hengelosestraat/Raaweg is de riolering onder het kruispunt nog niet vervangen en herlegd. Een aantal projecten zijn in voorbereiding genomen. De uitvoering start waarschijnlijk in 2021. Het betreft onder andere regenwaterriolering Werfheegde, regenwaterberging Schubertstraat. Watergangen rond Kolenbranderweg, verwijderen waterkelder Waanderstraat en afwatering parkeren achter de Hibbertstraat.
Water Het onderhoud is grotendeels uitgevoerd volgens planning.
Speelvoorzieningen Door andere prioritering zijn in 2020 geen nieuwe speeltoestellen aangeschaft. Het reguliere onderhoud en inspecties hebben wel plaatsgevonden.
Gebouwen Voor het technisch onderhoud van de gemeentelijke gebouwen en installaties hebben wij een meerjarig onderhoudsplanningen opgesteld. Deze zijn, conform de nota vastgoedbeleid, gebaseerd op landelijke normen en gericht op het instandhouden van de gebouwen en de technische installaties. Voor de gebouwen die wij in eigendom willen behouden, bekijken wij jaarlijks aan de hand van de meerjarig onderhoudsplanningen, welke onderhoudswerkzaamheden daadwerkelijk moeten worden uitgevoerd en welke kosten dit met zich meebrengt. Voor gebouwen waarvoor het nog onzeker is of deze in stand blijven in de toekomst, voeren wij alleen noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden uit om het gebouw in stand te houden. Het onderhoud voor deze panden voeren wij niet uit volgens een actuele meerjarig onderhoudsplanning.
Jaarstukken 2020
66
Buitenkunstwerken Er is een overeenkomst gesloten met Stichting Beeldende Kunst voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke kunst. De stichting voert het onderhoud uit volgens het door de gemeente goedgekeurde jaarplan. Financiële aspecten De baten en lasten per kapitaalgoed staan in onderstaande tabel weergegeven. Bedragen x € 1.000
lasten Kapitaalgoed begroot werkelijk Openbare verlichting 266 279 Wegen 2914 3021 Begraafplaatsen 144 152 Openbaar groen 1240 1343 Riolering & water 2735 2783 Speelvoorzieningen 19 27 Gebouwen 433 368 Buitenkunstwerken 38 36
baten saldo begroot werkelijk -13 11 53 -107 4 5 -8 0 0 -103 0 0 -48 0 0 -8 0 0 65 0 0 2 0 0
saldo totaal saldo 42 29 1 -106 0 -8 0 -103 0 -48 0 -8 0 65 0 2
*De kapitaalgoederen riolering en water zijn samengevoegd conform de begroting
Jaarstukken 2020
67
Paragraaf Financiering Inleiding In deze paragraaf worden de kansen en risico’s rond financiering in beeld gebracht. Er wordt gebruik gemaakt van de kaders die in de financiële verordening staan, gebaseerd op de Wet Fido (Financiering decentrale overheden).
Ontwikkeling leningenportefeuille De afgelopen jaren hebben we flink afgelost op onze leningenportefeuille. Ook in 2020 is er weer afgelost op de langlopende leningen. In 2020 is het totaal aan langlopende leningen afgenomen van € 58.300.000 naar € 50.400.000; een afname van € 7.900.000. Inmiddels is ook lening nummer 197 in zijn geheel afgelost (zie onderstaand overzicht). In 2020 is onderzocht of het mogelijk was de rente van twee langlopende leningen om te zetten tegen een lager rentepercentage. Helaas bleek de te betalen boeterente bij een oversluiting dusdanig hoog te zijn, dat dit geen financiële voordelen opleverde. Overzicht leningenportefeuille
We hebben voor een bedrag van ongeveer € 5.900.000 aan leningen verstrekt. Het betreffen voornamelijk hypotheekleningen aan eigen personeel (€ 5.500.000)
Kasgeldlimiet Als de inkomsten van de gemeente (vanuit de algemene uitkering en de belastingen) niet gelijk lopen met de uitgaven, wordt er zogenaamd kort geld (kasgeldleningen) aangetrokken. Dit zijn geldleningen met een looptijd korter dan één jaar. De hoofdlijn van de financieringsstrategie van Haaksbergen is dat maximaal kortlopend wordt gefinancierd binnen de grenzen van de Wet Fido. De rente op korte schulden is momenteel ruim lager dan de rente op langlopende financiering. Door deze handelwijze worden de rentelasten van de gemeente geminimaliseerd. Met behulp van liquiditeitsprognoses monitoren we of we binnen de kasgeldlimiet blijven. De kasgeldlimiet mag twee achtereenvolgende kwartalen worden overschreden. In het daaropvolgende kwartaal moet de gemeente weer binnen de limiet uitkomen. Dit betekent dat dan kortlopende leningen moeten worden omgezet naar langlopende leningen. In de Wet Fido is bepaald dat de gemeente gemiddeld maximaal 8,5% van het begrotingstotaal van de lasten aan kortlopende schulden mag hebben. Dit komt voor 2020 neer op een kasgeldlimiet van € 4.858.000. In 2020 zijn we binnen de grenzen van de kasgeldlimiet gebleven.
Renterisiconorm Vanuit de Wet Fido moeten we rapporteren over de renterisiconorm. Deze norm geeft een kader voor de spreiding van de looptijden in de leningenportefeuille. Volgens de renterisiconorm mag in
Jaarstukken 2020
68
elk jaar maximaal 20% van het begrotingstotaal van de lasten geherfinancierd worden. Op die manier worden de renterisico’s op de vaste schulden over de jaren gespreid. Uit onderstaand overzicht blijkt dat wij in 2020 binnen de renterisiconorm zijn gebleven. Renterisiconorm
(bedragen x € 1.000)
Berekening renterisiconorm
2020
1. Begrotingstotaal
57.156
2. Vastgesteld percentage
20%
3. Renterisiconorm (1 x 2)
11.431
4. Herfinanciering bestaande leningen
0
5. Ruimte onder renterisiconorm (3.-4.)
11.431
Schatkistbankieren Gemeenten zijn via het schatkistbankieren verplicht liquiditeitsoverschotten bij het Rijk te stallen. De drempel voor het schatkistbankieren is vastgesteld op gemiddeld 0,75% van het jaarlijkse begrotingstotaal. Dit komt voor ons in 2020 neer op € 428.000. Onze huisbankier roomt voor ons dagelijks automatisch het rekeningsaldo boven de € 0,00 af naar de schatkistrekening. Op deze wijze voldoen we gemiddeld altijd aan de norm, ook bij eenmalige grote fluctuaties als er bijvoorbeeld op een dag na de afroming een grote ontvangst of uitgave plaatsvindt. Per 31 december 2020 bedraagt het saldo op de schatkistrekening € 9.136.000. Met dit saldo wordt in 2021 een langlopende lening afgelost. Renteschema Om inzicht te hebben in de renteberekening en de bepaling van het omslagpercentage is onderstaand renteschema opgenomen. Dit is overeenkomstig de BBV-regels. Renteschema (bedragen *€ 1.000) a
De externe rentelasten over de korte en lange financiering
1.657
b
De externe rentebaten
-115
Totaal door te rekenen externe rente c
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
1.542 -179 0
Per saldo
-179
Saldo door te rekenen externe rente
1.363
d1 Rente over eigen vermogen
0
Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante d2 waarde)
0
Per saldo
0
De aan taakvelden toe te rekenen rente
1.363
e
Werkelijk aan taakvelden toegerekende rente
1.475
f
Renteresultaat op het taakveld treasury
112
Als we de ‘aan taakvelden toe te rekenen rente’ uit bovenstaand overzicht delen door het totaal aan investeringen per 1 januari 2020 dan komen we op een omslagpercentage van 2,77%. € 1.363.000 ----------------- x 100% = 2,77% € 49.243.000
Jaarstukken 2020
69
In de begroting is gerekend met een omslagpercentage van 2,44%. Het werkelijke omslagpercentage mag volgens de BBV-regels maximaal 25% afwijken van het begrote omslagpercentage. Hier voldoen we aan, aangezien de afwijking 13,5% bedraagt. Haaksbergen heeft, overeenkomstig de BBV-regels, geen renteresultaat begroot. De renteinkomsten en –uitgaven zijn dus budgettair aan elkaar gelijk. De grondexploitatie wordt ook met dit omslagpercentage belast. De achterliggende gedachte is dat het onder de huidige economische omstandigheden niet verantwoord wordt geacht om de ‘algemene dienst’ te bevoordelen of benadelen door het doorbelasten van een afwijkend rentepercentage aan de grondexploitatie. Dit is in lijn met de aangescherpte voorschriften in het kader van de vernieuwing van het BBV.
Risicobeheer Onder financiële risico’s worden rente-, krediet-, liquiditeiten- en koersrisico’s verstaan. Een belangrijke eis uit de Wet Fido is dat de uitvoering van de treasuryfunctie uitsluitend de publieke taak dient en dat het beheer prudent (verstandig) dient te zijn. Om de risico’s te beperken, hanteren we de volgende uitgangspunten: • wij bezitten aandelenpakketten uitsluitend in het kader van de publieke taak; • er wordt zeer terughoudend omgegaan met het verstrekken van leningen. Er is een lening verstrekt aan de Stichting Groot Scholtenhagen; • sinds 2009 is het verstrekken van geldleningen aan gemeentepersoneel niet meer toegestaan. De portefeuille met personeelshypotheken wordt daardoor steeds kleiner; • met garanties wordt terughoudend omgegaan. Alleen instellingen met een maatschappelijk nut kunnen in aanmerking komen voor een garantstelling. Vaak zijn dit sportverenigingen die een grote investering doen in een sportveld of gebouw. De risico’s die hieruit voortvloeien, zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen; • wij nemen een achtervangpositie in bij het Wsw voor verstrekte leningen aan corporaties. De risico’s hiervan zijn geschat op nihil, aangezien er momenteel geen aanwijzingen zijn dat het Wsw niet aan haar garantieverplichtingen kan voldoen; • wij maken geen gebruik van derivaten.
Aandelen van de gemeente Haaksbergen Haaksbergen heeft van een aantal nutsbedrijven aandelen in bezit. Deze zijn uit hoofde van de publieke taak aangetrokken. De aandelen zijn tegen de aankoopprijs gewaardeerd in overeenstemming met de BBV. De geschatte marktwaarde is het totale eigen vermogen van een bedrijf / het totaal aantal uitstaande aandelen x het aantal aandelen dat de gemeente Haaksbergen bezit. Aankoopwaarde en de geschatte marktwaarde van onze aandelen (bedragen in €) Geschatte marktwaarde Kapitaalgoed Aankoopwaarde 01-01-2020 Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) 81.585 1.900.000 Twence Holding BV Openbaar Lichaam Crematoria Twente
0
4.600.000
0
300.000
2.665
650.000
Twente Milieu NV
561.000
561.000
Totaal
645.250
8.011.000
Enexis NV
Jaarstukken 2020
70
Paragraaf Bedrijfsvoering Organisatie Er is in 2020 een start gemaakt met de doorontwikkeling van de organisatie naar een toekomstbestendige gemeente. De ‘kapstok’ voor de doorontwikkeling van onze organisatie is het meerjarig verbeterprogramma ‘Haaksbergen ster(ker) in ontwikkeling’. Op 27 mei 2020 is door de raad het meerjarig programma unaniem vastgesteld. Een programma waarin uitvoering wordt gegeven aan drie ontwikkelsporen: 1. financiën en risicobeheersing op orde; 2. effectief samenspel; 3. stabiele en veerkrachtige organisatie. Onderdeel van het derde ontwikkelspoor zijn de businesscase bedrijfsvoering en het basis op orde brengen van de ambtelijke organisatie in Haaksbergen. De businesscase bedrijfsvoering is voortvarend opgepakt en met de gemeente Hengelo is eind 2020 veel contact geweest over onze vraag over de versterking van onze bedrijfsvoering en hoe de gemeente Hengelo hierin een passend aanbod kan doen. Dit krijgt in 2021 verder vorm. Voor de nieuwe (achterblijvende) organisatie zijn inrichtingsprincipes geformuleerd die naar verwachting in de loop van 2021 de basis vormen voor een nieuwe, robuuste ambtelijke organisatie. Meer over het verbeterprogramma en de stand van zaken van de verschillende programmaonderdelen (ontwikkelsporen) leest u in het programma Bestuur.
Personeel Om de doelstelling ten aanzien van personeel te realiseren zijn breed inzetbare, flexibele medewerkers steeds belangrijker. Flexibilisering, kwaliteit, vitaliteit, duurzame inzetbaarheid en talentontwikkeling spelen daarbij een centrale rol. Dit vraagt veel van onze medewerkers en daar hoort een positief werkklimaat bij. Doelen Positief werkklimaat. Juiste medewerker op de juiste plek. Werkplezier voor medewerkers. Prestaties Personeelsbeleid Op 1 januari 2020 trad de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) in werking en sindsdien valt gemeentepersoneel niet meer onder de CAR-UWO maar onder de Cao Gemeenten. Naar aanleiding van de Wnra is het personeelshandboek technisch aangepast. Bovenformativiteit We hebben een aantal medewerkers die niet langer een formatieplek bezetten, maar nog wel op de loonlijst van de gemeente staan (als loonbetalingsverplichting). Er is samen gewerkt aan oplossingen en daardoor is er een ruime halvering van het aantal bovenformatieve medewerkers in 2020 gerealiseerd. Er resteren nu nog 2 bovenformatieve medewerkers. Digitalisering De personeels- en salarisadministratie is in 2020 verder gedigitaliseerd. Gerealiseerd zijn: het digitaal invoeren van verzuim, digitaal declareren, het inzien van persoonsgegeven, de digitale
Jaarstukken 2020
71
salarisstrook en het digitaal aanvragen van verzoeken in het kader van de Wet arbeid en zorg (WAZO). Inhuur Eind 2020 is een eenduidig vastgelegd proces voor externe inhuur opgesteld, waardoor het inhuurproces nu voldoet aan de eisen van rechtmatigheid. De kosten voor inhuur zijn nu beter inzichtelijk, wat sturing op deze kosten beter mogelijk maakt. Hoewel in 2020 verschillende pogingen zijn gedaan de inhuur terug te brengen door vacatures open te stellen, blijken sommige vacatures lastig in te vullen. Niettemin zijn we hierin in een aantal gevallen geslaagd. Functieomschrijving en –waardering In 2020 is de voorbereiding van de methode (HR21) voor het beschrijven, waarderen en indelen afgerond. In 2021 wordt uitvoering gegeven aan de verdere uitrol en implementatie hiervan. Thuiswerken Als gevolg van de Covid-19 crisis werken medewerkers van de gemeente Haaksbergen zoveel mogelijk thuis. Dit heeft de nodige impact. We hebben in samenwerking met het A&O fonds en de Hogeschool Amsterdam een quickscan binnen onze organisatie uitgezet om de thuiswerkbeleving van medewerkers tijdens de Covid-19 crisis in kaart te brengen. Naar aanleiding van de adviezen uit het onderzoek hebben we diverse acties uitgezet, denk hierbij aan tips voor inrichting thuiswerkplek, trainingen op fysieke en mentale aspecten. Vitaliteit De gemeente Haaksbergen heeft vitaliteit hoog op de agenda staan.
Het 'eigen regie' model is één van de instrumenten die hiervoor ingezet wordt. Dit model kan helpen medewerkers bewust te laten worden van zijn/haar eigen rol/verantwoordelijkheid in vitaliteit. Medewerkers die competent, gezond, gemotiveerd zijn, plezier hebben in hun werk en gecommitteerd zijn aan de koers van hun organisatie, leveren betere prestaties en kunnen het werk ook op langere termijn goed volhouden. De organisatie biedt daarvoor de randvoorwaarden, maar het is de verantwoordelijkheid van het management en de medewerker ermee aan de slag te gaan. In het eerste kwartaal van 2020 was er een verzuim van 7,71%. Door de inzet en de doorontwikkeling van het ‘eigen regiemodel’ is in de loop van 2020 meer grip gekomen op verzuim en daalt het verzuimcijfer. Ontwikkeling verzuim Verzuimpercentage 2019
6,5%
2020
5,69%
Opzet formatie
Formatie
FTE
Stand per 01-01-2020
121,7
Stand per 31-12-2020
128,6
Medio 2020 heeft u de formatie uitgebreid en als raad budget beschikbaar gesteld voor het invullen van functies op kritische knelpunten. Personeelskosten De personeelskosten vormen een wezenlijk deel van onze begroting. Met het versterken van de grip op onze financiën zijn we ook meer in control gekomen voor wat betreft de personeelskosten. We hebben alle personele budgetten in één overzicht (onder de werktitel ‘het vierkant van de personele kosten’) geplaatst. Dit vierkant bestaat uit loonkosten eigen personeel,