BD 017 - Jaarrekening 2025 + addendum incl. controleverklaring (getekend RSM) (B.26.03072)
Tekst van het document
Binnen de gemeente wordt per huishouden het aantal aanbiedingen geregistreerd van de restafvalcontainer. Hoe meer aanbiedingen / ledigingen van de restafvalcontainer, hoe hoger het variabele deel van de afvalstoffenheffing is. Omgekeerd levert betere afvalscheiding en het aanbieden van minder restafval een lagere variabele afvalstoffenheffing op. Verder is sprake van een vast tarief voor een eenpersoonshuishouden van € 209,75, meerpersoonshuishouden € 291,95 | en recreatiewoning of 2e woning € 313,05. Het tarief voor een restcontainer 140 liter per lediging bedraagt € 10,25 en voor een citybin € 3,10 | per lediging voor wat betreft de afvalstoffenheffing. Het variabele deel voor het reinigingsrecht betreft € 12,60 (140 liter) en het vaste tarief € 313,05. Op de volgende pagina is het geheel nader toegelicht waarbij een splitsing is aangebracht tussen de afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht. 85 86 Afvalstoffenheffing Omschrijving Totaal Opbrengst 2025 € 1.801.950 Vermindering etc. -€ 38.549 Nog te ontvangen (Diftar) € 430.000 Opbrengst na vermindering etc. € 2.193.401 Opbrengst oude jaren -€ 7.579 Geraamde opbrengst begroting 2025 € 2.190.739 Realisatie/Begroting 100,1% Resultaat (positief) € 2.662 Het resultaat is € 2.662 positief en dat komt door een klein toename van het aantal ledigingen voor wat betreft afvalstoffenheffing.
Uiteindelijk is slechts sprake van een afwijking van 0,1% op realisatieniveau indien een vergelijk wordt gemaakt met hetgeen is begroot. Verder is rekening gehouden met een nog te ontvangen bedrag van € 430.000,- voor het deel Diftar. Reinigingsrecht Omschrijving Totaal Opbrengst 2025 € 21.209 Vermindering etc. -€ 861 Opbrengst na vermindering etc. € 20.348 Opbrengst oude jaren € 4.702 Geraamde opbrengst begroting 2025 € 25.712 Realisatie/Begroting 79,1% Resultaat (negatief) -€ 5.364 Voor het deel reinigingsrechten is sprake van een negatief resultaat van € 5.364 en dit wordt met name ‘veroorzaakt’ doordat de ledigingen voor wat betreft afval begrotingstechnisch zijn verantwoord onder de noemer afvalstoffenheffing. Dit is dan ook een aandachtspunt voor de aankomende begroting. In de begroting van 2025 is rekening gehouden met een dekkingsgraad van 98,54%. In werkelijkheid is een dekkingsgraad van 106,26% van toepassing. Indien ook rekening wordt gehouden met een dotatie van € 131.588 aan de voorziening komt de kostendekkendheid uit op 100%. Cijfermatig is het geheel in tabelvorm hieronder nader uitgewerkt. In de tabel op de volgende pagina zijn de totale kosten en opbrengsten weergegeven van het totale product afval inclusief de kostendekkendheidsberekening.
Specificatie | Begroting | Realisatie 2025 2025 Salariskosten + | € 45.000 | € 51.810 overhead Rente | € 416 | € 416 Zwerfafval | € 17.500 | € 17.589 Uitbestede | € 36.000 | € 38.262 werkzaamheden Extracomptabele | € 341.178 | € 330.742 bijtelling BTW Gemeenschappelijke | € 1.809.224 | € 1.661.946 regeling Kosten reinigingsheffing | € 2.249.318 | € 2.100.765 (totaal) Opbrengsten | € 2.216.451 | € 2.232.353 reinigingsheffingen Totaal | 98,54% | 106,26% Kwijtschelding afvalstoffenheffing Met ingang van 1 januari 2019 is de "Regeling kwijtschelding afvalstoffenheffing " van toepassing. Op grond van deze regeling kan onder bepaalde voorwaarden kwijtschelding worden verleend voor de afvalstoffenheffing. Voor de overige heffingen in de gemeente Gulpen-Wittem zijn geen regelingen voor kwijtschelding. De kwijtschelding van de afvalstoffenheffing is van toepassing op het vaste en het variabele deel van de gemeentelijke belasting zoals genoemd in de tarieventabel behorende bij de “Verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Gulpen-Wittem 2025 | ”. De uitvoering van de heffing, invordering en de kwijtschelding afvalstoffenheffing is eveneens ondergebracht bij BsGW.
Voor de begroting en de jaarrekening wordt uitgegaan van gegevens van BsGW; aangezien nog niet alle verzoeken tot kwijtschelding door BsGW zijn afgehandeld, kan het daadwerkelijke bedrag van de kwijtscheldingen (ook over de voorgaande jaren) nog toenemen. Het geheel verloopt middels een eerder gevormde voorziening. Per belastingjaar zijn de gegevens in tabelvorm opgenomen: Bedrag kwijtschelding Binnen de gemeente kan voor het vast recht en voor een deel van de ledigingen onder voorwaarden kwijtschelding verleend. Hieronder is het verloop per belastingjaar nader uitgesplitst: Belastingjaar | Realisatie 2025 | € 31.480 2024 | € 35.827 2023 | € 39.142 2022 | € 32.667 2021 | € 37.428 Verder is de stand van de voorziening per start en einde van het boekjaar 2025 | uitgewerkt: Voorziening | Stand 1-1-2025 | Mutatie | Stand 31-12-2025 kwijtschelding | € 68.993 | €- 3.109 | € 65.885 87 Oninbaar In de loop van het belastingjaar kan blijken dat bepaalde aanslagen niet meer te innen zijn. Dit kan uiteraard ook betrekking hebben op oude belastingaanslagen die betrekking hebben op oude belastingjaren (2021-2025 | ). Daarom is een voorziening getroffen. Voor de jaarrekening wordt uitgegaan van gegevens van BsGW, maar tegelijkertijd betreft het een momentopname. Per belastingjaar zijn de gegevens hieronder opgenomen.
Bedrag oninbaar Belastingjaar | Realisatie 2025 | € 4.685 2024 | € 18.936 2023 | € 11.218 2022 | € 9.503 2021 | € 14.554 Verder is de stand van de voorziening per start en einde van het boekjaar 2025 | uitgewerkt: Voorziening oninbaar | Stand 1-1-2025 | Mutatie | Stand 31-12-2025 € 113.357 | € 13.301 | € 126.658 7 Lijkbezorgingsrechten Op basis van de “Verordening Lijkbezorgingsrechten Gulpen-Wittem 2025” | worden rechten geheven voor het gebruik van de Algemene Begraafplaats Gulpen en over de door de gemeente verleende diensten in verband met de begraafplaats. De rechten worden geheven van degene op wiens aanvraag dan wel ten behoeve van wie de dienst wordt verricht of van degene die van de diensten gebruik maakt. Het verschil tussen realisatie en hetgeen op begrotingsbasis was geraamd qua baten heeft tot gevolg dat sprake is van een positief resultaat van € 2.278. Omschrijving | Totaal Opbrengst 2025 | € 17.278 Vermindering etc. | € 0 Opbrengst na | € 17.278 vermindering etc. Opbrengst oude jaren | € 686 Geraamde opbrengst | € 15.000 begroting 2025 Realisatie/Begroting | 115,2% Resultaat (positief) | € 2.278 Hieronder zijn de resultaten per 2025 | uitgewerkt waarbij op begrotingsbasis de kostendekkendheid was vastgesteld onder de 50%.
Het verschil met de realisatie wordt met name ‘veroorzaakt’ door de hogere baten in relatie tot hetgeen was begroot, de lagere integrale lasten en de lagere toebedeling qua overhead. 88 89 Voor het overige zijn geen bijzonderheden van toepassing. Cijfermatig kan het geheel als volgt worden uitgesplitst: Kostendekking lijkbezorging 2025 Realisatie Lasten taakveld 7.5, inclusief (omslag)rente € 22.945 Baten taakveld 7.5 € 17.964 Netto kosten taakveld € 4.981 Toe te rekenen baten € 17.278 Toe te rekenen lasten € 22.945 Overhead € 3.739 Totaal lasten € 26.684 Totaal baten heffing € 17.278 Kostendekkendheid 65% 8 Marktgelden Onder de naam “marktgelden” wordt een recht geheven voor het innemen van een standplaats op het daartoe aangewezen marktterrein gedurende de voor de markt bestemde tijd. Het marktgeld wordt geheven van degene die de plaats op het marktterrein inneemt voor het plaatsen, uitstallen of verkopen van goederen en voorwerpen. Eén en ander conform de van toepassing zijnde marktgeldenverordening per 2025. Voor wat betreft marktgelden is sprake van een beperkt positief resultaat van € 492,- en dit komt door een wat betere bezetting van de wekelijkse markten dan vooraf ingeschat. Omschrijving Totaal Opbrengst 2025 € 8.237 Vermindering etc. -€ 45 Opbrengst na vermindering etc.
€ 8.192 Geraamde opbrengst begroting 2025 € 7.700 Realisatie/Begroting 106,4% Resultaat (positief) € 492 Hieronder zijn de resultaten per 2025 uitgewerkt waarbij op begrotingsbasis de kostendekkendheid was vastgesteld op 16%. Het verschil met de realisatie wordt met name ‘veroorzaakt’ doordat iets meer lasten van toepassing zijn dan voorheen begroot. Kostendekking marktgelden 2025 Realisatie Lasten behorende bij taakveld 3.3 betrekking hebbende op marktgelden € 52.155 Baten taakveld 3.3 € 8.237 Netto kosten taakveld € 43.918 Overhead € 25.059 Toe te rekenen baten € 8.192 Toe te rekenen lasten € 40.186 Totale lasten € 65.245 Totaal baten heffing € 8.192 Kostendekkendheid 13% 9 Leges Onder de naam ”Leges” worden een aantal verschillende rechten geheven voor door of vanwege het gemeentebestuur verstrekte diensten. In het onderstaande overzicht zijn de leges opgenomen op basis van de tarieventabel 2025 | . De begrote kostendekkendheid was in totaliteit 61% (€ 779.642, | - | / € 1.276.367,- ). Op realisatiebasis komt de kostendekkendheid integraal uit op 70% ( € | 731.598, | - | / € 1.039.803, | -). De kostendekkendheid voor hoofdstuk 2 Omgevingswet was verder begroot op 51% en komt uiteindelijk uit | op 55%. Dit wordt met name ‘veroorzaakt’ door een extra | ‘grote’ aanvraag | qua bouwsom.
Hieronder is het geheel nader uitgesplitst: 90 Recapitulatie jaarrekening leges 2025 Onderdeel | Personeelslasten Overhead Overige lasten Totale lasten | Baten | Kosten- dekkendheid Totaal | € | 466.188 | € 415.013 | € | 158.602 | € | 1.039.803 | € 731.598 | 70% Hoofdstuk 1 | Algemene | € | 82.934 | € | 74.418 | € | 158.602 | € | 315.954 | € 331.264 | 105% dienstverlening Paragraaf 1.1 | Burgerlijke stand | 8.314€ | 7.460€ | 8.117€ | 23.891€ | 28.088€ | 118% Reisdocumenten en Paragraaf 1.2 | Nederlandse | € | 37.21441.472€ | 107.702€ | 186.388€ | 196.582€ | 105% identiteitskaart Paragraaf 1.3 | Rijbewijzen | 14.542€ | 13.049€ | 22.477€ | 50.068€ | 57.023€ | 114% Verstrekkingen in het Paragraaf 1.4 | kader van de | € | 3.7134.138€ | 977€ | 8.828€ | 7.459€ | 84% basisregistratie persoonsgegevens Paragraaf 1.5 | Gereserveerd: Bestuursstukken Paragraaf 1.6 | Vastgoedinformatie Paragraaf 1.7 | Overige publiekszaken | 6.261€ | 5.618€ | 15.888€ | 27.767€ | 20.181€ | 73% Paragraaf 1.8 | Gemeentearchief Paragraaf 1.9 | Bijzondere wetten | 8.206€ | 7.363€ | 3.442€ | 19.010€ | 21.931€ | 115% Paragraaf 1.10 | Diversen Dienstverlening en Hoofdstuk 2 | besluiten in het | € | 379.498 | € 337.332 | € | - | € | 716.830 | € 397.701 | 55% kader van de omgevingswet Paragraaf 2.1 | Algemene bepalingen Paragraaf 2.2 | Voorfase | 44.354€ | 39.426€ | -€ | 83.780€ | 14.040€ | 17% Activiteiten met
Paragraaf 2.3 | betrekking tot | € | 219.536246.978€ | -€ | 466.514€ | 507.469€ | 109% bouwwerken Activiteiten met Paragraaf 2.4 | betrekking tot | € | 3.9864.485€ | -€ | 8.471€ | 3.432€ | 41% cultureel erfgoed en werelderfgoed Paragraaf 2.5 | Milieubelastende activiteiten Paragraaf 2.6 | Lozingsactiviteiten Paragraaf 2.7 | Aanlegactiviteiten | 10.349€ | 9.199€ | -€ | 19.549€ | 13.916€ | 71% Paragraaf 2.8 | Overige activiteiten | 24.395€ | 21.684€ | -€ | 46.079€ | 6.864€ | 15% Paragraaf 2.9 | Maatwerkvoorschriften Paragraaf 2.10 | Gelijkwaardigheid Paragraaf 2.11 | Overige tarieven | 39.672€ | 35.264€ | -€ | 74.936€ | 6.895€ | 9% Paragraaf 2.12 | Modaliteiten | 8.969€ | 7.973€ | -€ | 16.942€ | 14.606€ | 86% Paragraaf 2.13 | Vermindering | -€ | -€ | -€ | -€ | -€ Paragraaf 2.14 | Teruggaaf | 296€ | 263€ | -€ | 559€ | -169.521€ Dienstverlening vallend onder de Hoofdstuk 3 | dienstenrichtlijn en | € | 3.756 | € | 3.264 | € | - | € | 7.020 | € | 2.634 | 38% niet vallend onder hoofdstuk 2 Paragraaf 3.1 | Horeca | 3.605€ | 3.132€ | -€ | 6.737€ | 1.912€ | 28% Paragraaf 3.2 | Seksbedrijven Paragraaf 3.3 | Winkeltijdenwet Gereserveerd: Paragraaf 3.4 | Organiseren evenement of markt Paragraaf 3.5 | Standplaatsen | 151€ | 131€ | -€ | 283€ | 197€ | 70% Gereserveerd: Paragraaf 3.6 | Huisvestigingswet 2014 Paragraaf 3.7 | In dit hoofdstuk niet | € | --€ | -€ | -€ | 525€ benoemd besluit 91 10
Onbenutte belastingcapaciteit De belastingcapaciteit, waarmee in het Gemeentefonds rekening wordt gehouden, wordt voor iedere gemeente met dezelfde tarieven berekend. Deze tarieven worden de rekentarieven genoemd en zijn gebaseerd op landelijke gemiddelden. Voor de berekening van de belastingcapaciteit wordt de gemeentelijke lastendruk, zijnde het totaal van de onroerende-zaakbelastingen, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing van een gemiddelde woning in 2025 in Gulpen-Wittem, vergeleken met de landelijke | gemiddelde woonlasten van een jaar eerder: in onze gemeente was de gemiddelde woning-waarde in 2025 € 352.486; bij het geldende OZB | -tarief van 0,1230 % hoort OZB ad € 433,56,-, daarbij opgeteld de tarieven voor de afvalstoffenheffing (€ 405,-) en de rioolheffing (€ 314,-), komt dit op een lastendruk afgerond ad € 1.053, -. Wanneer de landelijk gemiddelde tarieven (totaal € 1.053,-worden afgezet tegen de tarieven van onze gemeente in 2025 (afgerond € 1.153,-) bezien vanuit de Coelo gegevens per 2025 dan is de belastingdruk in onze gemeente 109% Afgezet tegen het tarief, zoals dat geldt voor ‘artikel 12’-gemeenten* | 1, zijnde minimaal 0,1595% als tarief en voor de gemeente berekende tarief van 0,1547% op basis van de realisatiecijfers 2025 (kwartaalrapportage BsGW) is sprake van een onbenutte belastingcapaciteit van € 142.311,-. Totale som | art.
12 norm | norm | Toelatingsnorm | gemeentelijke | onbenutte waarde WOZ | opbrengst | gemeente | opbrengst | belastingcap. € 2.936.295.043 | 0,1595% | € 4.683.391 | 0,1547% | € 4.541.080 | € 142.311 1 Belastingcapaciteit: Het kengetal belastingcapaciteit geeft weer hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde van alle gemeenten. Gemeenten die in ernstige financiële problemen verkeren kunnen op grond van artikel 12 van de ‘Financiële verhoudingswet’ een aanvullende uitkering aanvragen. Dit kan als de algemene middelen van de gemeente aanmerkelijk en structureel tekort schieten om in de noodzakelijke behoeften te voorzien. terwijl de eigen inkomsten zich op een redelijk peil bevinden.) | 92 93 1.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing weerspiegelt halfjaarlijks in welke mate het vermogen van de gemeente Gulpen-Wittem toereikend is om in de toekomst mogelijke financiële tegenvallers op te vangen zonder dat het gemeentelijk beleid daarvoor noodzakelijkerwijs aangepast moet worden. Door de financiële risico’s te beheersen en het weerstandsvermogen hierop af te stemmen, wordt normaliter voorkomen dat de gemeente door elke nieuwe financiële tegenvaller gedwongen wordt tot het nemen van subst antiële bezuinigingsmaatregelen.
Om het weerstandsvermogen zorgvuldig te kunnen beoordelen, is het noodzakelijk om de aanwezige gemeentelijke weerstandscapaciteit volledig in samenhang te analyseren met zowel de omvang van de gemeentelijke risico’s alsook de achtergrond van de gemeentelijke risico’s. Het kader voor een gemeentelijk beleid Het kader voor een gemeentelijk beleid voor het weerstandsvermogen en de risicobeheersing wordt door het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) gevormd. Het Besluit Begroting en Verantwoording schrijft voor dat de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten in afzonderlijke paragrafen worden vastgelegd, waaronder het weerstandsvermogen (art. 9. en art. 26. BBV). Het Besluit Begroting en Verantwoording definieert het weerstandsvermogen als volgt: Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: • de weerstandscapaciteit: dit zijn de middelen en mogelijkheden, waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet-begrote kosten te dekken; • alle risico's, waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die voor de gemeente van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie (art 11 BBV). Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording bevat de paragraaf weerstandsvermogen minimaal: • een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; • een inventarisatie van de risico's; • het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's.
Een praktische toelichting voor de toepassing van dit wettelijk kader door de gemeente Gulpen-Wittem heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) beschikbaar gesteld in de vorm van de Handreiking duale begroting. Deze handreiking laat zien hoe de gemeentelijke begroting en de daaropvolgende jaarrekening goed op de rolverdeling tussen raad en college in het duale tijdperk zouden moeten kunnen aansluiten. Dit geldt eveneens voor de kaderstelling en de uitvoering met betrekking tot het weerstandsvermogen in het duale tijdperk. Door het aanwenden van de twee onderstaande methoden kan een gemeente invulling geven aan zowel de kaderstelling alsook de uitvoering van het weerstandsvermogen: Methode 1. De paragraaf weerstandsvermogen bevat zowel de beleidsmatige kaderstelling alsook de uitvoering ervan. Methode 2. Een aparte nota voor de beleidsmatige kaderstelling en in de paragraaf weerstandsvermogen de planning en verantwoording van de uitvoering, de voortgang en een beoordeling van de actualiteit van het beleidsmatige kader. De gemeente Gulpen-Wittem maakt structureel gebruik van bovenstaand genoemde methode 2. Beschikbare weerstandscapaciteit De (beschikbare) weerstandscapaciteit is de verzamelnaam voor de beschikbare bronnen waaruit de niet-voorziene financiële tegenvallers bekostigd kunnen worden.
Het gaat hierbij om de financiële buffers die vrijgemaakt kunnen worden in het eigen vermogen respectievelijk de gemeentelijke exploitatie om kosten, die zowel zonder enige financiële dekking alsook onverwacht én substantieel zijn, 94 te dekken zonder dat dit gevolgen heeft voor zowel het bestaande beleid alsook de uitvoering van de huidige taken door de gemeente Gulpen-Wittem. De functie van weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan op 2 manieren worden ingezet: 1. De weerstandscapaciteit wordt gebruikt om structurele tegenvallers met meerjarige effecten af te dekken. 2. De weerstandscapaciteit wordt gebruikt om incidentele tegenvallers met uitsluitend effecten voor het lopende jaar af te dekken. Primair wordt de weerstandscapaciteit gerelateerd aan financiële risico’s die zich in het desbetreffend lopende jaar kunnen voordoen. De meerjarige effecten van structurele tegenvallers worden betrokken in de politieke besluitvorming bij de eerstvolgende behandeling van de gemeentelijke begroting. Incidentele versus structurele weerstandscapaciteit Ten behoeve van het inzicht in het duurzame karakter van het vermogen teneinde financiële tegenvallers te kunnen opvangen, wordt expliciet onderscheid gemaakt in incidentele weerstandscapaciteit en structurele weerstandscapaciteit.
De incidentele weerstand scapaciteit is het vermogen om calamiteiten eenmalig op te kunnen vangen zonder dat dit invloed heeft op de voortzetting van de gemeentelijke taken. Kort samengevat zijn dit de direct beschikbare en zodoende onmiddellijk aan te wenden middelen voor financiële tegenvallers. De structurele weerstandscapaciteit betreft de financiële middelen die structureel ingezet kunnen worden om financiële tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen zonder dat dit bij de gemeente Gulpen-Wittem ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. De componenten van weerstandscapaciteit De gemeente Gulpen-Wittem hanteert, zoals in gemeenteland alom gebruikelijk is, als onderdeel van de beschikbare structurele en incidentele weerstandscapaciteit de volgende componenten: Structurele weerstandscapaciteit: • onbenutte belastingcapaciteit; • onvoorzien; • resultaat na bestemming. Incidentele weerstandscapaciteit: • vrij aanwendbare deel van de algemene reserve; • stille reserves. Stille reserves behoren over het algemeen tot de weerstandscapaciteit, voornamelijk wanneer sprake is van verhandelbare activa. Bij een verkoop van activa (bijvoorbeeld gemeentelijke gebouwen) is doorgaans sprake van een verschil tussen de boekwaarde en de marktwaarde (de verkoopprijs), te weten een zogenaamde boekwinst of -verlies. De positieve nog niet gerealiseerde c.q.
ongerealiseerde verschillen tussen de huidige boekwaarden en de actuele marktwaarden vormen de zogenaamde stille reserves die uiteindelijk bij een verkoop definitief tot uitdrukking gaan komen. Er zijn verschillende elementen bepalend voor de aanwezigheid respectievelijk de hoogte van stille reserves. De keuze van de toegepaste afschrijvingsperiode heeft grote invloed op de hoogte van de boekwaarde van vaste activa. Door activa in een korte periode af te schrijven, zal de boekwaarde van de activa sneller verminderen terwijl de economische waarde tegelijkertijd veel minder daalt. Daarnaast wordt de marktwaarde sterk beïnvloed door het wel of niet courant zijn van de activa en de specifieke onderhoudssituatie. Bij de gemeente Gulpen-Wittem wordt geen rekening gehouden met eventuele stille reserves. De post stille reserves wordt zodoende structureel op € 0 bepaald. De bestemmingsreserves worden niet tot het weerstandsvermogen gerekend. Deze reserves kennen reeds een min of meer definitieve bestemming. Inzet van de gemeentelijke bestemmingsreserves zou een aanpassing van het beleid vereisen.
Beschikbare weerstandscapaciteit gemeente Gulpen-Wittem (Jerome) De toepassing van bovenstaand genoemde uitgangspunten met betrekking tot de beschikbare weerstandscapaciteit maakt dat de weerstandscapaciteit van de gemeente Gulpen-Wittem er als volgt uit ziet: Bedragen in € 1.000 | Rekening 2025 | Begroting 2025 | Rekening 2024 Structurele weerstandscapaciteit: Onbenutte belastingcapaciteit | 142 | 138 | 4 Onvoorzien | 25 | 25 | 25 Resultaat na bestemming | 3.204 | 47 | 997 Totaal structurele | 3.371 | 210 | 1026 weerstandscapaciteit Incidentele weerstandscapaciteit: Vrij aanwendbare deel van de | 7.368 | 6.433 | 6.433 algemene reserves Stille reserves | 0 | 0 | 0 Totaal incidentele | 7.368 | 6.433 | 6.433 weerstandscapaciteit Totaal beschikbare | 10.739 | 6.606 | 7.459 weerstandscapaciteit Risico’s en benodigde weerstandscapaciteit Voor het begrip risico wordt de volgende definitie gehanteerd: “Een mogelijke gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente Gulpen-Wittem”. Het manifesteren van een risico kan ertoe leiden dat de nagestreefde realisatie van de doelstellingen van de gemeente Gulpen-Wittem (uitvoeren van de geplande programma’s met bijbehorende producten en activiteiten) in mindere mate dan wel in het geheel niet haalbaar is. Het is derhalve van belang dat de doelstellingen van de programma’s in de begroting eenduidig en goed meetbaar i.c.
‘smart’ zijn vastgelegd én in voldoende mate (intern) bekend zijn. Risico’s kunnen onderverdeeld worden in structurele en incidentele risico’s en in externe en interne risico’s. Structurele risico’s | zijn risico’s die zich uitstrekken over meerdere jaren. Incidentele risico’s zijn risico’s die zich normaliter slechts een keer in een bepaald jaar voordoen. Over het algemeen betreft het hierbij voornamelijk risico’s met financiële aspecten. Externe risico’s | komen vooral voort uit de omgeving van de gemeente Gulpen-Wittem. Dit betreft bijvoorbeeld economische ontwikkelingen, ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, wijzigingen in de wet- en regelgeving, maar ook natuurgeweld en beïnvloeding van / door belanghebbende.
Interne risico’s moeten doorgaans gezocht worden | op de volgende vlakken: 95 * | organisatorisch (bijvoorbeeld: integriteit, procesmanagement, klachtenafhandeling); * | arbeid (bijvoorbeeld: arbeidsomstandigheden, bezetting, kwaliteit, competenties); * | financieel (bijvoorbeeld: debiteuren, treasury, garantstellingen, activabeleid); * | informatie | (bijvoorbeeld: communicatie, juistheid, volledigheid en tijdigheid, post / archief); * | imago (bijvoorbeeld: gemeente, politiek / bestuurlijk); * | milieu (bijvoorbeeld: verontreiniging, vergunningen); * | product (bijvoorbeeld: tijdige realisatie, kostenoverschrijdingen); * | juridische aansprakelijkheid (bijvoorbeeld: onderhoudsplicht bij wegen, speelvoorzieningen e.d., planschade); * | proces (bijvoorbeeld: naleving procedures, inkoop en aanbesteding, projectmanagement); * | materieel (bijvoorbeeld: gebruik, onderhoud, beschikbaarheid, afschrijving). Om te kunnen bepalen naar welke risico’s binnen de gemeente de meeste aandacht dient uit te gaan, is aan elk risico een specifieke prioriteit meegegeven. Risico’s die de grootste invloed op het realiseren van de doelstellingen hebben, krijgen vanzelfsprekend de hoogste prioriteit toebedeeld.
Voor de prioriteitsbepaling is voor alle geïnventariseerde risico’s een inschatting gemaakt van zowel wat de waarschijnlijkheid is dat een risico zich daadwerkelijk voordoet alsook een inschatting van wat de mogelijke schadeomvang hierbij kan zijn. Op basis daarvan is aan elk risico afzonderlijk een prioriteit gegeven. Voor het prioriteren van de risico’s zijn de volgende stappen gezet: 1. | Het omschrijven van de gevolgen in grote lijnen als het genoemde risico zich voordoet; 2. | Het schatten van de kans (de waarschijnlijkheid) dat het risico zich voordoet; De score is toegekend op basis van ervaringen. De subjectiviteit die aan deze inschatting gekoppeld is, is deels ondervangen door de inschatting door meerdere medewerkers tegelijkertijd, geheel onafhankelijk van elkaar, te laten maken en zodoende ook anderen dan uitsluitend de direct betrokkene(n) te betrekken bij het identificeren en actualiseren van risico-informatie. Hierbij wordt de onderstaande scoretabel gebruikt: Kans | Score Gering (minder als 1 x per 4 jaar) | 1 Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) | 3 Hoog (minimaal 1 x per jaar) | 5 3. | Het bepalen hoe ernstig de gevolgen zijn. Financieel gevolg | Score Gering (< 0,1% omzet = < € 30.000) | 1 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = | 2 Tussen € | 30.000 en € | 150.000) Groot (> 0,5 % omzet = > € 150.000) | 3 4.
| Het berekenen van de risicoscores: De risicoscore is per impactcategorie berekend door de kans-score te vermenigvuldigen met de gevolgscore. Hoe hoger de uitkomst, hoe groter het risico. Met deze methode wordt voorkomen dat risico’s met lage financiële gevolgen worden verwaarloosd. Deze risico’s kunnen door een mogelijk hogere kans dat de gebeurtenis zich voordoet alsnog een hogere score (en dus prioriteit) krijgen dan wanneer men zonder deze methode risico’s prioriteert. 96 97 5. Het toepassen van een ranking: Op volgende wijze zijn de risico’s per impactcategorie voorzien van een ranking: Ranking Gevolg Score 10 en hoger. Hoog risico. Als het een financieel risico betreft, dient weerstandsvermogen aanwezig te zijn. Score hoger dan 5, maar lager dan 10. Beperkt risico. Als het een structureel financieel risico betreft, wordt dit voor 25% meegeteld voor het aanhouden van een weer- standsvermogen (spreiding over 4 jaar). Score van 5 en lager Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft, worden die binnen de reguliere bedrijfsvoering geacht gedragen te kunnen worden.
In de navolgende tabellen wordt het risicoprofiel van de gemeente Gulpen-Wittem, dat de basis voor zowel de beheersing van de essentiële risico’s alsook het bepalen van de behoefte aan weerstandscapaciteit voor de financiële risico’s vormt, aangevuld met de benodigde weerstandscapaciteit per afzonderlijk risico. Risico’s met een hoge kans van voordoen: Incidenteel RISICO | VEROORZAKENDE | Risico-score | prognose | benodigde weer- | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | (kans x impact) | bruto | standscapaciteit in | / | paragraaf bedrag | in € | € | S Financieel Onjuist genomen besluiten met | Onvoldoende kennis(deling) | 10 | 30.000 | 30.000 | I | Algemeen Bestuur mogelijke imagoschade en | m.b.t. afdelingsspecifieke aansprakelijkheidsschade | bijzondere wet- en regelgeving Planschade | Wijziging bestemmingsplan | 10 | 50.000 | 50.000 | I | Ruimtelijk Ordening en Volkshuisvesting Extra kosten of claims uit | Onderhandelingsrisico's | 10 | 50.000 | 50.000 | I | Ruimtelijk Ordening en onderhandelingsproces | onvoldoende doordacht en | Volkshuisvesting privaatrechtelijke sfeer | ondervangen Stilstand / terugval; de aanwezige | Door uitval van éénpitters, | 15 | 250.000 | 250.000 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering kennis verdwijnt | uitstroom door pensionering, krapte op de arbeidsmarkt, toename van taken en afname van middelen, werkdruk.
Grote financiële nadelen; | Onvoldoende | 15 | 100 | .000 | 100 | .000 | I | Paragraaf publicitaire/politieke gevolgen; | informatievoorziening naar | Weerstandsvermogen calamiteit | college 98 RISICO | VEROORZAKENDE | Risico-score | prognose | benodigde weer- | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | (kans x impact) | bruto | standscapaciteit in | / | paragraaf bedrag | in € | € | S Financieel Doelstellingen op langere termijn | Regelmatig ad-hoc werk | 15 | 100.000 | 100.000 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering niet behalen Beveiligingsincidenten i.h.k.v. | Vanaf 1 januari 2020 is de | 15 | 100.000 | 100.000 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering gemeentelijke Informatieveiligheid | Baseline Informatieveiligheid Overheid (BIO) van kracht. De kans op beveiligingsincidenten blijft ten alle tijde reëel. Mogelijke sancties vanuit Europa | Door de Wet Hof zijn sancties | 10 | 50.000 | 50.000 | I | Paragraaf op basis van de Wet | mogelijk voor gemeenten | Bedrijfsvoering Hof | indien zij gezamenlijk boven hun deel van de Europese norm van 3% uitkomen. Het Rijk kan besluiten (een gedeelte van) de boete door te belasten aan gemeenten.
Waardering van de materiële vaste | Vanwege het feit dat een | 15 | 2.654.000 | 2.654.000 | I | Algemeen Bestuur Zwembad Landsraderweg | gebiedsvisie ontwikkeld wordt, kan het standpunt ten aanzien van duurzame exploitatie van het zwembad onderhevig zijn aan wijzigingen hetgeen van invloed kan zijn op de waardering TOTAAL | 3.384.000 | 3.384.000 99 100 Structureel RISICO VEROORZAKENDE GEBEURTENIS Risico-score (kans x impact) Financieel Prognose bruto bedrag benodigde weerstands- capaciteit in € (financiële risico's) I / S PROGRAMMA / paragraaf Wet Markt en Overheid (op 1 juli 2012 in werking getreden) Om onwenselijke concurrentievervalsing te voorkomen, moeten alle overheden zich aan 4 wettelijke gedragsregels houden, te weten kostendoorberekening, bevoordelingsverbod, gegevensgebruik en functiescheiding 10 50.000 50.000 S Paragraaf Weerstands- vermogen TOTAAL 50.000 50.000 Risico’s met een gemiddelde kans van voordoen Incidenteel RISICO | VEROORZAKENDE | Risico-score | Prognose | Benodigde | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | (kans x | bruto | weerstands- | / | paragraaf impact) | bedrag | capaciteit in | S € (financiële Financieel | risico's) Onbevoegd genomen besluiten met | Onvoldoende kennis m.b.t.
| 6 | 30.000 | 7.500 | I | Algemeen bestuur mogelijke imago- | en/of | toepassing gemeenterecht, aansprakelijkheidsschade | delegatie en mandatering Procedurefouten; gemeente krijgt | Besluitvorming door politieke | 6 | 90.000 | 22.500 | I | Ruimtelijke Ordening en niet wat ze hebben wil | 'haast' kan invloed hebben op | Volkshuisvesting zorgvuldigheid en kwaliteit Financieel nadeel | Te laag verzekerd bedrag dan | 9 | 200.000 | 50.000 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering verzekeringsportefeuille | wel het geheel ontbreken van een noodzakelijke (tijdelijke dan wel doorlopende) gemeentelijke verzekering in de verzekeringsportefeuille (o.a. door het ontbreken van een eigen gemeentelijk verzekeringsbeleid) Fraude / integriteitschending | Uitblijven | 6 | 90.000 | 22.500 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering kwetsbaarheidsanalyses; onvoldoende integriteitspreventie of integriteitsbesef 101 102 RISICO VEROORZAKENDE GEBEURTENIS Risico-score (kans x impact) Financieel Prognose bruto bedrag Benodigde weerstands- capaciteit in € (financiële risico's) I / S PROGRAMMA / paragraaf juridische aansprakelijkheid / aanbestedingsprocedure en schadeclaims / nieuwe Aanbestedingswet Het overtreden van de regels voor Europese aanbesteding, onduidelijke afspraken, ongeschikte / onuitvoerbare gunning / selectiecriteria etc.
Aanbestedingstrajecten moeten objectief, transparant en proportioneel zijn; voldoet de uitleg voor een keuze/partij niet aan het gelijkheidsbeginsel of proportionaliteitsprincipe, dan hebben marktpartijen grond voor een juridische procedure. 9 200.000 50.000 I Paragraaf Bedrijfsvoering Schadevergoeding / hogere kosten wegens contractfouten of onduidelijkheden Fout in contract of onduidelijke afspraken 6 90.000 22.500 I Paragraaf Bedrijfsvoering Boete in kader van de Algemene | Niet nakomen van de | 9 | 250.000 | 62.500 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering Verordening | verplichtingen en/of Gegevensbescherming (AVG) | overtreding van de beginselen van de AVG Maatschappelijke weerbaarheid | In verband met de geopolitieke | 9 | 500.000 | 125.000 | I | Algemeen Bestuur n.a.v. geopolitieke ontwikkelingen | ontwikkelingen hebben gemeenten en Veiligheidsregio’s de taak gekregen om een beweging in gang te zetten waarbij de burgers, maatschappelijke organisaties en bedrijven worden voorbereid op uitval van voorzieningen en zich meer bewust worden van de mogelijkheden die zij hebben om zich daar zelf beter op voor te bereiden (i.c. de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten). Er zijn hierbij 2 focuspunten: 1. De continuïteit van de eigen organisatie; 2. Het bewust maken van de inwoners en het vergroten van hun weerbaarheid.
Ruimtelijke Ordening en Borgstelling WSW | Rijk en gemeenten staan beide | 6 | 50.000 | 12.500 | I | Volkshuisvesting voor 50% borg bij het niet aan de verplichtingen kunnen voldoen door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw 103 104 RISICO VEROORZAKENDE GEBEURTENIS Risico-score (kans x impact) Financieel Prognose bruto bedrag Benodigde weerstands- capaciteit in € (financiële risico's) I / S PROGRAMMA / paragraaf TOTAAL 1.500.000 375.000 Structureel RISICO | VEROORZAKENDE | Risicoscore | Prognose | Benodigde | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | (kans x impact) | bruto | weerstands- | / | paragraaf bedrag | capaciteit in | S Financieel | € (financiële risico's) Financieel nadeel open einde | Niet begrote ontwikkeling | 9 | 150.000 | 37.500 | S | Sociale voorziening en regelingen | aantal cliënten / kosten | maatschappelijke voorzieningen | ontwikkelingen Risicomanagement | Ontbreken structureel | 6 | 30.000 | 7.500 | S | Paragraaf risicomanagement beheer | Weerstandsvermogen Invoering vennootschapsbelasting | De gemeenten moeten | 6 | 20.000 | 5.000 | S | Paragraaf Bedrijfsvoering voor gemeenten | vennootschapsbelasting betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken TOTAAL | 200.000 | 50.000 105 Een confrontatie van de benodigde weerstandscapaciteit in de gemeente Gulpen-Wittem met de beschikbare weerstandscapaciteit geeft het volgende beeld: Weerstandscapaciteit
| Beschikbaar | Benodigd Structureel | A | € 3.371.612 | B | € | 100.000 Incidenteel | C | € 7.368.053 | D | € | 3.759.000 Totaal | E | € 10.739.665 | F | € | 3.859.000 Weerstandsvermogen | Ratio Structureel (A / B) | 33,72 Incidenteel (C / D) | 1,96 Totaal (E / F) | 2,78 Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in de volgende ratio: Beschikbare weerstandscapaciteit | = ratio weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit Gemeentelijk beleid weerstandsvermogen Met de vaststelling van de Nota weerstandsvermogen en risicomanagement heeft de gemeenteraad van Gulpen-Wittem het beleidskader betreffende het aanhouden van weerstandsvermogen benoemd. De toepassing van dit beleidskader is gericht op het borgen van de continuïteit van het bestaande beleid en dienstverlening in het geval van substantiële onvoorziene financiële tegenvallers, het borgen van het imago van de gemeente en het beheersen van overige risico’s. Wat betreft de waarde van de ratio weerstandsvermogen is er sprake van een momentopname, zowel ten aanzien van de beschikbare capaciteit als de benodigde capaciteit. De ratio wordt permanent beïnvloed door de wijziging van risico-informatie (nieuwe besluit en of wijziging van de feitelijke omstandigheden met inherente gevolgen voor de kans of de impact, beheersmaatregelen, de omvang van componenten van de weerstandscapaciteit).
Aan de ratio weerstandsvermogen wordt de volgende betekenis gegeven: Ratio | Waardering > 2,0 | Uitstekend 1,5 – 2,0 | Ruim voldoende 1,0 – 1,5 | Voldoende 0,8 – 1,0 | Matig 0,6 – 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende De gemeente Gulpen-Wittem streeft ernaar om het weerstandsvermogen binnen de bandbreedte van ‘voldoende’ – ‘ruim voldoende’ te houden. In het geval de overallratio (structureel en incidenteel) van de streefwaarde afwijkt, zullen door het college aan de raad maatregelen voorgesteld worden om uiteindelijk weer op, bovenstaand reeds aangegeven, streefwaarde te komen. Voor de gemeente Gulpen-Wittem kan op basis van het huidige risicoprofiel worden geconcludeerd dat het weerstandsvermogen overall (structureel en incidenteel) met een waarde van 2,78 | uitstekend | is. Het vermogen om incidentele nadelen op te vangen is met een waarde van 1,96 | ruim voldoende. | Het vermogen om structurele nadelen op te vangen op basis van de beschikbare weerstandscapaciteit kan met een waarde van 33,72 | op dit moment als uitstekend 106 bestempeld worden. | Dit geeft ruimte om structurele reserves in te zetten voor andere doeleinden dan het op peil houden van de reserves. Zoals eerder verwoord, is de waarde van de ratio weerstandsvermogen een momentopname; zowel ten aanzien van de beschikbare weerstandscapaciteit alsook ten aanzien van de benodigde weerstandscapaciteit.
Daarnaast geldt dat de manier van kwantificering van de risico’s over het algemeen tamelijk ruwe inschattingen betreft. Inherent gevolg hiervan is dat de uitkomsten van de analyse een geschatte indicatie van mogelijke tegenvallers weergeven. Doordat de ratio bij voortduring beïnvloed wordt door de toevoeging en/of wijziging van risico-informatie (nieuwe besluiten of feitelijke omstandigheden met gevolgen voor de kans of de impact, beheersmaatregelen, de omvang van componenten van de weerstandscapaciteit) is in het kader van de gemeentelijke financiële weerbaarheid vooral een gedegen vertrouwen in het gemeentelijk meerjarig financieel perspectief bij alle betrokkenen onontbeerlijk. BBV Indicatoren In het kader van het BBV is een aantal indicatoren nader gedefinieerd en verplicht gesteld. Deze indicatoren schetsen voor onze gemeente het volgende beeld. Het gaat om de volgende: Rekening | Begroting | Rekening 2024 | 2025 | 2025 Solvabiliteit | 14% | 9% | 11% Grondexploitatie | 1% | 0% | 1% Structurele exploitatieruimte | 3% | 2% | 1% Netto schuldquote | 93% | 170% | 104% Netto schuldquote gecorrigeerd | 88% | 166% | 100% voor alle verstrekte leningen Belastingcapaciteit | 116% | 122% | 111% Solvabiliteit: Dit percentage | geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.
| Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteit wordt berekend als | de verhouding tussen eigen vermogen (bezittingen) | en vreemd vermogen | (schulden). Volgens de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), wordt een solvabiliteitsratio van groter dan 20%, als gezond beschouwd. Grondexploitatie: De grondexploitatie is een | financiële | begroting waarbij de gemeente de baten en lasten van een gebiedsontwikkeling (zoals infrastructuur of woningbouw) beheert en in beeld brengt. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Structurele exploitatieruimte: Dit percentage | helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Dit | percentage wordt bekerend door de het saldo van de structurele baten en het saldo van de structurele lasten te delen door de totale baten.
Wanneer dit percentage | negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Een percentage boven de 0% wordt als acceptabel beschouwd. Netto schuldquote: Dit percentage | geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de druk | van | de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. Echter is een hoog 107 108 netto schuldquote hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, maar een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, wordt de netto schuldquote ook berekend met een correctie van alle verstrekte leningen. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager deze percentages, hoe beter. Belastingcapaciteit: De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde.
De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen om bijvoorbeeld opgetreden risico’s op te vangen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente. De gemeente Gulpen-Wittem constateert dat de indicatoren zich nog wel binnen acceptabele waardes bevinden, maar ziet tegelijkertijd dat deze indicatoren in de jaarrekening al een aantal jaren met een paar procent per jaar achteruitgaan. Waarbij boekjaar 2024 deze cijfers stabiel waren, is in 2025 weer een kleine tegenslag zien, die wel positiever uitvallen dan wat er begroot werd. Dit neem echter niet weg dat, mede bezien in het licht van de financiële en maatschappelijke uitdagingen, dit een constant punt van aandacht blijft . Hier is dan ook aandacht voor en de impact van beleidsbeslissingen op de indicatoren wordt, waar mogelijk en van toepassing, meegenomen in de overwegingen. Aansprakelijkstellingen De landelijke tendens is dat het aantal schadeclaims toeneemt. Als oorzaken kunnen worden genoemd het Nieuwe Burgerlijk Wetboek (invoering risicoaansprakelijkheid), de Algemene Wet Bestuursrecht (aanzienlijke versterking van de positie van de burger ten opzichte van de overheid) en de toenemende mondigheid van de burgers.
De risico’s op het gebied van aansprakelijkstelling kunnen aanzienlijk zijn, zodat het van groot belang is om schadepreventief te werken. Een goed en regelmatig onderhoud van wegen, speeltoestellen etc. (de gemeente beschikt over beheers- c.q. onderhoudsprogramma’s), een klachtenlijn, het nauwkeurig naleven van procedures, adequate behandeling van ingediende bezwaarschriften etc. behoren in het kader van preventief werken tot de aandachtspunten. De gemeente is voor de wettelijke aansprakelijkheid en de bestuurdersaansprakelijkheid verzekerd. Wij kunnen echter niet uitsluiten dat, buiten het al bestaande eigen risico, de gemeente met claims krijgt te maken die niet via de verzekering zijn afgedekt. 109 1.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente Gulpen-Wittem is qua oppervlakte uitgestrekt (ruim 7.300 ha.) en een groot deel hiervan is bij de gemeente als openbare ruimte in beheer. Veel activiteiten vinden er plaats zoals wonen, recreëren en werken. Voor deze activiteiten zijn kapitaalgoederen nodig: wegen, rioleringen, groenvoorziening, sportvelden en gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de financiële lasten. Het beheer van de openbare ruimte is van oudsher een van de belangrijkste taken van de gemeente.
Deze openbare ruimte bestaat uit een aantal kapitaalgoederen, die wij als volgt rubriceren: − wegen; − openbare verlichting; − riolen en gemalen; − openbaar groen; − buitensportaccommodaties; − gemeentelijke gebouwen. Al deze kapitaalgoederen dienen onderhouden te worden. Gezien de duurzaamheid van de kapitaalgoederen is dat een taak die continue budgettaire middelen vraagt. Deze paragraaf biedt inzicht in de stand van zaken met betrekking tot de kwaliteit en het onderhoud van de kapitaalgoederen. Aan de orde komen het beleidskader, de daaruit voortvloeiende financiële consequenties en de vertaling daarvan in de begroting. Wegbeheer Onder het wegbeheer valt het onderhoud van de wegen, straten, pleinen en parkeerterreinen. Het gaat om het totale verharde oppervlak dat de gemeente in onderhoud heeft. De gemeente heeft ongeveer 155 hectare aan openbare verhardingen. Hiervan is 105 hectare geasfalteerd, 48 hectare beklinkerd en 2 hectare is met beton belegd. Daarnaast hebben we nog 28 hectare onverharde of halfverharde wegen. In oktober 2022 stelde de gemeenteraad het ‘Omgevingsprogramma wegen 2023 – 2027’ en de bijbehorende kwaliteitsniveaus en budgetten vast. Het programma bevat de kaders voor het wegbeheer en beschrijft de gewenste onderhoudsniveaus. We handhaafden daarbij het rationeel wegbeheer volgens de CROW normering.
Rationeel wegbeheer houdt in, dat de beheerder planmatig het onderhoud van wegen aanpakt. Dit gebeurt op basis van visuele inspecties, gedragsmodellen en de daaruit volgende prioriteiten volgorde. Voor het onderhoud van de wegen is volgens dat plan 892K per jaar nodig zijn. Voor het wegonderhoud hebben we een onderhoudsfonds ingericht waaruit we de kosten betalen. Vanaf begrotingsjaar 2020 bekijken we welk deel van dit wegonderhoud, groot onderhoud is en welk deel betrekking heeft op kleine rehabiliteitsmaatregelen (vervangen van de toplagen), welk deel we vervolgens gaan activeren. In de volgende tabel staat het verloop van deze voorziening gedurende de afgelopen vijf jaren. Gemiddeld bedroegen de uitgaven over de afgelopen 5 jaar € 355.807 Volgens het ‘Omgevingsprogramma wegen 2023 – 2027’ moeten we vanaf 2023 jaarlijks 858K investeren in reconstructie, aanleg en vervanging van wegen om het wegennet op orde te houden. Deze 858K gaan we activeren waarbij de kapitaalslasten ten laste van de exploitatie komen. In de onderstaande tabel staan de investeringen van de afgelopen jaren.
110 Per december 2022 was het kwaliteitsniveau van de openbare (half)verhardingen in percentage van de totale openbare (half)verhardingen: Bij het vaststellen van het ‘Omgevingsprogramma wegen 2023 -2027’ heeft de raad besloten tot onderstaande kwaliteitsniveaus: - Openbare verharding: beheren op kwaliteitsniveau B/C - Halfverhardingen (veldwegen): handhaven van alle bestaande halfverhardingen en toekomstig beheer met recyclemateriaal, waarbij vervuilingen zo veel mogelijk verwijderd worden door handmatig rapen Openbare verlichting Ook het beheer van de openbare verlichting is een taak van de gemeente. Met de openbare verlichting willen we de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en leefbaarheid (esthetica) bevorderen. In Gulpen- Wittem staan ongeveer 2.707 lichtmasten. In maart 2024 stelde de gemeenteraad het ‘Programma Openbare Verlichting 2024-2027 gemeente Gulpen-Wittem’ vast. Belangrijke aspecten daarin zijn het binnen 1 jaar volledig overgaan naar led verlichting, waar mogelijk verlichtingsdimming toe te passen en ons voor te bereiden op slimme verlichting. Op grond van dit plan ramen we vanaf 2025 jaarlijks 81K voor het onderhoud en de elektriciteit van de straatverlichting. In 2024 ligt dit nog iets hoger i.v.m. de overgang naar de ledverlichting. Daarnaast is er in 2024 een aanvullend krediet geraamd voor de vervanging van bestaande ‘oude’ armaturen en masten.
In de volgende tabel staan de bestedingen van de afgelopen 5 jaar: Openbare Verhardingen Kw aliteitsniveau Aanduiding Investeringen (Zeer) goed A+ en A 80,9% (Ruim) voldoende B 5,2% Matig C 7,8% Slecht D 6,1% Halfverhardingen (veldwegen) Kw aliteitsniveau Aanduiding Investeringen (Zeer) goed A+ en A 59,0% (Ruim) voldoende B 9,0% Matig C 8,0% Slecht D 24,0% 111 Deze investeringen in lichtmasten en armaturen activeren we en de kapitaallasten komen ten laste van de exploitatie. Riolen en gemalen Onder het rioolbeheer valt het onderhoud van de riolen, inspectieputten, rioolgemalen, overstorten en randvoorzieningen. De vervanging en de aanleg van nieuwe voorzieningen rekenen we ook daartoe. In totaal heeft de gemeente ongeveer 168 km in beheer. De riolen zijn te onderscheiden in: Lengte in km Gemengd vrijvervalriolen 98,7 Regenwater vrijvervalriolen 36 Vuilwater vrijvervalriolen 18 Overige vrijvervalriolen 1 Persleidingen 14,2 totaal 167,9 Daarnaast hebben we nog 55 gemalen, (17 hoofdgemalen en 30 minigemalen), 22 Individuele Behandelingen Afvalwater (IBA’s), 5 randvoorzieningen en 3 waterpartijen. Voor het beheer en onderhoud van de riolering en het beperken van de wateroverlast is in oktober 2022 het Waterprogramma Gulpen-Wittem 2023-2027 vastgesteld. Dit waterprogramma is de opvolger van het gemeentelijk rioleringsprogramma in de omgevingswet.
In Bijlage 6 van het waterprogramma staan de Doelen, Functionele Eisen, Maatstaven en Meetmethoden beschreven waar de riolering en het watersysteem in zijn algemeenheid aan moeten voldoen. • investeringen in vervanging en uitbreiding; • jaarlijkse onderhouds- en beheerskosten. We bespreken deze kosten achtereenvolgens. Investeringen in vervanging en uitbreiding. Jaarlijks plannen we de noodzakelijke investeringen. In volgende tabel staan de investeringen van de afgelopen 5 jaar. Deze investeringen activeren we en de jaarlijkse kapitaallasten (afschrijving en rente) komen ten laste van de exploitatie. In de volgende tabel staan de kapitaallasten van de afgelopen 5 jaar:
112 Jaarlijkse onderhouds- en beheerskosten. Jaarlijks laten we inspecties, reinigingen en reparaties uitvoeren. Daarnaast heeft de gemeente nog personele kosten, moeten er belastingen over het rioolsysteem betaald worden en betalen we energiekosten voor de gemalen. De totale kosten van de riolen en gemalen dekken we uit de rioolheffingen. De kosten van de inning van die belastingen zijn ook beheerskosten van het rioolsysteem. De jaarlijks onderhouds - en beheerskosten zijn in het ‘Waterprogramma 2023 -2027’ geraamd op ca. 765K per jaar. In de volgende tabel staan de onderhoudskosten van de afgelopen 5 jaar. Bij de begroting bepalen we aan de hand van de geraamde kosten het tarief voor de rioolrechten. Bij de bepaling van het tarief en de daaruit voortvloeiende geraamde opbrengst moeten we het tarief zo bepalen dat de verwachte opbrengst aan rioolheffing niet hoger is dan dat er aan kosten voor onderhoud, beheer en kapitaallasten zijn geraamd. Wanneer in enig jaar de opbrengst aan rioolrechten hoger uitvalt, dan de gerealiseerde kosten storten we het overschot in de voorziening riolen. Omgekeerd onttrekken we aan de voorziening een bedrag indien de kosten hoger blijken te zijn als de opbrengst. Dit leidt er toe dat de ontvangen rioolheffing te allen tijde aangewend wordt voor het beheer en het onderhoud van de riolen.
In de volgende tabel het verloop van de voorziening over de afgelopen 5 jaar. Openbaar groen Onder het groenbeheer valt het onderhoud van de bossen, parken en plantsoenen. De gemeente heeft een groot aantal groenobjecten in eigendom en beheer. Deze objecten zijn geïnventariseerd en ingebracht in een beheersysteem. De objecten bestaan onder meer uit bomen, plantsoenen, gazons, sportvelden, bermen en landschappelijke beplantingen. In september 2023 stelde de gemeenteraad het beleidsstuk ‘Groenbeleidsplan Gulpen-Wittem’ vast. Uit dit plan blijkt dat we jaarlijks € 1.652.817 nodig hebben voor het groenonderhoud. In de volgende tabel staan de exploitatielasten van het openbaar groen van de afgelopen vijf jaren.
113 In september 2023 heeft de raad het nieuwe ‘Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan’ vastgesteld. Bij het vaststellen van het ‘Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan’ heeft de raad besloten tot onderstaande kwaliteitsniveaus: - Beeldkwaliteit van het openbaar groen binnen de centrumgebieden van de verschillende kernen op gewenst kwaliteitsniveau A. - Beeldkwaliteit van het openbaar groen buiten de centrumgebieden van de verschillende kernen en het buitengebied op gewenst kwaliteitsniveau B Accommodaties (gebouwen) Als we het over de accommodaties hebben, dan gaat het om gemeentelijke gebouwen. We hebben 29 accommodaties in planmatig onderhoud. Om de lasten van het onderhoud gelijk over de jaren te spreiden hebben we een egalisatievoorziening waar we jaarlijks een gelijk bedrag in storten en waaruit we de steeds wisselende uitgaven doen. Bij het raadsbesluit Duurzame Meerjaren Onderhouds Planningen (DMJOP's) inclusief toegankelijkheid gebouwen in april 2024 heeft uw raad voor het jaar 2024 en 2025 extra bijdrage ter beschikking gesteld van 110K per jaar. Dit maakt voor deze jaren het totaal bedrag van de storting in de egalisatievoorziening € 250.393,-. Door het inbesteden van het vastgoedbeheer wordt de MJOP’s kritisch bekeken en waar noodzakelijk posten naar voren of juist naar achteren verschoven.
De eerste helft van 2026 zal het vastgoedbeheersysteem volledig actief zijn voor een optimaals inzicht in de te plannen planmatige onderhoudswerkzaamheden voor onze panden. In de hierna volgende tabel staan de kosten van het onderhoud van de afgelopen vijf jaren en het saldo van de voorziening aan het eind van het jaar. Buitensportaccommodaties Een specifieke groep accommodaties zijn de buitensportaccommodaties. We hebben 6 sportparken voor voetbal en 1 sportpark krijgt een bijdrage voor planmatig onderhoud. Daarnaast zijn 3 sportparken voor tennis in het planmatig onderhoud. Het onderhoud van de gebouwen op deze accommodaties bespraken we onder 1.2.3.5. Hier gaat het alleen om het onderhoud van de velden en de banen. Ook voor de buitensportaccommodaties stelde de raad in september 2017 de onderhoudsplanning vast. Volgens deze planning bedragen de kosten voor onderhoud € 166.560 de komende jaren. Voor renovaties (bijvoorbeeld toplaagrenovatie kunstgras) wordt geen voorziening gevormd. In het uitvoeringsprogramma accommodatiebeleid wordt uitgewerkt op welke wijze de financiering hiervan vormgegeven kan worden. Dit in de vorm van het vormen van een egalisatievoorziening danwel projectmatig middels een investeringskrediet. In volgende tabel ziet u de onderhoudskosten en de investeringen voor renovaties gedurende de afgelopen vijf jaren.
114 Samenvatting In de volgende tabel ziet u de totale onderhoudskosten en geïnvesteerde bedragen van het afgelopen jaar: In 2025 is in totaal 4.020K besteed aan de instandhouding van onze kapitaalgoederen.
115 1.2.4 Financiering In de begroting worden de baten en lasten met elkaar in evenwicht gebracht. Dit evenwicht wordt gemaakt per boekjaar. De baten in enig boekjaar moeten gelijk zijn aan de lasten. In werkelijkheid vinden er betalingen plaats: inkomsten en uitgaven. Ook al zijn de baten en lasten in het boekjaar gelijk, de inkomsten en uitgaven vinden vaak niet tegelijkertijd plaats. Om het tijdsverschil tussen inkomsten en uitgaven te overbruggen kan financiering nodig zijn. Bij financiering maken we een onderscheid tussen de korte termijn, dat is korter dan één jaar, en de lange termijn, dat is één jaar of langer. Grofweg is de financiering op de korte termijn bedoeld om het tijdsverschil tussen de jaarlijkse betalingen en ontvangsten te overbruggen. De financiering op de lange termijn is bedoeld voor investeringen. Investeringen zijn uitgaven die we nu doen en waarvan we de (kapitaal-) lasten over meerdere jaren in de toekomst verdelen. De vergoeding van financieringen vindt zijn weerslag in de rente. Aangezien we een netto lenende gemeente zijn, moeten we dus meer rente betalen dan we ontvangen. Op onderdelen kan het zijn dat we rente-inkomsten toerekenen. Op 18 december 2025 (G.25.03896) heeft de raad de financiële verordening Gulpen-Wittem vastgesteld.
Hierin regelt de raad de uitgangspunten voor het financiële beleid en het beheer alsmede de inrichting van de financiële organisatie. Financiering op de korte termijn Kasgeldlimiet Voor de financiering op de korte termijn hebben we een doorlopende overeenkomst met de NV Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). De limiet voor debet -standen in rekening courant is € 2 miljoen. Hebben we meer dan € 2 miljoen aan kort geld nodig, dan trekken we daarvoor kasgeldleningen aan: dit zijn kortlopende leningen waarbij een vast bedrag voor een vaste periode en tegen een overeengekomen vast rentetarief wordt geleend. Zoals vorenstaand al geschetst, is de rente voor kortlopende leningen, o.a. als gevolg van de oorlog in Oekraïne, sterk opgelopen. De wetgever ziet er dan ook op toe dat gemeenten geen buitensporig hoge bedragen kortlopend aantrekken, immers, als de rente (onverwacht) gaat stijgen, dan worden gemeenten geconfronteerd met stijgende rentelasten. Wettelijk is (in de ‘Wet Financiering Decentrale Overheden’, de wet FiDo) bepaald, dat gemeenten 8,5 % van het totaal van de jaarbegroting bij aanvang van het jaar kortlopend mogen lenen. Dit heet de kasgeldlimiet. Bij ons begrotingstotaal van circa € 49,5 miljoen (voor 2025) geldt een kasgeldlimiet van (afgerond) € 4,5 miljoen, bedoeld als grens voor schulden met een looptijd van maximaal één jaar.
Indien de financieringsbehoefte structureel hoger is, dan dient een deel van de financieringsbehoefte omgezet (geconsolideerd) te worden naar een lening met een lange(re rentevaste) looptijd. Eind 2025 hebben we het saldo van de kasgeldleningen afgebouwd, door deze te converteren / consolideren naar een langlopende lening, waardoor we per de jaar ultimo binnen de kasgeldlimiet staan.
116 Schatkistbankieren In 2013 is het verplicht schatkistbankieren voor gemeenten ingevoerd. Dat houdt in dat gemeenten overtollige middelen bij het Rijk moeten stallen. Als grens voor het schatkistbankieren geldt een percentage (ad 0,75) van het begrotingstotaal; bij onze begroting voor 2025 ad € 49,5 miljoen betekent dit in beginsel een “vrije voet” van € 371.250 (zijnde 0,75 % van € 49,5 miljoen): zodra gedurende een kwartaal gemiddeld meer dan € 371 duizend aan liquide middelen aanwezig is, dat geld in de schatkist bij het Ministerie van Financiën gestald moet worden. Echter, het ministerie heeft dit drempelbedrag (waarboven gemiddelde bedragen verplicht in de schatkist moeten worden aangehouden) in 2021 verhoogd tot € 1.000.000,-. Het verloop van onze kortlopende tegoeden in 2025 toont navolgend beeld: Zoals uit bovenstaande blijkt (zie regel (3b: overschrijding van het drempelbedrag) werd in 2025 het drempelbedrag niet overschreden. Financiering op de lange termijn (opgenomen gelden) Renterisiconorm Financiering op de lange termijn wordt vaak “vaste schuld” genoemd. Zoals gezegd is de vaste schuld bedoeld voor het financieren van investeringen. Door een investering verwerft de gemeente een goed dat we een vast actief noemen. De vaste activa worden afgeschreven.
In 2025 heeft de raad opnieuw de termijnen vastgesteld waarop de verschillende vaste activa worden afgeschreven. De afschrijvingen worden als (kapitaal-)last opgenomen in de begroting. De bedragen, die hierdoor beschikbaar komen (aangezien dit wel lasten zijn, maar geen uitgaven) zijn in een ideale situatie gelijk aan de aflossingsverplichtingen van de vaste schuld. Niet alleen de omvang van de vaste schuld is van belang. Ook het deel van de vaste schuld dat in enig jaar aan renteherziening toe is, is van belang. Als in enig jaar de rente van een substantieel deel van de leningen opnieuw moet worden vastgezet, kan het zijn dat de rentelast voor de gemeente in dat jaar substantieel verandert. Vooral in een periode met rentestijgingen kan dit nadelige financiële gevolgen hebben voor de gemeentelijke begroting. Om dit te voorkomen heeft de wetgever de renterisiconorm ingevoerd. In enig jaar mag het renterisico niet meer
117 zijn dan 20 % van het totaal van de jaarbegroting bij aanvang van het jaar. In vorenstaande tabel staat daarvan de berekening. Uit vorenstaande tabel blijkt dat we ruimschoots binnen de norm voor het renterisico blijven. Langlopende gelden worden aangetrokken voor een lange rentevaste periode. Door de spreiding in de jaarlijkse aflossingen wordt het renterisico beperkt. Het daadwerkelijk aantrekken van leningen vindt niet eerder plaats dan dat de realisatie van de investering zover is gevorderd, dat financiering noodzakelijk is: langlopende middelen worden aldus niet op voorhand aangetrokken. Eind 2025 werd een deel van de kortlopende financieringsbehoefte (kasgeldleningen) geconsolideerd naar langlopend om binnen de kaders van de wet FiDo te blijven. Rentelasten De gemeente heeft geldleningen opgenomen en betaalt daarover rente. Een deel van die rentelast wordt doorberekend. Wanneer de doorberekende afwijkt van de daadwerkelijk betaalde rente, dan ontstaat een renteresultaat. Eind 2025 werden twee nieuwe langlopende leningen ad € 5.000.000 respectievelijk € 8.000.000 opgenomen. De gemiddelde rente steeg hierdoor (van 2,26 %) naar 2,50 %.