CConstaterende datGulpen-Wittem
Koppel je AI →
Document · PDF

BD 017 - Boekwerk Jaarstukken 2025 (B.26.02648)

Raadsvergadering 9 juli 2026, gemeente Gulpen-WittemBij agendapunt: BD 017 - Jaarstukken 2025 en onderzoek ex. artikel 213a Gemeentewet54.856 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 7

Incidentele versus structurele weerstandscapaciteit Ten behoeve van het inzicht in het duurzame karakter van het vermogen teneinde financi ële tegenvallers te kunnen opvangen, wordt expliciet onderscheid gemaakt in incidentele weerstandscapaciteit en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapacitei t is het vermogen om calamiteiten eenmalig op te kunnen vangen zonder dat dit invloed heeft op de voortzetting van de gemeentelijke taken. Kort samengevat zijn dit de direct beschikbare en zodoende onmiddellijk aan te wenden middelen voor financiële tegenvallers. De structurele weerstandscapaci teit betreft de financiële middelen die structureel ingezet kunnen worden om financiële tegenval lers in de lopende exploitatie op te vangen zonder dat dit bij de gemeente Gulpen-Wittem ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. De componenten van weerstandscapaciteit De gemeente Gulpen-Wittem hanteert, zoals in gemeenteland alom gebruikelijk is, als onderdeel van de beschikbare structurele en incidentele weerstandscapaciteit de volgende componenten: Structurele weerstandscapaciteit:  onbenutte belastingcapaciteit;  onvoorzien;  resultaat na bestemming. Incidentele weerstandscapaciteit:  vrij aanwendbare deel van de algemene reserve;  stille reserves.

Stille reserves behoren over het algemeen tot de weerstandscapaciteit, voornamelijk wanneer sprake is van verhandelbare activa. Bij een verkoop van activa (bijvoorbeeld gemeentelij ke gebouwen) is doorgaans sprake van een verschil tussen de boekwaarde en de marktwaarde (de verkoopprij s), te weten een zogenaamde boekwinst of -verlies. De positieve nog niet gerealiseerde c.q. ongerealiseerde verschillen tussen de huidige boekwaarden en de actuele marktwaarden vormen de zogenaamde stille reserves die uiteindelijk bij een verkoop definitief tot uitdrukking gaan komen . Er zijn verschillende elementen bepalend voor de aanwezigheid respectievelijk de hoogte van stille reserves. De keuz e van de toegepaste afschrijvingsperiode heeft grote invloed op de hoogte van de boekwaar de van vaste activa. Door activa in een korte periode af te schrijven, zal de boekwaarde van de activ a sneller verminderen terwijl de economische waarde tegelijkertijd veel minder daalt. Daarnaast wordt d e marktwaarde sterk beïnvloed door het wel of niet courant zijn van de activa en de specifieke onderhoudssituatie. Bij de gemeente Gulpen-Wittem wordt geen rekening gehouden met eventuele stille reserves. De post stille reserves wordt zodoende structureel op € 0 bepaald. De bestemmingsreserves worden niet tot het weerstandsvermogen gerekend. Deze reserves kennen reeds een min of meer definitieve bestemming.

Inzet van de gemeentelijke bestemmingsreserves zou een aanpassing van het beleid vereisen. Beschikbare weerstandscapaciteit gemeente Gulpen-Wittem (Jerome) De toepassing van bovenstaand genoemde uitgangspunten met betrekking tot de beschikbare weerstandscapaciteit maakt dat de weerstandscapaciteit van de gemeente Gulpen-Wittem er als volgt uit ziet: Bedragen in € 1.000 | Rekening 2025 | Begroting 2025 | Rekening 2024 Structurele weerstandscapaciteit: Onbenutte belastingcapaciteit | 142 | 138 | 4 Onvoorzien | 25 | 25 | 25 Resultaat na bestemming | 3.204 | 47 | 997 Totaal structurele | 3.371 | 210 | 1026 weerstandscapaciteit Incidentele weerstandscapaciteit: Vrij aanwendbare deel van de | 7.368 | 6.433 | 6.433 algemene reserves Stille reserves | 0 | 0 | 0 Totaal incidentele | 7.368 | 6.433 | 6.433 weerstandscapaciteit Totaal beschikbare | 10.739 | 6.606 | 7.459 weerstandscapaciteit Risico’s en benodigde weerstandscapaciteit Voor het begrip risico wordt de volgende definitie gehanteerd: “Een mogelijke gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente Gulpen-Wittem”. Het manifesteren van een risico kan ertoe leiden dat de nagestreefde realisatie van de doelstellingen van de gemeente Gulpen-Wittem (uitvoeren van de geplande programma’s met bijbehorende producten en activiteiten) in mindere mate dan wel in het geheel niet haalbaar is.

Het is derhalve van belang dat de doelstellingen van de programma’s in de begroting eenduidig en goed meetbaar i.c. ‘smart’ zijn vastgelegd én in voldoende mate (intern) bekend zijn. Risico’s kunnen onderverdeeld worden in structurele en incidentele risico’s en in externe en interne risico’s. Structurele risico’s zijn risico’s die zich uitstrekken over meerdere jaren. Incidentele risico’s zijn risico’s die zich normaliter slechts een keer in een bepaald jaar voordoen. Over het algemeen betreft het hierbij voornamelijk risico’s met financiële aspecten. Externe risico’s komen vooral voort uit de omgeving van de gemeente Gulpen-Wittem. Dit betreft bijvoorbeeld economische ontwikkelingen, ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, wijzigingen in de wet- en regelgeving, maar ook natuurgeweld en beïnvloeding van / door belanghebbende.

Interne risico’s moeten doorgaans gezocht worden op de volgende vlakken: 95 * | organisatorisch (bijvoorbeeld: integriteit, procesmanagement, klachtenafhandeling); * | arbeid (bijvoorbeeld: arbeidsomstandigheden, bezetting, kwaliteit, competenties); * | financieel (bijvoorbeeld: debiteuren, treasury, garantstellingen, activabeleid); * | informatie (bijvoorbeeld: communicatie, juistheid, volledigheid en tijdigheid, post / archief); * | imago (bijvoorbeeld: gemeente, politiek / bestuurlijk); * | milieu (bijvoorbeeld: verontreiniging, vergunningen); * | product (bijvoorbeeld: tijdige realisatie, kostenoverschrijdingen); * | juridische aansprakelijkheid (bijvoorbeeld: onderhoudsplicht bij wegen, speelvoorzieningen e.d., planschade); * | proces (bijvoorbeeld: naleving procedures, inkoop en aanbesteding, projectmanagement); * | materieel (bijvoorbeeld: gebruik, onderhoud, beschikbaarheid, afschrijving). Om te kunnen bepalen naar welke risico’s binnen de gemeente de meeste aandacht dient uit te gaan, is aan elk risico een specifieke prioriteit meegegeven. Risico’s die de grootste invloed op het realiseren van de doelstellingen hebben, krijgen vanzelfsprekend de hoogste prioriteit toebedeeld.

Voor de prioriteitsbepaling is voor alle geïnventariseerde risico’s een inschatting gemaakt van zowel wat de waarschijnlijkheid is dat een risico zich daadwerkelijk voordoet alsook een inschatting van wat de mogelijke schadeomvang hierbij kan zijn. Op basis daarvan is aan elk risico afzonderlijk een prioriteit gegeven. Voor het prioriteren van de risico’s zijn de volgende stappen gezet: 1. | Het omschrijven van de gevolgen in grote lijnen als het genoemde risico zich voordoet; 2. | Het schatten van de kans (de waarschijnlijkheid) dat het risico zich voordoet; De score is toegekend op basis van ervaringen. De subjectiviteit die aan deze inschatting gekoppeld is, is | deels | ondervangen | door | de | inschatting | door | meerdere | medewerkers | tegelijkertijd, | geheel onafhankelijk van elkaar, te laten maken en zodoende ook anderen dan uitsluitend de direct betrokkene(n) te betrekken bij het identificeren en actualiseren van risico-informatie. Hierbij wordt de onderstaande scoretabel gebruikt: Kans | Score Gering (minder als 1 x per 4 jaar) | 1 Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) | 3 Hoog (minimaal 1 x per jaar) | 5 3. | Het bepalen hoe ernstig de gevolgen zijn. Financieel gevolg | Score Gering (< 0,1% omzet = < € 30.000) | 1 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = | 2 Tussen € 30.000 en € 150.000) Groot (> 0,5 % omzet = > € 150.000) | 3 4.

| Het berekenen van de risicoscores: De risicoscore is per impactcategorie berekend door de kans-score te vermenigvuldigen met de gevolgscore. Hoe hoger de uitkomst, hoe groter het risico. Met deze methode wordt voorkomen dat risico’s met lage financiële gevolgen worden verwaarloosd. Deze risico’s kunnen door een mogelijk hogere kans dat de gebeurtenis zich voordoet alsnog een hogere score (en dus prioriteit) krijgen dan wanneer men zonder deze methode risico’s prioriteert. 96 97 5. Het toepassen van een ranking: Op volgende wijze zijn de risico’s per impactcategorie voorzien van een ranking: Ranking Gevolg Score 10 en hoger. Hoog risico. Als het een financieel risico betreft, dient weerstandsvermogen aanwezig te zijn. Score hoger dan 5, maar lager dan 10. Beperkt risico. Als het een structureel financieel risico betreft, wordt dit voor 25% meegeteld voor het aanhouden van een weer- standsvermogen (spreiding over 4 jaar). Score van 5 en lager Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft, worden die binnen de reguliere bedrijfsvoering geacht gedragen te kunnen worden.

In de navolgende tabellen wordt het risicoprofiel van de gemeente Gulpen-Witte m, dat de basis voor zowel de beheersing van de essentiële risico’s alsook het bepalen van de behoefte aan weerstandscapaciteit voor de financiële risico’s vormt, aangevuld met de benodigde weerstandscapaciteit per afzonderlijk risico. Risico’s met een hoge kans van voordoen: Incidenteel RISICO | VEROORZAKENDE | Risico-score | prognose | benodigde weer- | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | (kans x impact) | bruto | standscapaciteit in | / | paragraaf bedrag in € | € | S Financieel Onjuist genomen besluiten met | Onvoldoende kennis(deling) | 10 | 30.000 | 30.000 | I | Algemeen Bestuur mogelijke imagoschade en | m.b.t. afdelingsspecifieke aansprakelijkheidsschade | bijzondere wet- en regelgeving Planschade | Wijziging bestemmingsplan | 10 | 50.000 | 50.000 | I | Ruimtelijk Ordening en Volkshuisvesting Extra kosten of claims uit | Onderhandelingsrisico's | 10 | 50.000 | 50.000 | I | Ruimtelijk Ordening en onderhandelingsproces | onvoldoende doordacht en | Volkshuisvesting privaatrechtelijke sfeer | ondervangen Stilstand / terugval; de aanwezige | Door uitval van éénpitters, | 15 | 250.000 | 250.000 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering kennis verdwijnt | uitstroom door pensionering, krapte op de arbeidsmarkt, toename van taken en afname van middelen, werkdruk.

Grote financiële nadelen; | Onvoldoende | 15 | 100.000 | 100.000 | I | Paragraaf publicitaire/politieke gevolgen; | informatievoorziening naar | Weerstandsvermogen calamiteit | college 98 RISICO | VEROORZAKENDE | Risico-score | prognose | benodigde weer- | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | (kans x impact) | bruto | standscapaciteit in | / | paragraaf bedrag in € | € | S Financieel Doelstellingen op langere termijn | Regelmatig ad-hoc werk | 15 | 100.000 | 100.000 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering niet behalen Beveiligingsincidenten i.h.k.v. | Vanaf 1 januari 2020 is de | 15 | 100.000 | 100.000 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering gemeentelijke Informatieveiligheid | Baseline Informatieveiligheid Overheid (BIO) van kracht. De kans op beveiligingsincidenten blijft ten alle tijde reëel. Mogelijke sancties vanuit Europa | Door de Wet Hof zijn sancties | 10 | 50.000 | 50.000 | I | Paragraaf op basis van de Wet | mogelijk voor gemeenten | Bedrijfsvoering Hof | indien zij gezamenlijk boven hun deel van de Europese norm van 3% uitkomen. Het Rijk kan besluiten (een gedeelte van) de boete door te belasten aan gemeenten.

Waardering van de materiële vaste | Vanwege het feit dat een | 15 | 2.654.000 | 2.654.000 | I | Algemeen Bestuur Zwembad Landsraderweg | gebiedsvisie ontwikkeld wordt, kan het standpunt ten aanzien van duurzame exploitatie van het zwembad onderhevig zijn aan wijzigingen hetgeen van invloed kan zijn op de waardering TOTAAL | 3.384.000 | 3.384.000 99 100 Structureel RISICO VEROORZAKENDE GEBEURTENIS Risico-score (kans x impact) Financieel Prognose bruto bedrag benodigde weerstands- capaciteit in € (financiële risico's) I / S PROGRAMMA / paragraaf Wet Markt en Overheid (op 1 juli 2012 in werking getreden) Om onwenselijke concurrentievervalsing te voorkomen, moeten alle overheden zich aan 4 wettelijke gedragsregels houden, te weten kostendoorberekening, bevoordelingsverbod, gegevensgebruik en functiescheiding 10 50.000 50.000 S Paragraaf Weerstands- vermogen TOTAAL 50.000 50.000 Risico’s met een gemiddelde kans van voordoen Incidenteel RISICO | VEROORZAKENDE | Risico-score | Prognose | Benodigde | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | (kans x | bruto | weerstands- | / | paragraaf impact) | bedrag | capaciteit in | S € (financiële Financieel | risico's) Onbevoegd genomen besluiten met | Onvoldoende kennis m.b.t.

| 6 | 30.000 | 7.500 | I | Algemeen bestuur mogelijke imago- en/of | toepassing gemeenterecht, aansprakelijkheidsschade | delegatie en mandatering Procedurefouten; gemeente krijgt | Besluitvorming door politieke | 6 | 90.000 | 22.500 | I | Ruimtelijke Ordening en niet wat ze hebben wil | 'haast' kan invloed hebben op | Volkshuisvesting zorgvuldigheid en kwaliteit Financieel nadeel | Te laag verzekerd bedrag dan | 9 | 200.000 | 50.000 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering verzekeringsportefeuille | wel het geheel ontbreken van een noodzakelijke (tijdelijke dan wel doorlopende) gemeentelijke verzekering in de verzekeringsportefeuille (o.a. door het ontbreken van een eigen gemeentelijk verzekeringsbeleid) Fraude / integriteitschending | Uitblijven | 6 | 90.000 | 22.500 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering kwetsbaarheidsanalyses; onvoldoende integriteitspreventie of integriteitsbesef 101 102 RISICO VEROORZAKENDE GEBEURTENIS Risico-score (kans x impact) Financieel Prognose bruto bedrag Benodigde weerstands- capaciteit in € (financiële risico's) I / S PROGRAMMA / paragraaf juridische aansprakelijkheid / aanbestedingsprocedure en schadeclaims / nieuwe Aanbestedingswet Het overtreden van de regels voor Europese aanbesteding, onduidelijke afspraken, ongeschikte / onuitvoerbare gunning / selectiecriteria etc.

Aanbestedingstrajecten moeten objectief, transparant en proportioneel zijn; voldoet de uitleg voor een keuze/partij niet aan het gelijkheidsbeginsel of proportionaliteitsprincipe, dan hebben marktpartijen grond voor een juridische procedure. 9 200.000 50.000 I Paragraaf Bedrijfsvoering Schadevergoeding / hogere kosten wegens contractfouten of onduidelijkheden Fout in contract of onduidelijke afspraken 6 90.000 22.500 I Paragraaf Bedrijfsvoering Boete in kader van de Algemene | Niet nakomen van de | 9 | 250.000 | 62.500 | I | Paragraaf Bedrijfsvoering Verordening | verplichtingen en/of Gegevensbescherming (AVG) | overtreding van de beginselen van de AVG Maatschappelijke weerbaarheid | In verband met de geopolitieke | 9 | 500.000 | 125.000 | I | Algemeen Bestuur n.a.v. geopolitieke ontwikkelingen | ontwikkelingen hebben gemeenten en Veiligheidsregio’s de taak gekregen om een beweging in gang te zetten waarbij de burgers, maatschappelijke organisaties en bedrijven worden voorbereid op uitval van voorzieningen en zich meer bewust worden van de mogelijkheden die zij hebben om zich daar zelf beter op voor te bereiden (i.c. de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten). Er zijn hierbij 2 focuspunten: 1. De continuïteit van de eigen organisatie; 2. Het bewust maken van de inwoners en het vergroten van hun weerbaarheid.

Ruimtelijke Ordening en Borgstelling WSW | Rijk en gemeenten staan beide | 6 | 50.000 | 12.500 | I | Volkshuisvesting voor 50% borg bij het niet aan de verplichtingen kunnen voldoen door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw 103 104 RISICO VEROORZAKENDE GEBEURTENIS Risico-score (kans x impact) Financieel Prognose bruto bedrag Benodigde weerstands- capaciteit in € (financiële risico's) I / S PROGRAMMA / paragraaf TOTAAL 1.500.000 375.000 Structureel RISICO | VEROORZAKENDE | Risicoscore | Prognose | Benodigde | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | (kans x impact) | bruto | weerstands- | / | paragraaf bedrag | capaciteit in | S Financieel | € (financiële risico's) Financieel nadeel open einde | Niet begrote ontwikkeling | 9 | 150.000 | 37.500 | S | Sociale voorziening en regelingen | aantal cliënten / kosten | maatschappelijke voorzieningen | ontwikkelingen Risicomanagement | Ontbreken structureel | 6 | 30.000 | 7.500 | S | Paragraaf risicomanagement beheer | Weerstandsvermogen Invoering vennootschapsbelasting | De gemeenten moeten | 6 | 20.000 | 5.000 | S | Paragraaf Bedrijfsvoering voor gemeenten | vennootschapsbelasting betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken TOTAAL | 200.000 | 50.000 105 Een confrontatie van de benodigde weerstandscapaciteit in de gemeente Gulpen-Wittem met de beschikbare weerstandscapaciteit geeft het volgende beeld: Weerstandscapaciteit

| Beschikbaar | Benodigd Structureel | A | € 3.371.612 | B | € | 100.000 Incidenteel | C | € 7.368.053 | D | € | 3.759.000 Totaal | E | € 10.739.665 | F | € | 3.859.000 Weerstandsvermogen | Ratio Structureel (A / B) | 33,72 Incidenteel (C / D) | 1,96 Totaal (E / F) | 2,78 Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in de volgende ratio: Beschikbare weerstandscapaciteit | = ratio weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit Gemeentelijk beleid weerstandsvermogen Met de vaststelling van de Nota weerstandsvermogen en risicomanagement heeft de gemeenteraad van Gulpen-Wittem het beleidskader betreffende het aanhouden van weerstandsvermogen benoemd. De toepassing van dit beleidskader is gericht op het borgen van de continuïteit van het bestaande beleid en dienstverlening in het geval van substantiële onvoorziene financiële tegenvallers, het borgen van het imago van de gemeente en het beheersen van overige risico’s. Wat betreft de waarde van de ratio weerstandsvermogen is er sprake van een momentopname, zowel ten aanzien van de beschikbare capaciteit als de benodigde capaciteit. De ratio wordt permanent beïnvloed door de wijziging van risico-informatie (nieuwe besluiten of wijziging van de feitelijke omstandigheden met inherente gevolgen voor de kans of de impact, beheersmaatregelen, de omvang van componenten van de weerstandscapaciteit).

Aan de ratio weerstandsvermogen wordt de volgende betekenis gegeven: Ratio | Waardering > 2,0 | Uitstekend 1,5 – 2,0 | Ruim voldoende 1,0 – 1,5 | Voldoende 0,8 – 1,0 | Matig 0,6 – 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende De gemeente Gulpen-Wittem streeft ernaar om het weerstandsvermogen binnen de bandbreedte van ‘voldoende’ – ‘ruim voldoende’ te houden. In het geval de overallratio (structureel en incidenteel) van de streefwaarde afwijkt, zullen door het college aan de raad maatregelen voorgesteld worden om uiteindelijk weer op, bovenstaand reeds aangegeven, streefwaarde te komen. Voor de gemeente Gulpen-Wittem kan op basis van het huidige risicoprofiel worden geconcludeerd dat het weerstandsvermogen overall (structureel en incidenteel) met een waarde van 2,78 uitstekend is. Het vermogen om incidentele nadelen op te vangen is met een waarde van 1,96 ruim voldoende. Het vermogen om structurele nadelen op te vangen op basis van de beschikbare weerstandscapaciteit kan met een waarde van 33,72 op dit moment als uitstekend 106 bestempeld worden. Dit geeft ruimte om structurele reserves in te zetten voor andere doeleinden dan het op peil houden van de reserves. Zoals eerder verwoord, is de waarde van de ratio weerstandsvermogen een momentopname; zowel ten aanzien | van | de | beschikbare | weerstandscapaciteit | alsook | ten | aanzien | van | de | benodigde weerstandscapaciteit.

Daarnaast geldt dat de manier van kwantificering van de risico’s over het algemeen tamelijk ruwe inschattingen betreft. Inherent gevolg hiervan is dat de uitkomsten van de analyse een geschatte indicatie van mogelijke tegenvallers weergeven. Doordat de ratio bij voortduring beïnvloed wordt door de toevoeging en/of wijziging van risico-informatie (nieuwe besluiten of feitelijke omstandigheden met gevolgen voor de kans of de impact, beheersmaatregelen, de omvang van componenten | van | de | weerstandscapaciteit) | is | in | het | kader | van | de | gemeentelijke | financiële weerbaarheid vooral een gedegen vertrouwen in het gemeentelijk meerjarig financieel perspectief bij alle betrokkenen onontbeerlijk. BBV Indicatoren In het kader van het BBV is een aantal indicatoren nader gedefinieerd en verplicht gesteld. Deze indicatoren schetsen voor onze gemeente het volgende beeld. Het gaat om de volgende: Rekening | Begroting | Rekening 2024 | 2025 | 2025 Solvabiliteit | 14% | 9% | 11% Grondexploitatie | 1% | 0% | 1% Structurele exploitatieruimte | 3% | 2% | 1% Netto schuldquote | 93% | 170% | 104% Netto schuldquote | 88% | 166% | 100% gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Belastingcapaciteit | 116% | 122% | 111% Solvabiliteit: Dit percentage geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.

Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteit wordt berekend als de verhouding tussen eigen vermogen (bezittingen) en vreemd vermogen (schulden). Volgens de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), wordt een solvabiliteitsratio van groter dan 20%, als gezond beschouwd. Grondexploitatie: De grondexploitatie is een financiële begroting waarbij de gemeente de baten en lasten van een gebiedsontwikkeling (zoals infrastructuur of woningbouw) beheert en in beeld brengt. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Structurele exploitatieruimte: Dit percentage helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Dit percentage wordt bekerend door de het saldo van de structurele baten en het saldo van de structurele lasten te delen door de totale baten. Wanneer dit percentage negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen.

Een percentage boven de 0% wordt als acceptabel beschouwd. Netto schuldquote: Dit percentage geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. Echter is een hoog 107 108 netto schuldquote hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, maar een laag pe rcentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen . Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, wordt de netto schuldquote ook berekend met een correctie van alle verstrekte leningen. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte l eningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager deze percentages, hoe beter. Belastingcapaciteit: De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om haar bel astingen te verhogen om bijvoorbeeld opgetreden risico’s op te vangen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente.

De gemeente Gulpen-Wittem constateert dat de indicatoren zich nog wel binnen accep tabele waardes bevinden, maar ziet tegelijkertijd dat deze indicatoren in de jaarrekening al een aantal jaren met een paar procent per jaar achteruitgaan. Waarbij boekjaar 2024 deze cijfers stabiel waren, is in 2025 weer een kleine tegenslag zien, die wel positiever uitvallen dan wat er begroot werd. Dit n eem echter niet weg dat, mede bezien in het licht van de financiële en maatschappelijke uitdagi ngen, dit een constant punt van aandacht blijft. Hier is dan ook aandacht voor en de impact van bel eidsbeslissingen op de indicatoren wordt, waar mogelijk en van toepassing, meegenomen in de overwegingen. Aansprakelijkstellingen De landelijke tendens is dat het aantal schadeclaims toeneemt. Als oorzaken kunnen worden genoemd het Nieuwe Burgerlijk Wetboek (invoering risicoaansprakelijkheid), de Algemene W et Bestuursrecht (aanzienlijke versterking van de positie van de burger ten opzichte van de overheid) en de toenemende mondigheid van de burgers. De risico’s op het gebied van aansprakelijkstelling kunnen aanzienlijk zij n, zodat het van groot belang is om schadepreventief te werken. Een goed en regelmatig onderhoud van wegen, speeltoestellen etc. (de gemeente beschikt over beheers- c.q.

onderhoudsprogramma’s), een klachtenlijn, het nauwkeurig naleven van procedures, adequate behandeling van ingediende bezwaarschriften etc. behoren in het kader van preventief werken tot de aandachtspunten. De gemeente is voor de wetteli jke aansprakelijkheid en de bestuurdersaansprakelijkheid verzekerd. Wij kunnen echter niet ui tsluiten dat, buiten het al bestaande eigen risico, de gemeente met claims krijgt te maken die niet via de verzekering zijn afgedekt. 109 1.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente Gulpen-Wittem is qua oppervlakte uitgestrekt (ruim 7.300 ha.) en een groot de el hiervan is bij de gemeente als openbare ruimte in beheer. Veel activiteiten vinden er plaats zoals wonen, recreëren en werken. Voor deze activiteiten zijn kapitaalgoederen nodig: weg en, rioleringen, groenvoorziening, sportvelden en gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoed eren en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de financiële lasten. Het beheer van de openbare ruimte is van oudsher een van de belangrijkste tak en van de gemeente. Deze openbare ruimte bestaat uit een aantal kapitaalgoederen, die wij als volgt rubriceren:  wegen;  openbare verlichting;  riolen en gemalen;  openbaar groen;  buitensportaccommodaties;  gemeentelijke gebouwen. Al deze kapitaalgoederen dienen onderhouden te worden.

Gezien de duurzaamhei d van de kapitaalgoederen is dat een taak die continue budgettaire middelen vraagt. Deze paragraaf biedt inzicht in de stand van zaken met betrekking tot de kwaliteit en het onderhoud van de kapitaalgoederen. Aan de orde komen het beleidskader, de daaruit voortvloeiende financiële consequentie s en de vertaling daarvan in de begroting. Wegbeheer Onder het wegbeheer valt het onderhoud van de wegen, straten, pleinen en parkeerterreinen. Het gaat om het totale verharde oppervlak dat de gemeente in onderhoud heeft. De gemeente heeft ongeveer 155 hectare aan openbare verhardingen. Hiervan is 105 hectare geasfalteerd, 48 hectare beklinkerd en 2 hectare is met beton belegd. Daarnaast hebben we nog 28 hectare onverharde of halfverharde wegen. In oktober 2022 stelde de gemeenteraad het ‘Omgevingsprogramma wegen 2023 – 2027’ en de bijbehorende kwaliteitsniveaus en budgetten vast. Het programma bevat de kaders voor het wegbeheer en beschrijft de gewenste onderhoudsniveaus. We handhaafden daarbij het rationeel wegbeheer volgens de CROW normering. Rationeel wegbeheer houdt in, dat de beheerder planmatig het onderhoud van wegen aanpakt. Dit gebeurt op basis van visuele inspecties, gedragsm odellen en de daaruit volgende prioriteiten volgorde. Voor het onderhoud van de wegen is volg ens dat plan 892K per jaar nodig zijn.

Voor het wegonderhoud hebben we een onderhoudsfonds ingericht waaruit we de kosten betalen. Vanaf begrotingsjaar 2020 bekijken we welk deel van dit wegonderhoud, groot onderhoud is en welk deel betrekking heeft op kleine rehabiliteitsmaatregelen (vervangen van de topl agen), welk deel we vervolgens gaan activeren. In de volgende tabel staat het verloop van deze voorziening gedurende de afgelopen vijf jaren. Gemiddeld bedroegen de uitgaven over de afgelopen 5 jaar € 355.807 Volgens het ‘Omgevingsprogramma wegen 2023 – 2027’ moeten we vanaf 2023 jaarlijks 858K investeren in reconstructie, aanleg en vervanging van wegen om het wegennet op orde te houden. Deze 858K gaan we activeren waarbij de kapitaalslasten ten laste van de exploitatie komen . In de onderstaande tabel staan de investeringen van de afgelopen jaren.

110 Per december 2022 was het kwaliteitsniveau van de openbare (half)verhardingen in percentage van de totale openbare (half)verhardingen: Bij het vaststellen van het ‘Omgevingsprogramma wegen 2023 -2027’ heeft de raad besloten tot onderstaande kwaliteitsniveaus: - Openbare verharding: beheren op kwaliteitsniveau B/C - Halfverhardingen (veldwegen): handhaven van alle bestaande halfverhardingen en toekomstig beheer met recyclemateriaal, waarbij vervuilingen zo veel mogelijk verwijde rd worden door handmatig rapen Openbare verlichting Ook het beheer van de openbare verlichting is een taak van de gemeente. Met de openbare verlichting willen we de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en leefbaarheid (esthetica) bevorderen. In Gulpen- Wittem staan ongeveer 2.707 lichtmasten. In maart 2024 stelde de gemeenteraad het ‘ Programma Openbare Verlichting 2024-2027 gemeente Gulpen-Wittem’ vast. Belangrijke aspect en daarin zijn het binnen 1 jaar volledig overgaan naar led verlichting, waar mogelijk verlichtingsdimming toe te passen en ons voor te bereide n op slimme verlichting. Op grond van dit plan ramen we vanaf 2025 jaarlijks 81K voor het onderhoud en de elektriciteit van de straatverlichting. In 2024 ligt dit nog iets hoger i.v.m. de overgang naar de ledver lichting.

Daarnaast is er in 2024 een aanvullend krediet geraamd voor de vervanging van bestaande ‘oude ’ armaturen en masten. In de volgende tabel staan de bestedingen van de afgelopen 5 jaar: Openbare Verhardingen Kw aliteitsniveau Aanduiding Investeringen (Zeer) goed A+ en A 80,9% (Ruim) voldoende B 5,2% Matig C 7,8% Slecht D 6,1% Halfverhardingen (veldwegen) Kw aliteitsniveau Aanduiding Investeringen (Zeer) goed A+ en A 59,0% (Ruim) voldoende B 9,0% Matig C 8,0% Slecht D 24,0% 111 Deze investeringen in lichtmasten en armaturen activeren we en de kapitaallasten komen ten laste van de exploitatie. Riolen en gemalen Onder het rioolbeheer valt het onderhoud van de riolen, inspectieputten, rioolgem alen, overstorten en randvoorzieningen. De vervanging en de aanleg van nieuwe voorzieningen rekenen we ook daartoe. In totaal heeft de gemeente ongeveer 168 km in beheer. De riolen zijn te onderscheiden in: Lengte in km Gemengd vrijvervalriolen 98,7 Regenwater vrijvervalriolen 36 Vuilwater vrijvervalriolen 18 Overige vrijvervalriolen 1 Persleidingen 14,2 totaal 167,9 Daarnaast hebben we nog 55 gemalen, (17 hoofdgemalen en 30 minigemalen), 22 Individuele Behandelingen Afvalwater (IBA’s), 5 randvoorzieningen en 3 waterpartijen. Voor het beheer en onderhoud van de riolering en het beperken van de wateroverlast is in oktober 2022 het Waterprogramma Gulpen-Wittem 2023-2027 vastgesteld.

Dit waterprogramma is de opvolger van het gemeentelijk rioleringsprogramma in de omgevingswet. In Bijlage 6 van het waterprogramma staan de Doelen, Functionele Eisen, Maatstaven en Meetmethoden beschreven waar de riolering en het watersysteem in zijn algemeenheid a an moeten voldoen.  investeringen in vervanging en uitbreiding;  jaarlijkse onderhouds- en beheerskosten. We bespreken deze kosten achtereenvolgens. Investeringen in vervanging en uitbreiding. Jaarlijks plannen we de noodzakelijke investeringen. In volgende tabel staan de investeringen van de afgelopen 5 jaar. Deze investeringen activeren we en de jaarlijkse kapitaallasten (afschrijving en re nte) komen ten laste van de exploitatie. In de volgende tabel staan de kapitaallasten van de afgelopen 5 jaar:

112 Jaarlijkse onderhouds- en beheerskosten. Jaarlijks laten we inspecties, reinigingen en reparaties uitvoeren. Daarnaa st heeft de gemeente nog personele kosten, moeten er belastingen over het rioolsysteem betaald worden en b etalen we energiekosten voor de gemalen. De totale kosten van de riolen en gemalen dekken we uit de rioolheffingen. De kosten van de inning van die belastingen zijn ook beheers kosten van het rioolsysteem. De jaarlijks onderhouds- en beheerskosten zijn in het ‘Waterprogramma 2023 -2027’ geraamd op ca. 765K per jaar. In de volgende tabel staan de onderhoudskosten van de afgelopen 5 jaar. Bij de begroting bepalen we aan de hand van de geraamde kosten het tarief voor de rioolrechten. Bij de bepaling van het tarief en de daaruit voortvloeiende geraamde opbrengst moeten we he t tarief zo bepalen dat de verwachte opbrengst aan rioolheffing niet hoger is dan dat er aan kosten voor onderhoud, beheer en kapitaallasten zijn geraamd. Wanneer in enig jaar de opbrengst aan rioolrechten hoger uitvalt, dan de gereali seerde kosten storten we het overschot in de voorziening riolen. Omgekeerd onttrekken we aan de voorzi ening een bedrag indien de kosten hoger blijken te zijn als de opbrengst. Dit leidt er toe dat de ontvangen rioolheffing te allen tijde aangewend wordt voor het beheer en het onderhoud van de riolen.

In de volgende tabel het verloop van de voorziening over de afgelopen 5 jaar. Openbaar groen Onder het groenbeheer valt het onderhoud van de bossen, parken en plantsoenen. De gemeente heeft een groot aantal groenobjecten in eigendom en beheer. Deze objecten zijn geïnventariseerd en ingebracht in een beheersysteem. De objecten bestaan onder meer uit bomen, plantsoenen, ga zons, sportvelden, bermen en landschappelijke beplantingen. In september 2023 stelde de gemeenteraad het beleidsstuk ‘Groenbeleidsplan Gulpen-Wittem’ vast. Uit dit plan blijkt dat we jaarlijks € 1.652.817 nodig hebben voor het groenonderhoud. In de volgende tabel staan de exploitatielasten van het openbaar groen van de afgelopen vijf jaren.

113 In september 2023 heeft de raad het nieuwe ‘Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan’ vastgesteld. Bij het vaststellen van het ‘Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan’ heeft de raad besloten tot onderstaande kwaliteitsniveaus: - Beeldkwaliteit van het openbaar groen binnen de centrumgebieden van de verschill ende kernen op gewenst kwaliteitsniveau A. - Beeldkwaliteit van het openbaar groen buiten de centrumgebieden van de verschi llende kernen en het buitengebied op gewenst kwaliteitsniveau B Accommodaties (gebouwen) Als we het over de accommodaties hebben, dan gaat het om gemeentelijke gebouwen. We hebben 29 accommodaties in planmatig onderhoud. Om de lasten van het onderhoud gelijk over de j aren te spreiden hebben we een egalisatievoorziening waar we jaarlijks een gelijk bedrag in storten en wa aruit we de steeds wisselende uitgaven doen. Bij het raadsbesluit Duurzame Meerjaren Onderhouds Planningen (DMJOP's) inclusief toegankelijkheid gebouwen in april 2024 heeft uw raad voor het jaar 2024 en 2025 extra bijdrage ter beschikking gesteld van 110K per jaar. Dit maakt voor deze jaren het totaal bedrag van de storting in de egalisatievoorziening € 250.393,-. Door het inbesteden van het vastgoedbeheer wordt de MJOP’s kritisch bekeken en waar noodzakelijk posten naar voren of juist naar achteren verschoven.

De eerste helft van 2 026 zal het vastgoedbeheersysteem volledig actief zijn voor een optimaals inzicht in de te plannen planmatige onderhoudswerkzaamheden voor onze panden. In de hierna volgende tabel staan de kosten van het onderhoud van de afgelopen vijf jaren en het saldo van de voorziening aan het eind van het jaar. Buitensportaccommodaties Een specifieke groep accommodaties zijn de buitensportaccommodaties. We hebben 6 s portparken voor voetbal en 1 sportpark krijgt een bijdrage voor planmatig onderhoud. Daarnaast zijn 3 sportparken voor tennis in het planmatig onderhoud. Het onderhoud van de gebouwen op deze ac commodaties bespraken we onder 1.2.3.5. Hier gaat het alleen om het onderhoud van de velden en de ba nen. Ook voor de buitensportaccommodaties stelde de raad in september 2017 de onderhouds planning vast. Volgens deze planning bedragen de kosten voor onderhoud € 166.560 de komende jaren. Voor renovaties (bijvoorbeeld toplaagrenovatie kunstgras) wordt geen voorziening g evormd. In het uitvoeringsprogramma accommodatiebeleid wordt uitgewerkt op welke wijze de financi ering hiervan vormgegeven kan worden. Dit in de vorm van het vormen van een egalisatievoorzienin g danwel projectmatig middels een investeringskrediet. In volgende tabel ziet u de onderhoudskosten en de investeringen voor renovaties ge durende de afgelopen vijf jaren.

114 Samenvatting In de volgende tabel ziet u de totale onderhoudskosten en geïnvesteerde bedragen van het afgelopen jaar: In 2025 is in totaal 4.020K besteed aan de instandhouding van onze kapitaalgoederen.

115 1.2.4 Financiering In de begroting worden de baten en lasten met elkaar in evenwicht gebracht. Dit even wicht wordt gemaakt per boekjaar. De baten in enig boekjaar moeten gelijk zijn aan de lasten . In werkelijkheid vinden er betalingen plaats: inkomsten en uitgaven. Ook al zijn de baten en lasten in het boekjaar gelijk, de inkomsten en uitgaven vinden vaak niet tegelijkertijd plaats. Om het tijdsvers chil tussen inkomsten en uitgaven te overbruggen kan financiering nodig zijn. Bij financiering maken we een onderscheid tussen de korte termijn, dat is korter dan één jaar, en de lange termijn, dat is één jaar of langer. Grofweg is de financiering op de korte termijn bedoeld om het tijdsverschil tussen de jaa rlijkse betalingen en ontvangsten te overbruggen. De financiering op de lange termijn is bedoeld voor i nvesteringen. Investeringen zijn uitgaven die we nu doen en waarvan we de (kapitaal-) lasten over m eerdere jaren in de toekomst verdelen. De vergoeding van financieringen vindt zijn weerslag in de rente. A angezien we een netto lenende gemeente zijn, moeten we dus meer rente betalen dan we ontvangen. Op onderdelen kan het zijn dat we rente-inkomsten toerekenen. Op 18 december 2025 (G.25.03896) heeft de raad de financiële verordening Gulpen-Wittem vastgesteld.

Hierin regelt de raad de uitg angspunten voor het financiële beleid en het beheer alsmede de inrichting van de financiële organisatie. Financiering op de korte termijn Kasgeldlimiet Voor de financiering op de korte termijn hebben we een doorlopende overeenkomst met de NV Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). De limiet voor debet- standen in rekening courant is € 2 miljoen. Hebben we meer dan € 2 miljoen aan kort geld nodig, dan trekken we daarvoor kasgeldleningen aan: dit zijn kortlopende leningen waarbij een vast bedrag voor een vaste periode en tegen een overeengekomen vast rentetarief wordt geleend. Zoals vorenstaand al geschetst, is de rente voor kortlopende leningen, o.a. als gevolg van de oorlog in Oekraïne, sterk opgelopen . De wetgever ziet er dan ook op toe dat gemeenten geen buitensporig hoge bedragen kortlopend aantrekken, immers, als de rente (onverwacht) gaat stijgen, dan worden gemeenten geconfronteerd met stijge nde rentelasten. Wettelijk is (in de ‘Wet Financiering Decentrale Overheden’, de wet FiDo) bepaald , dat gemeenten 8,5 % van het totaal van de jaarbegroting bij aanvang van het jaar kortlopend mogen len en. Dit heet de kasgeldlimiet. Bij ons begrotingstotaal van circa € 49, 5 miljoen (voor 2025) geldt een kasgeldlimiet van (afgerond) € 4,5 miljoen, bedoeld als grens voor schulden met een looptijd van maximaal één jaar.

Indien de financieringsbehoefte structureel hoger is, dan dient een deel van de financier ingsbehoefte omgezet (geconsolideerd) te worden naar een lening met een lange(re rentevaste) looptijd. Eind 2025 hebben we het saldo van de kasgeldleningen afgebouwd, door deze te con verteren / consolideren naar een langlopende lening, waardoor we per de jaar ultimo bi nnen de kasgeldlimiet staan.

116 Schatkistbankieren In 2013 is het verplicht schatkistbankieren voor gemeenten ingevoerd. Dat houdt in dat gemee nten overtollige middelen bij het Rijk moeten stallen. Als grens voor het schatkistba nkieren geldt een percentage (ad 0,75) van het begrotingstotaal; bij onze begroting voor 2025 ad € 49,5 miljoen betekent dit in beginsel een “vrije voet” van € 371.250 (zijnde 0,75 % van € 49,5 milj oen): zodra gedurende een kwartaal gemiddeld meer dan € 371 duizend aan liquide middelen aanwezig is, dat geld in de schatkist bij het Ministerie van Financiën gestald moet worden. Echter, het ministerie heef t dit drempelbedrag (waarboven gemiddelde bedragen verplicht in de schatkist moeten worden aangehoud en) in 2021 verhoogd tot € 1.000.000,-. Het verloop van onze kortlopende tegoeden in 2025 toont navolgend beeld: Zoals uit bovenstaande blijkt (zie regel (3b: overschrijding van het drempelbe drag) werd in 2025 het drempelbedrag niet overschreden. Financiering op de lange termijn (opgenomen gelden) Renterisiconorm Financiering op de lange termijn wordt vaak “vaste schuld” genoemd. Zoals gezegd is de vaste schuld bedoeld voor het financieren van investeringen. Door een investering verwerft de gemeente ee n goed dat we een vast actief noemen. De vaste activa worden afgeschreven.

In 2025 heeft de raa d opnieuw de termijnen vastgesteld waarop de verschillende vaste activa worden afgeschreven. De afschrijvingen worden als (kapitaal-)last opgenomen in de begroting. De bedragen, die hierdoor beschik baar komen (aangezien dit wel lasten zijn, maar geen uitgaven) zijn in een ideale s ituatie gelijk aan de aflossingsverplichtingen van de vaste schuld. Niet alleen de omvang van de vaste schuld is van belang. Ook het deel van de vaste schuld dat in enig jaar aan renteherziening toe is, is van belang. Als in enig jaar de rente van een substantieel deel van de leningen opnieuw moet worden vastgezet, kan het zijn dat de rentelast voor de gemeente in dat jaar substantieel verandert. Vooral in een perio de met rentestijgingen kan dit nadelige financiële gevolgen hebben voor de gemeentelijke begroting. Om dit te voorkomen heeft de wetgever de renterisiconorm ingevoerd. In enig jaar mag het renterisico niet meer

117 zijn dan 20 % van het totaal van de jaarbegroting bij aanvang van het jaar. In voren staande tabel staat daarvan de berekening. Uit vorenstaande tabel blijkt dat we ruimschoots binnen de norm voor het renterisic o blijven. Langlopende gelden worden aangetrokken voor een lange rentevaste periode. Door de spreiding in de jaarlijkse aflossingen wordt het renterisico beperkt. Het daadwerkelijk aantrekken van leningen vindt niet eerder plaats dan dat de realisatie van de investering zover is gevorderd, dat f inanciering noodzakelijk is: langlopende middelen worden aldus niet op voorhand aangetrokken. Eind 2025 werd ee n deel van de kortlopende financieringsbehoefte (kasgeldleningen) geconsolideerd naar langlopend om binnen de kaders van de wet FiDo te blijven. Rentelasten De gemeente heeft geldleningen opgenomen en betaalt daarover rente. Een deel van die rentelast wordt doorberekend. Wanneer de doorberekende afwijkt van de daadwerkelijk betaalde rente, dan ontstaat een renteresultaat. Eind 2025 werden twee nieuwe langlopende leningen ad € 5.000.000 respectievelijk € 8.000.000 opgenomen. De gemiddelde rente steeg hierdoor (van 2,26 %) naar 2,50 %.

Renteresultaat Op het taakveld Treasury wordt een (administratief) renteresultaat gemaakt, dat bestaat uit enerzijds te betalen rente (aan externe geldverstrekkers zoals banken) versus anderzijds de aan de gemeentelijke activa door te rekenen rente. In de begroting wordt de omslagrente berekend voor het betref fende begrotingsjaar en voor 2025 was dit 1,50 %. Per jaar achteraf vindt verantwoording ten aanzien van de gehanteerde tarieven plaats, waarbij een afwijking ad 25 % (negatief) is toegestaan.

118 Vanuit het streven naar consistentie in de omslagrente werd deze voor 202 5 op 1,50 % bepaald; in de realisatie blijken de daadwerkelijke rentelasten (aan geldverstrekkers) hoger dan begroot en de aan de activa toe te rekenen rente lager dan begroot, dat in een positieve afwijking van 23,2 % resulteert, hetgeen daarmee binnen de getolereerde ruimte is, zoals uit navolgende tabel blijkt: Financiering / verstrekte leningen op de lange termijn (uitgezette gelden) Door de gemeente worden ook geldleningen verstrekt. Dit gebeurt uitsluitend ten behoeve en in het kader van de uitoefening van de publieke taak. Aan de woningcorporatie werden twee langlopende geldleningen verstrekt waarvan de restants chuld per 31 december 2025 € 562 duizend bedroeg. Het gaat hier om leningen die wij bij de BNG hebben aangetrokken en één op één hebben ‘door’-verstrekt. In 2018 hebben we een renteloze lening van € 25 duizend verstrekt aan de voetbalvereniging RKMVC uit Mechelen voor de aanleg van veldverlichting. Hierop staat per 31 december 2025 nog € 5.000 open. Tot slot, werd in 2020 e en 30-jarige converteerbare lening aan Enexis Holding B.V. verstrekt: in totaal nam Enexis een nieuwe lening ad € 500 miljoen op bij haar aandeelhouders.

Op basis van ons gemeentelijk aandeel (zijnde 0,2516 %) komt dit neer op een bedrag voor onze gemeente ad € 1.258.166 tegen een rentepercentage 1,40 %, deze lening kent géén jaarlijkse aflossingen, maar wordt in beginsel ineens en geheel af gelost in 2050.

119 1.2.5 Bedrijfsvoering Inleiding In deze paragraaf geven wij de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvoering voor 2025 weer. Daarbij gaan we uit van een brede definitie van bedrijfsvoering: de wijze waarop w e onze organisatie hebben ingericht om de doelstellingen zo effectief en efficiënt mogelijk te realiseren. Personeel & Organisatie In 2025 zijn belangrijke stappen gezet op het gebied van de digitalisering van onze dienstverlening en het optimaliseren van ons P&O instrumentarium. Organisatie missie en structuur Gemeente Gulpen-Wittem Onze organisatiefilosofie bestaat uit onze ‘bedoeling’ (de reden waarom we doen wat we doen) en vier leidende principes voor de werkwijze van de gemeentelijke organisatie. Die geven ons een kompas en gezamenlijke taal voor de dagelijkse samenwerking. De organisatiefilosofie geeft aan op welke punten we samen willen door ontwikkelen. Bij werken volgens de bedoeling staat centraal dat hetgeen we doen moet bijdragen aan de publieke waarden voor de samenleving van Gulpen-Wittem . In onderstaande afbeelding treft u onze missie, visie en leidende principes aan. Bij onze gemeente Gulpen-Wittem werken +/- 137 fte. Onze ambtenaren zetten zich in om de inwoners en het gemeentebestuur van Gulpen-Wittem zo optimaal mogelijk te ondersteunen.

D eze dienstverlening wordt conform onze kernwaarden op een betrouwbare, flexibele, respectvolle en mensgerichte manier geleverd. Zo dicht mogelijk bij de inwoners. Hierbij is de insteek dat we zoveel mogelijk kijken naar wat er wel kan en hoe we zaken mogelijk kunnen maken.

120 De gemeentelijke organisatie bestaat per 1 januari 2025 uit 4 afdelingen. Aan het hoofd van de gemeentelijke organisatie staat de algemeen directeur/gemeentesecretaris. Hij staat aan het hoofd van de ambtelijke organisatie en is de 1e adviseur van het College van Burgemeester en We thouders. De directeur is verantwoordelijk voor een adequate en efficiënte bedrijfsvoering, legt verantwoording af aan de Algemeen directeur en stuurt direct de 4 afdelingshoofden aan. Afbeelding van ons actuele organogram per 1 januari 2025 Gulpen-Wittem als werkgever Ook in 2025 hebben wij de gevolgen van de overspannen arbeidsmarkt sterk ervaren. Werkgevers in vrijwel alle sectoren, waaronder de overheid, hebben moeite om vacatures zowel kwantitatief als kwalitatief goed in te vullen en medewerkers te behouden. Het personeelsverloop bij onze gemeente is in 2025 echter flink teruggelopen. In totaal hebben zes medewerkers de organisatie verlaten (in 2024 waren dit er nog twintig), waarvan twee vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Onze inspanningen om medewerkers te binden en te boeien lijken daarmee succesvol. Het vinden, boeien, vitaal houden en behouden van medewerkers bleef ook in 2025 onze topprioriteit.

Vandaar dat we ingezet hebben op de volgende thema’s in 2025: Strategisch personeelsbeleid In 2025 hebben wij onze succesvolle aanpak van de arbeidsmarktkrapte voortgezet. Het aantrekken én behouden van waardevolle medewerkers bleef essentieel om de formatie kwantitatief en kwalitatief op peil te houden. In totaal zijn 22 vacatures succesvol ingevuld. Vijf daarvan door interne doorstroom, waarmee wij medewerkers perspectief kunnen bieden en duurzaam aan de organisatie verbinden. Daarnaast zijn vijf medewerkers aangesteld in een traineefunctie. Zij beschikten over de j uiste competenties en motivatie, maar nog niet over de benodigde kennis en ervaring. Via gerichte begeleiding en opleiding worden zij ontwikkeld tot volwaardige professionals binnen onze organisatie.

121 Het onboardingsprogramma is in 2025 succesvol ingezet om nieuwe medewerkers beter te laten landen en begeleiden binnen de complexe gemeentelijke context. Dit is met name van belang gezien het groeiende aantal medewerkers zonder gemeentelijke ervaring. De in company training “Hoe werkt de gemeente” is hier een vast onderdeel van. Werkgeluk Onze ambitie is om de aantrekkelijkste werkgever in de regio te worden, waar medewerkers met plezier werken en zich willen blijven ontwikkelen. In 2023 is een Medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) uitgevoerd. De resultaten waren overwegend positief, maar boden ook aanknopingspunten voor verbetering. In 2024 en 2025 zijn wij actief aan de slag gegaan met deze aandachtspunten. Zodoende hebben we verdere stappe n kunnen zetten richting een open, transparante en lerende organisatiecultuur. Medio 2026 staat een nieuw MTO gepland om de effecten van onze inspanningen te evalueren. Organisatie Ontwikkeling Onze organisatie blijft zich ontwikkelen om adequaat in te spelen op kansen en uitdagingen. In 2 025 zijn enkele teams gestart met het optimaliseren, beschrijven en structureren van werkprocessen. Dit heeft tevens bijgedragen aan het versterken van integraal samenwerken. In 2026 wordt deze procesoptimalisatie organisatiebreed voortgezet. Daarnaast is in 2025 een Management Development-traject gestart voor het managementte am (MT).

Doel hiervan is het versterken van integrale samenwerking, het verder ontwikkelen van coachend leiderschap en invulling geven aan de strategische ontwikkelagenda van het MT. Ook hebben wij verdere invulling gegeven aan hoe wij hybride willen werken. Dit vraagt om een leiderschapsstijl waarin autonomie, vertrouwen, verbinding, flexibiliteit en verantwoordelijkheid centraal staan. Deze thema’s blijven ook in 2026 nadrukkelijk onderdeel van onze organisatieontwikkeling. Talent ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid Sinds de invoering van “het goede gesprek” eind 2022 wordt jaarlijks structureel stilgestaan bij het welzijn, de ontwikkeling en de opleidingsbehoefte van medewerkers. In 2025 is, naast individuele opleidingsmogelijkheden, nadrukkelijk ingezet op incompany-trajecten op het gebied van: Digitale vaardigheden, Persoonlijk leiderschap, Energiemanagement, Vitaliteitsworkshops en trainingen Timemanagement. Hiermee hebben wij op een laagdrempelige en kostenefficiënte manier meer medewerkers kunnen laten deelnemen aan trainingen. Vitaliteit en gezondheid In lijn met het in 2024 vastgestelde gezondheidsbeleid is in 2025 preventief geïnvesteerd in medewerkers, onder andere via begeleiding, coaching, trainingen en opleidingen. Doel is het bevorderen van werkfitheid en duurzame inzetbaarheid.

Ondanks een lichte stijging van het verzuimpercentage lijken deze maatregelen hun vruchten af te werpen. Het ziekteverzuim bedroeg in 2025 4,45%. Dit is een stijging ten opzichte van 2024 (3%), maar nog steeds ruim onder het landelijk gemiddelde in 2025 van circa 5,8% (bron: Centraal Bureau voor de Statistiek). 122 Landelijk is er in 2025 sprake van een aanhoudend hoog verzuimniveau (5,6% bron: CBS). Volge ns het CBS worden stressgerelateerde klachten en griepgolven (met name in februari en september) als belangrijke oorzaken genoemd. De oorzaken van het verzuim bij onze gemeente in 2025 zijn overwegend als niet als werk gerelateerd te kwalificeren. In % 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Ziekteverzuim 6,09% 8,62% 4,33% 5,72% 8,15% 7,4% 3% 4,45% Conclusie In 2025 hebben wij als organisatie belangrijke stappen gezet op het gebied van strategisch personeelsbeleid, organisatieontwikkeling, talentontwikkeling en vitaliteit. Ondanks de aanhoudende arbeidsmarktkrapte en een lichte stijging van het verzuim, is de basis van onze organisatie versterkt. Wij blijven investeren in goed werkgeverschap, duurzame inzetbaarheid en een toekomstbestendige organisatie. Informatievoorziening en automatisering Net als in voorgaande jaren was het in 2025 uitdagend om noodzakelijke ICT-ontwikkelingen en wettelijke verplichtingen af te stemmen op de intern beschikbare capaciteit.

Door een groeiend projectenportfolio en krapte op de arbeidsmarkt staat de beschikbare veranderkracht onder druk. De interne capaciteit blijft daarom bepalend voor de fasering en voortgang van automatiseringsprojecten, de implementatie van nieuwe wetgeving, verbeteringen uit audits en de vernieuwing van de ICT - infrastructuur. Vanwege die reden, en het feit dat het contract met onze ICT-leverancier op 1 j anuari 2026 eindigde, is gezocht naar een toekomstbestendige oplossing. In 2025 is, na een zorgvuldig voortraject waarin alle opties zijn gewogen, gestart met de voo rbereiding op de toetreding tot de Gemeenschappelijke Regeling Solido. Deze voorbereidende fase omvatt e het leggen van de basis voor een nieuwe ICT-omgeving en het inrichten van een moderne manier van beheren van onze informatiesystemen. De intensieve voorbereidingen hebben ervoor gezorgd dat tijdig besluitvorming door de raad heeft plaatsgebonden en we in 2026 de overstap richting S olido kunnen uitvoeren. Beschikbaarheid en toekomstbestendigheid informatielandschap De overstap naar Solido maakt het mogelijk om structureel te investeren in de kwaliteit en beschikbaarheid van onze ICT-infrastructuur. Een belangrijk voordeel van de samenwerk ing is dat we het dagelijks beheer van ons informatielandschap gezamenlijk oppakken met andere gemeenten.

Dit creëert mogelijkheden voor kennisdeling, het leren van best practices en het gezamenlijk ontwikkelen van oplossingen. Door kennis en expertise te delen worden we minder kwetsbaar bij personele wisselingen en is er altijd voldoende expertise beschikbaar. Deze regionale samenwerking versterkt de continuïteit en toekomstbestendigheid van onze informatievoorziening aanzienlijk en biedt professionele ondersteuning die passend is bij onze schaal als gemeente. 123 Digitale veiligheid en doorontwikkeling De gemeente werkt aan het versterken van digitale veiligheid, het voldoen aan nieuwe wettelijke verplichtingen en de verdere digitale ontwikkeling van de organisatie. In 2025 is onder meer een Information Security Management System (ISMS) aangeschaft. Daarnaast zijn grote stappen gezet voor modernisering van het informatiebeheer en de implementatie van nieuwe wetgeving, terwijl systemen en werkprocessen verder worden vernieuwd om een veilige en solide digitale basis voor de toekomst te waarborgen. Informatiebeheer Op het gebied van informatiebeheer worden er grote stappen gezet om de achterstand in digitaal duurzaam informatie- en archiefbeheer in te halen. Hetgeen blijkt uit de rapportage van het Interbestuurlijk toezicht van de provincie over 2024/2025.

In 2025 heeft de raad toestemming gegeven om toe te treden tot de Gemeenschappelijke regeling van het Historisch Centrum Limburg. Met deze toetreding kiest de gemeente Gulpen-Wittem voor de meest kosteneffectieve manier om te voldoen aan haar autonome verplichtingen in het duurzaam archiveren en beschikbaar stellen van haar eeuwig te bewaren analoge en digitale informatie. In 2025 is gestart met de aanbesteding voor een zaaksysteem ter vervanging van een verouderd en vervuild Document Management Systeem. Met het zaaksysteem kan de gemeente haar ambities op het gebied van digitale dienstverlening gaan realiseren en gelijktijdig voldoen aan wetgevingen zoals de Archiefwet, Wmebv, Woo, Avg, Wpg, etc. Het aanbestedingstraject ligt op koers en binnenkort k an begonnen worden met de gemeente brede implementatie. Implementatie en kwaliteitsverbetering basisregistraties In 2025 is het beheer en de kwaliteitsborging van de GEO-basisadministraties van de gemeente Gulpen- Wittem volledig belegd bij de gemeenschappelijke regeling Het Gegevenshui s. Hiermee is een belangrijke stap gezet richting verdere professionalisering en standaardisatie. Het Gegevenshuis stuurt op naleving van landelijke standaarden en continue verbetering van datakwaliteit en processen.

Daarnaast biedt deze samenwerking meer mogelijkheden voor kennisdeling, innovatie en een efficiënter gebruik van GEO-informatie binnen de gemeentelijke organisatie. Financiën In 2025 hebben wij een aanbesteding opgestart voor de nieuwe P&C applicatie Pepperflow en daarmee ook het implementatieplan voor 2026. Daarnaast hebben we een nieuwe coördinator bi nnen het financiële team en hebben we een vacature beschikbaar gemaakt voor de adviseur inkoop en contractmanagement, welke de rol van de vanwege pensionering uittredende advi seur inkoop en aanbesteding vervangt alsook een invulling gaat geven aan contractmanagement. Hiermee garanderen we de continuïteit van het financiële team breiden we ons functieprofiel uit. Communicatie In 2025 heeft de gemeente verdere stappen gezet in het versterken van communicatie en participatie. De betrokkenheid van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners bij belei d en plannen is 124 verder toegenomen. Steeds vaker vond participatie plaats in een vroeg stadium , waardoor ideeën en signalen uit de samenleving tijdig konden worden meegenomen. Voor een kleine gemeente met korte lijnen bood dit waardevolle inzichten en versterkte het de verbinding tussen gemeente en gemeenschap. Digitale middelen zijn in 2025 nadrukkelijker ingezet om communicatie en participatie laagdrempeliger te maken.

Het participatieplatform Doe Mee Gulpen-Wittem, online enquêtes, sociale media en verdere inzet van onze digitale informatievoorziening maakten het eenvoudiger om een brede groep inwoners te bereiken. Tegelijk bleef er aandacht voor persoonlijke en fysieke ontmoeting en, zoals informatieavonden en gesprekken in de kernen, om ook inwoners te betrekken die minder digitaal vaardig zijn. Binnen de organisatie is de afgelopen jaren geïnvesteerd in het vergroten van be wustwording rondom communicatie en participatie. Door trainingen en kennisdeling is gewerkt aan het gebruik van duidelijke en begrijpelijke taal en aan een meer consistente manier van communiceren. Het doel is om op termijn communicatie en participatie sterker en structureel te verankeren in de organisatie en dageli jkse werkwijze van medewerkers. De gemeente heeft hiermee een belangrijke basis gelegd (en blijft daaraan werken) voor verdere ontwikkeling in de jaren daarna. Juridische Zaken Juridische Zaken is het juridisch geweten van de organisatie en daarmee de spil van veel verschillende processen. Het team levert in brede zin een bijdrage aan een goede kwaliteit van producten en diensten. Juridische Zaken is verantwoordelijk voor adviseren, meedenken, risicomanagement, het inzetten van bemiddeling, het zoeken van contact met burgers, proactief benaderen van collega’s, bestuur en oplossingsgericht handelen.

De nadruk ligt steeds m eer op het vroegtijdig betrekken van Juridische Zaken bij processen. Meer projectmatig aanpakken van vragen i s daarbij van belang. Daarnaast behandelen we bezwaarschriften, klachten en voeren we (gerechtelijke) procedures. Wij werken vanuit het principe ‘praten in plaats van procederen’. Als een bezwaarschrift zi ch leent voor dit principe, dan gaan we eerst met de bezwaarmaker in gesprek. De ervaring leert dat (langslepende) bezwaar- en beroepsprocedures op deze manier kunnen worden voorkomen. De implementatie en het werken met de Omgevingswet speelde in 2025 ook een belangrijke rol. Daarnaast legde ook de Wet open overheid een fors beslag op de capaciteit binnen het team. Los van de verzoeken van burgers, bedrijven en journalisten die we ontvangen, is eind 2024 ook de wettelijke verplichting tot actieve openbaarmaking in werking getreden. Tenslotte is landelijk een sterke ontwikkeling op het gebied van informatiemanagement en privacy zichtbaar. Dit gaat gepaard met vee l nieuwe wetgeving, waarbij Juridische Zaken een belangrijke rol speelde. In dit kader wordt ook de functie van integriteitscoördinator binnen het team uitgevoerd. Verder is Juridische Zaken dit jaar actief bezig geweest met het adviseren over en opstellen van beleid en verordeningen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gulpenwittem.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a115d3d4-b9f5-470b-ae94-4cb91b20151b?agendaItemId=fac96b5b-675c-45b8-8d5e-89f602c1d05b