Nr. 13 Aanbiedingsbrief Rekenkamerrapport Veel goede wil NPLV Groningen Noord.pdf

Terug naar inhoudsopgave

link met Groningen-Noord of het NPLV GroningenNoord gelegd. • De raad heeft diverse moties aangenomen om meer inzicht in het NPLV, wijkvernieuwing en GroningenNoord te krijgen. • De gemeente Groningen heeft geen aparte paragraaf in de begroting/jaarrekening over het lokale NPLV. De raad wordt jaarlijks geïnformeerd over de financiële voortgang van lopende wijkvernieuwing en tweejaarlijks inhoudelijk over de voortgang geïnformeerd. In de begrotingscyclus en P&C-documenten wordt gerapporteerd over wijkvernieuwing als apart deelprogramma. In de P&C-documenten wordt ook gerapporteerd over onderdelen die aan de basis liggen van het NPLV Groningen-Noord (wijkvernieuwing en Regio Deal Groningen Noord 2021-2024) dan wel die in het NPLV Groningen-Noord zijn ondergebracht, zoals PmG. • De voortgang van het NPLV Groningen-Noord heeft het afgelopen anderhalf jaar vanwege capaciteitsproblemen vertraging opgelopen.

32

6. Financiën NPLV Groningen-Noord 6.1 Inleiding De financiën voor het NPLV Groningen-Noord bestaan uit verschillende soorten middelen, namelijk rijksmiddelen, Europese middelen en extra en reguliere middelen van de deelnemende partijen van de MC. Onderzoekskader In hoofdstuk 2 is informatie en normering opgenomen die betrekking heeft op: • Uitgangspunten voor het verantwoorden van financieel management van projecten waarvan het resultaat of de wenselijkheid van het resultaat onzeker is, zoals bijvoorbeeld gebiedsontwikkeling. Dit hoofdstuk geeft een beeld van hoe op dit moment de financiën aan het NPLV Groningen-Noord zijn toebedeeld aan de hand van een algemene bespreking van de financiële middelen voor het NPLV GroningenNoord (6.2) en bespreking van door het rijk/de Europese Unie, de gemeente en andere MC-partijen beschikbaar gestelde middelen (6.3, 6.4, 6.5 en 6.6). 6.2 Financiële middelen NPLV Groningen-Noord Er zijn diverse aanvragen voor rijksmiddelen in het kader van het NPLV Groningen-Noord gedaan. Vanuit de raad is bij het college aangegeven dat er behoefte is aan een eenduidig overzicht van welke financiën onder het NPLV Groningen-Noord vallen, welke middelen de aan de MC deelnemende partijen daarvoor inzetten en hoe deze worden verdeeld. Dit overzicht komt volgens het college in het Uitvoeringsprogramma NPLV Groningen-Noord.

Door het rijk zijn voor het NPLV geen structurele middelen beschikbaar gesteld. Financiering van het NPLV vindt plaats door middel van incidentele uitkeringen en het beschikbaar stellen van fondsen (specifieke uitkeringen of SPUK’s) door verschillende ministeries. Het rijk bepaalt de voorwaarden waaronder rijksmiddelen zoals SPUK’s moeten worden ingezet. Sommige SPUK’s zijn specifiek voor het NPLV en de focusgebieden, andere SPUK’s dienen een meer algemeen doel dat (naast in Groningen-Noord) ook breder in de gemeente speelt. NPLV-focusgebieden voorzien van Gebiedsplan maken in de toekomst meer

kans op het krijgen van deze rijksmiddelen. Het Gebiedsplan biedt geen garantie daartoe. Op dit moment is het veelal de gemeente die een SPUK bij het rijk aanvraagt en op dat moment de cofinanciering garandeert. SPUK’s zijn bij aanvraag door de gemeente zowel opgenomen in de begroting als de jaarrekening waardoor de gemeenteraad tijdens het vaststellen van de begroting of de begrotingswijziging ook de uitkeringen en eventueel de gemeentelijk cofinanciering vaststelt. Mogelijk gaan andere MC-leden in de toekomst ook (rijks)middelen aanvragen en cofinanciering garanderen. De MC-partijen zijn verantwoordelijk voor het NPLV Groningen-Noord en daarmee ook voor de uitvoering en de inbreng van middelen voor het programma. 54 De inbreng bestaat uit reguliere en extra middelen. Reguliere middelen zouden de MC-partijen sowieso – ook zonder het NPLV Groningen-Noord – in GroningenNoord inzetten. Extra middelen, zoals die voor Preventie met gezag en de bijdrage voor het onafhankelijke programmabureau, zijn specifiek in het kader van het NPLV Groningen-Noord voor het gebied vrijgemaakt. 6.3 Financiële middelen beschikbaar gesteld door het rijk/de EU Rijksmiddelen Een Specifieke Uitkering (SPUK) wordt verstrekt wanneer aan vooraf opgestelde voorwaarden wordt voldaan.

Zo moet het college bij het rijk een aanvraag voorzien van projectplan indienen en vormt cofinanciering veelal een voorwaarde voor het beschikbaar stellen van SPUK’s. Bij SPUK’s legt het college direct verantwoording aan de rijksoverheid af. Wanneer de middelen niet conform de voorwaarden en gemaakte afspraken zijn besteed, kan de gemeente worden gevraagd ze terug te betalen. Rijksmiddelen/SPUK’s gerelateerd aan het NPLV Groningen-Noord omvatten o.a. de Rijke Schooldag/ Verlengde Schooldag, de SPUK Kansrijke Wijk, de Regio Deal Groningen Noord en de rijksregeling Preventie met gezag. Tabel 5 geeft een overzicht van aangevraagde en/of toegekende rijksmiddelen gerelateerd aan het NPLV Groningen-Noord met

54 H  et rijk verstrekt voor de periode 2023-2025 jaarlijks €500.000 voor de inrichting van een onafhankelijk programmabureau voor het NPLV focusgebied. Terug naar inhoudsopgave

33

daarbij aangegeven of en zo ja hoeveel gemeentelijke cofinanciering er is. In totaal gaat het om bijna €45 miljoen aan toegekende rijksmiddelen met bijbehorend bijna €38 miljoen gemeentelijke cofinanciering. 55 Tabel 5: Bij het rijk aangevraagde/aan te vragen middelen en gemeentelijke cofinanciering in het kader van het NPLV Groningen-Noord dan wel daaraan gerelateerd

Onderdeel

Status

Bijdrage

Co-financiering

Co-

Loop-

NPLV

rijk totaal

gemeente Groningen

financiering

tijd

Groningen-

(x 1000)

(x 1000)

%

10.500

4.500

43

Wat/waarvoor

Noord SPUK Volkshuis-

Toegekend

2021-2031

vestingsfonds

Verduurzamen woningen Selwerd, Vinkhuizen, Paddepoel

(VHF) SPUK Regio

Toegekend

15.000

15.000

50

2021-2025

Uitvoeringsplan Regio Deal

Deal tranche 3 Preventie met

Toegekend

4.800

18.400

42

2022-2025

Groningen Noord 2021 Uitvoering Plan van Aanpak

gezag

(mogelijk

Preventie met gezag

Preventie met

Toegekend

833

?

?

2031) 2022-2025

Gedragsinterventie sport en inzet

gezag Preventie met

Toegekend

400

?

?

2022-2025

twee re-integratieofficieren Gegevensanalist Preventie met

gezag SPUK Kansrijke

Toegekend

11.627

0

0

2023-2025

gezag In Groningen-Noord meer mensen

Wijk

aan een betaalde baan helpen, mentale en fysieke gezondheid inwoners verbeteren, minder inwoners met problematische schulden, minder inwoners/

SPUK Kansrijke

Toegekend

1.500

0

0

2023-2025

Wijk

kinderen leven in armoede. Ondersteuning programmabureau (bijdrage uitvoeringskosten onafhankelijk programmabureau NPLV Groningen-Noord, bekostigd

SPUK Kansrijke

Toegekend

300

0

0

2023-2025

vanuit VHF, ingezet voor PWW) Planvorming

Wijk SPUK Regio

Deal-

10.000

10.000

50

2025-2028

Verbreden en opschalen van

Deal tranche 5

makerfase

bestaande succesvolle interventies in Groningen-Noord. Aangevraagd was 27,5 miljoen aan rijksmiddelen. In de dealmakerfase wordt in samenspraak met het rijk een overeenkomst gesloten voor een

SPUK VHF

Aanvraag

tranche 2 SPUK VHF

afgewezen Aanvraag

tranche 3

wordt

28.000

12.000

30

2025-2035

vierjarig plan op activiteitenniveau. Verduurzaming van 1600-1900 woningen in Groningen-Noord.

gescheven Totaal

44.960

37.900

(toegekend)

(cofinanciering)

55 G  emeente Groningen, college van B en W aan gemeenteraad, ‘Stand van zaken problematische jeugdgroepen ter informatie’ (9 november 2022); gemeente Groningen, college van B en W aan gemeenteraad, ‘Plan van aanpak Preventie met gezag ter informatie’ (19 juli 2023); gemeente Groningen, college van B en W aan gemeenteraad, ‘Toekenning Specifieke Uitkeringen Kansrijke Wijk ter informatie’ (10 januari 2024); gemeente Groningen, wethouders Eikenaar en Van Niejenhuis aan gemeenteraad, ‘Mededeling dagmail lopende aanvragen NPLV’, Dagmail griffie (1 februari 2024); gemeente Groningen, wethouders Eikenaar, Van Niejenhuis en Bloemhoff aan gemeenteraad, ‘Dagmail Regiodeal Groningen-Noord’, Dagmail griffie (9 februari 2024)..

Terug naar inhoudsopgave

34

Tabel 6: Aanvraag Europese middelen in relatie tot NPLV Groningen-Noord

Onderdeel

Status

Bijdrage

Co-financiering

Co-

Loop-

NPLV

rijk totaal

gemeente

financiering

tijd

Groningen-

(x 1000)

Groningen

%

Noord

Wat/waarvoor

(x 1000)

Just Transition

Aanvraag

Fonds

wordt

Max. 5.000

?

?

2024-2027?

Projecten die eraan bijdragen dat de aankomende en huidige

geschreven

beroepsbevolking beschikt over de juiste digitale, sociale en technische vaardigheden om de transformatie van de economie en de klimaattransitie mogelijk te maken.

Europese middelen Voor het NPLV Groningen-Noord kan Europese subsidie worden aangevraagd. Op dit moment wordt vanuit het NPLV Groningen-Noord een aanvraag voor het Europese Just Transition Fonds (JTF) voorbereid (tabel 6). 56 Het JTF-programma loopt van 2021 tot en met 2027. In die periode kan €330 miljoen subsidie in de noordelijke provincies worden ingezet. Het JTF heeft tot doel de economische en sociale gevolgen van de energietransitie op te vangen in gebieden die het zwaarst door de overgang naar een groene economie worden getroffen, en bij te dragen aan de brede welvaart en werkgelegenheid door aan een groene economie te werken.57 6.4 Financiële middelen beschikbaar gesteld door de gemeente In het gemeentelijke Coalitieakkoord 2022-2026 is gekozen voor een brede focus op en extra inzet in Groningen-Noord. De bedoeling is dat vanuit meerdere reguliere beleidsvelden beleid (en middelen) integraal en meer in Groningen-Noord worden ingezet. Door ongelijk in Groningen-Noord te investeren wil het college tot een gelijker Groningen komen.

De middelen voor het NPLV Groningen-Noordprogrammabureau en rijksuitkeringen lopen formeel via de gemeente en zijn opgenomen in de begroting en de jaarrekening. Een deel van de gemeentelijke middelen komt via het PWW en de gebiedsteams in de noordelijk wijken terecht. De gemeenteraad stelt met regelmaat uitvoeringskrediet vast voor onderdelen van lopende wijkvernieuwing in Groningen-Noord (bijlage 5). Tabel 7 geeft op basis van raadsbesluiten een overzicht van sinds 2020 door de gemeenteraad beschikbaar gesteld uitvoeringskrediet voor inzet in GroningenNoord. Sinds september 2020 gaat het om ruim €31 miljoen aan uitvoeringskrediet. Het betreft met name uitvoeringskrediet voor wijkvernieuwing in Selwerd. De begroting en jaarrekening van de gemeente Groningen kennen geen aparte paragraaf over het NPLV Groningen-Noord of over Groningen-Noord. De middelen die in Groningen-Noord worden ingezet zijn in veel gevallen onderdeel van de in de deelprogramma’s genoemde bedragen. Zo staan de onderdelen van het NPLV Groningen-Noord verspreid over alle vier

56 Gemeente Groningen, wethouders aan gemeenteraad, ‘Mededeling dagmail lopende aanvragen NPLV’ 57 SNN, Programma JTF 2021-2027.’

Terug naar inhoudsopgave

35

programma’s en twee paragrafen (tabel 8). Bij de financiële verantwoording is het onderscheid tussen de extra en reguliere middelen niet altijd goed te maken, bijvoorbeeld doordat er regulier meer op GroningenNoord wordt ingezet, maar ook doordat reeds bestaande inzet in Groningen-Noord aan het NPLV GroningenNoord bijdraagt (bijvoorbeeld Regio Deal Groningen-Noord).

ingezet, welke resultaten en effecten daar concreet mee zijn bereikt en of en zo ja in welke mate deze in relatie staan tot het beoogde doel en de sociale, ruimtelijke, en functionele kwaliteit. Daarnaast is het onduidelijk welke netwerkpartners(s) op welke wijze aan het resultaat en het effect daarvan hebben bijgedragen en wat de haalbaarheid en risico’s van te stellen/gestelde doelen zijn.

Op basis van de jaarrekening en de -begroting is niet te achterhalen hoeveel en met welke herkenbare te onderscheiden praktisch te realiseren/ gerealiseerde doelen er in het kader van het NPLV Groningen-Noord in het betreffende jaar is ingezet dan wel gaat worden

6.5 Financiële middelen andere MC-partijen Het NPLV Groningen-Noord is voor de inzet van extra middelen door betrokken partijen afhankelijk van de instemming van en het beschikbaar stellen van middelen door die afzonderlijke partijen. Het is nog onduidelijk

Tabel 7: Gemeentemiddelen Groningen-Noord (vallend onder NPLV Groningen-Noord) (x1000) 2020-heden

Onderdeel

Wijk

Wat/waarvoor

Wijkvernieuwing 3.0

Selwerd

Wijkvernieuwing 3.0

Oosterparkwijk

Wijkvernieuwing 3.0 Wijkvernieuwing 3.0 Wijkvernieuwing 3.0

Selwerd Selwerd Paddepoel

Wijkvernieuwing 3.0

Selwerd

Wijkvernieuwing 3.0

Selwerd

Wijkvernieuwing 3.0

Selwerd

Wijkvernieuwing 3.0

Paddepoel/ Selwerd

Wijkvernieuwing 3.0

De Hoogte

Wijkvernieuwing 3.0

Indische Buurt

Wijkvernieuwing 3.0

Selwerd

Uitvoeringskrediet herinrichting openbare ruimte Selwerd Kiosken Wielewaalplein (waarvan 144K t.l.v. Regio Deal gelden) Uitvoeringskrediet herinrichting Selwerd Zuid Uitvoeringskrediet warmtenet Selwerd Zuid Uitvoeringskrediet aanleg verbindende bruggen Paddepoel (waarvan 175K t.l.v. Regio Deal gelden) Aanvullend uitvoeringskrediet herinrichting openbare ruimte Selwerd (wijkvernieuwing Sunny Selwerd – herinrichting Selwerd – West en Oost) Uitvoeringskrediet voor de aanleg van het hoofdtracé van het warmtenet in Selwerd-West (voorfinanciering) Aanvullend uitvoeringskrediet Warmtenet Selwerd-Zuid – Uitbreiding distributienet Krediet tijdelijke huisvesting scholenplan Bessemoerstraat 6 waarvan 750K t.l.v. SPUK Regio Deal gelden (wissellocatie) Uitvoeringskrediet wijkvernieuwing De Hoogte – herinrichting Johan de Wittstraat Uitvoeringskrediet herinrichting Floresstraat/ Floresplein, waarvan 500K t.l.v. Regio Deal gelden Uitvoeringskrediet wijkvernieuwing Sunny Selwerd – herinrichting Selwerd-West en herberekening Selwerd-Oost

Totaal

Terug naar inhoudsopgave

€ x 1000

Periode

Besluit

2020-2021

09-09-2020 (raad)

2021

09-09-2020 (raad)

3.447 1.200 350

2021-2023 2021-2023 2021

02-06-2021 (raad) 02-06-2021 (raad) 22-12-2021 (raad)

6.740

2022-2024

26-01-2022 (raad)

3.283 283

1.291

26-01-2022 (raad)

1.100

2022-2023

26-01-2022 (raad)

2.929

2023[2033]

04-10-2023 (raad)

274

2024

20-12-2023 (raad)

2.050

2024-?

20-12-2023 (raad)

7.969

2024-2026

31-01-2024 (raad)

31.616

36

hoeveel (financiële) middelen de MC-partijen – naast de gemeente en het rijk – hebben gereserveerd om voor het NPLV Groningen-Noord in te zetten. Dit moet nog nader worden geconcretiseerd en zal in het Uitvoeringsprogramma worden opgetekend. Wel is er door de MC-partijen capaciteit vrijgemaakt om deel te nemen aan het MCT- en PT-overleg.

Tabel 8: Deelprogramma’s begroting 2024 in relatie tot NPLV Groningen-Noord

Deelprogramma

Wat

Wijken

Valt onder

1.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid (Wonen) 1.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid (Wonen) 1.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid (Wonen) 2.2 Veiligheid

Verkoop Warmtenet Selwerd-Zuid

Selwerd

VHF verduurzamen woningen Selwerd, Paddepoel, Vinkhuizen Aanpak Energiearmoede

Selwerd, Paddepoel, Vinkhuizen Gemeente breed

Wijkvernieuwing 3.0/NPLV Groningen-Noord Wijkvernieuwing 3.0

2.2.1 Ondermijning 2.2.4 Veiligheid en zorg

Uitbreiden overlastcoördinator naar 2fte voor uitbreiding naar noordelijke wijken Versterken aanpak ondermijning Jeugd en veiligheid: Preventie met gezag

Groningen-Noord en Schildersbuurt Gemeente breed Groningen-Noord

2.2.4 Veiligheid en zorg

Jeugd en veiligheid: Inzet van meer jeugdboa’s

Gemeente breed

O.a. NPLV Groningen-Noord Preventie met gezag/NPLV Groningen-Noord O.a. NPLV Groningen-Noord

3.1.2 Inkomensondersteuning en schuldhulpverlening 3.2.1 Inkomen en armoedeverlichting 3.2.1 Onderwijskansen en onderwijshuisvesting 3.3.1 Stimulering samenlevingsopbouw 3.3.2 Publieke gezondheid

Ontwikkelen samenhangende aanpak in Groningen-Noord met MC NPLV GroningenNoord (ontwikkelen integraal armoedebeleid) Uitbreiding brugfunctionaris

Groningen-Noord

NPLV Groningen-Noord

Gemeente breed

Verlengde Schooldag

Gemeente breed

Positief opgroeien en innovatie jeugd

Gemeente breed

Kansrijke Start (onderdeel ‘Gezondheidszorg’); o.a. uitbreiden aantal projectleiders Kansrijke Start in Groningen-Noord Regio Deal Groningen Noord

Groningen-Noord m.u.v. Professorenbuurt, Hoogkerk, Beijum, Lewenborg, De Wijert Groningen-Noord

Regulier en NPLV Groningen-Noord Regulier en NPLV Groningen-Noord Regulier en NPLV Groningen-Noord Regulier en NPLV Groningen-Noord

Uitbreiding wijkvernieuwing/Coalitieakkoord

O.a. Paddepoel, Vinkhuizen, Oosterparkwijk Gemeente breed

4.2.2 Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing 4.2. 2 Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing 4.2.2 Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 1: Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Paragraaf 4: onderhoud kapitaalgoederen

Terug naar inhoudsopgave

Bedrijfsvoering wijkontwikkeling en wijkvernieuwing Intensivering wijkvernieuwing noordelijke wijken Verhogen BORG-niveau (onderhoud en beheer openbare ruimte) van matig naar voldoende voor Groningen-Noord

Groningen-Noord

Groningen-Noord

Wijkvernieuwing 3.0/NPLV Groningen-Noord O.a. NPLV Groningen-Noord

Regio Deal Groningen Noord/NPLV GroningenNoord Wijkvernieuwing 3.0/NPLV Groningen-Noord PWW/NPLV GroningenNoord Regulier, Regio Deal Groningen Noord en NPLV Groningen-Noord Regulier en NPLV Groningen-Noord

37

6.6 Samenvatting • Door het rijk zijn geen structurele middelen beschikbaar gesteld voor het NPLV GroningenNoord; rijksmiddelen bestaan uit incidentele uitkeringen. • NPLV-focusgebieden voorzien van Gebiedsplan maken in de toekomst meer kans op het krijgen van rijksmiddelen. Het Gebiedsplan biedt geen garantie daartoe. • De gemeente vraagt op dit moment de rijksmiddelen voor het NPLV aan en garandeert daarbij de cofinanciering. Mogelijk gaan andere MC-partijen in de toekomst ook rijksmiddelen aanvragen en cofinanciering garanderen. • De gemeente heeft een aanvraag uitstaan voor het Europese Just Transition Fonds (JTF). • De MC-partijen zijn verantwoordelijk voor het NPLV Groningen-Noord en daarmee ook voor de uitvoering en de inbreng van reguliere en extra middelen voor het programma. Reguliere middelen betreffen middelen die de MC-partijen sowieso – ook zonder het NPLV Groningen-Noord – in Groningen-Noord inzetten. Extra middelen zijn middelen die specifiek in het kader van het NPLV Groningen-Noord zijn vrijgemaakt. De MC en het NPLV Groningen-Noord zijn voor de inzet van extra middelen afhankelijk van de afzonderlijke MCpartijen. • De gemeente zet in op een gelijkere gemeente door ongelijk te investeren en zet sinds 2022 vanuit alle beleidsvelden met focus in op Groningen-Noord. Onderscheid tussen de extra en reguliere middelen

Terug naar inhoudsopgave

is niet (altijd) goed te maken. • De gemeenteraad stelt met regelmaat uitvoeringskrediet vast voor onderdelen van lopende wijkvernieuwing in Groningen-Noord (vanaf 2020 ruim 31 miljoen euro). • De begroting en jaarrekening van de gemeente Groningen kennen géén aparte paragraaf NPLV Groningen-Noord. De onderdelen van het NPLV Groningen-Noord staan verspreid over vier programma’s en twee paragrafen. • Op basis van de jaarrekening en de -begroting is niet te achterhalen hoeveel en met welke herkenbare te onderscheiden praktisch te realiseren/gerealiseerde doelen er in het kader van het NPLV Groningen-Noord in het betreffende jaar is ingezet dan wel gaat worden ingezet, welke resultaten en effecten daar concreet mee zijn bereikt en of en zo ja in welke mate deze in relatie staan tot het beoogde doel en de sociale, ruimtelijke, en functionele kwaliteit. Daarnaast is het onduidelijk welke netwerkpartners(s) op welke wijze aan het resultaat en het effect daarvan hebben bijgedragen en wat de haalbaarheid en risico’s van te stellen/ gestelde doelen zijn. • Bij de financiële verantwoording is het onderscheid tussen de extra en reguliere middelen niet altijd goed te maken • Sinds 2020 is in totaal bijna €45 miljoen aan rijksmiddelen voor Groningen-Noord toegekend waarvoor de gemeente €21,5 miljoen aan cofinanciering beschikbaar stelt.

38

7. Bewonersbetrokkenheid 7.1 Inleiding Het NPLV Groningen-Noord betreft de langjarige integrale aanpak van situatieafhankelijke complexe meervoudige problematiek waarin beleving een rol speelt. De inzet van het NPLV Groningen-Noord zal, gezien de grote dynamiek en ingrijpende veranderingen gedurende een lange periode, een grote impact op de bewoners hebben. De MC stelt zichzelf hoge ambities wat betreft bewonersbetrokkenheid. Volgens de Gedragscode maatschappelijke participatie hoort bewonersbetrokkenheid in het kader van participatie goed geregisseerd, georganiseerd en vastgelegd te worden. Dit is zeker bij gebiedsvernieuwing essentieel gezien de heterogeniteit van de groep bewoners, de impact van gebiedsvernieuwing op de bewoners, de rol die beleving speelt, en de complexiteit van meervoudige problematiek in het gebied. Inbreng van bewoners in het kader van participatie moet zowel op wijkals wijkoverstijgend niveau correct, herkenbaar en herleidbaar worden vastgelegd.

Onderzoekskader In hoofdstuk 2 is informatie en normering opgenomen die betrekking heeft op: • Inspraak en rechtsbescherming in relatie tot gebiedsvernieuwing voor besluiten op grond van de Omgevingswet; • De implicatie van het wetsvoorstel ‘Versterking participatie op decentraal niveau’ om de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid van o.a. hun gemeente te versterken, • Het operationaliseren van participatie door middel van een beleidsplan participatie en een participatieverordening waarmee invulling wordt gegeven aan o.a. de inkadering, rollen, instrumenten, en een generiek te doorlopen stappenplan participatie om tot een situatie

specifiek stappenplannen te komen. • De ‘Nederlandse gedragscode voor goed openbaar bestuur’ die aan de hand van het participatiebeginsel beschrijft hoe een overheidsbestuur hoort te werken waardoor burgers weten wat zij van de overheid kunnen verwachten; • De ‘Code maatschappelijke participatie’ die uitgangspunten geeft voor een goed verloop van (gebiedsgebonden) participatie; • Uitgangspunten voor participatiebeleid zodat duidelijk is hoe het burgerparticipatieproces behoort te verlopen en maatschappelijke initiatieven en inbreng constructief bij kunnen dragen.

Bewonersbetrokkenheid wordt besproken aan de hand van de paragrafen ‘bewoners als uitgangspunt’ waarbij uit wordt gegaan van radicale gelijkwaardigheid, ‘borgen inbreng ervaringskennis’, ‘communicatie met bewoners’ en ‘bewonersbetrokkenheid bij monitoring en evaluatie’. 7.2 Bewoners als uitgangspunt 7.2.1. Participatiebeleid Gemeente Groningen Alhoewel de participatiewebsite van de gemeente Groningen verwijst naar de op 1 januari 2020 vervallen inspraakverordening van de gemeente Ten Boer, beschikt de gemeente Groningen over een algemene inspraakverordening. 58 Er is geen inspraakprocedure geweest over het Gebiedsplan. De gemeente Groningen beschikt niet over participatiebeleid of een participatieverordening. Het college van B en W omschreef in juli 2023 in een brief aan de raad een eerste aanzet tot een participatievisie. De gemeente wil meer zeggenschap voor Groningers zodat zij meer invloed krijgen op thema’s die hen aangaan. Participatie is een middel om dit te bereiken. Het participatiebeleid en de participatieverordening worden voor de zomer van 2024 verwacht. 59

58 G  emeente Groningen, Algemene inspraakverordening Groningen 2005. 59 G  emeente Groningen, college van B en W aan gemeenteraad, ‘Stand van zaken participatiebeleid en hoe verder. Ter bespreking’ (19 juli 2023); gemeente Groningen, Langetermijnagenda gemeenteraad.

Terug naar inhoudsopgave

39

In een inspraakreactie namens burgers bij de bespreking van de collegebrief (20 september 2023) is aangegeven dat het voor burgers, bewonersorganisaties en andere maatschappelijke organisaties onduidelijk is hoe zij bij de verdere ontwikkeling van het participatiebeleid van de gemeente zullen worden betrokken, en of er nog een participatietraject komt over de wijze waarop de participatie zal worden georganiseerd.60 In het ‘Kader burgerparticipatie’ uit de Omgevingsvisie Levende Ruimte van december 2021 (overgenomen uit de Omgevingsvisie ‘The Next City; Groningen in 2030’ 2018) zijn een denk- en benaderwijze over de rol die de gemeente hoort te spelen en uitgangspunten voor ‘goede participatie’ geformuleerd.61 Met betrekking tot wijkvernieuwing staan in het ‘Gronings model voor wijk- en dorpsdemocratie’ bouwstenen voor bewonersparticipatie uitgewerkt.62 De bouwstenen zijn: 1. werken vanuit het DNA, het eigene van de wijk/ het dorp; 2. zeggenschap & heldere rol- en taakverdeling (inclusief rol gemeenteraad); 3. democratische waarden; 4. realisatiekracht; 5. samen leren. Het gemeentebestuur heeft sinds 2008 een convenant met de ruim 60 wijkorganisaties, die de belangen van bewoners behoren te behartigen en namens bewoners contacten met de gemeente onderhouden.

In dit convenant zijn concrete afspraken opgenomen over onder andere het recht van de wijkorganisaties op informatie, inspraak en op advisering van het gemeentebestuur. Het gemeentebestuur neemt het advies van wijkorganisaties alleen om zwaarwegende redenen niet over. Welke criteria de gemeente voor zwaarwegende redenen hanteert, wordt niet aangegeven. Onduidelijk is ook wie zitting heeft in de wijkorganisaties, op welke wijze de inspraak wordt georganiseerd, gecommuniceerd, vastgelegd en op welke wijze die wordt gewogen. Wijkorganisaties geven

op hun websites aan met welke partners zij samenwerken. Naast de gemeente Groningen en diverse netwerkpartners uit het NPLV betreft het veelal andere (wijk)organisaties, -verenigingen of private ondernemingen. In het convenant is opgenomen dat de wijkorganisaties de inspanningsverplichting hebben zoveel mogelijk wijkbewoners bij hun activiteiten te betrekken.63 Hoe dit in de praktijk plaatsvindt en in welke mate is niet duidelijk. Het convenant geldt niet voor wijkoverstijgende beleidszaken of projectplannen op wijkniveau waar ook andere overheden, publieke lichamen, instellingen, bedrijven etc. bij betrokken zijn. In die gevallen is volgens het convenant alleen de gemeentelijke inspraakverordening van toepassing; deze regelt de inspraakprocedure voor wat betreft de gemeente. Hoe de gemeentelijke inspraakprocedure en participatie zich bij dit soort samenwerkingen – waarvan het NPLV Groningen-Noord een voorbeeld is – tot de inspraakprocedures en participatie van de andere partijen verhoudt, is niet aangegeven. Hoe inspraak is geregeld voor aangelegenheden die buiten de bevoegdheid van de gemeente, en bijvoorbeeld onder de bevoegdheid van een netwerkpartner valt, is niet altijd duidelijk. Lang niet in alle gevallen hebben netwerkpartners een inspraak- of participatieprocedure, waaronder ook woningbouwcorporaties.

Voor intern gebruik heeft de gemeente Groningen een leidraad participatie. Hierin staan aanwijzingen voor het vormgeven van het participatieproces, waaronder het opstellen van een participatieplan en het evalueren van het participatieproces met de participanten.64 Er is geen participatieplan opgesteld voor het NPLV GroningenNoord. Het Uitvoeringsprogramma NPLV Groningen-Noord kan afhankelijk van de inhoud mogelijk (deels) als programma in het kader van de Omgevingswet worden gezien als het gaat om ingrepen in de fysieke leefomgeving. In het kader van de Omgevingswet is

60 Platform Cultureel Erfgoed Groningen (namens meerdere bewonersverenigingen), Inspraakreactie (brief) bij Politieke Woensdag gemeente Groningen Stand van zaken participatiebeleid en hoe verder 20 september 2023. 61 De Omgevingsvisie The Next City (2018) is volgens de gemeente Groningen geheel vanuit het gedachtengoed van de nieuwe Omgevingswet opgesteld. Gemeente Groningen, college van B en W aan gemeenteraad, ‘Ontwerp-omgevingsvisie The Next City’ (21 maart 2018); Gemeente Groningen, ‘Omgevingsvisie Levende ruimte’ (vastgesteld 26 januari 2022). 62 Gemeente Groningen, Het Gronings model voor wijk- en dorpsdemocratie. 63 G  emeente Groningen en wijkorganisaties, Bewonersconvenant. 64 G  emeente Groningen, Leidraad participatie.

Terug naar inhoudsopgave

40

daarbij sprake van een participatieplicht, wat inhoudt dat in het Uitvoeringsprogramma moet staan hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere bestuursorganen bij de voorbereiding van het programma zijn betrokken.65

bedoeling en uit ‘onze systemen’ te stappen en kijken wat de wijk, de straat en de bewoners daadwerkelijk nodig hebben. Andersom wil de MC bewoners meenemen in hoe de systeemwereld werkt en hen vragen hoe het beter kan.

De bestaande documenten maken niet voor iedereen, waaronder ook het college en de gemeenteraad, vanaf het begin duidelijk of, wanneer, waarover en hoe ze kunnen meedenken, meepraten of meedoen, hoe zienswijzen kunnen worden ingediend, hoe de reactie op zienswijzen plaatsvindt waarbij wordt aangegeven welke punten al dan niet worden overgenomen, en op welke wijze de verslaglegging openbaar wordt gemaakt.66

Bewoners als uitgangspunt nemen is een belangrijk onderdeel van het NPLV Groningen-Noord. Daarom doen de betrokken MC-partijen en professionals zelf ervaringskennis op door een periode in een wijk in Groningen-Noord mee te draaien, bijvoorbeeld op een school.

7.2.2. Participatie binnen NPLV Groningen-Noord Uitgangspunten Voor het slagen van het NPLV Groningen-Noord is volgens de MC een langjarige, duurzame en op ervaringskennis van de bewoners gebaseerde aanpak vereist. Hiervoor krijgen bewoners op basis van radicale gelijkwaardigheid een plek in het hart van de aanpak voor Groningen-Noord. Dit betekent dat bewoners de komende twintig jaar centraal staan bij alles wat de MC doet: zij zijn het begin- en eindpunt van de aanpak van de MC. Het menselijke en sociale kapitaal dat in de wijken in Groningen-Noord aanwezig is, moet volgens de MC/ het Gebiedsplan ten volle worden benut om tot een duurzame verandering in Groningen-Noord te kunnen komen. Om succesvol te kunnen zijn moeten oplossingen passen bij het leven van de bewoners van de wijken die vallen onder Groningen-Noord. Als het initiatief vanuit de bewoners zelf komt, geeft de MC aan in staat te zijn om ‘het systeem’ ondergeschikt te maken. Maatwerk en de situatie van de bewoner moeten leidend zijn in plaats van hoe het systeem werkt. Om daadwerkelijk het verschil te kunnen maken moet je het systeem durven doorbreken. Uitganspunt is een brug slaan tussen de wijk en de systeemwereld van de professionals door te beginnen bij de bewoners, te werken vanuit de

Kennis van wat er in Groningen-Noord leeft en ervaring met bewonersbetrokkenheid bestaat op basis van de lopende wijkvernieuwing en de Regio Deal Groningen Noord tranche 3 (2021-2024). Het NPLV GroningenNoord is hier in zekere zin een voortzetting van en volgens betrokkenen bij de gemeente Groningen moet bewonersparticipatie ook in dat licht worden bekeken. Het betrekken van bewoners bij gezamenlijke opgaven kan volgens de MC krachtiger en met meer lef. Bewoners nemen hun expertise mee in de aanpak voor Groningen-Noord en krijgen daarvoor een financiële beloning. De uitvoering van het NPLV Groningen-Noord is volgens de MC een gedeelde verantwoordelijkheid van bewoners en professionals. Ervaringen In diverse inspraakreacties geven bewoners onder meer aan dat het NPLV Groningen-Noord eenzelfde verhaal is als eerdere wijkvernieuwing onder bijvoorbeeld ministers Klompé en Vogelaar. Bewoners maken zich zorgen over het NPLV omdat de doelen van het Gebiedsplan niet helder zijn en diverse thema’s waaronder ‘meedoen’ ook al eerder in beleidsstukken rond wijkvernieuwing (2018) en in de Regio Deal Groningen Noord aanvraag uit 2020 werden genoemd. In de praktijk wordt ervaren dat het betrekken van bewoners en burgerinitiatieven meestal plaatsvindt nadat plannen al uitgekristalliseerd zijn. De bestuurlijke

65 D  it blijkt uit navraag van de Rekenkamer bij een wetenschappelijk juridisch expert gespecialiseerd in participatie en omgevingsrecht. 66 Platform participatie, Zienswijzenprocedure.

Terug naar inhoudsopgave

41

laag van betrokken organisaties beschikken als eerste over informatie en wanneer burgerinitiatieven worden betrokken, zijn de plannen en de financiën al rond.

gaan leveren, en dat ze hun ervaringen delen over tekortkomingen en kansen in de systemen van de MCleden.

Dit wordt nu bij de het vormen van de Maatschappelijke Coalitie opnieuw zo ervaren. Oorzaken zijn volgens de inspreker onder meer gebrekkige communicatie, gebrek aan vertrouwen en een ongelijk speelveld wat betreft informatie (burgers en burgerinitiatieven hebben een informatieachterstand) en financiën (de meeste deelnemers in netwerkbijeenkomsten doen daar betaald aan mee, terwijl vrijwilligers eigen tijd moeten vrijmaken). Bewoners en burgerinitiatieven kunnen in belangrijke mate bijdragen aan de ambities voor wGroningen-Noord. De gemeente kan sterker gebruik maken van de krachten in de wijk en de bewoners zelf. Bewoners gaven aan dat de mensen in de wijk centraal moeten worden gesteld bij het verbeteren van kwetsbare wijken door bij de bewoners thema’s op te halen, hen te vragen welke bijdrage ze zelf kunnen leveren, en welke ondersteuning en middelen ze daarbij nodig hebben. De gemeente zou beter op de hoogte moeten zijn van bestaande burgerinitiatieven en beter bij wijknetwerken moeten aansluiten. De gebiedsteams zouden bovendien meer mandaat moeten krijgen.67

In de documentatie is niet omschreven hoe radicale gelijkwaardigheid van inwoners en de financiële vergoeding er in de praktijk uit gaan zien. Volgens het Gebiedsplan gaan de MC, de professionals werkzaam in Groningen-Noord en de bewoners van GroningenNoord de komende maanden in gesprek om het proces verder vorm te geven.

Radicale gelijkwaardigheid Er is door de MC expliciet gekozen voor de term ‘radicale gelijkwaardigheid’ omdat deze term vanuit de bewoners zelf komt. Met die term wil de MC aangeven dat bewoners op een voetstuk moeten worden geplaatst en in positie moeten worden gebracht, want bewoners moeten daadwerkelijk wat te zeggen hebben over en grip hebben op hun wijk.68 In interviews is aangegeven dat voor het op basis van radicale gelijkwaardigheid borgen van de inspraak van bewoners in het NPLV Groningen-Noord zij vanuit gelijkwaardigheid met de MC-partijen in gesprek moeten kunnen gaan en bij het proces moeten worden betrokken. Het is de bedoeling dat keuzes omtrent het NPLV Groningen-Noord aan bewoners voor worden gelegd, dat zij mee kunnen gaan denken, input

In inspraakreacties is vanuit bewoners aangegeven dat ‘radicale gelijkwaardigheid’ een belofte in zich heeft, waarbij het van belang is dat inwoners zelf actief een bijdrage leveren en daarbij worden ondersteund. Aangeraden werd om als gemeente/ MC daarbij budget beschikbaar te maken voor inwoners, als zijnde medewerkers of projectleiders bij hun eigen wijkvernieuwing. De gemeente Groningen/de MC zou daarbij zo min mogelijk (van de bewoners) over moeten nemen, maar dat alleen moeten doen wanneer inwoners het zelf niet willen of kunnen. 7.3 Borgen inbreng ervaringskennis Om de gelijkwaardige positie van de bewoners en de inbreng van hun ervaringskennis te borgen, koppelt de MC ervaringskennis aan ieder thema van het NPLV Groningen-Noord. Om ervaringskennis in de aanpak en uitvoering voor Groningen-Noord te borgen committeert de MC zich voor alles wat zij doet aan het keurmerk de ‘zeven vinkjes van Groningen-Noord’ (tabel 9). De MC stelt dat ze het pas goed doet als alle zeven vinkjes kunnen worden gezet. Het PT hanteert dezelfde ‘zeven vinkjes’ voor het borgen van ervaringskennis. Uit mondelinge toelichting blijkt dat de intentie van de ‘zeven vinkjes’ is om te borgen dat het voor de betrokken professionals en organisaties een automatisme wordt dat bewoners en hun perspectief bij de ontwikkeling van beleid en plannen worden betrokken.

Bij de totstandkoming van het Gebiedsplan (zomer 2023) was

67 Vrijwilligersorganisatie ‘Burgerinitiatief’/’Handig in de buurt’, inspraakreactie bij meningsvormende raadssessie over wijkvernieuwing 28 juni 2023; Bewonerscoöperatie GoeieBuurt U.A., inspraakreactie bij meningsvormende raadssessie over Gebiedsplan NPLV 10 januari 2024. 68 G  emeente Groningen, meningsvormende raadssessie over het Gebiedsplan 10 januari 2024

Terug naar inhoudsopgave

42

bewonersbetrokkenheid lastig te organiseren. In die periode zijn de ‘zeven vinkjes’ nog niet toegepast. Bij de raadsbespreking van 28 juni 2023 werd besproken of het door de MC betrekken van ervaringsdeskundigheid bij alles, op elk niveau en bij elk project, vertraging op kan leveren wanneer dat een keer niet lukt. De wethouder gaf aan dat bewonersbetrokkenheid van groot belang is, maar dat het overal meenemen van ervaringskennis zoals in de ‘zeven vinkjes’ niet iets is dat te letterlijk moet worden genomen. De intentie moet wel letterlijk worden genomen. Op 10 januari 2024 stelde de wethouder dat het een hele tour was om de ‘zeven vinkjes van Groningen-Noord’ waar te maken, maar dat de MC dat wel van plan is. Tabel 9: ‘Zeven vinkjes van Groningen-Noord’ (Gebiedsplan)

Nr.

Gebiedsplan (november 2023)

1

Hebben we ervaringskennis meegenomen in onze besluiten en beleid? Is er gekeken naar samenhang tussen de verschillende thema’s? Hebben we onze leerpunten en successen verankerd in onze aanpak? Hebben we onze bewoners ook gevraagd of het werkt? Hebben we rekening gehouden met de identiteit van de wijk? Hebben we met elkaar een norm gesteld en houden we ons daar ook aan? Hebben we onze successen gevierd?

2 3 4 5 6 7

Onduidelijk is hoe de ‘zeven vinkjes’ in de praktijk worden gehanteerd, hoe deze methodiek moet worden toegepast en hoe dit wordt vastgelegd. De zeven aandachtspunten betreffen gesloten vragen die met ja of nee kunnen worden beantwoord. Daarmee is in het kader van participatie onduidelijk op welke manier en in welke mate in kwantitatieve en kwalitatieve zin de inbreng vanuit het gezichtspunt van de bewoners (de ervaring in de praktijk) zijn meegenomen. Om daar inzicht in te krijgen, moet duidelijk zijn op welke wijze de uitvraag bij wie en door wie heeft plaatsgevonden, op welke wijze de beantwoording heeft plaatsgevonden, wat volgens de inwoner(s) in kwantitatieve en kwalitatieve zin het effect en de waardering was, en op welke wijze de uitvraag en beantwoording wordt vastgelegd, teruggekoppeld, geëvalueerd en tot bijsturing leidt.

7.4 Communicatie met bewoners Het Programmateam NPLV Groningen-Noord (PT) wordt door de MC als belangrijke schakel naar de praktijk ofwel de inwoners van de wijken zelf gezien. De gebiedsteams en het PT zijn volgens de MC goed op de hoogte van wat er in de wijken speelt en wat wel en niet werkt.69 Het is belangrijk dat er op verschillende manieren actief contact met de bewoners wordt gezocht. Het betrekken van bewoners door de gebiedsteams en vanuit het PT gebeurt op dit moment door middel van reguliere (buurt)overleggen en gesprekken met mensen in de wijk. De MC-leden onderhouden via hun eigen netwerken en de bestaande werkwijze van het gebiedsgericht werken contact met de inwoners van Groningen-Noord. [Er wordt – maart 2024 – gewerkt aan een opzet om bewoners bij het NPLV Groningen-Noord te betrekken en hun inbreng op de plannen voor Groningen-Noord op te halen.] Gesprekken tussen professionals en inwoners (‘het goede gesprek’) en de beleefde ervaring krijgen ‘een duidelijk plek in het proces’ en vormen een belangrijk onderdeel van de monitoring en een leidraad om met elkaar te leren binnen het NPLV Groningen-Noord. Deze gesprekken hebben tot doel de beschikbare data te verrijken en om (cijfermatige) data te toetsen en vormen een belangrijk onderdeel voor de ‘adaptieve aanpak’ die de MC met de bewoners van Groningen-Noord zal ontwikkelen.

Deze adaptieve aanpak, waarbij gesprekken met inwoners en professionals inzicht bieden om te anticiperen op de ‘problemen van de toekomst’, is gericht op wat de wijk nu én in de toekomst nodig heeft. Hierbij maken bewoners en professionals beide een vertaalslag naar de mogelijke (systeem)oplossingen in hun eigen wereld waarbij aannames over verbetermogelijkheden en oplossingen aan de praktijk kunnen worden getoetst.70 Eenzelfde werkwijze wil de MC toepassen op trends en ontwikkelingen om te anticiperen op toekomstige problemen en kansen. Hoe ‘het goede gesprek’ vorm gaat krijgen, hoe de informatie uit de gesprekken op een navolgbare en vergelijkbare wijze wordt geregistreerd, gemonitord en geëvalueerd, moet nog nader worden uitgewerkt. Aangegeven is dat de twee bewoners die MC-lid (en PT-lid) zijn een toetsende rol hebben in het meenemen van het bewonersperspectief. Zij beschikken niet over

69 De Rekenkamer Groningen heeft zelf geen praktijkonderzoek ‘in het veld’ naar de betrokkenheid van bewoners uitgevoerd. 70 T  e stellen vragen volgens het Gebiedsplan zijn: Leiden ideeën daadwerkelijk tot verbetermogelijkheden of tot oplossingen voor problemen? Helpen de bedachte ideeën om de systeemwereld aan te laten sluiten op de leefwereld van bewoners en vice versa?

Terug naar inhoudsopgave

43

een georganiseerde achterban. Communicatie richting de bewoners over lopende wijkvernieuwingsprojecten verloopt ook via de website en is ingedeeld naar wijk. De meeste communicatie is wijkspecifiek. Voor de lopende wijkvernieuwing in Selwerd wordt verwezen naar de website Sunny Selwerd en voor Indische Buurt/De Hoogte naar de website Mooie Wijken. Op de websites wordt niet gelinkt naar of geschreven over het NPLV Groningen-Noord en hoe bewoners daarbij worden betrokken. Sinds februari 2024 heeft de gemeente Groningen een website specifiek over Groninger wijkvernieuwing met verhalen over lopende wijkvernieuwing in de gemeente.71 De genoemde websites bieden in het kader van participatie geen duidelijke informatie over hoe bewoners vanaf het begin bij het programma worden betrokken, wanneer, waarover en hoe ze kunnen meedenken, meepraten of meedoen. Raadsleden hadden op 13 juni 2023 een gesprek met bewoners van Selwerd, de Hoogte en Indische Buurt. In dat gesprek gaven bewoners aan te ervaren dat er ten aanzien van bewonersbetrokkenheid en communicatie geen overkoepelende visie bestaat en dat de gemeente deze volgens hen samen met de inwoners moet ontwikkelen (bottom-up benadering).

De communicatie en het contact tussen gemeente en inwoners is volgens burgers een verbeterpunt: het college en de raad zijn volgens bewoners moeilijk te bereiken bijvoorbeeld door afschaffing van het spreekuur en omdat telefoonnummers van raadsleden niet (allemaal) op de gemeenteraadswebsite worden gepubliceerd. Bewoners worden graag direct uitgenodigd voor bijeenkomsten die de gemeente organiseert waarbij input van bewoners wordt gevraagd, in plaats van hierover te vernemen via algemene publicaties die de gemeente hierover doet (bijvoorbeeld op haar website). 7.5 Bewonersbetrokkenheid bij monitoring en evaluatie Het is onduidelijk hoe de bewoners van GroningenNoord bij de monitoring worden betrokken; dit wordt nader ingevuld in het Uitvoeringsprogramma NPLV Groningen-Noord dat volgens het Gebiedsplan over een aantal maanden gereed moet zijn.

7.6 Samenvatting • Het NPLV Groningen-Noord betreft de langjarige integrale aanpak van situatieafhankelijke complexe meervoudige problematiek, waarin beleving een rol speelt. De inzet van het NPLV Groningen-Noord zal, gezien de grote dynamiek en de ingrijpende veranderingen gedurende een lange periode, een grote impact op de bewoners hebben. Om deze reden wordt burgerbetrokkenheid als zeer belangrijk element in het programma opgenomen. • Het in het kader van participatie goed regisseren, organiseren en vastleggen van bewonersbetrokkenheid is gezien bovengenoemde omstandigheden essentieel. Inbreng van bewoners in het kader van participatie moet zowel op wijkals wijkoverstijgend niveau correct, herkenbaar en herleidbaar worden vastgelegd. • De gemeente Groningen heeft een inspraakverordening. Er is geen inspraakprocedure geweest over het Gebiedsplan. De gemeente heeft nog geen nieuw beleidsplan participatie en een participatieverordening opgesteld. • Voor intern gebruik heeft de gemeente Groningen een leidraad participatie. Hierin staan aanwijzingen voor het vormgeven van het participatieproces, waaronder het opstellen van een participatieplan en het evalueren van het participatieproces met de participanten.

• (Beleids)documenten maken niet voor iedereen, waaronder ook het college en de gemeenteraad, vanaf het begin duidelijk of, wanneer, waarover en hoe ze kunnen meedenken, meepraten of meedoen, hoe zienswijzen kunnen worden ingediend, hoe de reactie op zienswijzen plaatsvindt waarbij wordt aangegeven welke punten al dan niet worden overgenomen, en op welke wijze de verslaglegging openbaar wordt gemaakt. • Hoe de gemeentelijke inspraakprocedure en participatie zich bij dit soort samenwerkingen zoals het NPLV Groningen-Noord (met meerdere netwerkpartijen en zowel wijkspecifiek als wijkoverstijgend) tot de inspraakprocedures en participatie van de andere partijen verhoudt, is niet aangegeven. Hoe inspraak is geregeld voor aangelegenheden die buiten de bevoegdheid van de

71 D  eze website gaat over alle lopende wijkvernieuwing in de gemeente Groningen, dus bijvoorbeeld ook over Beijum, Lewenborg en de Wijert Noord.

Terug naar inhoudsopgave

44

gemeente, en bijvoorbeeld onder de bevoegdheid van een netwerkpartner valt, is niet altijd duidelijk. Lang niet in alle gevallen hebben netwerkpartners een inspraak- of participatieprocedure, waaronder ook woningbouwcorporaties. • Het gemeentebestuur heeft sinds 2008 een convenant met de ruim 60 wijkorganisaties, die de belangen van bewoners behoren te behartigen en namens bewoners contacten met de gemeente onderhouden. In dit convenant zijn concrete afspraken opgenomen over onder andere het recht van de wijkorganisaties op informatie, op inspraak en op advisering van het gemeentebestuur. Het gemeentebestuur neemt het advies van wijkorganisaties alleen om zwaarwegende redenen niet over. Welke criteria de gemeente voor zwaarwegende redenen hanteert wordt niet aangegeven. • Onduidelijk is ook wie zitting heeft in de wijkorganisaties, op welke wijze de inspraak wordt georganiseerd, gecommuniceerd, vastgelegd en op welke wijze die wordt gewogen. Wijkorganisaties geven op hun websites aan met welke partners zij samenwerken. Naast de gemeente Groningen en diverse netwerkpartners uit het NPLV betreft het veelal andere (wijk)organisaties, -verenigingen of private ondernemingen. • De MC stelt zichzelf hoge ambities wat betreft bewonersbetrokkenheid en hanteert daarbij ‘radicale gelijkwaardigheid’ als uitgangspunt.

• Met het overnemen van de term ‘radicale gelijkwaardigheid’ geeft de MC volgens de wethouder aan dat bewoners op een voetstuk moeten worden geplaatst en in positie moeten worden gebracht, want bewoners moeten daadwerkelijk wat te zeggen hebben over en grip hebben op hun wijk. • Volgens de MC is voor het slagen van het NPLV Groningen-Noord een langjarige en duurzame op ervaringskennis van de bewoners gebaseerde aanpak vereist. Het menselijke en sociale kapitaal dat in de wijken in Groningen-Noord aanwezig is, moet volgens de MC ten volle worden benut om

Terug naar inhoudsopgave

tot een duurzame verandering in Groningen-Noord te kunnen komen. Oplossingen moeten passen bij het leven van de bewoners van Groningen-Noord. Maatwerk en de situatie van de bewoner moeten leidend zijn, niet hoe het systeem werkt. • Bewoners nemen hun expertise mee in de aanpak voor Groningen-Noord en krijgen daarvoor een financiële beloning. Hoe participatie in de vorm van bewonersbetrokkenheid, de radicale gelijkwaardigheid van inwoners en de financiële vergoeding daarvoor in de praktijk plaats zal vinden, moet nog worden geconcretiseerd. • De bewoners die MC-lid (en PT-lid) zijn hebben een toetsende rol in het meenemen van het bewonersperspectief. Zij beschikken niet over een georganiseerde achterban. • Het is belangrijk dat er op verschillende manieren actief contact met de bewoners wordt gezocht. • De uitvoering van het NPLV Groningen-Noord is volgens de MC een gedeelde verantwoordelijkheid van bewoners en professionals. • Gesprekken met inwoners en professionals bieden volgens het Gebiedsplan inzicht om te anticiperen op de ‘problemen van de toekomst’. Hoe dit vorm gaat krijgen, wordt geregistreerd en geëvalueerd, moet nog nader worden uitgewerkt.

• Volgens de wethouder is bewonersbetrokkenheid van groot belang, maar het overal meenemen van ervaringskennis (een van de ‘zeven vinkjes van Groningen-Noord’) is volgens de wethouder iets dat niet te letterlijk moet worden genomen. De intentie moet wel letterlijk worden genomen. • Om de gelijkwaardige positie van de bewoners en de inbreng van hun ervaringskennis te borgen, koppelt de MC ervaringskennis aan ieder thema van het NPLV Groningen-Noord. Om dit te borgen committeert de MC (en het PT) zich voor alles wat zij doet aan het keurmerk de ‘zeven vinkjes van Groningen-Noord’. De MC stelt dat ze het pas goed doet als alle zeven vinkjes kunnen worden gezet. De intentie van de ‘zeven vinkjes’ is te borgen dat het een automatisme wordt dat bewoners en hun perspectief bij de ontwikkeling van beleid en plannen worden betrokken. In het kader van

45

participatie is het onduidelijk op welke manier en in welke mate in kwantitatieve en kwalitatieve zin de inbreng vanuit het gezichtspunt van de bewoners (de ervaring in de praktijk) worden meegenomen. • Het PT is een belangrijke schakel naar de praktijk ofwel naar de inwoners van de wijken. • De MC wil met de bewoners van Groningen-Noord een ‘adaptieve aanpak’ ontwikkelen, gericht op wat de wijk nu én in de toekomst nodig heeft. • (Webbased) communicatie met bewoners vindt wijkspecifiek plaats. Sinds februari 2024 heeft de gemeente Groningen een website over Groninger wijkvernieuwing met verhalen over lopende wijkvernieuwing in de gemeente. De genoemde websites bieden in het kader van participatie geen duidelijke informatie over hoe bewoners vanaf het begin bij het programma worden betrokken, wanneer, waarover en hoe ze kunnen meedenken, meepraten of meedoen. • In diverse inspraakreacties geven bewoners o.a. aan dat er geen overkoepelende visie bestaat ten aanzien

Terug naar inhoudsopgave

van bewonersbetrokkenheid en communicatie; dat het betrekken van bewoners meestal plaatsvindt nadat plannen al uitgekristalliseerd zijn (ongelijk speelveld/ informatieachterstand). Ze maken zich zorgen over het NPLV Groningen-Noord omdat de doelen van het Gebiedsplan niet helder zijn en diverse thema’s waaronder ‘meedoen’ ook al eerder in beleidsstukken rond wijkvernieuwing (2018) en in de Regio Deal Groningen Noord aanvraag uit 2020 werden genoemd. Bewoners geven aan dat de gemeente sterker gebruik kan maken van de krachten in de wijk en de bewoners zelf. Er zou beter kennis moeten worden genomen van bestaande burgerinitiatieven en beter moeten worden aangesloten bij wijknetwerken. De gebiedsteams zouden bovendien meer mandaat moeten krijgen. • Het is onduidelijk hoe de bewoners van GroningenNoord bij de monitoring worden betrokken. • Het proces rondom bewonersbetrokkenheid werkt de MC de komende maanden samen met bewoners en professionals verder uit.

46

8. Monitoring en evaluatie 8.1 Inleiding Gezien de ambitie van het NPLV Groningen-Noord, en de daarmee gepaard gaande te verwachten (ingrijpende) veranderingen, zal het programma een grote impact hebben op de (leefomgeving van de) bewoners. Dit maakt monitoring nodig als basis voor het bepalen of de resultaten aan de verwachtingen voldoen en voor eventuele bijsturing. Monitoring van een integrale aanpak van situatieafhankelijke complexe meervoudige problematiek waarbij veel verschillende partijen en disciplines betrokken zijn, vergt een passende aanpak. Monitoring moet zich zowel richten op in de praktijk te realiseren/ gerealiseerde (in de tijd afgebakende) concreet geformuleerde projectmatige doelen in relatie tot de wenselijkheid van het behaalde resultaat, als op overstijgende (meerjarige) trends.

Onderzoekskader In hoofdstuk 2 is informatie en normering opgenomen die betrekking heeft op: • De definitie en het doel van monitoring en de relatie tot het stellen van doelen; • Het monitoren en evalueren van – ook voor bewoners – herkenbaar te onderscheiden eenduidig gedefinieerde praktisch te realiseren doelen/ stappen/ projecten in de tijd om zicht op de voortgang, de resultaten en de doorwerking (effecten) van de ingezette acties en interventies te krijgen, wat bijdraagt aan een effectief verloop van het proces met bijbehorende inspraak, het vaststellen van de benodigde mensen en middelen, het vergroten van het eigenaarschap, (langetermijn)trends, en mogelijke toepasbaarheid in andere situaties.

Landelijke en lokale monitoring specifiek gericht op het NPLV Groningen-Noord moet nog op worden gezet. Wel wordt Groningen-Noord al vele jaren, ook voorafgaand aan het NPLV, zowel landelijk en lokaal gemonitord. Er is veel informatie beschikbaar over verschillende onderwerpen en facetten. In dit hoofdstuk wordt de monitoring van het NPLV besproken aan de hand van de landelijke monitoring en lokale monitoring, inclusief

de monitoring van bewonersbetrokkenheid en de monitoring en evaluatie van de samenwerking. 8.2 Landelijke monitoring NPLV In het kader van het NPLV zijn voor de inhoudelijke actielijnen landelijke kernindicatoren vastgelegd waarover het rijk aan de Tweede Kamer rapporteert (bijlage 8). Hiervoor leveren gemeenten informatie aan bij het rijk. Het landelijke NPLV heeft een dashboard Zicht op wijken waarin cijfers zijn opgenomen over de leefbaarheid en veiligheid van wijken op CBS-wijkniveau in plaats van op het niveau van NPLV-focusgebieden of de daaronder vallende wijken. Het dashboard bevat een brede set aan gegevens uit verschillende bronnen.72 Samen met de gemeenten en de departementen wordt gewerkt aan een landelijke monitor van het NPLV waarbij cijfers specifiek op het niveau van de twintig NPLV-focusgebieden worden gepresenteerd. Deze landelijke ‘Zicht op focusgebieden’ monitor werd verwacht na de zomer van 2023, maar is ten tijde van dit onderzoek nog niet opgeleverd. De landelijke Leefbaarometer geeft monitoringsinformatie over de leefbaarheid in alle bewoonde wijken, buurten en straten in Nederland die relevant is voor de NPLVfocusgebieden en -gemeenten. De meest recente gegevens van de Leefbaarometer zijn van 2020; er kan tot 2002 worden teruggekeken en met eerdere perioden worden vergeleken.

Voor het NPLV-thema veilig zijn worden met het dashboard Zicht op ondermijning ontwikkelingen en patronen op gemeente- en wijkniveau zichtbaar gemaakt waarmee inzichten kunnen worden opgedaan die bij kunnen dragen aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit. 8.3 Lokale monitoring NPLV Groningen-Noord73 Op lokaal niveau dienen gemeenten monitoring in te richten die volgens de NPLV-voorwaarden aanvullend is op en aansluit bij de nog in ontwikkeling zijnde landelijke NPLV-monitor. Deze lokale monitoring van GroningenNoord moet zicht bieden op de voortgang en effecten van de in het kader van het NPLV Groningen-Noord ingezette acties en interventies. Ondanks dat volgens de MC goede gegevens in de Basismonitor Groningen beschikbaar zijn, geeft het Gebiedsplan geen nulmeting of een momentopname van de huidige stand van zaken

72 H  et is niet altijd mogelijk om waarden te vergelijken met eerdere periodes omdat voor sommige waarden slechts informatie uit één jaar is opgenomen. Het dashboard Zicht op wijken bevat gegevens van o.a. het CBS, het RIVM, de Klimaatmonitor 2020 en de Leefbaarometer. 73 G  ebaseerd op: gemeente Groningen, college aan gemeenteraad, ‘Verbreding wijkvernieuwing en presentatie uitvoeringsprogramma’s’; Gebiedsplan NPLV Groningen-Noord; Ambitiedocument NPLV Groningen-Noord; gemeente Groningen, aanvraag Regio Deal tranche 5.

Terug naar inhoudsopgave

47

in het NPLV gebied Groningen-Noord. Wel wordt in het Gebiedsplan naar de Basismonitor Groningen verwezen.74 De reeds beschikbare monitoringsinformatie uit de Basismonitor Groningen heeft geen directe correlatie met en geeft geen zicht op de resultaten en de doorwerking (effecten) van de in het kader van het NPLV Groningen-Noord ingezette acties en interventies onderverdeeld naar – ook voor bewoners – herkenbaar te onderscheiden eenduidig gedefinieerde praktisch te realiseren doelen/ stappen/ projecten/ deelopgaves in de tijd.75 Tevens worden behaalde resultaten, het effect en de bijdrage daaraan niet toebedeeld naar de te onderscheiden beslissingsgebieden van de bij die stap betrokken netwerkpartners en is niet op te maken of dan wel in welke mate bewoners hierin hebben geparticipeerd en of het resultaat wenselijk is. Dit maakt dat een adequate evaluatie van de resultaten en effecten van de in het kader van het NPLV Groningen-Noord ingezette acties en interventies niet mogelijk is. Er wordt gewerkt aan een ‘langjarige monitoringsstructuur’ om

de ontwikkeling van wijkvernieuwingswijken voor het NPLV Groningen-Noord te kunnen volgen. Om inzicht te geven in de ontwikkelingen binnen het focusgebied moeten volgens de MC de gegevens van de acht NPLV Groningen-Noord wijken worden ontsloten en gebundeld. In het Gebiedsplan staat dat acht thema’s met 24 bijbehorende indicatoren zullen worden gemonitord (figuur 5 ). Welke informatie hierdoor beschikbaar komt, is nog onduidelijk. Het Gebiedsplan bevat geen concrete doelen en bijbehorende streefwaarden voor de thema’s en bijbehorende indicatoren. De aanvraag voor de Regio Deal Groningen Noord tranche 5 geeft voor Selwerd meer zicht op streefwaarden en concrete doelen. In de aanvraag wordt voor Selwerd inzichtelijk gemaakt hoe in 2018, 2020 en 2022 de scores voor de indicatoren waren en hoe deze zich verhouden t.o.v. doelstellingen voor de periode 2030-2040 (tabel 10). Selwerd is volgens het college illustratief voor verscheidene wijken in Groningen-Noord. Deze cijfers zijn per wijk beschikbaar. Op welk abstractie- dan wel detailniveau de indicatoren

Figuur 5: Thema’s en bijbehorende indicatoren volgens Gebiedsplan NPLV Groningen-Noord

• • •

• • •

Waardering prettige buurt Perceptie omgang buurtgenoten Waardering sociale infrastructuur?

Schaalscore waardering kwaliteit woning Waardering geschiktheid woning levensfase Schaalscore ervaren verloedering woonomgeving

Waardering kwaliteit eigen leven Ervaren gezondheid Waardering meedoen aan samenleving

•

Kwaliteit (sociale) leefomgeving

Overkoepelende ambities 'Leefbaarheid'

Kwaliteit van leven

• •

•

Wonen

Werken

(en leefomgeving)

•

(en rondkomen)

•

Niet werkende werkzoekende Minimahuishoudens (<110% sociaal minimum) Perceptie moeite met rondkomen

Groningen-Noord

• • •

• • •

Ervaren onveiligheid Schaalscore ervaren overlast (Jonge verdachten per 1.000 inwoners)

Perceptie vertrouwen gemeentelijk bestuur Medeverantwoordelijkheid voelen eigen buurt Actief in eigen buurt

•

Leren

Veiligheid

•

(en talentontwikkeling)

(en verantwoordelijkheid)

•

•

Vertrouwen (en betrokken)

Overkoepelende ambities 'Meedoen'

Regie (en sociale steun)

• •

Kinderen (PO) met risico op leerachterstand Jongeren (VO) met risico op psychosociale problemen (Jong) volwassenen zonder startkwalificatie

Perceptie hulp kunnen organiseren Ervaren belemmeringen dagelijks leven Ervaren eenzaamheidsgevoelens

74 S  inds de jaren negentig houdt de gemeente Groningen enquêtes onder inwoners. De gegevens uit deze enquêtes vormen de basis voor de Basismonitor Groningen. De Basismonitor bestaat uit de Stand van Groningen (trends en statistieken per onderwerp) en het Kompas van Groningen die in de vorm van een wijkkompas weergeeft hoe een wijk ervoor staat. Gemeente Groningen, Uitleg over het kompas. 75 De Basismonitor maakt trends en ontwikkelingen in wijken zichtbaar. Om het effect van maatregelen in de praktijk te meten en aannemelijk te maken dat bepaalde interventies (mede) bij hebben gedragen aan het gewenst effect, is aanvullend onderzoek nodig.

Terug naar inhoudsopgave

48

gemonitord gaan worden is onduidelijk. Zo is onduidelijk of er met deze indicatoren bijvoorbeeld een link kan worden gelegd tussen de concrete doelen (aangezien streefwaarden niet worden genoemd) en uitvoering in de specifieke wijk of straat, de kwaliteit en staat van onderhoud van de behuizing en openbare ruimte en de overige gemonitorde items. De reeds beschikbare indicatoren en monitoringsgegevens, waaronder de 250 indicatoren van de Basismonitor, staan niet in directe relatie tot en geven geen concreet beeld van het beoogde doelbereik en resultaten van de inzet vanuit het NPLV Groningen-Noord.

In tabel 10 hebben de meeste waarden voor 2022 een kleurmarkering. Groen indiceert voortgang t.a.v. de doelen, rood en oranje achteruitgang. Opmerkelijk is dat de kleurtoekenning uitsluitend wordt gerelateerd aan de waarde van de direct voorgelegen periode, en niet gerelateerd wordt aan een trend over meerdere jaren. Zo kunnen waarden voor 2022 groen zijn ook als ze t.o.v. van het startjaar 2018 verder van het doel afliggen.