Bijlage Stedenbouwkundige visie Paddepoel (gecomprimeerd).pdf

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Wensbeeld (fase 1 en 2)

38

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Ruimtelijk Raamwerk (fase 1 en 2)

39

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

40

Ruimtelijk Raamwerk, principe massaopbouw

massaopbouw schijf, Dierenriemstraat

massaopbouw toren en schijf, Pleiadenlaan

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

41

Profielen Eikenlaan

7,3m

2,2m2,3m

6,8m

2m 2,2m

4,4m

Pleiadenlaan

7,5m

2m1,5m

Zonnelaan

7m

3m 2,3m

6,5m

2,4m 2,3m

6,3m

6,3m

6m

14m

5,5m

11m

Dierenriemstraat

5,5m

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

42

1. Een gebied dat goed aansluit op het bestaande Winkelcentrum Paddepoel ligt centraal in het stadsdeel, op het kruispunt van de Zonnelaan en de Eikenlaan en is goed bereikbaar met de auto en met lokale en regionale OV-lijnen. Toch voelt het gebied geïsoleerd. Stedenbouwkundig is de opzet en functie afwijkend en het winkelprogramma is grotendeels naar binnen gekeerd. Verbindingen voor fietsers en voetgangers vanuit omliggende wijken zijn problematisch omdat ingangen op onlogische plekken liggen ten opzichte van voetgangersstromen en de entreegebieden aanvoelen als een achterkant. Dit wordt bijvoorbeeld zichtbaar vanuit het Caspomorpark waar meerdere olifantenpaadjes richting het centrum lopen. Ook aan de oost- en zuidzijde zijn de aansluitingen niet logisch. Zo is het stadsdeelcentrum niet aangetakt op de hoofdfietsroute van de Zernike Campus naar de Binnenstad en is er geen fysieke noch visuele verbinding met de Vensterschool, een belangrijk cluster met sport, maatschappelijk en sociaalcultureel programma. Vanaf de buurt ten zuiden is het winkelcentrum zichtbaar, maar ligt de toegang achter het water en parkeerplaats P2. Entreegebieden In het ontwerp sluiten de entrees aan op lange lijnen vanuit de omgeving zodat zoveel mogelijk bewoners en bezoekers zich op een natuurlijke manier, te voet of met de fiets, naar het centrum kunnen bewegen.

Bijzondere en levendige plekken - de entreegebieden zijn zichtbaar bij aankomst vanuit meerdere richtingen en werken als oriëntatiepunt. Deze entreegebieden zijn niet alleen aantrekkelijk ingericht, maar worden ook programmatisch ondersteund door bijvoorbeeld een wijkhub, een horeca met terras, een sportschool, een kapper of interessant sociaal-cultureel programma. De diversiteit aan programma in de entreegebieden draagt bij aan de 18-uurs beleving van het stadsdeelcentrum, dus ook na sluitingstijd van de winkels. We maken nieuwe entreegebieden aan de Pleiadenlaan en aan de Dierenriemstraat. Al deze entreegebieden liggen in het verlengde van een logische aanlooproute. Het nieuwe entreegebied aan de Dierenriemstraat legt de relatie met de Vensterschool aan de andere zijde van Park Selwerd, en vormt het adres van het stadsdeelcentrum aan de hoofdfietsroute. De bestaande entreegebieden aan de Zonnelaan en aan de Westzijde van de Eikenlaan worden vernieuwd. Ook hier worden oversteekplaatsen toegevoegd, waardoor deze entreegebieden beter aantakken op de langzaamverkeersroutes in de aangrenzende buurten. In het entreegebied van de Eikenlaan wordt een wijkhub voorzien, wordt de toegang tot het overdekte deel zichtbaarder gemaakt en is er plek voor een tweetal kiosken.

Randen Het introverte winkelcentrum keert zich naar de omgeving. Randen reageren op de overzijde van de straat en de daarachterliggende buurten. Het karakter van deze randen is heel verschillend. In het ontwerp wordt deze diversiteit als uitgangspunt genomen en kwalitatief verder versterkt. De bezoeker kan zich zo niet alleen beter oriënteren, het stelt ons ook in staat verschillende doelgroepen aan te trekken en te bedienen. Eikenlaan De Eikenlaan is één van de hoofdontsluitingswegen van Paddepoel en de doorgaande structuur richting Selwerd. De Eikenlaan kenmerkt zich door een groene laaninrichting met aan twee zijden bomenrijen met daarnaast vrijliggende fietspaden. Deze opzet wordt behouden. Een belangrijk verschil echter is de beoogde knip voor doorgaand verkeer ter hoogte van Park Selwerd. Hierdoor zal de oversteekbaarheid voor fiets en voetganger nabij het Caspomorpark sterk verbeteren. De nu nog gesloten noordgevel kan in de toekomst met nieuw programma geactiveerd worden. Hierbij kan gedacht worden aan woningen, wijkwerkvoorzieningen en/of zorggerelateerde functies. Voorlopig zal deze zijde van het stadsdeelcentrum visueel aantrekkelijker worden gemaakt.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Verderop de Eikenlaan richting de kruising met de Zonnelaan is ruimte voor een wijkhub. Een plek waar verschillende verkeerstromen samen komen. De plinten in dit gebied lenen zich voor functies die de wijkhub versterken. Naast het aanbieden van mobiliteit heeft een hub ook een sociale en economische functie. Een hub is daarom ook een aantrekkelijke ontmoetingsplek en een plek voor bijvoorbeeld afhaalpunten. Dierenriemstraat De Dierenriemstraat is momenteel ingericht voor gemotoriseerd verkeer met aan één zijde een sterke, maar niet toegankelijke groenstructuur van bomen en water - de rand van Park Selwerd. Dit park is onderdeel van de SES (Stedelijk Ecologische Structuur). Het wegprofiel is dusdanig ingericht voor autogebruik dat de entree van het winkelcentrum verscholen gaat achter geparkeerde auto’s en verdwaalde fietsen. In het ontwerp wordt de Dierenriemstraat ter hoogte van het centrum autovrij, en wordt primair het domein van de voetganger en fietser. We trekken het park door tot aan de nieuwe gevel van het centrum (waarbij de inrichting de toegankelijkheid voor hulpdiensten mogelijk maakt). In de plint komen publieksgerichte functies: een horeca met terras of maatschappelijke voorzieningen. Deze zijde wordt het adres van het vernieuwde stadsdeelcentrum aan de hoofdfietsroute

43

tussen de Zernike Campus en de binnenstad. Daarom is het ook de plek om sociaal-cultureel programma toe te voegen dat ook nieuwe doelgroepen aantrekt. Pleiadenlaan De Pleiadenlaan heeft momenteel een ruim profiel, gericht op de auto en vrachtauto. Het is de hoofdontsluiting voor de parkeerterreinen P1 en P2 en de ontsluiting naar woongebouw Polaris. Het winkelcentrum toont hier zijn achterkant, hoewel hier 3 entrees tot het winkelcentrum liggen. Aan de andere zijde van de Pleiadenlaan staan twee clusters van torens, aan weerszijden van P2. Ten zuiden van de twee woonclusters liggen drie vijvers met groene oevers, die onderdeel zijn van de SES en Park Selwerd verbinden met het Orionpark. In het ontwerp is de Pleiadenlaan de toegang voor gemotoriseerd verkeer vanaf de westelijke ringweg. Het parkeren wordt centraal opgelost in een parkeergarage die zich bevindt op P1. Deze parkeergarage wordt omzoomd met woningen. P2 wordt vergroend: de groene sfeer van de oevers en vijvers wordt zo naar het vernieuwde centrum getrokken. Op de langere termijn (fase 3) is er de mogelijkheid om op P2 verder te verdichten. Het parkeerterrein P2 verdwijnt dan mogelijk en wordt deels een plantsoen met aan weerszijden twee woningbouwvolumes. Het plantsoen krijgt hiermee

randen die de achterkanten van de bestaande torenclusters afzomen en zo een voorkant creëren aan het plantsoen en de route naar het centrum. Het loont de moeite te onderzoeken of in het verlengde van de Pleiadenlaan ter hoogte van de Dierenriemstraat een verbinding gemaakt kan worden met de hoofdfietsroute Zernike-binnenstad. Zo kan de fietsroute vanaf Vinkhuizen aangetakt worden en is het stadsdeelcentrum goed verankerd in het hoofdfietsnetwerk van de stad. Aan de nieuwe Pleiadenlaan worden plinten van het toekomstig stadsdeelcentrum geactiveerd met commercieel programma zoals winkels, een horeca en een gym. Zonnelaan De Zonnelaan is een belangrijke Noord-Zuid structuur voor gemotoriseerd verkeer. Met twee keer twee rijstroken en een smalle groene middenberm vormt dit een enorme barrière tussen de buurt ten westen en het winkelcentrum. Aan beide zijden van de Zonnelaan is in de plint ruimte voor commerciële en maatschappelijke functies. Erboven wordt gewoond. De Zonnelaan heeft het karakter van een stadsstraat. Het is ook de enige zijde van het winkelcentrum die ook nu al naar buiten is gekeerd. Daarenboven zie je hier nog de oorspronkelijke opzet en architectuur van het centrum uit 1968. Dat heeft cultuurhistorische waarde

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

en is een identiteitsdrager. Door de beoogde knip in de Eikenlaan vindt er een reductie van het gemotoriseerde verkeer plaats op de Zonnelaan. Er zal onderzocht worden of het mogelijk is om naar 2x1 rijstrook te gaan in plaats van de huidige 2x2. De ruimte die daarmee vrij gespeeld zou kunnen worden, komt ten goede aan de voetganger en fietser. Hiervoor is in de ‘Leidraad openbare ruimte’ al een eerste aanzet gemaakt. Door vergroening en buffering van water zal een groot deel van de Zonnelaan klimaatadaptief worden. Door de reductie van autoverkeer ontstaat er ruimte voor goede oversteekplekken voor langzaamverkeer, waardoor het toekomstig stadsdeelcentrum beter aangehecht wordt aan de wijk en er ook plek is voor verblijven en ontmoeten. Verdichting In zijn stedenbouwkundig-morfologische opzet is het plan als centrumgebied met een hogere dichtheid afwijkend van zijn omgeving. Toch neemt het de diversiteit van stedenbouwkundige volumes en typologiën uit de omgeving over, zodat er op meerdere niveaus relaties met omliggende stedenbouwkundige structuren kunnen worden gelegd. ‘Torens’ en ‘schijven’ zijn de stedenbouwkundige eenheden waarmee de nieuwe randen worden vormgegeven. Qua hoogte leggen deze eenheden relatie met de omgeving.

44

Voor de schijven betreft dit een hoogte variërend van 5/ 7 bouwlagen (bebouwingshoogte aan de Zonnelaan), tot maximaal 9 lagen (bebouwingshoogte van de galerijflats aan het Caspomorpark). Zo krijgt de Pleiadenlaan een stedelijke rand bestaande uit twee schijven die tot 7 lagen hoog kunnen zijn. De nieuwe bebouwing aan de Dierenriemstraat sluit aan op de gebouwen in het Caspomorpark, en telt maximaal 9 bouwlagen. Zo ontstaat er vanuit Park Selwerd een coherent stedenbouwkundig beeld. De toren gaat een relatie aan met de torens in de onmiddelijke omgeving: Polaris, House of Groningen en de toren op de Trefkoellocatie. De configuratie van deze stedenbouwkundige elementen is passend bij de modernistische opzet van Paddepoel en volgt het adagium ‘licht, lucht en ruimte’. Het principe van de stempels wordt hier doorgezet, zij het op een tweede maaiveld: losse, heldere volumes rondom een collectieve hof (daktuin) vormen een stadsblok met open hoeken.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

45

Principeprofielen

7,3m

2,2m2,3m

6,8m

2m 2,2m

4,4m

2m1,5m

Eikenlaan - wijkhub - vergroenen, verbinding CasPoMorpark - wonen op maaiveld - mogelijke knip voor doorgaand verkeer - geen ventweg meer voor logistiek

1m 4,5m

18,5m

Dierenriemstraat - parkzijde, verbinding met water - gericht op sport en recreatie - in de plinten maatschappelijke functies, werken, cultuur, horeca en wonen - autovrij, fiets te gast - fijne verblijfsplek

14m

6m

11m

Pleiadenlaan - belangrijk ontvangstplek - shared space, deels autoluw - groen en stedelijk - ruimte voor ontmoetings- en verblijfsplekken, terrassen etc. - dynamisch, 18-uursbeleving

7m

3m 2,3m

6,5m

2,4m 2,3m

6,3m

6,3m

Zonnelaan - identiteit, gezicht van het centrum/ cultuurhistorische waarde - stadsstraat en beleefplek - meer ruimte voor groen, winkelen en ontmoeting

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Eikenlaan

46

Dierenriemstraat

Pleiadenlaan

Zonnelaan

STEVIGE STEDELIJKE BOMENLANEN EIKENLAAN EN ZONNELAAN MICRO SCHAAL

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

47

2. Een robuuste centrumstructuur Elk centrumgebied kent natuurlijke ritmes; er is een verschil in gebruik tussen dag en avond, tussen doordeweeks en in het weekend en tussen het zomeren winterseizoen. Een goed centrumgebied is prettig op alle momenten van de dag, alle dagen van de week, het hele jaar door. Een monofunctioneel winkelgebied gedijt vooral op specifieke tijden. In een gemengd gebied, zoals Stadsdeelcentrum Paddepoel moet worden, is het de uitdaging om ervoor te zorgen dat de verschillende functies, winkelen, werken, wonen en de wijkvoorzieningen echt met elkaar gaan samenwerken. Het goed organiseren van het winkelprogramma is hierin een opgave op zich. Voor een robuuste centrumstructuur is de plaatsing van supermarkten essentieel. Deze trekken veel publiek, zijn een groot deel van de dag open en blijven ook in de toekomst waarschijnlijk een veelbezochte dagelijkse bestemming. In het ontwerp voor Stadsdeelcentrum Paddepoel is daarom gekozen om een supermarkt toe te voegen ten Zuid-Westen van het centrale plein. Met de andere, bestaande supermarkt in de Noord-Oost hoek van het centrum kan het kernwinkelgebied ertussen ‘opgespannen worden’. Dit kerngebied is dermate compact dat ook in tijden van laagconjunctuur het gevuld en levendig kan blijven.

In de aanloopgebieden hierheen mag de invulling verkleuren, ofwel ook naar winkels, ofwel naar andere functies, zoals diensten of

bedrijfsunits of maatschappelijk programma. De detailhandel die de meeste identiteit geeft aan een centrumgebied zijn de lokale ondernemers. Vaak zijn dit verswinkels. Koester deze en zorg voor voldoende ontwikkelruimte. Als er in de toekomst mogelijkheid tot clusteren ontstaat, benut dan deze kans. Een robuuste centrumstructuur voor het stadsdeelcentrum Paddepoel bereiken we door terug te gijpen op het originele ontwerp uit 1968: een aantal grotere blokken gegroepeerd rondom een centraal plein vormen de basis. De blokken herbergen het diverse, niet-wonen programma en hebben alzijdig actieve plinten. Het centrale plein wordt bereikt door doorgangen (of passages) die direct verbonden zijn met de (nieuwe) entreegebieden. Deze entreegebieden liggen in het verlengde van langzaam verkeersroutes. Zo is het centrum goed verankerd in zijn omgeving. Tussen het grote centrale plein en de nieuwe passage richting de Dierenriemstraat komt een verbinding, waarlangs de nieuwe parkeergarage wordt ontsloten, een belangrijk bronpunt voor de winkels en voorzieningen in het stadsdeelcentrum. Een deel van de centrumstructuur is overdekt, met name de centrale pleinen en de passages. Als er ooit door de eigenaren besloten wordt om de kap eraf te halen, bestaat het gebied (gewoon) uit straten en

pleinen en kan het centrumgebied zich verder door ontwikkelen. Daarvoor biedt de stedenbouwkundige opzet alvast een basis.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

centrumstructuur 1968

48

voorgestelde centrumstructuur

het centrale plein in 1968 en straks

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

49

3. Ruimte voor diverse activiteiten en ontmoeting Een centrumgebied kenmerkt zich door het publieke karakter, met een grote mate van openbaarheid. Dit soort stedelijke plekken zijn belangrijk voor een stad omdat veel verschillende mensen zich hier welkom voelen. Tegelijkertijd wordt er in het stadsdeelcentrum Paddepoel straks gewoond, een functie met behoefte aan meer rust en privacy. In moderne centrumgebieden met een hoge dichtheid zorgt deze combinatie al snel voor een harde overgang tussen het private en het publieke domein. Het gevaar is dat wonen naar de binnenzijde van het blok wordt gericht, en het winkelcentrum wordt ontworpen op de drukste winkeldagen van het jaar. Maar het zijn juist deze meest publieke en meest private ruimtes waar uiteindelijk de minste, spontane activiteiten en ontmoetingen plaatsvinden. Dit gebeurt veel meer in de sociale ‘tussendomeinen’, in het park en aan de kade of de groene oever, in een rustig hoekje, op een collectieve daktuin en op de stoep. Juist deze ongedwongen plekken brengen een centrum tot leven. In het ontwerp voor stadsdeelcentrum Paddepoel werken we met een breder palet van sociale domeinen tussen publiek en privaat; een schakering tussen publieke plekken, parochiale ruimtes, permanent en tijdelijke collectieve plekken en semi-private ruimtes. We beogen een netwerk van al deze plekken, die met

elkaar in verbinding staan. In het ontwerp zetten we in op wonen op maaiveld op de luwere plekken. Bovenop het winkel- en parkeerprogramma wordt gewoond rondom daktuinen. Dit is het collectief domein van de bewoner. Doordat de stadsblokken niet gesloten zijn, maar open hoeken kennen, zie je als centrumbezoeker, vanaf maaiveld, af en toe een glimp van de daktuin. De inrichting van het park, de oever (langs de Dierenriemstraat) en de (overdekte) pleinen en de entreegebieden rondom het centrum creëren we ‘parochiale domeinen’. Dit zijn ruimtes waar je je pas vertraagt, rustig om je heen kunt kijken en even gaat zitten; een plek in de openbare ruimte die men zich eigen durft te maken. Dit domein kan doorlopen in het centrum en interageren met diverse functies. Het zicht hebben op en constant kunnen kiezen tussen plekken met meer rust of reuring geldt voor alle momenten van de dag. Het streven is om in zowel de ochtend en middag als in de avond altijd een plek met levendigheid in het zicht te kunnen hebben. De ritmes van de verschillende functies zijn hiervoor essentieel; het winkelen, de supermarkten, de gym, mogelijke sociaal-culturele functies en de horeca vullen elkaar hierin aan. Denk ook aan enkele plekken met

avondlevendigheid die goed zichtbaar zijn vanuit de omgeving. Ook hier inspireert het oorspronkelijke ontwerp uit 1968. Door de blokken te laten verspringen ten opzichte van elkaar ontstaan natuurlijke entreemomenten en ‘inhammen’ - pleintjes die in de rug ondersteund worden door de actieve plinten van het centrum en zich vervolgens uitnodigend openen naar de omgeving, de straat of het park. Dergelijk pleintje bestaat al op de hoek aan de Zonnelaan/ Eikenlaan. Dit pleintje zal opgeknapt worden en functioneel verder versterkt worden door een wijkhub. De entree tot het centrum zal weer goed zichtbaar worden. Aan de Pleiadenlaan maken we door het verschuiven van het westelijke en het oostelijke blok met de parkeergarage, een soortgelijk plein. Dit plein kijkt straks richting het zuiden uit. Omringd door de bestaande torens en de nieuwe toren, wordt dit waarschijnlijk het meest stedelijke entreegebied. Winkels, horeca en een gym zullen dit functioneel ondersteunen. Een fijne plek voor terrassen en mogelijk een kleine weekmarkt. Aan de Dierenriemstraat gebeurt ruimtelijk hetzelfde, hier kan sociaal-cultureel programma mogelijk het entreegebied activeren en ondersteunen.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

50

Sociale domeinen - een gradiënt van privaat naar publiek Privaat besloten

Privaat open

Collectief

Parochiaal

Het open private domein

Het collectieve domein

Het parochiale domein

De ruimte wordt gedeeld met intimi, maar er kan ongedwongen interactie plaatsvinden met anderen.

Gemeenschappelijke activiteit tussen buren, mede-sporters, hondenbezitters, kinderen etc. De interactie gaat voor een groot deel over de activiteit.

Rustiger lopen, elkaar aankijken, groeten, en tijdelijk ruimte (durven) innemen. In een goede parochiale ruimte voelt men zich vrij om zich een deel van de ruimte tijdelijk toe te eigenen.

Publiek

inspiratie van 1968 – entreegebieden

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Entreegebied Eikenlaan - meer ruimte voor voetgangers - entree centrum dominant en zichtbaar - wijkhub - vergroenen - publieke en parochiale domeinen - parkeren voor auto’s

51

Entreegebied Peiadenlaan - de hoofdentree - dynamisch, 18-uursbeleving - groen en stedelijk - publieke, parochiale en privaat-open domeinen

Entreegebied Park Selwerd - groene parkrand, en water - zichtbaar vanaf de hoofdfietsroute en Vensterschool - autovrij gebied - sociaal-cultureel programma - publieke en parochiale domeinen

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Het centrale plein - verblijfsplek, concentratie horeca - evenementen plek - vergroenen - publieke, parochiale en collectieve domeinen

52

Daktuin parkeergarage - daktuin - woningen rond de daktuin - hoge gebruikswaarde - collectieve en privaat-open domeinen

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

53

4. Een interessante beleving op ooghoogte Een centrumgebied is een bestemming, waar men afstapt (van de fiets) of uitstapt (uit het OV of de auto) en vertraagt. Dat betekent dat de stad hier met alle zintuigen wordt beleefd. Zon, wind, geluid wordt intens gevoeld; een bezoeker kijkt om zich heen, ziet de etalages, ruikt de verse producten van de verswinkels en hoort in de verte de reuring van het terras en de school die uitkomt. Een ontwerp wordt interessant wanneer de nieuwsgierigheid van de bezoeker wordt geprikkeld; de ervaring op ooghoogte is dan een serie van allerlei verschillende ‘momenten’. In historische binnensteden zijn dit soort ruimtelijke kwaliteiten vaak over de jaren ontstaan door een opeenstapeling van interventies en toevalligheden. In nieuw te bouwen centrumgebieden is die bijzondere ooghoogtebeleving echter niet vanzelfsprekend. Toch geeft ook hier het oorspronkelijke ontwerp van het centrum aanleiding om dit gegeven van ooghoogtebeleving verder uit te werken. Het van ‘plek naar plek’ bewegen via interessante ooghoogteperspectieven wordt gecreëerd door maximaal in te zetten op actieve, zichtbare hoeken en zichtlijnen die nooit dwars door het centrum heen lopen, maar telkens opgevangen worden door een volgende actieve plint, met interessant programma.

Geen achterkanten meer Achterkanten worden voorkanten. Voorzieningen voor expeditie, trafo’s en afvalperscontainers worden zorgvuldig geïntegreerd in de nieuwe voorgevel, en bestrijken maar een beperkte lengte van die gevel. De centrale parkeergarage wordt afgezoomd met winkels, voorzieningen en wonen. Alle entrees van het centrum komen direct aan de openbare ruimte te liggen. Fietsenstallingen bestrijken maar een beperkt deel van de gevel. Er wordt maximaal ingezet op actieve plinten die door hun diverse programma bijdragen aan een de beleving van het centrum van ‘s ochtends acht uur tot ‘s avonds tien uur. Vergroenen Door het stadsdeelcentrum verregaand te vergroenen, reflecteert het niet alleen de kernkwaliteit van de wijk waar het het centrum van is, maar draagt het ook bij aan het comfort van de bezoeker en de bewoner. Hittestress kan tegengegaan worden en de verblijfskwaliteit neemt toe, net als het vermogen om piekbuien te weerstaan. Renovatie bestaand winkelcentrum (zie ook: bijlage 5) Het bestaande deel van het winkelcentrum wordt gerenoveerd. Het doel is om tot een geheel vernieuwd centrum te komen waarbij bestaand en nieuw goed

op elkaar aansluiten en een continue ruimtelijke beleving wordt gecreëerd. Vloer De vloer is het winkelcentrum is in slechte staat en aan vervanging toe. Tegels liggen los en delen zijn verzakt. Er komt een nieuwe vloer. Het materiaal van deze vloer willen we laten aansluiten op de bestrating rondom het winkelcentrum. Zo willen we een continue ‘stedelijk tapijt’ maken waarbij de overgang tussen de binnen en buiten vervaagt.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

De continue ruimtebeleving willen we verder versterken door ook groen in de vorm van plantenvakken in de vloer van het winkelcentrum op te nemen. De beplanting binnen, willen we afstemmen op de beplanting buiten zodat ook hier een coherent beeld ontstaat. Daken passages Het winkelcentrum is nu volledig overdekt. Dit blijft ook voor een groot deel van het centrum in de nabije toekomst zo. Enkel bij de nieuwe entrees wordt de kap iets terugliggend aangebracht, om de entree van een straat te suggereren. De bestaande glazen kap wordt gerenoveerd, er komt nieuw glas is, mogelijk gecombineerd met zonnepanelen - hierdoor organiseren we ook meteen zonwering en kunnen we de warmtelast in het overdekte deel van het centrum reduceren. Aan de binnenkant van de kap versterken we de ruimtelijke beleving door verlaagde zones aan te brengen. In combinatie met de groenverdeling in de vloer kunnen we zo meer diversiteit aanbrengen in plekken in het centrum. Plekken waar je even kunt zitten of verpozen, maar ook zones voor terrassen, een speelplek voor kinderen of een plek waar kleinere evenementen kunnen worden gehouden.

54

(Passage)gevels Om uniforme kwaliteit na te streven in het gehele centrum wordt een puienboek gemaakt waarin het type pui, het kozijnsysteem, materiaal en kleur wordt vastgelegd. Ook worden er richtlijnen opgenomen voor signing en wordt een principe-indeling van de pui voorgesteld en welke variaties er mogelijk zijn. Alle nieuwe puien voldoen aan de voorgechreven principes in het puienboek. Wanneer bestaande puien worden vervangen, moeten deze ook voldoen aan deze principes. Bestaande entrees en gevels De entrees aan de Zonnelaan, de Eikenlaan en de Dierenriemstraat worden gerestyled en in lijn gebracht met de uitstraling van het nieuwe centrum. Aan de Eikenlaan wordt de kap en luifel verwijderd en een nieuwe gevel gerealiseerd die aansluit op de reeds vernieuwde gevel van de Zonnelaan. Aan de Dierenriemstraat wordt getracht om meer transparantie te bereiken in de stramienen die de entree belenden, waardoor hier een aantrekkelijkere entree ontstaat. Bij alle entrees wordt het kleurgebruik in lijn gebracht met het nieuwe centrum en worden detonerende (reclame) objecten, afwijkende deuren, panelen, etc... verwijderd.

Aan de Eikenlaan verbeteren we de achterkantsituatie. Dat doen we door een roosterscherm te maken waarachter de huidige expeditiezone schuilgaat. Het roosterscherm laten we begroeien. Verlichting Met het toevoegen en de vervanging van verlichting, creëren we een gedifferentieerd lichtbeeld (entreegebieden, passages, bijzondere plekken, gevelverlichting) dat bijdraagt aan de wayfinding door het centrum heen. Dit lichtbeeld werken we uit samen met een lichtarchitect. Dakenlandschap De daken van het winkelcentrum worden voorzien van isolatie. Daar waar mogelijk voegen we ook Mos-sedum toe. Hierdoor sluiten we aan op de groene daktuinen van de nieuwe delen en kunnen we de hittestress in het gebied terugdringen.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

55

Facetkaarten: modaliteiten en uitstraling

Voetgangers - nieuwe logische verbindingen met Caspomorpark en zuidelijke buurt - Zonnelaan en Eikenlaan beter oversteekbaar - routes leiden tot een entreeplein met een zichtbare entree - minder verkeer rondom het centrum – veiliger en aantrekkelijker voor voetgangers

Fietsen - betere oversteken over Zonnelaan en Eikenlaan - fietsparkeren in de openbare ruimte (voor bezoekers) en inpandig (voor bewoners en/ of bezoekers) - fietsparkeren in openbare ruimte in nabijheid van entree’s van het centrum

OV - verbeteren van bestaande bushaltes (wachtruimte, toegankelijkheid etc) - nieuwe wijkhub in noordwestkant in de nabijheid van een OV-halte - 2 tot 6 parkeerplaatsen ter grootte van een normale auto parkeerplaats voor deelfietsen/scooters/bakfietsen - parkeerplaatsen voor auto’s

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Auto-ontsluiting - de bereikbaarheid van het centrum met de auto is een uitgangspunt maar de auto is niet meer dominant in de openbare ruimte - Eikenlaan is geknipt voor doorgaand verkeer (behalve OV en hulpdiensten) - Dierenriemstraat is autovrij - oostdeel van Pleiadenlaan is autovrij - parkeren (voor bewoners en bezoekers) is opgelost in een garage toegangelijk vanaf Pleiadenlaan en is omzoomd door wonen (niet zichtbaar vanuit de straat) - voetgangersentree naar de garage is binnen in het centrum centraal gelegen

56

Logistiek - supermarkten hebben eigen expeditiehof/ expeditie ingang - de rest van het centrum wordt bevoorraad via de voordeur, vanaf de bestaande hof (toegang vanaf Eikenlaan) of via de expeditiegangen, vanaf laad- en losplekken aan de Eikenlaan en de Pleiadenlaan - logistiek mag de openbare ruimte niet belemmeren

Voor- en achterkanten - het winkelcentrum kent zoveel mogelijk actieve randen: deze dragen bij aan de (ver)nieuw(d)e uitstraling van het stadsdeelcentrum - levendige actieve plinten met plekken voor commercieel, horeca, ontmoeting en culturele voorzieningen rondom. Op sommige plekken ook met wonen/voordeuren aan de straat, zodat er een mooie mix van bestendige plintfuncties ontstaat.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

57

Beeldkwaliteit De uitdaging met betrekking tot beeldkwaliteit ligt zowel op het hoogste schaalniveau, het aansluiten op het bestaande, de context, de ontstaansgeschiedenis en het versterken van de herkenbaarheid van het gebied, als op het laagste schaalniveau, het ontwerpen van een interessante ervaring op ooghoogte en het creëren van een stedelijke omgeving met karakter. Visie op beeldkwaliteit voor centrumgebieden Nederland kent heel wat planmatig gebouwde winkelcentra, gebouwd op één moment en voor één functie. Vaak is de tijdsgeest duidelijk te herkennen. In de jaren ‘60 zijn veel centra volgens de modernistische principes van onder andere van den Broek en Bakema opgezet; een luw voetgangersgebied met binnenstraatjes en pleinen contrasteert met de buitenkant, die vooral uit achterkanten en logistiek bestaat. In de jaren ‘90 worden veel van de dan gedateerde winkelcentra aangepakt voor meer comfort, met luifels en overkappingen en een eigentijds ‘sausje’. Eromheen komt nog meer ruimte voor verkeer en parkeren om alle bezoekers te kunnen ontvangen. Centrum Paddepoel is hierop geen uitzondering en heeft precies door deze trends zijn huidige vorm verkregen. Winkelcentrum Paddepoel is momenteel een beetje een gebiedsvreemd complex, bestaande uit een compositie van eenlaagse ‘winkeldozen’ te midden van hogere

gebouwen uit verschillende tijdperken. Het risico van sturen op beeldkwaliteit is dat we iets bouwen dat we nu ‘mooi’ of ‘goed’ vinden, maar over dertig jaar weer net zo gedateerd is als de winkelcentra uit de jaren ‘60 en en de vernieuwde centra uit ‘90. Wij zien twee mogelijkheden: een beeldkwaliteit, die net als de stedenbouwkundige structuur, rekening houdt met alles wat er in de afgelopen decennia in de wijk is gebeurd, terwijl het ruimte biedt voor de nieuwe lagen van de toekomst, en dus stuurt op een divers, heterogeen architectuurbeeld; of een beeldkwaliteit die zich ent op haar ‘roots’, de kwaliteiten daarvan onderkent en omarmt, en stuurt op een homogeen architectuurbeeld. Gezien de hoge kwaliteit van het oorspronkelijke ontwerp, dat nog goed te ervaren is aan de Zonnelaan, en ook in de opzet van het huidige centrum nog steeds af te lezen is, en de matige kwaliteit van de vernieuwing en uitbreiding uit de jaren ‘90, kiezen we voor Stadsdeelcentrum Paddepoel heel bewust voor de laatste aanpak. Hiermee versterkt Stadsdeelcentrum Paddepoel zijn herkenbaarheid binnen de context van de Noordelijke wijken, en kan het zich nadrukkelijk onderscheiden van van andere centrumgebieden. Back to the roots: 1968 De stedenbouwkundige opzet van Paddepoel en Selwerd is geworteld in het modernisme. Licht, lucht

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

en ruimte, maar ook: heldere, zuivere volumes, waarbij het functionele leidt tot articulatie en ornamentiek, en de grondslag van het ontwerp altijd rationeel is. Een geraffineerd spel van horizontale en verticale elementen, expressie van de ontsluitingsprincipes en de buitenruimtes, en het dak als (vormen)landschap denk aan de Unité d’Habitation van Le Corbusier, zijn interessante aanknopingspunten. Architectuurbeeld en differentiatie Het nieuwe stadsdeelcentrum Paddepoel kent drie verschillende vormtypes: de plint of de ‘sokkel’ (de eenlaagse winkellaag), schijven en torens. Deze drie vormtypes komen in combinaties voor: een schijf staat op de sokkel, een toren in combinatie met een schijf. Elk vormtype kent zijn eigen architectonische expressie. Modernistische stijlkenmerken zorgen voor eenheid tussen de verschillende vormtypes. De sokkel is altijd hoger dan een standaardverdieping (minimaal 4,5m). Een schijf of een toren staat altijd op een sokkel. De overgang van het ene op het andere vormtype is gearticuleerd en vormgegeven. De architectonische uitstraling binnen een vormtype is uniform, m.a.w. een gevelprincipe geldt voor de gehele

58

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

toren of de hele schijf. Repetitie, contrast tussen open en gesloten gevelvlakken en ‘eerlijk’ materiaalgebruik zijn kenmerkend voor het gevelontwerp. Balkons en buitenruimtes zijn onderdeel van het gevelontwerp en ‘hangen er niet aan’, maar zijn altijd onderdeel van de contour van de volumes. Ontsluitingsprincipes van de gebouwen, zoals galerijen, trappenhuizen en liftschachten, zijn afleesbaar en geven aanleiding tot expressie en sculpturaliteit. Bijzonder programma Gebouwen of gebouwonderdelen met een bijzonder programma variëren op het modernistische thema, maar zijn expressiever in de hoofdvorm, en zijn als zelfstandige functie afleesbaar. Ze dienen ontworpen te worden als oriëntatiepunt in het gebied, een bouwwerk dat mensen onthouden en waar ze van gaan houden: uniek, origineel en onafhankelijk. De plint De plint is het meest gedetailleerde en levendige gedeelte van het gebouw. Deze verrijkt de beleving van de straat, maar geeft ook een menselijke schaal aan de gebouwen. De plint is zo transparant mogelijk vormgegeven en legt een sterke relatie tussen binnen en buiten. Het programma presenteert zich aan de straat. Op hoeken en in de lange zichtlijnen is altijd levendig programma gesitueerd.

59

Toch is de plint nooit helemaal van glas (vliesgevel). Een sterk ritme definieert de etalages, woningentrees, etc... Achterkanten worden vermeden. Logistieke voorzieningen en technische ruimtes zijn integraal onderdeel van het gevelontwerp. Woningen op maaiveld hebben een woonkamer of woonkeuken aan de straat en maken contact met de openbare ruimte. Er liggen geen slaapkamers aan de straat. Daken Daken van de nieuwe bebouwing zijn, met uitzondering van de daken van de torens, altijd groen ingericht. De lager gelegen daken (de daken van de sokkel) hebben tevens een collectieve gebruiksfunctie als daktuin: zij zijn onderdeel van de ontsluiting zodat activiteit en levendigheid wordt bevorderd. De torendaken mogen technisch worden ingericht, bijvoorbeeld voor energieopwekking. De installaties zijn ingepast in de architectuur van de bebouwing. De collectieve daktuinen zijn robuust en weelderig groen ingericht. Er zijn collectieve verblijfs-, speel-, en ontmoetingsplekken. Waar mogelijk zijn de collectieve daken met elkaar verbonden om een daklandschap te creëren. De daktuinen zijn rechtstreeks bereikbaar

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

vanuit de ontsluitingskernen van de woningen. Er worden extra toegangen vanuit hoger gelegen woningen naar de daktuin gemaakt, zoals via een opgewaardeerde vluchtroute of vanaf de galerij. Deze extra toegangen zijn bij voorkeur expressief vormgegeven. Woningen aan de daken hebben directe toegang tot de daktuin. Aan deze woningen mag een privé-terras van maximaal 3m diepte worden aangelegd. Installaties van ondergelegen functies, zoals luchtbehandelingskasten, worden op het dak zo compact mogelijk gegroepeerd, omkaderd en van bovenaf overkapt met een (ventilerend) materiaal dat past in de beeldkwaliteit van de omliggende gebouwen. Reclame en andere uitingen Het uitgangspunt hierbij is dat er rust, eenheid en kwaliteit ontstaat in de (reclame-)uitingen in Centrum Paddepoel. Gevels worden nooit door reclame en andere uitingen gedomineerd. Deze dienen ondergeschikt te zijn en geintegreerd in de architectuur van de gebouwen. Reclame-uitingen mogen alleen geplaatst mogen in ‘reclamezones’ die (mee)ontworpen zijn en als zodanig zichtbaar zijn. Buiten deze zones, bijvoorbeeld aan balkons of op borstweringen van bovenliggende woningen, zijn reclameuitingen niet toegestaan.

60

Transparantie van de plint is essentieel. Gevels en ramen mogen niet worden afgeplakt. Er is vanuit de straat altijd zicht op de functie ‘achter de gevel’.

05

Ontwikkelstrategie

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Fasering Met deze stedenbouwkundige visie kijken we vooruit: voor het plangebied hebben we de ambities en het programma van eisen vertaald naar ruimtelijke en programmatische mogelijkheden binnen een heldere koers op gebiedsniveau: het maken van een kloppend hart voor de Noordelijke wijken. Voor het plangebied is een ruimtelijk raamwerk opgesteld dat als basis dient voor toekomstige plannen die gefaseerd gerealiseerd kunnen worden. Uitgangspunt voor de fasen 1 en 2 is realisatie binnen een tijdsbestek van 5-7 jaar.

62

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Fase 0 – bestaande situatie

63

Fase 1

Fase 2

Doorkijk naar de toekomst

Fase 4

Fase 1

Fase 2

Fase 3 Het mogelijke programma en de realisatie van fase 3 zijn mede afhankelijk van ondermeer het functioneren van het stadsdeelcentrum na fase 1 en 2, de (auto) parkeerbehoefte, de relocatie van het bestaande BP tankstation, de marktomstandigheden en de financiële haalbaarheid van het beoogde programma op P2. De plannen voor fase 3 zullen dan ook nader uitgewerkt worden als er meer zicht is op het functioneren van het stadsdeelcentrum na realisatie van fase 1 en 2. Op basis van de huidige inzichten kan de realisatie van een plantsoen met aan beide kanten woonbebouwing een optie zijn, waarmee een aantrekkelijk en groen entree- en ontmoetingsgebied kan worden

Fase 3

Een kloppend hart als Stadsdeelcentrum Paddepoel is nooit af en zal zich altijd moeten blijven aanpassen aan de wensen van de inwoners, gebruikers en de omgeving om betekenisvol te blijven. Daarom is er in het werken aan deze stedenbouwkundige visie ook verder in de toekomst gekeken. Uit het ontwerpend onderzoek en uit de positionering ‘Vitaal Stadsleven’ kwam naar voren dat er in de toekomst meer kansen voor verdere ontwikkeling liggen: in eerste instantie kan P2 verder verdicht worden (fase 3) en in een later stadium kan de Noordoost hoek van Stadsdeelcentrum Paddepoel verder versterkt worden (fase 4).

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

vormgegeven. Daar kan ook plaats zijn voor bijvoorbeeld kleinschalige buurt- en wijkevenementen. Voor commercieel programma is deze locatie vooralsnog minder geschikt, mede gezien de wens om het aanbod voorzieningen geconcentreerd en compact te houden. Fase 4 In relatie tot de Vensterschool, de Zernikeroute en het Park Selwerd is dit een passende locatie voor het toevoegen van (te verplaatsen of aanvullend) programma zoals bijvoorbeeld sociaal-culturele functies. Het kan de plint aan de Dierenriemstraat en de hoek met de Eikenlaan verlevendigen. Ook maatschappelijke voorzieningen en zorgfuncties zouden hier een plek kunnen vinden. Indien er te zijner tijd voldoende marktruimte voor is, kan het supermarktaanbod ook vergroot worden (bestaande supermarkten uitbreiden of nieuw aanbod toevoegen) - en kan het aanvullende vers-aanbod mogelijk verder geclusterd worden. In relatie tot onder meer de Zernike Campus liggen er ook kansen om kantoorruimte en co-working werkplekken toe te voegen. Een hoogte-accent in de vorm van een woontoren op de hoek Eikenlaan/Dierenriemstraat, kan een duidelijk herkenningspunt voor het Stadsdeelcentrum worden aan het Park Selwerd, voor iedereen die vanuit de buurten ten oosten van het Stadsdeelcentrum komt

65

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Fase 3

66

Fase 4

Voetgangersnetwerk na realisatie fase 3 en 4

Fietsnetwerk na realisatie fase 3 en 4

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

of over de Zernikeroute fietst. Deze woontoren markeert hiermee tevens een mogelijk toe te voegen nieuw entreegebied en completeert het silhouet van het Stadsdeelcentrum. In de herontwikkeling van de Noordoost hoek kan ook de achterkant van de winkels aan de Eikenlaan meegenomen worden. Hier is een toekomstige uitbreidingszone voorzien, waardoor de bestaande winkels afgezoomd kunnen worden met stadswoningen en appartementen erboven. Zo kan het Stadsdeelcentrum in de toekomst op een passende manier verder worden verdicht en kunnen er nog eens ca. 150 tot 200 woningen worden toegevoegd. Met deze ontwikkeling zou Stadsdeelcentrum Paddepoel zich alzijdig op de openbare ruimte richten en uitnodigend zijn voor elke bezoeker. Het verder aanvullen met functies en voorzieningen draagt bij aan het vergroten van de veerkracht van het Stadsdeelcentrum op lange termijn. Zo is en blijft Stadsdeelcentrum Paddepoel het kloppend hart van de Noordelijke wijken, tot in lengte van dagen.

67

Stadswoningen zomen de achterkanten van de winkels aan de Eikenlaan af.

Eikenlaan

7,3m

2,2m2,3m

6,8m

2m 2,2m

4,4m

2m1,5m

Sociaal-cultureel programma activeert het entreegebied aan de Dierenriemstraat

Pleiadenlaan

7,5m

6m

14m

5,5m

11m

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

68

1.

1: Sfeerimpressie: entreeplein Zonnelaan /Pleiadenlaan (na realisatie fase 3)

2.

2: Sfeerimpressie: vanaf het plantsoen op voormalig P2 richting ingang Pleiadenlaan (na realisatie fase 3)

Colofon

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

70

Colofon In opdracht van: Gemeente Groningen MWPO Deelnemers werksessies (in wisselende samenstelling) Hans Zimmer (gemeente Groningen, vanaf feb. 2024) Delia Nijdam (gemeente Groningen, tot nov. 2023) Endry van Velzen (gemeente Groningen) Frank Aikema (gemeente Groningen) Jeroen Berends (gemeente Groningen) Rauke de Hoop (gemeente Groningen) Frank Zijlstra (gemeente Groningen) Anne Heslinga (gemeente Groningen) Theodor Koenen (MWPO) Nicole van Gorp Frederik Vermeesch (Rijnboutt) Klara Mitlenerova (Rijnboutt) Deelnemers kerngroep Lab Kloppend Hart Klaas Holtman Derk den Boer Reinder Gooijaarts Harold Lubberts

Team Rijnboutt Frederik Vermeesch Jurrien Boon Klara Mitlenerova Damian Lachtara Dario Sposini Laura van den Berg Mannar Abouelnaga Zine Al Tamimi Adviseurs: Nicole van Gorp AAS / Loer Architecten Felixx GOUDAPPEL 16 april 2025

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

71

Beleidskader en geraadpleegde documenten Stadsdeelcentrum Paddepoel, Programma van eisen, Gemeente Groningen december 2023

Coalitieakoord 2022-2026 Welstandsnota 2020

Omgevingsvisie

‘LEVENDE RUIMTE’ Het vervolg op de Next City

NIEUWE RUIMTE ONTWERPLEIDRAAD LEEFKWALITEIT OPENBARE RUIMTE

De Groningse leefkwaliteit voorop www.gemeente.groningen.nl/omgevingsvisie

Omgevingsvisie “Levende ruimte” december 2021

Parkeervisie “Ruimte voor de straat” april 2018

Masterplan “Kloppend Hart Paddepoel” maart 2020

Mobiliteitsvisie “Groningen goed op weg” 2021

Ontwerpleidraad leefkwaliteit openbare ruimte “Nieuwe ruimte” 2021

Natuurinclusief bouwen 2022

Ruimte voor retail 2021 De G6 voor een Gezonde Stad “Healthy ageing visie” 2017 Woonvisie “Een thuis voor idereen” 2019 Routekaart Groningen CO2-neutraal 2035 august 2018 Groenplan Groningen “Vitamine G” juni 2020

december 2021

PB

1

Duurzaam werken in openbare ruimte 2019

Co-creatie Kloppend Hart Paddepoel

Masterplan Kloppend Hart Paddepoel Nieuwe stedelijkheid in Paddepoel

de Cultuur- en Civieltechnische randvoorwaarden (cctr) Handboek Hoger bouwen 2024 Koopstromenonderzoek Provincie Groningen november 2023

Detailhandels- en horecavisie gemeente Groningen

1. Ontwerpend onderzoek: 3 studiemodellen - Rijnboutt, 20 november 2023 2. Positionering: Vitaal stadsleven - Nicole van Gorp, 18 januari 2024 3. Ontwerpideeën openbare ruimte - Felixx, april 2025 4. Mobiliteitsonderzoek - Goudappel Coffeng, april 2025 5. Toelichting ‘renovatie bestaand winkelcentrum’ - Rijnboutt, juli 2024

Bijlagen

B-01

– Ontwerpend onderzoek (Rijnboutt, 20 november 2023)

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

74

Ontwerpend onderzoek In het voorbije jaar zijn in een zevental werksessies en een aantal participatiesessies aan de hand van drie ruimtelijk-programmatische onderzoeksmodellen de herontwikkelingsmogelijkheden van Winkelcentrum Paddepoel verkend. Er is toegewerkt naar een voorkeursmodel dat de basis vormt van de stedenbouwkundige visie. Bouwstenen In de verschillende onderzoeksmodellen hebben we diverse ‘bouwstenen’ onderzocht. Bouwstenen zijn ruimtelijk-programmatische aspecten die variabel ingevuld kunnen worden. Een voorbeeld van een bouwsteen is parkeren. Dat kan bovengronds of ondergronds ingevuld worden, maar ook op verschillende plekken, en met een variatie aan ontsluitingen. Hoe je het parkeren invult heeft grote invloed op de organisatie van programma en volume – dat komt naar voren in de verschillende modellen. Van 3 onderzoeksmodellen naar een voorkeursmodel Gezamenlijk werd het voorkeursmodel samengesteld door te kiezen welke optie per bouwsteen de voorkeur geniet. Ten behoeve van het bepalen van de ‘voorkeursbouwsteen’ werden de diverse opties van de bouwstenen op hun ruimtelijk-programmatische aspecten en op haalbaarheid (financieel, eigendomssituatie en fasering) gescoord.

model 1

bereikbaarheid

parkeren

karakter

structuur

openbare ruimte

model 2

model 3

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

75

Studiemodellen

Model 1

Autoweg

Context bebouwing

Fietspad

Water

L

Diere nrie aat mstr

t

rdek

Ove

stiek

kteri

Op de randen van het grote stadsblok wordt volume toegevoegd. Dit is voornamelijk wonen, ook op maaiveld. Zo kunnen we de achterkanten van de binnenwereld, aan de buitenzijde afzomen. De toegangen tot de interne expeditiegangen zijn in de plint verwerkt, deze zijn compact. In de nabijheid van de toegangen tot de expeditiegangen worden in de openbare ruimte specifieke plekken voor laden en lossen ingericht. De supermarkten krijgen interne expeditiehoven, deze liggen haaks op de gevel zodat ook zij de plint minimaal onderbreken.

Bestaand

Lorem ipsum Pleinruimtes

Kara

Model 1 gaat uit van een groot stadsblok, met een buiten- en een binnenwereld. De entreegebieden van het stadsblok bestaan uit ‘voorpleinen’ die in het verlengde liggen van belangrijke langzaam verkeersroutes vanuit de omliggende buurten. Hier kom je aan in het stadsdeelcentrum. Er is plek om je fiets te stallen, maar ook voor een bankje of een terras. Op deze voorpleinen bevinden zich de hoofdentrees tot de binnenwereld van het centrum. De binnenwereld bestaat voornamelijk uit commercieel programma: 2 tot 3 supermarkten en verder voornamelijk verswinkels en convenience. Centraal in de binnenwereld bevindt zich een langwerpig, overdekt plein dat gebruikt kan worden voor (seizoens)-evementen en een enkel terras.

Legenda

Centrumgebied

Gras/sportveld

Bestaande bomen

Groene verbinding

Toegevoegde Bomen

Commerciële plint

Luifel / overkapping

Woonplint

Overdekt centrumgebied

Soc. maatschappelijke plint

Zoekgebied supermarkt (L+L inpandig)

Langzaam verkeerverbinding (voet/fiets)

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

76

Ter hoogte van het westelijke deel van de Pleiadenlaan versterken we de plinten met functies als een gym en horeca. In het noordelijke deel van de Dierenriemstraat maken we een voorplein waar niet alleen twee toegangen gelegen zijn tot de binnenwereld, maar ook de entree naar sociaal-cultureel programma. Ook dit plein wordt verlevendigt met horeca, al dan niet in combinatie met het sociaal-culturele programma. Op het huidige P1 maken we een grote, centrale parkeergarage voor bezoekers en bewoners van het centrumgebied. De parkeergarage is voor auto’s toegankelijk vanaf de Pleiadenlaan. Voetgangersentrees bevinden zich zowel aan de binnenwereld, als aan de buitenwereld (Dierenriemstraat/ Pleiadenlaan). In dit model worden de Pleiadenlaan en de Dierenriemstraat één-richtingsverkeer. Zo zorgen we ervoor dat de verkeersbelasting die veroorzaakt wordt door de grote parkeergarage enigszins beperkt wordt. De Zonnelaan behoudt in dit model zijn huidige verkeersprofiel met twee maal twee rijstroken.

wonen wonen - bestaand sociaal maatschappelijk voorzieningen parkeren (half)overdekking

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

77

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

78

Model 2

k

De supermarkten krijgen een interne expeditiehof,

istie

Het Pleiadenplein, de oostzijde van de Pleiadenlaan en de Dierenriemstraat zijn in dit model autoluw, bedoeld voor logistiek en bewoners. Het profiel van de Zonnelaan wordt aangepast en teruggebracht naar 2x1 rijstrook. In de Eikenlaan wordt voor autoverkeer een knip aangebracht ter hoogte van Park Selwerd.

Autoweg

Context bebouwing

Fietspad

Water

L

kter

Model 2 is niet overdekt. Dat betekent dat we doorheen het hele centrumgebied wonen kunnen toevoegen. De entrees tot de woningen liggen verspreid aan de pleinen en straten die ontstaan. Parkeren gebeurt in dit model ondergronds. Zo kunnen we maximaal inzetten op de ruimtelijke kwaliteit bovengronds. De inrit van de parkeergarage bevindt zich aan de Pleiadenlaan, ten westen van het ‘Pleiadenplein’. En ook aan de Eikenlaan kan een inrit gemaakt worden.

Bestaand

Lorem ipsum Pleinruimtes

Kara

Model 2 bestaat uit meerdere, alzijdige stadsblokken die samen een fijnmazig grid vormen dat aansluit op de belangrijkste langzaam verkeersroutes vanuit de omliggende buurten. Centraal in het grid ligt een groot plein: het hart van het stadsdeelcentrum. Hier kunnen allerlei evenementen georganiseerd worden. Wellicht is hier in de toekomst ook een weekmarkt denkbaar.

Legenda

Centrumgebied

Gras/sportveld

Bestaande bomen

Groene verbinding

Toegevoegde Bomen

Commerciële plint

Luifel / overkapping

Woonplint

Overdekt centrumgebied

Soc. maatschappelijke plint

Zoekgebied supermarkt (L+L inpandig)

Langzaam verkeerverbinding (voet/fiets)

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

79

alle overige laden en lossen gebeurt via de voordeur via venstertijden, zoals dat in een historische binnenstad gebeurt.

wonen wonen - bestaand sociaal maatschappelijk voorzieningen parkeren (half)overdekking

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

80

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

81

Model 3

Autoweg

Context bebouwing

Fietspad

Water

L

k

istie

kter

Model 3 is deels overdekt (maar verder niet geacclimatiseerd of afgesloten). Het langwerpige plein in het westelijke deel van het centrum heeft een ‘luchtige’ overkapping: het kan fungeren als evenementenplein, maar ook als overdekte warenmarkt. Rondom het rondje is voornamelijk commercieel programma georganiseerd (2 tot 3 supermarkten, verswinkels, convenience, etc). De mogelijke derde supermarkt maken we hier in de bestaande expeditiehof. Hierdoor kan de Dierenriemstraat vrijgemaakt worden van zware expeditie (supermarkten) en dus net als de Pleiadenlaan autovrij gemaakt worden. Centraal in het centrumgebied, bovenop het middenblok maken we een grote parkeergarage die zowel toegankelijk is vanaf de Pleiadenlaan (ten westen van het plein) als vanaf de

Bestaand

Lorem ipsum Pleinruimtes

Kara

In model 3 verschuift het ‘zwaartepunt’ naar de zuidoost hoek: het kruispunt van belangrijke noordzuid en oost-west fietsroutes. Hier maken we een autovrij plein waar één van de toegangen gelegen is naar het centrale gebied dat bestaat uit een ‘rondje’. Aan dit plein ligt ook de entree van het sociaalculturele programma dat zich verder uitstrekt langs de Dierenriemstraat. Het plein wordt tevens verlevendigt met horeca en bijhorende terrassen.

Legenda

Centrumgebied

Gras/sportveld

Bestaande bomen

Groene verbinding

Toegevoegde Bomen

Commerciële plint

Luifel / overkapping

Woonplint

Overdekt centrumgebied

Soc. maatschappelijke plint

Zoekgebied supermarkt (L+L inpandig)

Langzaam verkeerverbinding (voet/fiets)

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

82

Eikenlaan. Model 3 kan voor een groot deel openbaar zijn. Dus ook hier kan verspreid door het centrum gewoond worden. In de luwere delen wordt op maaiveld gewoond.

wonen wonen - bestaand sociaal maatschappelijk voorzieningen parkeren (half)overdekking

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

83

B-02

– Positionering: Vitaal stadsleven (Nicole van Gorp, 18 januari 2024)

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

85

Leeswijzer De ambitie is om van het huidige winkelcentrum een toekomstbestendig stadsdeelcentrum te maken. Door betrokken partijen wordt in deze fase de haalbaarheid ervan onderzocht.

Vitaal stadsleven

Onderdeel van de haalbaarheidsstudie is de vraag: ‘Wat wordt de nieuwe betekenis van het winkelcentrum?’ En wat zijn dan de thema’s die bijdragen aan een toekomstbestendig stadsdeelcentrum?

Een levendig stadsdeelcentrum waar het winkelaanbod onderdeel van is.

Hoofdstuk één begint met een kijk in de toekomst. Het beschrijft de keuzes die gemaakt zijn en schetst een beeld van de effecten. Uit dit narratief zijn thema’s gedefinieerd die bijdragen aan dit toekomstbeeld. Daarna worden de keuzes die daarmee samenhangen benoemd.

Hoofdstuk drie is een toelichting op de wijze waarop planonderdelen bijdragen aan Vitaal stadsleven. Het toekomstbeeld is met name in woorden gevat. Dit is een bewuste keuze. Consensus tussen baathouders over ambitie, het geschetste toekomstbeeld, de keuzes en de haalbaarheid ervan is een eerste volgende stap. Scherp op basis van de uitkomsten het geschetste toekomstbeeld aan. Daarna volgt de verdiepende stap in de uitwerking van de positionering van het gebied.

In hoofdstuk twee wordt, aan de hand van de sterktes van de bestaande situatie en de relevante externe factoren, toegelicht waarom het geschetste toekomstbeeld kansrijk is. 12 februari 2024

1

2

Wat maakt dat deze toekomstschets kansrijk is?

8

- Paddepoel anno 2024 - Relevante externe factoren - Vitaal stadsleven is kansrijk | 3 hoofdredenen

Een gezondere leefstijl met meer bewegen, gezonder eten, minder alcohol, niet roken en meer ontspanning levert punten op. Deze punten vertegenwoordigen een waarde die men lokaal kan besteden aan vers en gezond eten en aan lichamelijke en geestelijke ontspanning.

- Benutten van sterktes in het gebied | een voorbeeld

3

Toelichting

Door de laagdrempeligheid, het competitieve element en de financiële prikkel, groeide het aantal deelnemers snel. Ook onder studenten is het populair; het aantal studenten dat met punten boodschappen doet, is groot.

Een leegstaande unit werd ingericht als vitaliteitscentrum. Een nulmeting brengt de levensstijl van de deelnemende bewoners in kaart. De vorderingen worden in een app bijgehouden en zijn gekoppeld aan een loyaliteitsprogramma.

13

Deelnemers met hoge scores verdienen extra punten. Het programma is een succes mede omdat de betrokken initiatiefnemers de bewoners en bezoekers kennen en stimuleren om mee te doen. Het ‘ons kent ons’ is niet verdwenen. 2

De vraag naar verse, lokale en biologische producten, kruiden en specerijen heeft mede door het vitaliteitsprogramma een vlucht genomen. Er is nu een versmarkt met producten van boeren uit de omgeving en met verse en gezonde klant-en-klaar maaltijden voor één en twee personen. Winkeliers spelen in op ‘gezond gemak’ dat zowel jongeren als ouderen enorm aanspreekt. Het vitaliteitscentrum dat door dit programma organisch ontstond, is uitgegroeid tot een begrip in de stad. Het aanbod bestaat o.a. uit sport, sportfysio, (natuur-) voedingsadvies, coaching, acupunctuur, zen-ruimten, lessen yoga, pilates en andere oosterse bewegingsleer. Bij mooi weer worden de lessen buiten gegeven.

De activiteitenagenda’s en geschiktheid van de beschikbare ruimten van de buurtcentra zijn met een frisse blik onder de loep genomen. Met enthousiasme is geschoven, gebundeld en gemixt; de yogalessen worden voortaan in het vitaliteitscentrum gegeven. De bibliotheek - met studieplekken, projectruimten, ruimten voor lezingen en kleinschalige culturele evenementen - is een zichtbaar onderdeel van het stadse leven. Door krachten te bundelen is stapsgewijs, met ups en downs, het gebied veranderd. De Dierenriemstraat is autovrij, de sportvelden liggen net iets anders in het parklandschap en hekken zijn weg. Park Selwerd en het Bessemoer Park zijn nu op een aansprekende wijze verbonden. De nieuwe bewoners in het gebied zijn enthousiast. Er is van alles te doen; het is een echt stadspark met levendige wandelen fietspaden die Zernike Campus met de binnenstad van Groningen verbinden. Door de sportvelden te combineren met parkeren is ruimte ontstaan en lopen winkelen, werken, wonen, cultuur, leren en sporten naadloos in elkaar over. De wandel- en fietsroutes naar het NS station zijn helder.

De goede bereikbaarheid met de trein heeft niet alleen een positief effect gehad op het aantal reizigers. Veel (creatieve) kleinere bedrijven kregen het tweede stadscentrum in het vizier. De stadse voorzieningen, de levendigheid en leuke wandelroutes maakt deze locatie een prima alternatief voor de binnenstad.

verlevendigen

- Keuzes die bijdragen aan de vitaliteit van de noordelijke wijken

De integrale aanpak en de aanjagende en faciliterende rol van de gemeente werpen niet allen ruimtelijk maar ook programmatisch hun vruchten af.

Verschuiven

- Keuzes die bijdragen aan vitaal stadsleven

De spin-off bestaat niet alleen uit gezondere bewoners (het aantal mensen met te hoge bloeddruk, hoge cholesterolwaarden en beginnende diabetes is afgenomen) er zijn ook nieuwe welzijnsinitiatieven ontstaan zoals een voetbalcompetitie tussen buurten. Ze trainen en spelen wedstrijden op de velden van V.V. Mamio.

Het effect van de in 2024 gemaakte keuzes zijn duidelijk zichtbaar. Onder het motto ‘voorkomen is beter dan genezen’, vormden de ondernemers, huisartsen en de apotheek een coalitie met de Universiteit van Groningen, de gemeente en ziektekostenverzekeraars. Het doel was het bevorderen van een gezonde levensstijl en het creëren van vitaal stadsleven.

verdichten

3

- De thema’s uit de toekomstschets

Vitaal stadsleven | een toekomstschets van een tweede stadscentrum

verrijken

2034 Vitaal stadsleven | een toekomstschets van een tweede stadscentrum

verbinden

1

2034

vermengen

1

De lommerrijke terrassen van lunchcafés, de alcoholvrije slijter met een bar (hier vindt de derde helft van de buurtvoetbalcompetitie plaats) en het vegetarisch restaurant met Bib Gourmand erkenning worden druk bezocht. Wat is er in de jaren veel veranderd. Het is nu een vitale en parkachtige stadse plek waar je fijn woont, gezellig winkelt, met vrienden afspreekt, werkt, leert, studeert, sport, je dagelijkse rondje loopt of zomaar even wilt zijn. Het is er namelijk heerlijk vertoeven. Veel Groningers weten ondertussen de weg naar het tweede centrum van Groningen te vinden. Het uitgebreide verse (lokale) aanbod, de speciaalzaken en de horeca die zich de afgelopen jaren aan het stadspark vestigde, de dorpse sfeer, de veelheid aan activiteiten en de gastvrijheid trekt nieuwe vaste bezoekers. Niet voor niets staat het in ‘Your little black book Groningen’. 3

86

renr Die

an nela Zon

a stra iem

t

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Sfeerbeeld van de identiteit en levendigheid die kan ontstaan ter hoogte van oranje pijl. De Dierenriemstraat is verdwenen. Het is nu onderdeel van het stadspark met diverse terrassen. Deze sfeer en levendigheid sprak de ondernemers van het winkelcentrum aan. Men besloot een deel van de kap weg te halen. De winkelstraat loopt op een natuurlijke wijze over in het park.

De thema’s van de toekomstschets

Verbinden en verlevendigen

Verdichten en vermengen

Verschuiven en verrijken

Een aantrekkelijk en fijnmazig stedelijk netwerk

Het tweede centrum kent een hogere dichtheid

De mono-functionaliteit doorbreken door

van straten en pleinen met voorzieningen geeft

met een menselijke maat en gelaagdheid. Hier

bestaande functies in het gebied te verschuiven

het gebied het karakter van een stadscentrum.

voel je je thuis. Het is een plek waar je graag wilt

en nieuwe functies toe te voegen.

Stimuleer lopen en fietsen door goede en

zijn. Elke vierkante meter efficiënt inzetten door:

Nieuwe combinaties met toevoeging van wonen

aantrekkelijke routes vanuit de omliggende

- Te combineren in plaats van traditioneel naast

verrijken het gebied. Er ontstaat een stedelijke

buurten. De openbare ruimte verbindt, is

elkaar te organiseren. Denk aan toepassen van

mix die uitnodigend en levendig is. Het stadspark

levendig en faciliteert ontmoeten, verblijven en

tweede maaiveld en meervoudig ruimtegebruik.

dat door verschuiven van bestaande functies is

bewegen. Nieuwe coalities zorgen voor

- Te concentreren. Denk aan parkeren.

gecreëerd, is een waardevolle toevoeging aan

innovaties en dragen bij aan het ontstaan van

- Functies te mengen. Denk aan vermenging van

het vitale stadsleven.

nieuwe functies en het aantrekken van nieuwe

retail met horeca en/of cultuur.

bezoekers.

Met een cappuccino in de ochtendzon op je terras zie je de stad ontwaken. Het is hier fijn wonen. Artist impression The mixed-use Zugló City Centre Zaha Hadid 4

2034 Vitaal stadsleven | een toekomstschets