Bijlage Stedenbouwkundige visie Paddepoel (gecomprimeerd).pdf

Stadsdeelcentrum Paddepoel Groningen Stedenbouwkundige visie | 16 april 2025

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

.03

Samenvatting

.06

Inleiding en opgave

.11

Context en ruimtelijke analyse

.27

Diagnose en kansen

.32

Stedenbouwkundige visie

61

Ontwikkelstrategie

.69

Colofon

.72

Bijlagen

.73

1. Ontwerpend onderzoek

Positionering en identiteit Stedenbouwkundig ontwerp Beeldkwaliteit Fasering Doorkijk naar de toekomst

Beleidskader en geraadpleegde documenten

3 studiemodellen

.84

2. Positionering: Vitaal stadsleven Nicole van Gorp

2

.91

3. Schetsontwerp Openbare ruimte (concept) Felixx

.99

4. Parkeren en verkeer (concept) Goudappel Coffeng

.107

5. Renovatie bestaand winkelcentrum toelichting

Samenvatting Winkelcentrum Paddepoel wordt een trots stadsdeelcentrum: een toekomstbestendige, stedelijke plek waar bewoners en bezoekers elkaar kunnen ontmoeten, met een veelzijdig voorzieningenprogramma voor jong en oud, en waar je ook kan wonen. Het stadsdeelcentrum is goed bereikbaar en is ruimtelijk goed verankerd in zijn omgeving, of je nu met de fiets, te voet, met het openbaar vervoer of met de auto komt. De openbare ruimte wordt groener en krijgt een prettig, comfortabel en veilig verblijfsklimaat. Winkelcentrum Paddepoel wordt hèt kloppend hart voor de noordelijke wijken! De stedenbouwkundige visie zet in op de volgende speerpunten: Bezoekers aan het stadsdeelcentrum kunnen op een prettige en veilige manier te voet en met de fiets naar het stadsdeelcentrum komen. De oversteekbaarheid en (verblijfs)kwaliteit van de omliggende wegen wordt sterk verbeterd. Op cruciale plekken komen bruggen voor voetgangers en fietsers over de bestaande waterstructuren. Het nu introverte winkelcentrum keert zich straks meer naar buiten. De randen krijgen levendige plinten die de openbare ruimte activeren, ook na sluitingstijd. Logistiek domineert de openbare ruimte niet. Expeditietoegangen en technische ruimten worden zorgvuldig in het gevelbeeld geïntegreerd.

Het concentreren van parkeren in een bovengrondse parkeergarage aan de Pleiadenlaan creëert extra ruimte in de openbare ruimte voor verblijven en groen. In het verlengde van langzaamverkeersroutes uit de omliggende buurten komen aantrekkelijke, overzichtelijke en herkenbare entreegebieden. De diversiteit aan functies in de entreegebieden zorgt voor levendigheid van ’s ochtends tot ’s avonds; De Dierenriemstraat wordt autovrij en onderdeel van Park Selwerd. Hierdoor kan tevens de relatie met het sociaal-maatschappelijke programma van de Vensterschool versterkt worden. Het monofunctionele winkelcentrum wordt een multifunctioneel stadsdeelcentrum: het huidige winkelaanbod wordt aangevuld met voorzieningen als een sportschool, zorg, horeca en co-workingplekken en mogelijk met sociaal-culturele functies. Zo zijn er meer bezoeksmotieven, ontstaat combinatiebezoek en wordt de verblijfsduur verlengd. Trekkers worden strategisch over het stadsdeelcentrum verdeeld zodat er geen zwakke zones ontstaan. Zo komt er een tweede supermarkt in het (nu te rustige) zuidwest kwadrant. Het stadsdeelcentrum wordt een gemengd stedelijk gebied. Er worden woningen in verschillende categorieën en verschillende typologieën toegevoegd. Wonen dichtbij de voorzieningen is aantrekkelijk voor

verschillende doelgroepen. Ouderen kunnen vanuit de omgeving naar het stadsdeelcentrum verhuizen waardoor grotere woningen voor gezinnen vrijkomen en doorstroming op gang gebracht wordt. Voor jongere doelgroepen is dit een goede locatie om hun wooncarrière te starten. De transformatie en renovatie van het winkelcentrum is aanleiding om een toekomstbestendig, klimaatadaptief en energetisch duurzaam stadsdeelcentrum te creëren. Het stadsdeelcentrum vormt één ruimtelijke structuur van straten en pleinen, geënt op het oorspronkelijke ontwerp van het winkelcentrum uit 1968. Een belangrijk deel van het stadsdeelcentrum is (en blijft) overdekt; De bestaande bebouwing aan de Zonnelaan is karakteristiek en heeft erfgoedwaarde. De beoogde beeldkwaliteit voor de bebouwing en de openbare ruimte stuurt op een samenhangend en onderscheidend geheel en is geïnspireerd op de modernistische – subtiel brutalistische architectuur en vormgeving van het ontwerp uit 1968. Proces In het voorbije jaar zijn in een zevental werksessies en een aantal participatiesessies aan de hand van drie ruimtelijk-programmatische onderzoeksmodellen de herontwikkelingsmogelijkheden van Winkelcentrum

Paddepoel verkend. Er is toegewerkt naar een voorkeursmodel dat de basis vormt van deze stedenbouwkundige visie. Ontwikkelstrategie Voor het plangebied is een ruimtelijk raamwerk opgesteld dat als basis dient voor toekomstige plannen die gefaseerd gerealiseerd kunnen worden. Uitgangspunt voor fase 1 en fase 2 is realisatie binnen een tijdsbestek van 5-7 jaar.

Fase 1

Fase 2

Doorkijk naar de toekomst Een kloppend hart als Stadsdeelcentrum Paddepoel is nooit af en zal zich altijd moeten blijven aanpassen aan de wensen van de inwoners, gebruikers en de omgeving om betekenisvol te blijven. Daarom is er in het werken aan deze stedenbouwkundige visie ook verder in de toekomst gekeken. Deze doorkijk is weergegeven in Hoofdstuk 5, p64-68.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

5

Stadsdeelcentrum Paddepoel Groningen stedenbouwkundige visie, 16 april 2025

01

Inleiding en opgave

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

8

Inleiding en opgave Winkelcentrum Paddepoel is met een oppervlak van ca. 15.000m2 en ca. 80 winkels het tweede winkelgebied van Groningen. Het opende in 1971 als kern van de planmatige uitbreiding ten noorden van de binnenstad: het stadsdeelcentrum voor de wijken Paddepoel, Selwerd en Vinkhuizen. Gaandeweg verwierf het winkelcentrum regionale betekenis, o.a. voor de dorpen Zuidhorn en Winsum. In 1991 werd het winkelcentrum, naar Angelsaksisch model, overkapt en uitgebreid, en verkreeg het zijn huidige vorm. Anno 2025 oogt Winkelcentrum Paddepoel gedateerd, is de vloer in slechte staat en aan vervanging toe, en tevens lekt de kap. De invloed van online winkelen en demografische ontwikkelingen in de wijk laat zich voelen en heeft effect op het winkelaanbod in het centrum, met een minder kwalitatief1 aanbod en leegstand tot gevolg. Daarmee volgt winkelcentrum Paddepoel de landelijke tendenzen voor stadsdeelcentra, en verschuift het primaire verzorgingsgebied van de regio (weer) naar het stadsdeel: de noordelijke wijken. Een kloppend hart2 Hoe wordt Winkelcentrum Paddepoel een 1

Koopstromenonderzoek, november 2022

2

Masterplan Kloppend Hart, 2020

toekomstbestendig en veerkrachtig stadsdeelcentrum? Dat is de centrale vraag waar deze stedenbouwkundige visie een ruimtelijk-programmatisch antwoord op geeft. De benodigde transformatie behelst diverse urgente maatschappelijke opgaven die benoemd zijn in de Omgevingsvisie ‘Levende Ruimte’ en integraal benaderd dienen te worden: het bevorderen van groei, zowel in woningvoorraad als werkgelegenheid, het creëren van een leefbare, veilige en aantrekkelijke omgeving voor iedereen, de energietransitie en het behouden van de status van Groningen als de gezondste gemeente van Nederland. Wanneer we deze ambities vertalen naar de locatie Stadsdeelcentrum Paddepoel, zijn de volgende concrete opgaven3 aan de orde: herpositionering van het winkelcentrum, verbreding van het programma, verbetering van de bereikbaarheid (vooral voor voetgangers en fietsers), uitstraling en verblijfskwaliteit en het verduurzamen en klimaatadaptief maken van het gebied. Positionering en programma Het centrum moet transformeren van een monofunctioneel winkelcentrum naar een multifunctioneel stadsdeelcentrum. Op basis van de stadsbrede behoefte aan woningbouw, de ligging en het voorzieningenniveau is op deze locatie een mix van 3

PvE Gemeente Groningen, december 2023

wonen, recreëren en retail voor de hand liggend. Hierbij rijzen de volgende vragen: - Hoe positioneer je dit stadsdeelcentrum binnen de Groningse context? Welke identiteit krijgt het gebied? En voor wie is het bedoeld? - Hoe verhoog je het aantal bezoeksmotieven aan het gebied en verleng je de verblijfsduur? - Welke programmamix past bij de ambitie om het stadsdeelcentrum toekomstbestendig te maken en het hart van de noordelijke wijken te laten zijn? Welke winkels, (maatschappelijke) voorzieningen en horeca kunnen toegevoegd worden? Welke mogelijkheden ziet de gemeente met betrekking tot sociaal-cultureel programma in het stadsdeelcentrum? Is er ruimte gewenst voor recreatie en (indoor) sport? Biedt het centrum straks ook ruimte aan zzp’ers en coworking? Hoeveel woningen kunnen we toevoegen? En voor welke doelgroepen? - Hoe organiseer je het programma in het gebied (branchering) zodat er een optimale situatie ontstaat waarbij ondernemers kunnen floreren, voorzieningen goed gedijen en bezoekers makkelijk en comfortabel hun weg en plek vinden in het gebied? Bereikbaarheid Ondanks de centrale ligging in Paddepoel/ Selwerd, ligt winkelcentrum Paddepoel autonoom in de wijk. De omliggende infrastructuur is primair op de auto

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

9

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

gericht en in de openbare ruimte is de auto dominant aanwezig. Daarnaast vormen ook waterstructuren barrières om het centrum te voet of met de fiets op een makkelijke manier te kunnen bereiken. - Hoe zorgen we ervoor dat de bewoners in de omgeving op een veilige en prettige manier het stadsdeelcentrum te voet of met de fiets kunnen bereiken? - Hoe dringen we de auto-dominantie in het gebied terug, faciliteren we het parkeren en organiseren we de expeditie van het centrum? Kan het parkeren centraal georganiseerd worden? Welke wegen of delen kunnen autoluw of autovrij worden? - Waar komt de wijkhub? - Hoe hechten we het centrum op een vanzelfsprekende manier aan op de hoofdfietsroutes in de omgeving (o.a. de as Zernike – Binnenstad)? - Hoe faciliteren we de fiets maximaal? Hoe organiseren we het fietsparkeren voor bezoekers en bewoners, en waar? Uitstraling en verblijfskwaliteit De overkapping van 1991 leidde ertoe dat het winkelcentrum naar binnen is gekeerd en beperkt verbinding maakt met zijn omgeving. Stenige parkeerterreinen en dichte achterkanten met logistiek zijn het beeld waarmee de bezoeker nu verwelkomd wordt. Dat moet anders. Niet alleen qua routing moet het centrum beter aansluiten op de buurt, maar ook in zijn ruimtelijke beleving is het een absolute noodzaak.

10

- Hoe activeren we de plinten rondom het centrum en zorgen we ervoor dat achterkanten voorkanten worden? - Waar leggen we de entreegebieden? Hoe maken we deze aantrekkelijk? Welke programmering in de plinten en van de openbare ruimte is hiervoor nodig? Hoe maken we de entreegebieden herkenbaar? - Hoe passen we de expeditie en logistiek van het centrum in? Om van het Winkelcentrum Paddepoel het kloppend hart van de wijk te maken is een goede verblijfskwaliteit noodzakelijk, zowel binnen, onder de overkapping, als buiten. We beogen een gemengd stedelijk milieu dat uitnodigt tot ontmoeten en dat als huiskamer van de wijk aanvoelt. - Welke verblijfsplekken kunnen we creëren en hoe verschillen deze van elkaar? Welke betekenis hebben ze in het netwerk van plekken op hoger schaalniveau? Hoe maken we deze plekken herkenbaar? Welke functies zijn nodig om deze plekken te activeren? Hoe kunnen we deze functies zo bijeenbrengen dat ze elkaar en de plek versterken, en bijdragen aan een levendige plek, van ‘s ochtends (8:00) tot ‘s avonds (22:00)? - Hoe kunnen we het stenige centrum vergroenen, buiten en binnen? Hoe creëren we een aangename omgeving die voor verkoeling en beschutting zorgt?

Duurzaam en klimaatadaptief De gemeente Groningen heeft duurzaamheid, waaronder klimaatadaptatie, hittestress- en CO2reductie en wateraspecten, hoog in het vaandel staan. Met betrekking tot Stadsdeelcentrum Paddepoel zijn er verschillende uitdagingen: - Hoe maken we het stadsdeelcentrum klimaatbestendig en kunnen we hittestress, wateroverlast en droogte voorkomen? - Hoe kan de energieprestatie van het bestaande winkelcentrum verbeterd worden? Hoe kan de nieuwe bebouwing bijdragen aan een duurzaam energiesysteem voor het gehele complex? - Welke mogelijkheden zijn er om circulair te bouwen? Hoe reduceren we de te slopen delen, en waar zien we kansen voor hergebruik? - Hoe kan de transformatie en het vergroenen van het stadsdeelcentrum bijdragen aan biodiversiteit? Hoe hechten we het centrum aan op de Stedelijke Ecologische Structuur (SES)? Breed gedragen en haalbaar In een zevental werksessies en een aantal participatiesessies hebben we bovenstaande thema’s en opgaven besproken. Middels een drietal onderzoeksmodellen waarin we de vraagstukken hebben verkend en die ook zijn doorgerekend, hebben we toegewerkt naar een voorkeursmodel. Het voorkeursmodel vormt de basis van deze stedenbouwkundige visie.

02

Context en ruimtelijke analyse

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

12

Ligging in de stad Winkelcentrum Paddepoel ligt ten noordwesten van de Groningse binnenstad en centraal in de wijken Paddepoel en Selwerd, op het kruispunt van een belangrijke Oost-West as (Pleiadenlaan - Eikenlaan) en Noord-Zuid as (de Zernike-as, Zonnelaan en Park Selwerd - een belangrijke doorgaande route van de Zernike Campus naar de binnenstad). Hiermee is het uitstekend ontsloten op de hoofdinfrastructuur van de stad. Winkelcentrum Paddepoel ligt gunstig voor autoontsluitingen naar de bovenliggende infrastructuur en voor het openbaar vervoer. Meerdere buslijnen lopen langs het winkelcentrum richting station Noord, Campus Zernike en het Hoofdstation. Ook is er via de Pleiadenlaan en de Zonnelaan een directe autoverbinding naar (respectievelijk) de (westelijke en noordelijke) ringweg. Aan de oost- en zuidkant van Winkelcentrum Paddepoel grenst de groene zone van het Park Selwerd met zijn bomenrijen en grote waterpartijen. Deze groenstructuur is onderdeel van de Stedelijke Ecologische Structuur (SES).

Selwerd

Paddepoel

noordelijke wijken

Tuinwijk Vinkhuizen

Centrum

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

13

Ontstaansgeschiedenis en ruimtelijke opzet Paddepoel-Selwerd De wijken Paddepoel en Selwerd werden planmatig ontwikkeld als onderdeel van de noordelijke stadsuitbreiding van Groningen in de jaren ‘60 en 70 van de vorige eeuw. Het plan was vormgegeven naar de principes van de Moderne Beweging: licht, lucht en ruimte. Veel groen, een duidelijke hiërarchie in infrastructuur en openbare ruimte, en een heldere typologische verdeling kenmerken de stedenbouwkundige opzet en resulteren in zogenaamde ‘stempels’. De wijk werd vormgegeven als een autonoom stadsdeel: de wijk voorzag haar bewoners van alle nodige behoeften. Stedenbouwkundige opzet Verschillende woningtypes en bouwvolumes, al dan niet gegroepeerd rondom een gemeenschappelijke groene hof, vormen stempels. Deze stempels zijn in een grid georganiseerd en vormen een buurt. De buurten zijn van elkaar gescheiden door groenstructuren, zoals de Venuslaan, de Saturnuslaan of de Mispellaan, die aansluiten op een groter park (Park Selwerd) en het omliggende landschap (het Reitdiep), of door hoofdwegen, zoals de Zonnelaan, de Pleiadenlaan of de Eikenlaan, die de wijk aansluiten op het bovengelegen verkeersnetwerk van de stad Groningen. De hoofdwegen vormen een kruis met de Zonnelaan in Noord-Zuid richting, de Eikenlaan en de

Pleiadenlaan in Oost-West richting. Het park Selwerd en het Bessemoerpark doorsnijden PaddepoelSelwerd in de Noord-Zuid richting. Winkelcentrum Paddepoel ligt centraal in de wijk: op het kruispunt van de hoofdwegen en grenzend aan het Park Selwerd. Typologie Al sinds de oorspronkelijke opzet van de wijk werd voorzien in diverse woningtypologieën. De stempels bevatten voornamelijk grondgebonden eensgezinswoningen, geschakeld, twee-onder-eenkap of vrijstaand. Langs de hoofdwegen bevinden zich portiek-etageflats van drie à vier bouwlagen. Op specifieke plekken, aan de randen van de wijk en centraal in de wijk, rondom het stadsdeelcentrum, werden hogere gebouwen gerealiseerd in de vorm van galerijflats en later woontorens. Verstedelijking Sinds de jaren 90 vindt verdere verdichting van de oorspronkelijke opzet plaats. Dit gebeurt door herstructurering van (onderdelen van) stempels en door het toevoegen van hoogbouw langs de lange lijnen in de wijk. Voorbeelden hiervan zijn ‘de Grote Beer’ aan het begin van de Zonnelaan of ‘de Marquant’ aan het Reitdiep. Ook in de omgeving van het winkelcentrum hebben de afgelopen jaren al verschillende ontwikkelingen plaatsgevonden.

Zoals de herstructurering van woningbouw aan de Zonnelaan met de Trefkoel fase I en II. De bouw van drie studentenflats ten zuiden van het winkelcentrum, de Atlas, House of Groningen en de Polaris.

1971-1991

1991-heden

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

14

Sport

Begraafplaats

Buurt-centrum

Noorderplantsoen

Stedelijk ecologische structuur (SES) Wijk groen Buurt groen Vergroening winkelcentrum

Groen hoofdstructuur

Herkenbare structuur van de wijk

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Typologieën in de wijk

15

Bebouwingshoogte in de omgeving

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Luchtfoto situatie rond 1970

16

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

17

Winkelcentrum Paddepoel Winkelcentrum Paddepoel ligt centraal in de wijk: op het kruispunt van de hoofdwegen en grenzend aan het Park Selwerd. Het winkelcentrum opende zijn deuren in 1971. Met toen 41 winkels en diverse voorzieningen zoals de Trefkoel, het ABN Amro kantoor en gemeentekantoor, richtte het centrum zich op het gehele noordelijke stadsdeel, inclusief de randgemeenten. Oorspronkelijke opzet Net zoals de opzet van de wijk is Winkelcentrum Paddepoel oorspronkelijk ontworpen als een op zichzelf staande eenheid. Rondom een centraal plein lagen de verschillende winkels. Er waren verswinkels, twee supermarkten, een klein warenhuis, verschillende modezaken, een witgoedwinkel en een autoshowroom. Er waren ook enkele voorzieningen in de vorm van een stomerij of een bankfiliaal. Het centrale plein kon je bereiken via enkele korte doorgangen. Deze doorgangen verbonden het centrale plein met de parkeerplaats of enkele kleine pleintjes die op hun beurt weer de verbinding maakten met de omliggende buurt. Deze pleintjes zouden we nu entreegebieden noemen. Kenmerkend voor deze pleintjes was dat ze kleiner waren dan het centrale plein, een soort inham vormden en zich openden naar de aangrenzende hoofdwegen. Het programma rondom deze pleintjes richtte zich ook meer op de buurt: een

apotheek, een horeca, een kapper of stomerij. Een mooi voorbeeld van een dergelijk pleintje bevond zich op de hoek van de Eikenlaan en de Zonnelaan. Het pleintje verschafte in de oosthoek toegang tot het centrale plein, in de westhoek was de oversteekplaats naar de Trefkoel, een sociaalcultureel verzamelgebouw gelegen aan de overkant van de Zonnelaan. De zuidrand werd gevormd door een reeks winkels en enkele voorzieningen. Het pleintje opende zich aan de noordzijde naar de Eikenlaan. Deze zijde werd echter ook nog geprogrammeerd in de vorm van enkele kiosken die de bezoeker van de Trefkoel richting de entree van het winkelcentrum begeleidden. Het centrale plein, de doorgangen, de parkeerplaats en de pleintjes werden gevormd door een aantal één- / tweelaagse blokken, die subtiel van elkaar verschoven werden. Aan de Zonnelaan, de belangrijkste straat en het hoofdadres van het winkelcentrum, bevond zich een woningbouwvolume in de vorm van een tweelaagse balk die de volledige lengte van deze rand overspande en als het ware boven de winkels zweefde. De expeditie gebeurde vanuit een hof die verscholen lag in het grootste blok. Opmerkelijk is dat het centrum weliswaar enkele achterkanten kende, maar zich met royale voorkanten presenteerde naar de belangrijkste

oorspronkelijk plan 1968

herontwikkelplan 1991

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Foto Zonnelaan situatie rond 1970

18

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

openbare ruimte in de omgeving: naar de hoek Eikenlaan/ Zonnelaan, de hoek Pleiadenlaan/ Zonneleaan, de Pleiadenlaan, de hoek Eikenlaan/ Dierenriemstraat en zelfs richting de parkeerplaats. Samenvattend kan je stellen dat de oorspronkelijke opzet van het centrum een goed doordachte ruimtelijke opzet kende, uitnodigend ongeacht of je nu met de auto, te voet of met de fiets kwam. Winkelcentrum Paddepoel vandaag In 1991 werd het winkelcentrum naar Angelsaksisch model overdekt, werd het uitgebreid en verkreeg het zijn huidige vorm. De overkapping had een grote impact. Er ontstond een binnenwereld, een mall, die los ging functioneren van de buitenwereld. Binnen vestigden zich de grotere retailformules en de trekkers. Het winkelcentrum keerde zich naar binnen, en doordat het zich bovendien ook nog meer ging richten op de regio, onttrok het zich aan zijn omgeving. Het gevolg was dat er achterkanten ontstonden die enkel gebruikt werden voor logistiek, dat de auto overheerste en een groot deel van de oorspronkelijke ruimtelijke opzet verloren ging. Mobiliteit Hoewel het stadsdeelcentrum centraal in de wijk is gelegen en loop- en fietsafstanden kort zijn, is het centrum vandaag vooral goed bereikbaar met de auto

19

en het openbaar vervoer. Voetgangers Het stadsdeelcentrum lijkt op dit moment geen bestemming voor de voetganger: alle belangrijke looproutes lopen om het centrum heen. Hoewel er veel voorzieningen zoals de Vensterschool, en belangrijke recreatieve openbare ruimte zoals Park Selwerd op loopafstand zijn, ontbreken logische voetgangersverbindingen. Wel zijn er veel ‘olifantenpaadjes’ naar en rondom het centrum, waaruit een duidelijke behoefte aan goede voetgangersverbindingen blijkt, en de noodzaak van logische oversteekplaatsen.

Open passage (voor 1991)

Het centrum wordt omgeven door drukke autowegen. De mogelijkheden om deze hoofdwegen over te steken zijn beperkt en niet ideaal geplaatst voor voetgangers en fietsers in relatie tot de entrees van het winkelcentrum. Zebrapaden vormen geen natuurlijke verlenging van de omliggende wandelpaden. Dit is vooral het geval aan de Zonnelaan en de Eikenlaan. De entrees zelf van het winkelcentrum zijn vaak niet goed zichtbaar of worden belemmerd door direct aangrenzende parkeerplaatsen. Daarnaast is ook de omliggende groenstructuur weinig doorwaadbaar. Aan de oostzijde vormt het water met

Centrale plein, huidige winkelcentrum

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

de sportvelden een barrière, en aan de zuidzijde is de entree aan de Pleiadenlaan niet te bereiken vanaf de Wilgenlaan. Kortom: centrum Paddepoel is niet goed aangehecht op het voetgangersnetwerk van de wijk. Fiets Het stadsdeelcentrum is aan de westzijde goed aangesloten op de fietsroutes in de buurt. Via de Pleiadenlaan en de Zonnelaan bereik je het centrum makkelijk. Een verbeterde fietstoegankelijkheid betreft hier vooral de inrichting van de openbare ruimte en het faciliteren van fietsparkeren. De fietstoegankelijkheid vanuit het oosten is problematisch en kan enkel via de Eikenlaan. Het stadsdeelcentrum is niet aangesloten op de drukke hoofdfietsroute tussen de Zernikecampus en de binnenstad. Hier fietst nochtans een belangrijke doelgroep voor het centrum dagelijks voorbij. Openbaar vervoer Winkelcentrum Paddepoel ligt langs de belangrijke OV-structuur richting Zernike Campus. Dit is één van de drukste OV-routes binnen de gemeente. Om de bereikbaarheid van en naar Zernike te verbeteren wordt er ingezet op een schaalsprong. De meest kansrijke richting voor de verbetering

20

van de OV-bereikbaarheid van Zernike lijkt te zijn een stapsgewijze doorontwikkeling van de huidige busverbindingen naar hoogwaardige, aantrekkelijke en robuuste verbindingen met voldoende capaciteit. Dit betekent ook meer OV-bewegingen langs de noordzijde van het stadsdeelcentrum. Er zijn verschillende haltes aan de verkeersassen om het winkelcentum heen, met name aan de westzijde van het winkelcentrum. Het centraal station is hierdoor met de bus binnen 17 minuten te bereiken en het station Noord ligt op een steenworp afstand. Wijkhub Met het gemeentelijke Uitvoeringsprogramma Hubs wordt deelmobiliteit gestimuleerd. Hubs zijn herkenbare, fysieke plekken waar je verschillende vormen van vervoer vindt, eventueel aangevuld met andere faciliteiten. Op een hub is het mogelijk om snel en comfortabel van de ene vervoersvorm op de andere over te stappen. Bijvoorbeeld van het OV op een (deel)fiets. Winkelcentrum Paddepoel ligt op een centrale locatie, nabij uitvalswegen en busverbindingen richting Zernike. Een wijkhub biedt kansen om de bereikbaarheid van het winkelcentrum te verbeteren, de druk op de openbare ruimte te verminderen en de aantrekkelijkheid van het winkelcentrum te vergroten.

Wilgenpad, hoofdfietsroute aan de andere kant van sportvelden

Eikenlaan – achterkant, expeditie zone en olifantpaadjes

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Vanuit het Uitvoeringsprogramma Hubs worden daarom kansen gezien, met name aan de NoordWestkant van het winkelcentrum, dicht bij de bushalte, om een wijkhub toe te voegen. Auto Het winkelcentrum Paddepoel is van meet af aan ontworpen om goed bereikbaar te zijn voor de auto. Via de hoofdwegen, Zonnelaan en Pleiadenlaan, is het centrum goed ontsloten en aangetakt op de stedelijke hoofdverkeersstructuur, respectievelijk de noordelijke en de westelijke ringweg. De Eikenlaan is nu een doorgaande oostwestverbinding voor auto’s tussen de wijken Selwerd en Paddepoel. Er is relatief veel autoverkeer, ook interwijkverkeer, en er rijdt veel verkeer uit Selwerd dat op weg is naar de ringwegen. Op bepaalde momenten is het daarom erg druk. Daarmee biedt de Eikenlaan een verkeersfunctie die vanuit de filosofie voor de doorwaadbare stad thuishoort op de noordelijke ringweg1. Een beoogde knip op de Eikenlaan ter hoogte van park Selwerd biedt allerlei kansen om de openbare ruimte rondom het winkelcentrum leefbaarder te maken. Het wordt daarmee rustiger qua verkeer bij het winkelcentrum. Ook vergroot het de oversteekbaarheid van fietsers en voetgangers 1

Mobiliteitsvisie gemeente Groningen

21

in het gebied. De beoogde knip geldt niet voor het openbaar vervoer (OV). Voor het OV ontstaat er dan juist meer ruimte om betrouwbaar door te stromen. Er zijn momenteel twee grotere parkeerplaatsen (P1 en P2) aan de zuidoostzijde van het winkelcentrum en een kleinere parkeerplaats aan de Eikenlaan (P3). De parkeerplaatsen hebben op dit moment voldoende capaciteit, ook met de invoering van het betaald parkeren in het gebied. Daarnaast zijn er langs de omliggende wegen ook nog diverse parkeervakken aanwezig. Hoewel de vele parkeermogelijkheden een belangrijke troef voor het winkelcentrum zijn, zorgt het wel voor het alomtegenwoordig zijn van de auto en gaat het ten koste van een prettige en veilige bereikbaarheid van het centrum voor voetgangers en fietsers. De autodomiantie in het gebied verlaagt tevens de verblijfskwaliteit. Expeditie Alle expeditie gebeurt op dit moment buiten, in vele gevallen meteen aan de achterkant van de winkel. Dit is heel efficiënt, maar geeft een rommelig en weinig aantrekkelijk beeld. Vooral aan de Pleiadenlaan, de Dierenriemstraat en de Eikenlaan is dit problematisch. De expeditiehof aan de Zonnelaan is een goede, aan het zicht onttrokken, situatie voor laden en lossen.

De parkeerplaats P1 belemmert het zicht op de ingang

Achterkant aan parkeerterrein P1

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Ruimtelijke beleving De uitstraling van het huidige winkelcentrum is weinig uitnodigend. Het centrum is gedateerd, het winkelcentrum is naar binnen gekeerd, heeft veel rommelige achterkanten, bezoekers moeten via de perscontainer en laad- en losplekken hun weg naar binnen vinden. De openbare ruimte is schraal en stenig en wordt niet of nauwelijks geactiveerd vanuit de plinten van het winkelcentrum. Ook binnen is het centrum gedateerd. De vloer is in slechte staat en de kap lekt. De ruimtelijke eenheid die kenmerkend was voor het oorspronkelijke plan uit 1968, is verloren gegaan door allerlei verbouwingen en aanbouwen. Daarnaast is er geen heldere route in het winkelcentrum en zijn trekkers ongelijk verdeeld over het centrum, waardoor sprake is van drukke en (te) rustige zones in het centrum. Programma Per kwartaal bezoeken ruim 800.000 mensen winkelcentrum Paddepoel. De zaterdagen zijn, met tussen de 10.000 en 12.000 bezoekers, het drukst. De gemiddelde verblijfsduur in het winkelcentrum ligt net onder één uur. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat de bezoeker functioneel en doelgericht winkelt en het gebied niet ervaart als een plek om te verblijven. Het centrum is behoorlijk monofunctioneel en kent

22

weinig aanvullend programma, zoals maatschappelijke, recreatieve of sociaal-culturele voorzieningen. In de omgeving van winkelcentrum Paddepoel zijn deze echter wel aanwezig: sportfaciliteiten, zoals sportvelden en een zwembad, scholen, een bibliotheek (de Vensterschool), bedrijven, zorg- en maatschappelijke functies zoals een kinderdagverblijf en buurtcentra. Gezien de gebrekkige (fysieke en visuele) verbindingen tussen deze functies onderling, is er op dit moment onvoldoende sprake van synergie en combinatiebezoek.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Eikenlaan - achterkanten (ook aan de overzijde), parkeerterrein, expeditieroute - ruim maar beperkte ruimte voor voetgangers, weinig logische oversteken - verborgen entree van het centrum - toegang tot CasPoMorpark

23

Dierenriemstraat - grenst aan park Selwerd - veel groen langs het water - geen verbinding met de hoofdfietsroute Zernike-Centrum - een aantal voorkanten maar ook een parkeerterrein in het zicht

Pleiadenlaan - belangrijke aankomstroute en zichtlijn - achterkanten (ook aan de overkant), expeditieingangen, parkeerterrein - weinig groen, beperkte ruimte voor voetgangers

Zonnelaan - nieuwe winkelpuien - wonen boven winkels – ogen op straat - moeilijk over te steken – oversteken sluiten niet aan op huidige routes - geen ruimtelijke verbinding met voorzieningen aan de overkant

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

Situatie tijdens locatiebezoek wilgenpad

24

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel bestaand voetgangersnetwerk

25 bestaand fietsnetwerk

openbaar vervoer

Eemshaven / Delfszijl

Zernike Zernike Campus Reitdiep

school

Station Noord Vinkhuizen Centraal station / Centrum

Vinkhuizen/Centraal station regio: Drachten/Emmeloord/ Bolsward Centraal station

Schilderbuurt / Centraal station

Bushalte

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel huidige auto ontsluiting en parkeren

26 voorzieningen, diensten en andere functies

bestaand logistiek

Geloofshuis Begraafplaats Bibliotheek School Sport Buurtvoorziening Park Kantoor Winkelen Zorgvoorziening

voor- en achterkanten

~ 29 pp ~ 76 pp

~ 232 pp

~ 35 pp ~ 170 pp

openbaar toegankelijk gereserveerd winkelcentrum

03

Diagnose en kansen

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

VEERKRACHT

ATTRACTIVITEIT

17. [innovatie] in een kern is ruimte voor dynamiek, innovatie en experiment 18. [klimaatadaptatie] de gebouwen en de openbare ruimte van de kern dragen bij aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit 19. [robuust] de kern heeft een robuuste structuur zodat gebouwen en openbare ruimte meebwegen met maatschappelijke ontwikkelingen

1. [verblijfskwaliteit] de openbare ruimte heeft verblijfskwaliteit, o.a. door groen- en watervoorzieningen 2. [comfort] een kern is voor bezoekers en bewoners comfortabel en aantrekkelijk (zon- en windklimaat) 3. [identiteit] een kern is herkenbaar en onderscheidbaar van andere kernen 4. [verbonden] bezoekers en bewoners voelen zich vertrouwd en identificeren zich met de kern (verbonden)

Spindiagram – bestaande situatie Verblijfskwaliteit

Visie op centrumgebieden

Spindiagram – ambitie Verblijfskwaliteit

Comfort Identiteit

Robuust

Het Kernkompas is ontwikkeld door de vereniging Kern1 om richting te geven aan de (her)ontwikkeling van centrumgebieden in Nederland. Het beschrijft welke waarden belangrijk zijn voor kerngebieden en welke eigenschappen hierbij horen. Het kernkompas en het bijhorende spindiagram wordt gebruikt om te bespreken op welke aspecten en ambities er gestuurd kan worden bij de herontwikkeling van een specifiek centrumgebied. Ook bij Stadsdeelcentrum Paddepoel is het spindiagram een aantal keer ingevuld, o.a. met stakeholders, tijdens de werksessie voor Kloppend Hart Paddepoel. Een bijzondere tendens die men kan waarnemen bij het werken aan centrumgebieden, is de geleidelijke, maar manifeste, verschuiving van de waarden ‘attractiviteit’ en ‘bereikbaarheid’, naar de waarden ‘welvaart’, ‘welzijn’ en ‘veerkracht’. Deze verschuiving wordt vaak gestuwd door (gemeentelijke) beleidsagenda’s en omgevingsvisies.

Verbonden

Te voet/fiets

Te voet/fiets

Innovatie BASIS

BASIS

ZWAK

Stallen fiets

Gezondheid

Openbaar vervoer

Ontmoeting

ZWAK

B A SIS

Sociale veiligheid

ZEER GOED

Openbaar vervoer B A SIS

BEREIKBAARHEID Auto

5. [te voet/ fiets] de kern is goed bereikbaar te voet en met de fiets 6. [stallen fiets] in de kern zijn diverse mogelijkheden voor het stallen van je fiets (kort, middellang, lang stallen) 7. [openbaar vervoer] de kern is goed bereikbaar met het openbaar vervoer 8. [auto] de kern is goed bereikbaar met de auto 9. [parkeren] in de kern is er voldoende parkeercapaciteit

Visiekaart goede kerngebieden

GOED

Doorwaadbaarheid

Stallen fiets

Z WA K

Z WA K

Ontmoeting

13. [doorwaadbaarheid] bezoekers en bewoners kunnen zich vrij en ongestoord door de kern bewegen 14. [sociale veiligheid] een goede kern is sociaal veilig (ogen op straat, zichtlijnen, dimensionering openbare ruimte) 15. [ontmoeting] een kern biedt diverse plekken om samen te komen, in gebouwen en in de openbare ruimte 16. [gezondheid] een kern nodigt uit tot een gezonde levensstijl, zoals voeding en beweging

SWOT-analyse Een tweede vorm van diagnose wordt gesteld door het maken van een beknopte SWOT-analyse. Het geeft snel een helder beeld van de sterke en zwakke kanten van een centrumgebied, gekoppeld aan de mogelijke kansen die er zijn, en de bedreigingen waar je rekening mee moet houden.

Verbonden

Klimaatadaptatie GOED

Innovatie

WELZIJN

Identiteit ZEER GOED

GOED

Gezondheid

Comfort

Robuust

ZEER GOED

Klimaatadaptatie

1

28

Parkeren

Sociale veiligheid

Auto

GOED

ZEER GOED

Doorwaadbaarheid

Parkeren

Aanbod commercieel Werkgelegenheid Programmamix

Aanbod commercieel Werkgelegenheid Programmamix

WELVAART 10. [aanbod commercieel] Mensen vinden een mix van commerciële functies in hun kern, passend bij hun behoefte 11. [programmamix] Een kern biedt verschillende (lokale) producten en commerciële, maatschappelijke en culturele diensten. De commerciële functies en niet-commerciële functies versterken elkaar 12. [werkgelegenheid] de functies in de kern zorgen voor Een goedewerkgelegenheid kern biedt verschillende functies in een aantrekkelijke omgeving (lokale) voor alle opleidingsniveaus

Een goede kern draagt bij aan de (lokale) economie

Welvaart

Een goede kern verbindt economische met maatschappelijke meerwaarde

Mensen vinden een mix van functies in hun kern die past bij hun behoefte. De openbare ruimte is vitaal, stimuleert activiteit en faciliteert interactie tussen mensen. De openbare ruimte heeft groen- en watervoorzieningen, voor de bezoekersbeleving en het milieu. Een kern is voor bezoekers, bewoners en omwonenden comfortabel en aantrekkelijk. Een goede kern verrast, daagt mensen uit en geeft energie Het aanbod van functies in een kern blijft vernieuwen, dit houdt bezoekers nieuwsgierig. Mensen uiten zich spontaan in een kern, de kern weerspiegelt zo wat er speelt in de samenleving. De kern verrast door (tijdelijke) fysieke elementen en specifieke programmering zoals events.

Een kern biedt verschillende (lokale) producten en commerciële, maatschappelijke en culturele diensten. De functies in een kern zorgen voor (lokale) werk- en woongelegenheid voor alle opleidingsniveaus. Commerciële en niet-commerciële functies versterken elkaar.

Een kern biedt ondernemers ruimte voor een robuust verdienmodel. Ondernemers en eigenaren ondernemen maatschappelijk verantwoord. Ondernemers en eigenaren voelen zich verbonden met het gebied en de bezoekers. Bezoekers en bewoners voelen zich mede-eigenaar van een kern. Het streven naar economische meerwaarde gaat niet ten koste van de leefbaarheid, en andersom.

Attractiviteit

Een goede kern heeft identiteit Een kern is voor bezoekers herkenbaar en onderscheidbaar van andere kernen. Bezoekers en bewoners voelen zich vertrouwd en identificeren zich met de omgeving. Mensen zijn trots op hun kern.

Een goede kern is sociaal veilig

Wat is volgens kennisplatform KERN een goed kerngebied? Een goede kern is goed bereikbaar Bezoekers en bewoners bereiken de kern gemakkelijk lopend, per (elektrische) fiets, openbaar vervoer of auto. Een kern heeft goede voorzieningen zoals haltes, parkeer- en oplaadplekken, die duurzame mobiliteit stimuleren.

Een goede kern bevordert ontmoeting en gemeenschapszin Mensen ontmoeten elkaar bewust én toevallig, door een kern te bezoeken, er te wonen of te werken. Mensen ontmoeten anderen buiten de eigen leefwereld. Een kern biedt diverse plekken om samen te komen, in gebouwen en in de openbare ruimte. Mensen voelen zich onderdeel van een gemeenschap en dragen hieraan bij. Een goede kern bevordert mentale en fysieke gezondheid Mensen gaan mentaal vooruit door behulpzaamheid, gastvrijheid en ontmoeting in een kern. Een kern nodigt uit tot een gezonde levensstijl, zoals rond voeding en beweging.

Een goede kern is toegankelijk voor iedereen Bezoekers en bewoners verplaatsen zich gemakkelijk door een kern, ook als zij minder mobiel zijn. Bezoekers kunnen zich makkelijk oriënteren. De openbare ruimte binnen de kern is verkeersveilig en de auto is te gast. De bevoorrading van een kern is goed georganiseerd en veroorzaakt beperkte overlast. De kern is digitaal ontsloten, zoals via een website of sociale media.

Bezoekers kunnen zich vrij en ongestoord bewegen. De openbare ruimte stelt gebruikers op hun gemak en geeft een vertrouwd gevoel. Alle mensen zijn welkom in en maken onderdeel uit van een kern; ze voelen zich hier thuis.

Welzijn Bereikbaarheid

Een goede kern is adaptief en robuust

Kern.nl, ‘Makers van het gebouwde hart’

Veerkracht

Over deze kaart Deze kaart beschrijft de visie van kennisplatform KERN op welke waarden belangrijk zijn

Vastgoed en openbare ruimte bewegen mee met maatschappelijke ontwikkelingen, zo anticipeert de kern op de toekomst. In een kern is ruimte voor dynamiek, innovatie en experiment. Gebouwen, openbare ruimte en het gebruik ervan dragen bij aan klimaatadaptatie, energietransitie en circulariteit.

We spreken over ‘mensen’ als het alle partijen betreft, zoals ondernemers, eigenaren,

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

29

SWOT analyse Stadsdeelcentrum Paddepoel

omgeving • groene omgeving • veel inwoners en groeiende stad

• • • • • • •

verbinden met de omgeving verblijfskwaliteit vergroten groene kwaliteit toevoegen openbaar vervoer benutten nabijheid doorgaande fietspaden stadsdeelcentrum, hart van de wijk studentendoelgroep Zernike (alternatief voor de binnenstad)

• eenzijdige woningvoorraad, veel portieketageflats en gallerijflats • veel verharding in directe omgeving van het centrum • lage verblijfskwaliteit openbare ruimte • buurten zijn naar binnen gekeerd, weinig oriëntatie op de groenstructuren

winkelcentrum • goed bereikbaar met auto en OV • voldoende parkeergelegenheid • ruim opgezet sterktes

S

W zwaktes

kansen

O

T

• maken van een robuuste centrumstructuur • toevoegen tweede supermarkt • aanvullende voorzieningen toevoegen aan winkelprogramma (horeca, sport, • sociaal-maatschappelijk) • toevoegen woonprogramma • vergroenen/ verbeteren verblijfskwaliteit • betere verbindingen voor fiets en voetganger

• introvert winkelcentrum, dichte plinten, achterkanten • omsingeld door auto-infrastructuur • weinig uitstraling entrees • monofunctioneel winkelcentrum

bedreigingen

• parkeernormen • ruimtebeslag tankstation en carwash • oversteekbaarheid wegen

• eigendomssituatie (versnipperd eigendom) • parkeerbehoefte • verkeersdruk • veranderend winkellandschap • logistiek, expeditie en achterkanten

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

De kansenkaart voor de toekomst van Stadsdeelcentrum Paddepoel op de lange termijn: het kloppend hart voor de Noordelijke wijken Door de gunstige, centrale ligging in de wijken Paddepoel en Selwerd, langs de Zernike-route, grenzend aan de SES (Stedelijke Ecologische Structuur) en goed bereikbaar met het OV heeft het winkelcentrum voldoende troeven in handen om zich verder te ontwikkelen tot het kloppende hart van de Noordelijke wijken. Verbinden Stadsdeelcentrum Paddepoel kan een schakel worden in zowel het voetgangersnetwerk als het fietsnetwerk. Door het terugdringen van de autodominantie kan de oversteekbaarheid van de rond het centrum gelegen infrastructuur sterk verbeterd worden. Het toevoegen van enkele bruggen kan de fietsen voetgangersbereikbaarheid verder verbeteren. In het verlengde van de langzaamverkeersroutes, komende uit de omliggende buurten, kunnen we op een logische plek herkenbare entrees maken. Verbreden Door het voorzieningenaanbod in het centrum te verbreden met maatschappelijke voorzieningen, horeca, (indoor) sport, werkfuncties en sociaal-culturele functies kunnen er meer redenen ontstaan om het centrum te bezoeken, wat leidt tot combinatiebezoek. Dit creëert een groter economisch draagvlak voor de winkels en maakt het centrum veerkrachtig

30

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

31

en aantrekkelijk voor meer mensen. Het creëert ook randvoorwaarden voor mensen om elkaar te ontmoeten.

winkelcentrum kan zo beter geintegreerd worden in de stedenbouwkundig-morfologische opzet van Paddepoel en Selwerd.

Introvert wordt extravert De verbreding van het programma creëert de perfecte mogelijkheid om het naar binnen gekeerde winkelcentrum naar buiten open te stellen. Achterkanten kunnen voorkanten worden. Het parkeren kan gecentraliseerd worden in een parkeergarage, waardoor alle entrees van het centrum aan de straat komen te liggen. En expeditievoorzieningen, trafo’s en perscontainers kunnen zorgvuldig geïntegreerd worden in de nieuwe voorgevels. De binnen- en buitenwereld kunnen zowel ruimtelijk als programmatisch beter op elkaar aansluiten, met als doel een continue beleving. Actieve plinten met een voldoende divers programma kunnen bijdragen aan een 18-uurs beleving van het gebied, op elke dag van de week.

Vergroenen Hoewel Stadsdeelcentrum Paddepoel is gelegen in één van de groenste stadsdelen van de stad, is het centrum stenig en verhard, en vormt het een hitte-eiland in het gebied. Door het stadsdeelcentrum sterk te vergroenen kan dit beeld gekanteld worden. Groen kan zoals dat voor de gehele wijk geldt, een kenmerkende, herkenbare kernkwaliteit van het centrum worden. Om dit te bereiken kan de hoeveelheid asfalt in de straatprofielen op diverse plekken gereduceerd worden, en vervangen worden door groen. Het centrum kan letterlijk aan de SES (Stedelijke Ecologische Structuur) gelegd worden, waardoor het centrum straks grenst aan het Park Selwerd. De nieuwe daken kunnen voorzien worden van daktuinen en ook binnen in het overdekte deel van het centrum kan groen toegevoegd worden, zodat ook daar de belevingswaarde toeneemt.

Verdichten Gezien de locatie, die goed bereikbaar is met de fiets en het OV, en de ligging bovenop de voorzieningen, is Winkelcentrum Paddepoel ook een uitgelezen, logische plek om woningen toe te voegen. Ook stedenbouwkundig is daar aanleiding toe. De contextvreemde ‘platte pannenkoek’ van het

Verduurzamen De herontwikkeling van het stadsdeelcentrum biedt tevens de kans om het centrum ook bouwfysisch te verbeteren en energetisch te verduurzamen. Er kunnen zonnepanelen toegevoegd worden, er kan gewerkt worden aan een integraal energetisch systeem, en

de bestaande buitenschil kan bouwfysisch aangepakt worden.

04

Stedenbouwkundige visie

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

33

Positionering en identiteit Stadsdeelcentrum Paddepoel wordt het kloppende hart van de Noordelijke wijken Paddepoel, Selwerd en Vinkhuizen. Er is een krachtige synergie tussen de verschillende functies in het centrum en de onmiddellijke omgeving, van de winkels tot de sociaal-culturele voorzieningen, van de zorgfuncties tot de vele sportfaciliteiten in de nabije omgeving. Het centrum is ruim, groen, zichtbaar klimaatadaptief en heeft een hoge verblijfskwaliteit. Het is lokaal verankerd, goed verbonden, divers en compleet. Het vernieuwde stadsdeelcentrum verloochent zijn ontstaansgeschiedenis niet, maar omarmt de principes die het destijds gevormd heeft: licht, lucht en ruimte. Zo ontstaat een sfeervol centrumgebied dat uniek is in de regio. Het vernieuwde stadsdeelcentrum bedient meer doelgroepen dan nu het geval is. Van de huidige bewoners van Paddepoel, Selwerd en Vinkhuizen tot de nieuwe bewoners in en rond het centrum. Van de studenten die zich tussen de Zernike Campus en de binnenstad bewegen, tot de nieuwsgierige bezoeker uit de gemeente Groningen en de regio. Vitaal Stadsleven Het positioneringsdocument ‘Vitaal Stadsleven’1

beschrijft hoe de bovenstaande ambitie kan worden bereikt. Het document schetst een concreet toekomstbeeld geënt op fysieke en mentale gezondheid, een belangrijk thema in de Noordelijke wijken, en adviseert volop in te zetten op de volgende onderwerpen: Verbinden en verlevendigen Een aantrekkelijk en fijnmazig stedelijk netwerk van straten en pleinen met voorzieningen geeft het gebied het karakter van een stadscentrum. Zet in op het stimuleren van lopen en fietsen door goede en aantrekkelijke routes vanuit de omliggende buurten. De openbare ruimte verbindt, is levendig en faciliteert ontmoeten, verblijven en bewegen. Nieuwe samenwerkingen zorgen voor innovaties en dragen bij aan het ontstaan van nieuwe functies en het aantrekken van nieuwe bezoekers. Verdichten en vermengen Het nieuwe stadsdeelcentrum combineert een hogere dichtheid met menselijke maat en gelaagdheid. Hier voel je je thuis. Het is een plek waar je graag wilt zijn. Elke vierkante meter efficiënt inzetten door: - Te combineren in plaats van traditioneel naast elkaar

Vitaal stadsleven Een levendig tweede stadscentrum waar het winkelaanbod onderdeel van is.

18 januari 2024

Keuzes die bijdragen aan vitaal stadsleven

Procesmatig

Ruimtelijk en programmatisch noord - zuid

Ruimtelijk en programmatisch oost - west

§ Benader de opgave als een gebieds-

§ Verbind Park Selwerd met Bessemoer Park.

§ Het winkelaanbod maakt deel uit van het vitale tweede

ontwikkeling.

aangesloten stadspark met daarin functies

§ Denk en handel vanuit het grotere belang en

zoals de sportvelden en wandel-, fiets- en

de lange termijn effecten. § Ga samen de eerste stap(pen) zetten; laat zien dat er iets gebeurt.

1

dit is een samenvatting van het positioneringsdocument

bevindingen en keuzes die na het tot stand komen zijn gemaakt. Het

‘Vitaal Stadsleven’ (Nicole van Gorp, januari 2024) aangevuld met

volledige document ‘Vitaal Stadsleven’ is in de bijlage opgenomen.

Door (gedeeltelijke) herinrichting ontstaat één

§ Zorg voor gedragenheid van de gebiedsvisie.

§ Vorm met baathouders coalities die bijdragen aan de ambities voor: de noordelijke wijken, de gewenste identiteit en ontwikkeling van het tweede stadscentrum.

sportroutes. § Verbind de sportroute met de 4 mijl van Zernike en combineer de sportroute met sportfaciliteiten in en rondom het park. § Maak in samenspraak met de baathouders een programma voor het park.

stadscentrum; een groter systeem van functies, straten, pleinen en park. § De vraag of het een winkelcentrum met of zonder kap is, wordt hierdoor minder relevant. Met de juiste sfeer en uitstraling kan een (gedeeltelijke) overdekte passage onderdeel zijn van de fijnmazige stedelijke structuur. § Doorbreek de barrière die de sportvelden nu vormen. § Organiseer het parkeren alsof het de binnenstad is en verdicht en mix bestaande functies met wonen.

6

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

te organiseren. Denk aan toepassen van een tweede maaiveld en meervoudig ruimtegebruik; - Te concentreren. Denk aan een centrale parkeervoorziening; - Functies te mengen. Denk aan vermenging van retail met horeca en/of cultuur. Verschuiven en verrijken De mono-functionaliteit doorbreken door bestaande functies in het gebied te verschuiven en nieuwe functies toe te voegen. Nieuwe combinaties met toevoeging van wonen verrijken het gebied. Er ontstaat een stedelijke mix die uitnodigend en levendig is. Door verschuiven van bestaande functies wordt een Stadspark gecreëerd dat een waardevolle toevoeging aan het vitale stadsleven is. Randen ‘Vitaal Stadsleven’ beschrijft hoe de verschillende randen van het huidige winkelcentrum kunnen transformeren en actief kunnen bijdragen aan het geschetste toekomstbeeld. Zonnelaan Dit is vanaf de aanleg van de buurt de verbinding tussen het centrum en de Zernike Campus. Hier is het originele winkelcentrum uit 1968 nog het meest ervaarbaar. Dit heeft cultuurhistorische waarde en

34

heeft betekenis voor de identiteit van het gebied. ‘Vitaal stadsleven’ wordt aan de Zonnelaan bereikt door het behouden en daar waar mogelijk herstellen van de kenmerkende bouwstijl en stedenbouwkundige opzet van destijds. Dit draagt bij aan het karakter van het gebied. Door de ‘wereld’ die nu achter de façade schuilgaat vanaf de Zonnelaan zichtbaar te maken, en door de Zonnelaan een andere inrichting (een ander profiel) te geven, wordt dit een groene, verbindende laan met extra ruimte voor voetgangers en uitnodigende verblijfsplekken. Zo krijgt de Zonnelaan een levendig, stedelijk karakter. Dierenriemstraat Aan deze zijde van het winkelcentrum is ruimte om een totaal andere identiteit en beleving te creëren. Zet het in als aanjager en laat een wisselwerking ontstaan tussen transformatie van de openbare ruimte en het winkelcentrum. Door de Dierenriemstraat autovrij te maken, wordt dit gebied onderdeel van het park. Door Park Selwerd en het Bessemoerpark te verbinden ontstaat er een aantrekkelijke aaneengesloten parkroute langs het centrum, die Zernike Campus met de binnenstad verbindt. Maak een toegankelijk park en verrijk het met activiteiten, mogelijkheden om te sporten en andere passende functies. Een stadspark waar je met een picknickmand (die je in het winkelcentrum bent gaan vullen) heerlijk met vrienden

vertoeft; een plek waar je graag wilt zijn. Dit zorgt voor dynamiek en vergroot de aantrekkingskracht van het gebied. Eikenlaan Door op de Eikenlaan, ter hoogte van het sportveld alleen de bus doorgang te geven, kan de sfeer van het park in een deel van de Eikenlaan doorlopen, en versterken we de langzaamverkeersverbindingen in Noord-Zuid richting. Pleiadenlaan Afhankelijk van de keuzes met betrekking tot ontsluiting en parkeren, is ook een deel van de Pleiadenlaan autovrij te maken. Vanaf de Zonnelaan zijn de parkeerplaatsen - in en uit - bereikbaar. Het oostelijke deel, ter hoogte van de Dierenriemstraat, kan bij het park getrokken worden. Het autovrije deel van de Pleiadenlaan kan onderdeel van het stadspark worden met horeca en terrassen. Doelgroepen Het effect van de beschreven keuzes is dat de sfeer, identiteit en gebruikskwaliteit van het gebied verandert. Als hiervoor gekozen wordt, is het aantrekken van doelgroepen met een oranje

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

leefstijl2 kansrijk. Zet bij de planuitwerking in op deze leefstijl. Instroom van veerkrachtige jongere generaties is zowel voor de sociaal demografische opbouw van de wijken als voor de levendigheid van het stadscentrum gewenst. Zet daarom hoofdzakelijk in op woontypologieën die passen bij de woonwensen van: - jong werkenden. Deze groep is tussen de 25 en 35 jaar, werkend, alleenstaand of samenwonend. Ze hebben een druk sociaal leven, zijn sportief en houden van gemak. Zij verplaatsen zich met de fiets of reizen met het openbaar vervoer. Ze hebben meestal een baan in Groningen. Een deel van deze groep bestaat uit kenniswerkers die tijdelijk in Groningen wonen en werken. - actieve 60-plussers uit de wijk. Deze groep woont veelal in een grondgebonden woning. Ze wonen hier fijn maar met oog op de toekomst zoeken ze in de wijk een woning waar ze oud kunnen worden. Ze hebben nu nog een actief sociaal leven, gaan veel fietsen en graag op vakantie. Door deze doelgroep in de wijk een alternatief aan te bieden, ontstaat doorstroom en kunnen bijvoorbeeld jonge gezinnen in de wijk instromen. 2

BSR-leefstijlen: Mensen met een Oranje leefstijl worden ook

wel “mensen- mensen” genoemd. Zij houden er van om met anderen om te gaan en samen te zijn.)

35

Wat maakt deze locatie aantrekkelijk voor deze doelgroepen? - Groene levendige plek, vermaak, ontspanning, sport en rust. - Voorzieningen binnen handbereik. - Centrum op loop- en fietsafstand. - Station en HOV nabij.

Vitaal stadsleven is kansrijk | 3 hoofdredenen De toekomschets is kansrijk door: 1.

De strategische ligging ten opzichte van de binnenstad en Zernike Campus en de ‘Healthy Ageing Campus’

2.

De nabijheid van Station Zernike Campus Een rechtstreekse verbinding maakt het NS-station aantrekkelijker. Het aantal reizigers zal toenemen. In lijn met de landelijke trend is verdichten en verlevendigen rondom dit NS-station

Winkel- en voorzieningenaanbod De maatschappij blijft veranderen en het winkelaanbod verandert daarin mee. In ‘Vitaal Stadsleven’ wordt beschreven hoe het bestaande aanbod zich mogelijk ontwikkelt. Neemt het toe, blijft het gelijk of neemt het af? En op welke plek in het gebied draagt de functie bij aan Vitaal Stadsleven? Aangenomen wordt dat het huidig aantal verhuurbare vierkante meters ongeveer gelijk blijft maar de mix en verhouding van functies verandert. Dit vraagt een actieve rol van de ondernemers en eigenaren. Denk daarbij aan, samenwerking, het vormen van nieuwe coalities en inspelen op (retail)trends. Supermarkten, verswinkels en horeca Een tweede supermarkt verrijkt het winkelgebied. De bestaande supermarkt ligt in de Noord-Oosthoek van het centrum. Om tot een goede en evenwichtige

een logische en toekomstbestendige volgende stap.

&

3.

De rijkheid aan voorzieningen en activiteiten. De basis voor ‘vitaal stadsleven’ is al aanwezig. Naast winkelcentrum Paddepoel zijn er sportfaciliteiten, scholen, bedrijven, zorg- en maatschappelijke functies zoals een kinderdagverblijf en buurtcentra. Bij het streven naar een samenleving met een sterke sociale basis neemt Groningen positieve gezondheid als leidraad. Positieve gezondheid bestaat uit zes dimensies (basis, voor elkaar! 2023). In het hart van de wijken Paddepoel, Selwerd en Tuinwijk is, door de aanwezigheid van een diversiteit aan functies en activiteiten, een groot deel van de zes dimensies in meer of mindere mate aanwezig. 10

Vitaal stadsleven

Alle ingrediënten zijn aanwezig om dit functioneel ingerichte gebied te transformeren tot een vitaal en levendig stadsdeelcentrum waar het winkelaanbod van Paddepoel onderdeel van is.

12

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

winkelstructuur te komen is het raadzaam om de tweede supermarkt in de Zuid-Westhoek van het centrum te plaatsen. De verwachting is dat het aantal verswinkels of het oppervlak ervan zal toenemen. De ondernemers zoals de bakker, de slager en de visspecialist combineren de winkel met horeca. In de huidige situatie heeft elke ondernemer een eigen terras en straalt het geen eenheid uit. Door er een gezamenlijk concept van te maken, kan het een andere uitstraling krijgen, nieuwe doelgroepen aantrekken en groeien. Het aantal fastfood / afhaal ondernemers blijft in de toekomst naar verwachting gelijk. Het product sluit straks alleen beter aan bij de ambities van ‘Vitaal stadsleven’: het is gezond. Een aantal ondernemers zet bijvoorbeeld in op ‘100% healthy fastfood’. Deze functies vestigen zich bij voorkeur aan de randen van het winkelgebied (waar ze nu ook veelal gevestigd zijn): aan de Zonnelaan en eventueel aan de Eikenlaan of de Pleiadenlaan nabij de Zonnelaan. Er is ruimte voor een echt Stadscafé en restaurants. De Pleiadenlaan en de Dierenriemstraat (Dierenriempark) zijn uitstekende locaties met terrasmogelijkheden.

36

Mode Diverse ketens staan onder druk. De kans dat dit aanbod afneemt, is aannemelijk. Tenzij modeondernemers zich gaan onderscheiden en er een veelzijdiger aanbod komt door lokale ondernemers die zelf de collectie samenstellen eventueel aangevuld met mode-ateliers die inspelen op vintage, repair en eigen ontwerp wellicht gelieerd aan studierichting Fashion Designer van het Alfa College. Speciaalzaken, vitaliteit en gezondheid Bij Vitaal Stadsleven passen speciaalzaken op het gebied van outdoor, sport en vrije tijd. Denk hierbij ook aan een sportschool, personal trainers, voedingsadvies, lifestyle coaching, acupunctuurpraktijk, voetreflexmassage, lessen oosterse bewegingsleer, sportfysiotherapie. Allemaal activiteiten die zijn gericht op een gezonde levensstijl en preventie. Deze functies gedijen het beste in de randen van het centrum: aan of bij park en de sportfaciliteiten (Dierenriemstraat). Werkplekken Hoe mooi zou het zijn als er straks meerdere clusters van inspirerende werkplekken voor (creatieve) kleine bedrijven zijn? De nabijheid van het station en de

Zernike Campus, het park en de voorzieningen maken het tot een interessante werklocatie en (met het juiste huurtarief) een aantrekkelijk alternatief voor de binnenstad. Dit kan verspreid over het gebied en past ook prima op een verdieping. Door een diverser winkelaanbod en een breder voorzieningenaanbod wordt het aantal motieven om een bezoek te brengen aan het centrum structureel verhoogt. Dit zorgt voor combinatiebezoek en synergie tussen de verschillende functies waardoor winkels en voorzieningen kunnen floreren.

Stedenbouwkundige visie Stadsdeelcentrum Paddepoel

37

Stedenbouwkundig ontwerp De komende jaren zal Winkelcentrum Paddepoel transformeren van een monofunctioneel winkelcentrum naar een levendig stadsdeelcentrum: in de toekomst wordt hier gewinkeld, gerecreëerd, gewoond en gewerkt. Het vernieuwde centrum moet niet alleen op zichzelf goed functioneren, maar het moet vooral het hart in van de Noordelijke wijken worden (Paddepoel, Selwerd en Vinkhuizen). We benaderen deze ontwerpopgave op vier schaalniveaus. Elk schaalniveau behelst een aantal belangrijke thema’s om tot een succesvol centrumgebied te komen.

1. Een gebied dat goed aansluit op het bestaande. Het nu introverte winkelcentrum keert zich straks naar de omgeving. Achterkanten worden voorkanten in de vorm van actieve, levendige plinten en randen reageren op de overzijde van de straat. De entreegebieden van het vernieuwde centrum sluiten goed aan op aanlooproutes uit de omliggende buurten. Het gebied zal verder verdichten. De vreemde ‘platte pannenkoek’ krijgt volumes die aansluiten op de omgeving waardoor het centrum zich ook ruimtelijk inpast.

2. Een robuuste centrumstructuur. Het ontwerpen van een goed stadsdeelcentrum is een kunst. Het gemengde gebied moet tegelijkertijd als winkelgebied functioneren, ruimte bieden aan sociaal-culturele voorzieningen en werkfuncties en een fijne plek om te wonen zijn. Het gebied moet zowel doordeweeks als ’s avonds prettig en veilig aanvoelen en zowel in hoog- als laagconjunctuur kunnen floreren. We maken een robuuste, heldere stedenbouwkundige opzet, bestaande uit bouwblokken die straten en pleinen vormen. Een deel hiervan is nu en ook straks overdekt. Mocht er ooit besloten worden om de kap eraf te halen kan het stadsdeelcentrum zich op basis van de voorgestelde structuur verder door ontwikkelen.

3. Ruimte voor diverse activiteiten en ontmoetingen Publieke ruimtes, overdekt of niet, zijn belangrijk, maar we creëren ook intiemere plekken in de ‘luwte’ van het drukke centrum. We ontwerpen een stedenbouwkundige opzet, waar verschillende gradaties tussen privaat en publiek de sociale interactie versterken, en ontmoeting faciliteren.

4. Een interessante beleving op ooghoogte. In een centrumgebied vertraagt men en kijkt men om zich heen; hier wordt de ruimte vanuit alle hoeken op ooghoogte beleefd. Een goed centrumgebied is uitnodigend, verrassend, herkenbaar en uniek. Verblijfskwaliteit is belangrijk: vergroening, bezonning en windklimaat zijn cruciaal, maar ook hoe het laden en lossen opgelost wordt.