Bijlage 4 Boekwerk gemeenterekening 2024.pdf

We willen dat er voortgang geboekt wordt in de versterkingsoperatie, waarbij de bewoner centraal staat en waarbij de bewoner, dorpen en buurten sterker uit de versterking komen.

•

De meeste versterkingsadviezen zijn binnen en de versterking van woningen in de dorpen is in volle gang. Er wordt daarnaast hard gewerkt aan de uitvoering van diverse maatregelen uit Nij Begun, waaronder maatregel 29 voor het isoleren van woningen in het aardbevingsgebied. Ook worden er dorpsvernieuwingsmaatregelen genomen in het gebied, bijvoorbeeld vanuit het programma Bloeiend Perspectief.

Wijkvernieuwing

•

In 2024 zijn de corporaties gestart in de wijkvernieuwingswijken met verschillende sloop- en bouwwerkzaamheden. De nieuwbouwwerkzaamheden van de Huismeesters in de Spiegelstraat, Borax- Pyrietstraat en Fase 2 en 3 in Selwerd zijn begonnen. Patrimonium is gestart met het nieuwbouw project ‘Doefmat’ in Beijum. Het 45

appartementencomplex Midscheeps is opgeleverd door Lefier in Lewenborg, en in Selwerd is er gestart met de bouw van Borg Selwerd (eengezinswoningen en appartementen in de koopsector). Bovendien gaat de verduurzaming, woningverbetering en aansluiting op Warmtenet i.c.m. de herinrichting van de openbare ruimte door in alle wijkvernieuwingswijken. In 2024 zijn de wijkvernieuwingswijken uitgebreid met Lewenborg en Vinkhuizen op basis van het coalitieakkoord uitgesproken ambitie. De Maatschappelijke Coalitie Groningen-Noord is in de zomer van 2023 opgericht om samen met bewoners, woningcorporaties, politie, onderwijs, welzijnsorganisaties en andere partners de leefbaarheid en veiligheid in de noordelijke wijken te verbeteren. In 2024 is een bijbehorend uitvoeringsprogramma opgesteld, en een programmadirecteur aangesteld. Doelgroepen Voldoende woningen voor (zorgbehoevende) ouderen en kwetsbare groepen.

•

In 2024 is er conform de uitvoeringsagenda van de Woonzorgvisie gewerkt aan wonen en zorg voor ouderen en kwetsbare groepen. Hierbij was er extra aandacht voor 'community building'.

Voldoende huisvesting voor (internationale) studenten en jongeren.

•

In 2024 is Proxima opgeleverd. Een wooncomplex op Zernike voor (internationale) studenten, met 401 kamers. Deze kunnen tijdens de piekperiode dubbel bezet worden, zodat er 802 studenten gehuisvest kunnen worden. Het complex bestaat uit modulaire, biobased woonmodules van hout. Het is tijdelijke huisvesting.

Coöperatief wonen

•

In 2024 hebben we het startpunt voor wooncoöperaties gelanceerd. Dit platform biedt een plek waar mensen samenkomen om hun woonwensen te realiseren en te ontdekken hoe ze anders kunnen wonen.

•

Bouwen in Groningen betekent bouwen voor de lange termijn, met aandacht voor onder meer kwaliteit en duurzaamheid. Groningen streeft er naar in 2035 CO2-neutraal te zijn. Alle nieuwbouwwoningen zijn aardgasvrij. De grootste opgave zit in de bestaande voorraad. Hier worden flinke stappen gezet met betrekking tot verduurzaming en van het aardgas af gaan. In het programma Energie worden deze opgaven nader uitgewerkt.

Kwaliteit en duurzaamheid We willen duurzame, energieneutrale woningen

Bijdrage(n) verbonden partijen • • • • • •

NV Groninger Monumentenfonds GEMM CV en BV (Meerstad) Dilgt Hemmen Essen BV Stichting Commanditair Kapitaal Haren Noord Suikerzijde BV Stadshaven BV 46

• • • •

GMF Watertoren BV GMF Prinsenhof BV GMF Stad BV GMF Stadsschouwburg BV

De inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen staat opgenomen in paragraaf 6: Verbonden partijen.

Financiën In dit onderdeel geven wij per deelprogramma een toelichting op de afwijking in de baten en de lasten > 500 duizend euro. Is de totale afwijking op het deelprogramma niveau op de baten en/of de lasten > 500 duizend euro, dan worden de afwijkingen die hieraan ten grondslag liggen op beleidsveldniveau toegelicht. Het kan dus zijn dat de onderliggende afwijkingen per beleidsveld lager zijn dan 500 duizend euro, maar per deelprogramma optellen tot > 500 duizend euro.

Financieel overzicht lasten en baten 01.3

Wonen

Omschrijving

Primitieve begroting

Actuele begroting

Rekening 2024

Verschil

01.3.1 Stimuleren/reguleren woningmrk

4.949

6.867

7.323

-456

01.3.2 Doelgroepen

6.428

8.433

3.562

4.872

01.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid

15.998

23.540

18.617

4.923

01.3.4 Overig Wonen

19.177

20.397

18.671

1.726

Totaal

46.552

59.238

48.173

11.065

01.3.1 Stimuleren/reguleren woningmrk

500

2.239

3.394

1.156

01.3.2 Doelgroepen

610

2.616

2.974

357

01.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid

8.007

11.326

8.438

-2.887

01.3.4 Overig Wonen

17.987

18.137

16.171

-1.966

Totaal

27.103

34.317

30.977

-3.340

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties

19.449

24.921

17.196

7.725

Totaal toevoegingen

600

4550

4.550

0

Totaal onttrekkingen

0

2553

2.553

0

20.049

26.918

19.193

7.725

(Bedragen x 1.000 euro) Lasten

Baten

Reserve mutaties

Saldo van baten en lasten na reservemutaties

47

Financiële toelichting 1.3.1 Stimuleren/reguleren woningmarkt Meer betaalbare woningen Op basis van het initiatiefvoorstel voor de bouw van 2.500 extra betaalbare woningen in de gemeente Groningen heeft de raad extra financiële middelen vrijgemaakt. Het voorstel omvat de realisatie van 1.800 sociale huurwoningen en 700 betaalbare koopwoningen, met een planning van 25 jaar. Ter ondersteuning van dit voorstel wordt in 2025 een Betaalbaar Wonen Fonds (BWF) opgericht. In het afgelopen jaar is vooral gewerkt aan de voorbereiding van dit fonds en is slechts een klein deel van het beschikbare budget benut. Actieplan Sociale Huur In Haren hebben wij een grote opgave om sociale huur toe te voegen. Met de verkoop van het gemeentelijke pand aan de Kerklaan in Haren aan de corporatie Woonborg kunnen we sociale huur in Haren toevoegen. Om het project haalbaar te maken is in 2024 aan Woonborg toegezegd om een bijdrage te doen vanuit het actieplan sociale huur. Hiervan is de financiële afwikkeling voorzien in 2025. Wet goed verhuurderschap Voor de implementatie en uitvoering van de Wet goed verhuurderschap zijn middelen beschikbaar gesteld. Deze wet beschermt huurders en biedt duidelijke regels voor verhuurders. In 2024 is het beschikbare budget niet volledig benut.

De belangrijkste oorzaak hiervoor is dat we in 2024 vooral hebben ingezet op communicatie om het meldpunt onder de aandacht van de inwoners te brengen. Dit was nodig omdat bij de start het aantal meldingen relatief laaf was. Op dit moment zien we een hoger aantal meldingen die ook meer onderzoek vragen en daarmee een hoger capaciteitsbeslag. Tot slot heeft het onderzoek naar de eventuele invoering van de vergunning voor arbeidsmigranten niet in 2024 plaatsgevonden. Dit zal in 2025 plaatsvinden ook hier zullen naar verwachting middelen voor ingezet worden. Skaeve Huse Sinds een aantal jaar werken we o.a. met woningcorporatie Lefier, WerkPro en zorginstellingen aan de realisatie van de nieuwe woonvorm Skaeve Huse. De start van de bouw wordt verwacht in 2025. Hierdoor hebben we in 2024 de beschikbaar gestelde intensiveringsmiddelen niet volledig besteed. Startbouwimpuls In 2023 hebben wij een specifieke uitkering van 1,7 miljoen euro ontvangen van het Rijk uit de regeling Startbouwimpuls, die we kunnen besteden tot en met 2028. Met de Startbouwimpuls worden gemeenten in staat gesteld om een bijdrage te leveren aan het inlopen van het woningtekort en het meerjarig hooghouden van de bouwproductie. Zo wordt een bijdrage geleverd aan het versnellen van de woningbouw en de beschikbaarheid van betaalbare woningen voor starters en mensen met een middeninkomen.

In 2024 hebben we van de beschikbare middelen (1,7 miljoen euro) minder besteed dan verwacht omdat een van de vijf bouwprojecten later van start kon dan verwacht. De andere bouwprojecten zijn wel gestart maar nog niet afgerond in 2024. Suikerzijde Dit betreft de personele inzet voor de Suikerzijde. De lasten hiervan zijn bij de Suikerzijde BV gedeclareerd. Woontoezicht 48

Lasten 853

Baten

400

270

486

1.081

-1.081

-1.748

1.748

18

-384

Op 21 december 2022 heeft de raad besloten de bestuurlijke boete voor de Huisvestingsverordening in te voeren. Het doel van het invoeren van deze bestuurlijke boete is het tegengaan van ongewenste effecten op de woningmarkt in Groningen. Inmiddels is de bestuurlijke boete een volledig kalenderjaar toegepast en heeft een evaluatie plaatsgevonden. Uit deze evaluatie volgde onder meer de aanbeveling om een apart en lager boetetarief (250 euro) in te stellen bij snel gelegaliseerde situaties waarbij er geen verstoring van de woningmarkt is. Door effectuering van deze maatregel hebben wij dit jaar de oorspronkelijk begrote opbrengst uit de bestuurlijke boetes (500 duizend euro) niet gehaald. Kapitaallasten Stadshavens Voor de gebiedsontwikkeling van Stadshavens zijn gefaseerd middelen beschikbaar gesteld. De (kapitaal)lasten die hier op drukken zijn nog beperkt omdat het project zich nog in de opstartfase bevindt. Eind 2024 ontstond hierdoor enerzijds een vrijval op kapitaallasten van 1,0 miljoen euro. Anderzijds diende er een afwaardering van 3,0 miljoen euro plaats te vinden van de kapitaalstorting in lijn met de getroffen verliesvoorziening in Stadshavens BV. Per saldo ontstaat hierdoor een nadeel van 2,0 miljoen euro op de lasten. Conform de nacalculatie Eemskanaalzone hebben we een eerste resultaat verwekt in 2020 waarbij rekening is gehouden met restant verplichtingen > 5%.

Uiteindelijk lagen deze verplichtingen lager en was er nog extra resultaat bij de definitieve afronding (0,5 miljoen euro). Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 640 duizend euro.

-2.061

478

245

395

1.3.2 Doelgroepen Flexwonen In de begroting 2024 is voor de realisatie van flexwoningen 4,5 miljoen euro beschikbaar gesteld. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid is bezig met een nieuwe opzet voor de realisatie van doorstroomlocaties, waardoor de huidige regeling "on hold" is gezet. Wij zijn in afwachting van de nieuwe regeling van het Rijk waardoor wij de middelen in 2024 nog niet hebben besteed. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 729 duizend euro.

Lasten 4.500

Baten

372

357

1.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid Programma Groningen Geeft Energie (GGE) Eind 2024 hebben we binnen de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat -en energiebeleid (CDOKE) aanvullend middelen ontvangen voor planfinanciering. Doordat we personele inzet voor het programma GGE hebben gedekt uit deze middelen, resteert een deel van de beschikbare programmamiddelen (ca. 0,6 miljoen euro). Daarnaast leiden een niet-begrote bijdrage van de Provincie Groningen aan het energieloket Groningen Werkt Slim en niet-begrote pachtopbrengsten bij Meerstad Noord tot hogere baten van ca. 0,3 miljoen euro. Verkoop warmtedistributienet Selwerd-Zuid

Lasten 600

Baten 253

2.300

-2.300

49

De gemeente heeft in Selwerd-Zuid een warmtedistributienet aangelegd en deze in 2024 verkocht aan WarmteStad B.V. De verkoopopbrengst hebben we in mindering gebracht op de boekwaarde van de investering in dit warmtedistributienet. Deze opbrengst hadden we wel begroot op dit beleidsveld waardoor er minder opbrengsten zijn gerealiseerd. Daartegenover staat dat de begrote kapitaallasten vanwege de verkoop vrijvallen, waardoor aan de lastenzijde een evenzo groot voordeel ontstaat. Volkshuisvestingsfonds Vanuit het Volkshuisvestingsfonds is 10,5 miljoen euro toegekend. Deze middelen zijn bestemd voor het isoleren van woningen van particuliere eigenaren, specifiek gericht op de wijken Paddepoel, Vinkhuizen en Selwerd. In 2024 verwachtten wij 1,7 miljoen euro te besteden. In 2024 zijn wij gestart met de subsidieverstrekking aan bewoners die wonen in Groningen-Noord. Dit heeft echter niet geleid tot volledige inzet van beschikbare middelen. Amendement Energiebesparing Eerst Bij de behandeling van de gemeentebegroting 2023 heeft de raad 1 miljoen extra beschikbaar gesteld, onder de noemer Energiebesparing eerst, voor onder meer de capaciteit van het energieloket Groningen Werkt Slim en het onderzoek naar de aanschaf van een accusysteem aan de Duinkerkenstraat. Voor Groningen Werkt Slim zijn de middelen gefaseerd besteed in de jaren 2023 en 2024.

Voor het nieuwe accusysteem zijn de middelen niet volledig besteed in 2024. De uitbreidingsplannen van het elektrisch wagenpark aan de Duinkerkenstraat vragen om een grotere batterijcapaciteit. De aanschaf van deze nieuwe batterij volgt in 2025. Lokale Aanpak Isolatie Ons voornemen in 2024 was het beschikbare budget van 500 duizend euro voor de Lokale Aanpak Isolatie te besteden. Echter door de komst van maatregel 29, onderdeel van Nij Begun, hebben wij dit uitgesteld. Dit betreft de isolatieaanpak voor woningen in Groningen en Noord-Drenthe. We werken aan het combineren van deze subsidiestromen. Klimaatakkoord In 2023 heeft de gemeente Groningen van het Rijk een specifieke uitkering (SPUK) toegekend gekregen voor de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat -en energiebeleid (CDOKE). Deze regeling loopt van 2023 tot en met 2025. Eind 2024 hebben wij binnen deze regeling aanvullend middelen ontvangen voor de planfinanciering. Deze niet-begrote middelen hebben we al wel ingezet in 2024. Dit leidt tot een overschrijding van zowel de lasten als de baten. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 468 duizend euro.

1.3.4 Overig wonen Bouwleges In 2024 is het aantal vergunningsaanvragen gedaald, met name voor de grote bouwprojecten. Dit leidt tot lagere legesopbrengsten van ca. 1,2 miljoen euro. De daling van het aantal vergunningsaanvragen wordt vooral veroorzaakt door de huidige onzekere marktomstandigheden in de bouwsector. Deze sector kampt onder meer met kostenstijgingen en tekorten aan materialen en personeel. 50

1.074

-740

431

496

-496

-555

505

577

-109

Lasten -643

Baten -1.243

De lastenoverschrijding wordt vooral veroorzaakt door het toenemend aantal bezwaarschriften dat wordt ingediend bij de opgelegde bouwleges. Hierdoor zijn wij genoodzaakt om de voorziening dubieuze debiteuren te verhogen. De kosten van de dotatie aan deze voorziening komen rechtstreeks ten laste van de bouwleges. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) Op 1 januari 2024 is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) samen met de Omgevingswet in werking getreden. De verdere implementatie en uitvoering van de Wkb is in 2024 achtergebleven bij de verwachting. Dit heeft vooral te maken gehad met het feit dat de markt in 2024 enorm moest wennen aan de nieuwe regelgeving. Pas eind 2024 zagen we een toename in het aantal dossiers, die pas in 2025 in uitvoering gaan komen. Daarnaast hebben veel initiatiefnemers hun plannen voor 1 januari 2024 ingediend om te voorkomen dat men moest voldoen aan de Wkb. Verduurzaming maatschappelijk vastgoed In februari 2023 heeft de raad het uitvoeringsprogramma routekaart verduurzaming maatschappelijk vastgoed als meerjarig exploitatieproject vastgesteld, met een totale omvang van 2,1 miljoen euro. Voor de uitvoering van deze routekaart was in de begroting 2024 1,3 miljoen euro beschikbaar. In 2024 is hiervan ca. 300 duizend euro besteed. Het zwaartepunt van het project en de daarmee gemoeide kosten liggen in 2025.

Energie In 2024 was het werkelijk energieverbruik lager dan begroot. Dit is te danken aan verschillende verduurzamingsmaatregelen, zoals de installatie van zonnepanelen en slimme gebouwbeheersystemen (Artificial Intelligence). Daarnaast was 2024 wederom een warmer jaar dan het gemiddelde waarop de begroting was gebaseerd. Rentecorrectie Stadshavens In 2024 is op basis van gewijzigde afspraken minder rente op gronden vergoed door Stadshavens BV aan de gemeente Groningen. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 42 duizend euro.

667

1.001

518

-582

183

-141

Risico's Voor een totaal overzicht van de risico's zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Ontwikkelingen Voor een totaal overzicht van de ontwikkelingen zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

51

Programma 2: Leefomgeving en Veiligheid Het programma Leefomgeving en Veiligheid richt zich op aangename, geborgen en veilige buurten en dorpen. Daar waar het goed toeven is doordat buren prettig met elkaar samenleven en geen overlast veroorzaken, inwoners gezond zijn en niet in aanraking komen met onveilige en ongewenste situaties. Maar ook waar architectuur, inrichting van de openbare ruimte en het beheer en onderhoud zorgen voor een buurt en dorp waar het fijn wonen, werken en verblijven is. We zetten in op een buitenruimte met verblijfskwaliteit door goede inrichting en beheer. Inwoners zetten zich hier in steeds grotere mate voor in door mee te helpen in het maken van een mooiere, groene buurt en het onderhouden ervan. Door dit zoveel mogelijk in gezamenlijkheid te doen, worden sociale structuren sterker en wordt de betrokkenheid bij de buurt vergroot. Vooral het vergroenen van wijken en dorpen is een veel gehoorde wens van inwoners. Samen geven we invulling aan die wensen, waarbij we niet alleen de focus leggen op het vergroenen van de openbare ruimte, maar ook van private terreinen. Met deze bijdrage van inwoners en ondernemers zetten we alles op alles om in 2050 een klimaatbestendige gemeente te zijn waarin hittestress en wateroverlast zijn teruggedrongen.

De inrichting van buurten en dorpen komt het lopen en fietsen ten goede en heeft een positief effect op de (mentale en fysieke) gezondheid van onze inwoners. Kinderen in een groene schoolomgeving hebben betere leerprestaties, bewegen meer en hebben meer onderling contact. De openbare ruimte is bij uitstek de plek om buren, vrienden en familie te ontmoeten, maar ook om samen te bewegen en sporten. Al deze aspecten dragen bij aan de leefkwaliteit zoals deze door inwoners wordt ervaren. Daarbij speelt het niveau van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte een belangrijke rol. Het gebruik van de openbare ruimte wordt steeds intensiever en de 24-uurseconomie is volop in ontwikkeling. Met het regulier en groot onderhoud waarborgen we een goed en veilig gebruik van voorzieningen in de openbare ruimte. Hieronder valt het inzamelen van afval, onderhoud van wegen, openbare verlichting, bruggen, groen en speelplekken, waar nodig vervangen van versleten voorzieningen. Hiermee zorgen we er verder voor dat het vastgestelde beheerniveau wordt behaald (BORG-doelstellingen), zoeken we naar mogelijkheden om de kwaliteitsdoelen binnen de gehele gemeente op elkaar af te stemmen en dragen we bij aan de belangrijke maatschappelijke opgaven. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de opgaven op het gebied van water en riolering veranderen.

Met passende maatregelen dragen we bij aan de klimaatdoelstellingen. We continueren de uitvoering van het Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan (GWRP). Hiermee houden we het (afval)watersysteem efficiënt en doelmatig in stand. Het programma Leefomgeving en Veiligheid richt zich ook op een verantwoord gebruik van de schaarse grondstoffenstromen die in Groningen vrij komen. Wij analyseren stelselmatig de hele grondstoffenstromen keten en richten onze inspanningen daar waar ze het meeste rendement opleveren. Inwoners, lokale partijen, kennisinstellingen en bedrijven hebben een belangrijke rol bij het realiseren van de doelen. We focussen op facilitering, communicatie en dialoog, zodat in gezamenlijkheid wordt bijgedragen aan het bevorderen van een circulaire economie. Daarnaast zetten we aanbestedingen in om hergebruik te stimuleren. We denken dat dit kan leiden tot het verder brengen van kansrijke productinnovaties en nieuwe vormen van bedrijvigheid en werkgelegenheid. Juist mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen baat hebben van deze werkgelegenheid om een betekenisvolle rol in de samenleving te spelen. Een sterke sociale structuur draagt bij aan veilige buurten en dorpen. Het komt het prettig samenleven ten goede en vermindert overlast. Daar waar het nodig is vergroten we de leefbaarheid op straat door onder andere wet- en regelgeving na te leven.

We hebben hierbij aandacht voor inwoners die in een moeilijke persoonlijke situatie verkeren en niet beschikken over een sociaal netwerk of professionele hulp nodig hebben. Nauwere samenwerking op het gebied van preventie, netwerkvorming en vroegtijdige signalering en interventie moet problematisch en verward gedrag en bijbehorende overlast voorkomen. 52

Naast het bieden van hulp in de offlinewereld, doen we dit ook voor de online omgeving, zodat Groningen digitaal veiliger wordt. Jongeren zijn vatbaarder voor cybercriminaliteit. Hier willen we ze beter tegen beschermen door onder andere een weerbaarheidsprogramma op te stellen. Ook ondersteunen we bewustwordingsactiviteiten waarmee we inwoners, ondernemers en instellingen attenderen op digitale risico’s. We blijven we ons focussen op ondermijnende criminaliteit door activiteiten succesvol te voorkomen, aan te pakken en terug te dringen. Vanwege de coronacrisis verwachten wij dat extra aandacht nodig is voor verschillende branches en jongeren en mensen in een kwetsbare positie die gevoelig zijn voor ondermijnende criminaliteit. Deelprogramma's Het programma Leefomgeving en Veiligheid bestaat uit de volgende deelprogramma's: • •

Kwaliteit leefomgeving Veiligheid

Financieel overzicht lasten en baten 02

Leefomgeving en Veiligheid Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)

Primitieve begroting 2024

Actuele Begroting 2024

Rekening 2024

Verschil

Lasten 02.1

Kwaliteit leefomgeving

134.822

134.821

135.956

-1.135

02.2

Veiligheid

44.622

44.622

45.040

-418

Totaal

179.444

179.443

180.996

-1.553

Baten 02.1

Kwaliteit leefomgeving

83.101

83.101

84.747

1.646

02.2

Veiligheid

6.506

6.506

9.648

3.142

Totaal

89.607

89.607

94.395

4.788

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties

-89.836

-89.836

-86.601

-3.235

Reserve mutaties Totaal toevoegingen

285

285

568

-283

Totaal onttrekkingen

182

182

182

0

-89.940

-89.940

-86.988

-2.952

Saldo van baten en lasten na reservemutaties

Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving In dit deelprogramma staat een schone, aantrekkelijke leefomgeving centraal. De leefomgeving is groen en klimaatbestendig, aangenaam om te verblijven en het nodigt uit tot ontmoeting en beweging. Steeds meer inwoners doen in gezamenlijkheid actief mee; niet alleen bij het vormgeven en beheren van buurten en dorpen, maar ook in het behalen van onze doelstelling om een afvalloze samenleving te worden, waarin scheiden en hergebruik van afval en grondstoffen centraal staat. 53

Doelen Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving Het deelprogramma Kwaliteit leefomgeving heeft de volgende doelen: • Onze leefomgeving is voor mens en dier robuust en veerkrachtig; • Onze leefomgeving is gezond en veilig; • In alles wat we doen in de openbare ruimte staat leefkwaliteit voorop; • Wij zijn een circulaire gemeente waar zo weinig mogelijk afval ontstaat, waar we zuinig omgaan met grondstoffen en deze zoveel mogelijk opnieuw gebruiken, zodat we in 2030 afvalvrij zijn. Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Agenda Landelijk Gebied Ontwikkelkader Groningen stad aan de Hunze Uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Groningen 2020-2024 Groenplan Vitamine G Ontwerpleidraad leefkwaliteit openbare ruimte Routekaart Voedsel- en eiwittransitie Uitvoeringsagenda Voedsel- en eiwittransitie BORG rapportage 2020Beheerplan Openbare verlichting Groningen 2016-2025 Beheerplan openbare verlichting Ten Boer 2016-2025 Beleidsplan Openbare Verlichting Haren 2016-2025 Groninger water en rioleringsplan 2020-2024 Minder afval meer grondstoffen; op weg naar een circulair Groningen (keuzenota) 2021-2025 Actualisatie nota 'Bladgoud' 2018 Bomenstructuurvisie Sterke Stammen 2014 Erfgoednota 2017 Kadernota bestemmingsplan Buitengebied Haren Actieplan wegverkeerslawaai 2018-2023 gemeente Groningen (juni 2018) Doelsoortenbeleid 2016 Actualisatie

Stedelijke Ecologische Structuur 2014 Verslag Luchtkwaliteit 2021 Nota bodembeheer 2021

Relevante ontwikkelingen Leefkwaliteit Meer, beter en bereikbaarder groen Het thema vergroening van buurten en dorpen heeft de afgelopen tijd een prominentere plek op de landelijke agenda gekregen. Een aantal door de Tweede Kamer aangenomen moties over dit onderwerp en de inwerkingtreding van de Europese natuurherstelwet zijn enkele aanleidingen geweest om op landelijk niveau de krachten te bundelen en onderzoeken uit te voeren naar de wijze waarop de vergroeningsopgave een stevigere juridische en financiële basis krijgt bij ontwikkelingen in het stedelijk gebied. Via verschillende "communities of practice" en netwerken dragen wij nu en in de toekomst bij aan de uitwerking van verschillende vraagstukken en zijn de ervaringen van andere overheden te benutten voor de doorontwikkeling van ons eigen beleid.

54

Duurzaam, gezond en toegankelijk voedsel voor iedereen In 2024 hebben we een routekaart en uitvoeringsagenda Voedsel- en eiwittransitie gemaakt. In de routekaart stellen we doelen voor 2030 en 2050 voor een gezond en duurzaam voedselsysteem. De doelen zijn een gezonde, duurzame en meer plantaardige voedselproductie, voedselconsumptie en voedselomgeving. We zien dat de noodzaak toeneemt om zorg te dragen voor gezond, betaalbaar en duurzaam voedsel. In de Kamerbrief 'Weerbaarheid tegen militaire en hybride dreigingen' staat de toegang tot gezond, veilig en voldoende voedsel expliciet benoemd. Daarnaast bedreigt klimaatverandering onze voedselzekerheid. In de routekaart werken we o.a. aan een korte-keten-voorzieningen, akkergronden voor humane productie, voedselhubs en meer ruimte voor voedselproductie in het stedelijk gebied. In onze (binnen)stad en dorpen staat verblijfskwaliteit voorop We werken aan het herwinnen van de openbare ruimte. We maken onze straten groener, klimaatbestendiger en uitnodigend om te verblijven. Hiervoor presenteerden we het uitvoeringsprogramma Ontwerpleidraad Leefkwaliteit 2025-2027. We constateren dat de druk op de openbare ruimte toeneemt. Mede vanwege de toenemende vraag naar elektriciteit. De laatste tijd werken netbeheerders aan het verzwaren van het elektriciteitsnet en het plaatsen van elektriciteitshuisjes.

Om een plek te vinden voor deze (vergunningsvrije) elektriciteitshuisjes, werken we samen met de netbeheerder aan een handreiking. Deze handreiking is gebaseerd op de uitgangspunten van de Ontwerpleidraad. Zo zoeken we gezamenlijk naar een oplossing om de huisjes snel te plaatsen met aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit van onze stad en dorpen. Beheer en onderhoud In 2024 hebben we gewerkt aan de nieuwe beheerstrategie. Na het doorlopen van een uitgebreid participatietraject, hebben we de nota Sturen op waarden in Groningen (SWING) opgesteld. Conform onze nieuwe beheerstrategie zetten we meer in op het bijdragen aan 9 verschillende waarden in de openbare ruimte. We leggen daarbij de focus op biodiversiteit, klimaatadaptatie en uitstraling. De eerste stappen in deze ontwikkeling zetten we reeds in 2025 en 2026. Afval en grondstoffen Burgerberaad Begin 2024 benadrukte de gemeenteraad het belang van het betrekken van de inwoners van onze gemeente bij het nieuwe afvalbeleid, door middel van een burgerberaad. Het huidige beleid loopt tot 2026. Naar aanleiding hiervan hebben we een startnotitie opgesteld waarin we beschreven hoe we een burgerberaad over het thema afvalbeleid kunnen organiseren. Na instemming van de gemeenteraad om dit te realiseren, zijn we gestart met de voorbereidingen.

We hebben een brede communicatiecampagne opgezet om zo veel mogelijk inwoners van onze gemeente te bereiken. Van maart 2025 tot begin juli 2025 zullen 120 deelnemers, die een representatieve afspiegeling van onze gemeente vormen, met elkaar in gesprek gaan en adviezen formuleren, over hoe we blijvend in onze gemeente voor minder afval kunnen zorgen. Deze adviezen zullen vervolgens eind 2025 aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Afvalvrijdagen Sinds september 2024 organiseren we nu, in plaats van de Week van het Afval, iedere tweede vrijdag van de maand een Afvalvrijdag. Op deze manier kunnen we nu niet één, maar twaalf verschillende onderwerpen onder de aandacht brengen bij onze inwoners. Het doel van een Afvalvrijdag is om hen handelingsperspectieven te bieden. Zo hebben we al thema's zoals tweedehands kleding, herbruikbare producten, een Sint/Kerst ruilbeurs en het weerstaan van Black Friday aanbiedingen gehad. Ook in 2025 zal er iedere maand een nieuw thema centraal staan.

55

Wasbare luiers en herbruikbare menstruatieproducten In 2024 hebben we onderzocht welke maatregelen effectief zijn in het terugdringen van luierafval. Met zorgprofessionals zoals GGD, UMCG, Martiniziekenhuis, SKSG, kraamzorg Het Groene Kruis en kinderdagverblijven hebben we afgesproken samen te werken om kinderen eerder zindelijk te krijgen en wasbare luiers te stimuleren. Daarnaast gaan we in 2025 duurzame menstruatieproducten via sociale media en de website van Duurzaam Groningen, promoten. Ook starten we een pilot waarbij proefpakketten van duurzame menstruatieproducten besteld kunnen worden via de website. GFT bij hoogbouw In juli zijn we begonnen met een proef voor de scheiding van GFT-afval bij hoogbouw. In een aantal wijken van onze gemeente hebben we 35 bovengrondse GFT-containers geplaatst, die geopend kunnen worden met een huisvuilpas. Tijdens deze proef konden inwoners zich aanmelden om GFT apart te scheiden. Het toegangssysteem en de vrijheid voor inwoners om zich aan te melden, hebben ervoor gezorgd dat er geen vervuiling in de gft-container is geweest. In Q2 van 2025 gaan we de proef evalueren en bekijken of deze ook kan worden uitgebreid naar de rest van de gemeente. Naast deze proef hebben we alle inwoners van onze gemeente meerdere malen geïnformeerd dat ze zelf ook een individuele GFT-container kunnen aanvragen.

Dit heeft geleid tot 308 extra aanvragen voor GFT-containers. Circulariteit In maart hebben we de deuren geopend van de Textielhub, een plek waar onderwijs, overheid en bedrijfsleven samenkomen voor het verduurzamen van de textielindustrie. Zo is er ruimte voor de ontwikkeling aan de hoogwaardige circulaire textielproducten, repair- en upcyclingsservices voor inwoners, gerichte circulaire onderwijsprogramma’s en de mogelijkheden voor start-ups om zich daar te vestigen Een bijzonder aspect van de textielhub is dat we ook een plek bieden voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, zoals vluchtelingen. In 2024 lanceerde de modemerk Obey, erg populair onder jongeren, een nieuwe lijn gemaakt van de spijkerstof dat door ons wordt ingezameld. In 2025 breiden we dit succesvolle concept van de textielhub uit naar een grondstoffenhub voor hout en bouwmaterialen. Het wordt een circulaire broedplaats, die zich richt op het hergebruik van hout en andere bouwmaterialen en een platform biedt voor bedrijven, inwoners, docenten en studenten kunnen samenwerken aan een circulaire keten. Proef met Gered Gereedschap In december zijn we gestart met een proef waarbij inwoners hun kapotte gereedschappen kunnen doneren in een speciale bak bij het afvalbrengstation in Vinkhuizen. Deze gereedschappen worden verzameld en naar Gered Gereedschap gestuurd voor reparatie.

De gerepareerde gereedschappen worden vervolgens naar Afrika verzonden voor educatieve doeleinden. We hebben via verschillende communicatiekanalen het belang van het doneren van gereedschappen benadrukt om ze een tweede leven te geven en donaties te stimuleren. Vanwege het grote succes van de proef zullen we deze mogelijkheid uitbreiden naar beide afvalbrengstations en vervolgens naar de milieustraten.

Resultaten en Activiteiten De resultaten en activiteiten worden per beleidsveld benoemd (aansluitend bij de financiële toelichting op het niveau van het beleidsveld). In de activiteitentabel reflecteren we op de activiteiten zoals opgenomen in de begroting 2024. Wat wilden we bereiken (resultaten)

Wat hebben we daarvoor gedaan (activiteiten)

Onderhoud en beheer van de openbare ruimte We voldoen aan de vastgestelde BORGkwaliteitsdoelstellingen.

•

We hebben de jaarlijkse BORG-schouw uitgevoerd. In 2024 hebben we wederom de beoogde BORG-score gehaald (de borg score is 93%). De raad ontvangt de gedetailleerde 56

uiteenzetting van de behaalde scores in de afzonderlijke BORG-rapportage. Voor de trottoirs in de Noordelijke wijken voeren we jaarlijks een aanvullend programma uit van circa 8.000 m2 herstraatwerk. Voor het extra onderhoud van beplanting hebben we onderhoudsbestekken uitgebreid en voor het extra schoonmaken van verhardingen zijn extra menskracht en machines ingezet. Zo hebben we vanuit wijkpost Oost in de periode van eind maart tot eind november extra 1.255 uren mankracht, 3 borstelmachines en 2 veegmachines ingezet. Vanuit west hebben we ook extra borstelmachines (2) ingezet.

•

Behouden en versterken van biodiversiteit.

•

We hebben een beheerplan met werkinstructie gemaakt. Hierin geven we aan op welke plekken we alleen hoeven te monitoren, op welke plekken we moeten werken aan beheersen (voorkomen verdere uitbreiding) en op welke plekken we moeten verwijderen. Het beheerplan vormde de basis van de aanpak invasieve exoten in 2024. We laten ieder jaar een aantal gebieden uit de huidige GES monitoren. De uitkomsten en adviezen uit deze monitoring worden vertaald in beheerplannen. In 2024 zijn beheerplannen opgesteld voor: Waterverbinding StadsparkPiccardthof, Ruskenveen (zwemplas), Johan van Zwedenlaan, Driebond, Duinkerkenstraat, Damsterdiep en Hoornsemeer Noordzijde. Voor het beheer van GES gebieden, voortkomend uit de monitoring, zijn veelal specifieke maatregelen nodig die extra kosten met zich meebrengen. In 2024 hebben we verbetermaatregelen uitgevoerd in Spicastraat, Rozenburglaan en Reitdiep. In het beheer hebben we op verschillende manieren ingezet op het versterken van de biodiversiteit. Met minder maaien, toepassen van meer faunavriendelijke bomen en beplanting en door natuurvriendelijke oevers te realiseren ontstaat een beter milieu voor verschillende soorten. De TU Delft heeft vanuit het i-Tree 2.0 project in de zomer van 2024 in 6 gemeentes waaronder Groningen de koelprestaties van verschillende boomsoorten in verschillende groeiplaatsen gemeten.

De opbrengsten van dit onderzoek verwachten we in 2025.

•

•

•

57

Veilige, toegankelijke en gebruiksvriendelijke voorzieningen (wegen, riolering, spelen, groen) door uitvoering noodzakelijk groot onderhoud.

•

Op basis van het Programma groot onderhoud en investeringen 2024 hebben we vele speelvoorzieningen vervangen, biodiversiteit in groen en bomen versterkt, openbare verlichting vervangen door Led etc. In het kader van GWRP hebben we diverse maatregelen genomen, zoals: monitoren, inspecteren, repareren, vervangen, relinen van onderdelen van het water- en rioolsysteem. Schoonmaken van lijngoten, kolken en onderdelen van het rioolsysteem. We hebben een calamiteitenplan riolering opgesteld. Voorts hebben we diverse baggerprojecten uitgevoerd etc. We hebben gewerkt aan onze doelen en ambities vanuit nota Dieren. Zo hebben we onderzocht of en hoe we dierenwelzijn als criterium kunnen opnemen in het programma van eisen bij de inhuur van derden in het beheer. We hebben ook een theoretische analyse gemaakt van kolken waar vermoedelijk dieren zijn verdronken zodat we juist op die plekken voor betere uitklimvoorzieningen kunnen zorgen.

•

Borgen van dierenwelzijn

•

•

Afval Preventie, het voorkomen van (zwerf)afval, stimuleren van hergebruik en bewustwording.

•

In januari 2024 is er een etentje georganiseerd voor vrijwilligers van repaircafés. Daarnaast hebben we repaircafés gepromoot via gemeentelijke kanalen. Tijdens het afvalvrijdag van september hebben we veel aandacht besteed aan tweedehands winkels. We hebben studentengroepen begeleid die het onderzoek deden naar het bevorderen van afvalscheiding bij studenten. Uit het onderzoek is gebleken dat het op sommige telefoons van buitenlands studenten niet mogelijk is om de afvalapp te installeren. We zijn op dit moment bezig met onderzoeken hoe de nieuwe app toegankelijk kan worden gemaakt voor alle buitenlandse studenten. We hebben flyers en posters gemaakt ter bevordering van afvalscheiding en gaan deze in 2025 verspreiden in verschillende studentenflats. Gesprek met één woningcorporatie om problemen en nieuwe vorm van samenwerking te bespreken. In 2025 starten we de structurele gesprekken weer op. De gesprekken richten zich

•

•

58

op het verstrekken van informatie en het bevorderen van afvalpreventie. Ook in 2024 hebben de milieustewards een belangrijke rol gespeeld bij het bevorderen van een schone woon- en leefomgeving in onze gemeente. Zo zijn er verschillende participatieprojecten zoals de Lentekriebels, Peuk in the pocket en Hart voor Schoon water georganiseerd. Net als ieder jaar is het aantal stille krachten in onze gemeente aan het stijgen. In 2024 zijn er 320 stille krachten bij gekomen. Totaal hebben we op dit moment iets meer dan 4.00O stille krachten. Als blijkt van waardering hebben we de stille krachten bedankt met een bezoek aan de bioscoop en een borrel. Groningen Schoon Dankzij Mij: proef uitgevoerd op 3 scholen met lessen over textiel. Daarnaast hebben we ook nog de reguliere lessen over het thema zwerfafval en het belang van afvalscheiding, gegeven. De algehele facilitering van inwoners die zwerfvuil willen opruimen Op verschillende basisscholen hebben we bijenkasten gemaakt van hergebruikte materialen om aandacht te besteden aan circulariteit en biodiversiteit Ook hebben we 23 milieustraten in de wijken georganiseerd

•

•

• •

• Inzameling, meer afvalstromen zuiver gescheiden inzamelen. Minder vervuiling in het huishoudelijk afval.

•

De voorzieningen voor bronscheiding zijn in 2024 uitgebreid. In 2024 zijn we begonnen met een proef om GFT-afval bij hoogbouw te scheiden, wat heeft geleid tot de plaatsing 35 GFT-containers in een aantal wijken. In Q3 2025 wordt de proef geëvalueerd. We zijn gestart met het onderzoek naar plaatsen van papierbakken in Paddepoel en Selwerd.

•

• Verwerking, meer mogelijkheden voor een circulaire economie onderzoeken en realiseren.

•

Het krediet voor de circulariteitshub is goedgekeurd door de gemeenteraad. Er is in 2024 een projectteam opgezet onder leiding van Vastgoed. In 2025 zal het project verder worden voorbereid en ontwikkeld en zal de aanbesteding voor de bouw worden gepubliceerd. De digitale grondstoffencatalogus is gepubliceerd en gelanceerd. In 2025 willen we hem verder bij de zakelijke markt onder de aandacht brengen.

•

59

•

Circulair aanbesteden nemen we standaard mee in onze aanbestedingen. Er is een Europees project onder voorwaarden gegund om de betrokkenheid van jongeren te vergroten rondom circulariteit. Textielhub is in 2024 geopend en er zijn voorbereidingen getroffen om een volgende grondstoffenhub te openen, namelijk de circulaire bouwmaterialen hub. Er is stevig ingezet om participatie en werkgelegenheidstrajecten vanuit DMO en Werk in zicht te stimuleren, er zijn inmiddels 4 mensen vanuit het COA aan het werk op de Textielhub.

•

•

•

Communicatie, inwoners informeren en motiveren in relatie tot afval scheiden, grondstofhergebruik en circulariteit.

•

We hebben 6 communicatiecampagnes uitgevoerd De afvalfaciliteiten zijn en worden geüniformeerd qua type container, kleurstelling en logo’s. Een goed voorbeeld daarvan zijn de vernieuwde textielcontainers. 2024 hebben we onderzocht welke communicatie-uitingen we kunnen inzetten om bijplaatsingen te verminderen. Daarom gaan we in 2025 nieuwe trommelstickers met heldere informatie op containers aanbrengen. De opening van het loket Duurzaam Groningen is vertraagd, naar verwachting gaat het in het najaar 2025 open. Momenteel wordt de exacte invulling van het loket uitgewerkt.

•

•

•

Data en sturing

•

Als gevolg van scheiding en hergebruik van grondstoffen hebben we 12.452.765 kg CO2 bespaard. We doen om het jaar mee aan de Landelijk Benchmark huishoudelijk afval. We verwachten in 2025 weer mee te doen.

•

Leefkwaliteit Groningen is klimaatbestendig in 2050

• Samen met onder andere woningbouwcorporaties, ontwikkelaars, het waterbedrijf en bedrijvenverenigingen zijn wij structureel in gesprek en werken wij samen om projecten klimaatbestendig uit te voeren. Met corporaties hebben we prestatieafspraken gemaakt op het gebied van klimaatadaptatie en concrete afspraken om 85 tuinen te vergroenen. • Door toepassen van fysieke maatregelen hebben we urgente wateroverlastlocaties aangepakt in Paddepoel, de Korrewegwijk en bedrijventerrein Euvelgunne. • We hebben een nieuwe ronde stresstesten uitgevoerd ten behoeve van de actualisatie van 60

ons klimaatadaptatiebeleid. Daarbij hebben we naast de stresstesten voor hitte en wateroverlast een eerste stresstest opgestart voor het onderwerp droogte. • In Hoogkerk hebben we samen met de dorpsvereniging en inwoners maatregelen getroffen om de klimaatbestendigheid te vergroten, als onderdeel van het project LIFE IP Klimaatadaptatie. We krijgen meer, beter en bereikbaarder groen

Landschappelijke waarden borgen en herstellen

Duurzaam, gezond en toegankelijk voedsel voor iedereen

• We hebben 1400 extra bomen aangeplant en bijgedragen vergroening van de openbare ruimte bij herinrichtingsprojecten en gebiedsontwikkelingen. Onder andere bij Dudok aan het Diep, de Mikkelhorst, Beijumerweg, Johan de Wittstraat en de West-Indischekade. • We zijn gestart met een uitgebreid participatief proces dat in 2025 zal leiden tot een geactualiseerd bomenplan. • We hebben de aanleg van 4 groene schoolpleinen ondersteund. • We hebben het ontwerp omgevingsprogramma Gemeentelijke Ecologische Structuur vastgesteld. • We hebben bestaande groenstructuren verbeterd en versterkt in zowel het stedelijke als landelijk gebied. • Voor het Stadspark hebben we gewerkt aan een kadernota. De kadernota wordt in Q2 2025 afgerond. Meer over stadspark onder “Een openbare ruimte waar meer ruimte is voor groen, sporten, spelen en ontmoeten”. • Samen met de Rijksuniversiteit Groningen hebben we een landschapsbiografie voor Groningen gemaakt. We werken vanaf 2024 tevens aan een landschapskoers, Biografie en koers vormen de basis voor de omgevingsvisie. • We hebben uitvoering gegeven aan de Uitvoeringsagenda Landschapsconvenant Gorecht door diverse projecten af te ronden (Natuurerven, pingoproject, cursus Landschapsgidsen) en nieuwe projecten op te starten (Aanvalsplan Landschapselementen Gorecht, Vergroening Stadsweg). • We hebben voorbereidingen getroffen voor het Programmaplan Mooi Gorecht.

• We hebben de eerste ontmoetingsplek gerealiseerd in het Hunzeboordpark, gebaseerd op het ontwerp voor de herinrichting van het park en zijn gestart met verdere planvorming. • We hebben een routekaart en uitvoeringsagenda voedsel- en eiwittransitie gemaakt.

61

• We zijn gestart met de uitvoering van de plannen uit de uitvoeringsagenda, zoals: het stimuleren van kruidenrijk grasland, doorontwikkelen van de kinderkookworkshops, verduurzamen menukaart met horecaondernemers. • We zijn gestart met het opzetten van een korteketen-netwerk voor voedsel. • We organiseerden tijdens Let's Gro 2024 samen met onze partners verschillende activiteiten rondom gezond en lokaal voedsel. (Snertfeest, Kouk & Zopie, talkshow, lezing Teun van de Keuken) • We hebben het Horizon 2020 project FOOD TRAILS afgerond. • We hebben ons aangesloten bij de CityDeal gezonde en duurzame voedselomgeving. We wisselen kennis uit met andere steden en kennisinstellingen en leveren input aan bij het Rijk over de voedseltransitie. • Sinds 2024 zijn we formeel partner van Fascinating; een samenwerkingsverband dat werkt aan de landbouw van de toekomst. • In meerdere gesprekken met agrarische ondernemers hebben we de kansen en mogelijkheden voor een toekomstgerichte landbouw verkend. • In alle nieuwe contracten voor het reclamedragend straatmeubilair is of wordt standaard een reclameverbod opgenomen voor vleesproducten, fossiele brandstoffen, gokken en alcoholische producten voor consumptie. Deze (maatschappelijke) thema’s staan ook beschreven in het coalitieakkoord 2022 – 2026’. Verbeteren van de toegankelijkheid

• We werken samen met de Werkgroep Toegankelijk Groningen om het VN-verdrag Handicap toe te passen in de gemeente. Zij geven gevraagd en ongevraagd advies over (openbare ruimte) projecten van de gemeente.

Verbeteren van de kwaliteit van bodem, water, lucht, licht en geluid

• We hebben diverse geluidsaneringsprojecten uitgevoerd. • We hebben het Actieplan Wegverkeerslawaai geactualiseerd. • We monitoren geluid bij evenementen. • We hebben bepaald hoe we de basisgeluidemissie gaan vastleggen en zullen daar in 2025 verder uitvoering aan geven. • We hebben een drinkwaterstrategie opgesteld en onze samenwerking in de waterketen verstevigd. 62

• We hebben onze nota bodembeheer omgezet naar regels in het omgevingsplan en we zijn gestart met grootschalig inventariserend bodemonderzoek naar de aanwezigheid van zeer zorgwekkende stoffen (waaronder PFAS) in de gemeente. Samen met onze inwoners werken aan een gezonde, fijne Leefomgeving

• We hebben onze bewoners betrokken bij groen en klimaat door o.a. deelname aan het NK Tegelwippen, uitingen via Duurzaam Groningen, klimaatgesprekken bij Lets Gro en Steenbreek in Hoogkerk. • We hebben twee projectleiders groenparticipatie aangesteld. Zij ondersteunen inwoners, bedrijven en woningbouwcorporaties bij het opzetten en uitvoeren van groeninitiatieven. Voorbeelden van deze groeninitiatieven zijn:  Wensen van inwoners opgehaald t.b.v. het klimaatadaptief maken van een aantal pleintjes in Paddepoel. Deze worden nu verwerkt in tekeningen.  In samenwerking met opbouwwerkers verschillende vergroeningsprojecten opgepakt (Fivelstraat, Bankastraat, stoep bij Noorderstationstraat)  Gebruikers van een oud schoolgebouw in Ten Boer ondersteund bij het vergroenen van het versteende schoolplein.

Een openbare ruimte waar meer ruimte is voor groen, sporten, spelen en ontmoeten

• In het in 2024 vastgestelde 'Uitvoeringsprogramma Ontwerpleidraad Leefkwaliteit 2025-2027' is beschreven hoe we budgetten voor de herinrichting van de openbare ruimte gaan inzetten. We geven prioriteit aan de binnenstad, wijkvernieuwing en straten waar het warmtenet wordt aangelegd. • Groningen neemt deel aan het Platform Integrale Samenwerking Openbare Ruimte (ISOR). Doel is om integraal programmeren en werken aan de openbare ruimte, samen met onze nutsbedrijven, te verbeteren. Hiermee richten we onze straten en buurten in volgens de 10 principes van de Ontwerpleidraad openbare ruimte. • Stadsontwikkeling en Stadsbeheer verkennen hoe de samenwerking met nutsbedrijven verbeterd kan worden om beter integraal te programmeren. • Er is in 2024 gestart met een bouwdoos en Buurtraamwerk voor de Wijert-Noord. • Groningen is samen met zes andere Europese steden van start gegaan met het Interreg Europe 63

•

•

•

•

•

•

•

Erfgoed draagt bij aan de kwaliteit en leefbaarheid van onze gemeente, nu en straks

•

project UrbCitizenPower. Doel van dit project om inwoners actiever te betrekken bij de openbare ruimte en de Ontwerpleidraad. De Johan de Wittstraat is, op initiatief van de inwoners, heringericht en vergroend. Voor de Zaagmuldersweg, Savornin Lohmanlaan, Dilgtweg, Lijzijde en de Staringstraat zijn ontwerpen gemaakt in de lijn van de Ontwerpleidraad. De werkzaamheden voor de herinrichting van het Damsterplein zijn in voorbereiding. Het schetsontwerp dat samen met de klankbordgroep is opgesteld, is uitgewerkt in een voorlopig ontwerp. Er is gestart met een definitief ontwerp en na de zomer van 2025 kan de aanbesteding starten. Een stedenbouwkundig bureau is (samen met de omgeving) gestart met het ontwerpen aan het Raadhuisplein in Haren. We zijn gestart met de ontwikkeling van wonen op het water, als onderdeel van de watervisie. We hebben de nodige expertise ingeschakeld om dit thema te concretiseren. Naast de huidige openstellingen werken we aan de opgave om het evenemententerrein verder vorm te geven als openbare parkruimte. Om de inrichting van het terrein hierop aan te passen, moeten we weten hoe we goed aansluiten op de loopstructuren van het park. Dit nemen we mee in de kadernota Stadspark (voorheen structuurontwerp). We hebben gewerkt aan een gecombineerd programma van eisen voor het evenemententerrein.

Daarbij kijken we naar voor welke (nieuwe) functies we het terrein zouden kunnen inrichten en hoe we het terrein geschikt kunnen maken voor top-acts. Ook daarbij gaat het over de loop- en vluchtroutes, maar ook over de vraag hoe deze functie goed te combineren blijft met een parkfunctie. Deze ronden we Q2 2025 af. In overleg met de provincie en het waterschap Noorderzijlvest zijn de plannen voor zwemmen in de Springervijver (Stadspark) nader uitgewerkt. De vergunningaanvragen hiervoor zijn ingediend. We hebben de archeologische kaart geharmoniseerd en geactualiseerd en gereed gemaakt voor opname in het omgevingsplan.

64

•

In 2024 is het omgevingsplan ‘gebouwd Erfgoed’ voor de gemeente Groningen vastgesteld. Er is in 2024 gestart met een grotere aanwijsronde monumenten, als opvolger van het omgevingsplan ‘Gebouwd Erfgoed’. Er is in 2024 gestart met een herijking van de Nota Erfgoed, waarin aandacht is voor het grotere onrendabele erfgoed (kerken) en het ‘vroeg industriële’ erfgoed. We hebben relevante onderzoeken op het gebied van bouwhistorie, restauraties en archeologie gebundeld in ons jaarboek “Hervonden Stad (en land). We hebben als onderdeel van onze wettelijke taken meer dan vierhonderd erfgoed- en archeologie vergunningen getoetst teneinde onze erfgoedwaarden in de gemeente te behouden of te versterken. We hebben samen met Stadsbeheer verkend hoe het Groene Erfgoed een betere plaats kan krijgen in erfgoedbeleid, met als eerste stap het (monumentale) parkherstel van Groenestein, waar we ecologie en erfgoedwaarden hand in hand laten gaan. In september 2024 is Open Monumentendag georganiseerd met speciale aandacht voor het onderwerp ‘routes’, groen erfgoed en bruine kroegen. Samen met de ontwikkelaar en bewoners van de appartementenrups hebben we een publieksvriendelijke uitgave van de opgravingen op het DUO terrein uitgegeven.

We hebben een enquête naar de historische herkenbaarheid van de gemeente gehouden, waarop door inwoners is aangegeven wat identiteitsdragers van de hun wijk/buurt zijn. Met deze ‘sleeping beauties’ gaan we de komende jaren verder.

•

•

•

•

•

•

•

•

Bijdrage(n) verbonden partijen • • •

GR Meerschap Paterswolde GR Afvalbeheer regio centraal Groningen (ARCG, opgegeven in 2024) Omrin NV

De inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen staat opgenomen in paragraaf 6: Verbonden partijen.

65

Financiën In dit onderdeel geven wij per deelprogramma een toelichting op de afwijking in de baten en de lasten > 500 duizend euro. Is de totale afwijking op het deelprogramma niveau op de baten en/of de lasten > 500 duizend euro, dan worden de afwijkingen die hieraan ten grondslag liggen op beleidsveldniveau toegelicht. Het kan dus zijn dat de onderliggende afwijkingen per beleidsveld lager zijn dan 500 duizend euro, maar per deelprogramma optellen tot > 500 duizend euro.

Financieel overzicht lasten en baten 02.1

Kwaliteit leefomgeving

Omschrijving

Primitieve begroting

Actuele begroting

Rekening 2024

Verschil

02.1.1 Beheer & Onderh Openb. Ruimte

89.569

89.966

91.932

-1.966

02.1.2 Afval en grondstoffen

32.860

37.279

37.665

-386

02.1.3 Leefkwaliteit

6.545

7.576

6.359

1.217

128.975

134.822

135.956

-1.134

02.1.1 Beheer & Onderh Openb. Ruimte

37.883

38.883

40.045

1.162

02.1.2 Afval en grondstoffen

39.569

43.953

44.232

279

265

265

470

205

Totaal

77.717

83.101

84.747

1.646

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties

51.257

51.720

51.209

511

Totaal toevoegingen

30

285

285

0

Totaal onttrekkingen

182

182

182

0

51.106

51.824

51.312

512

(Bedragen x 1.000 euro) Lasten

Totaal Baten

02.1.3 Leefkwaliteit

Reserve mutaties

Saldo van baten en lasten na reservemutaties

Financiële toelichting 2.1.1 Beheer en onderhoud openbare ruimte Rioolheffing In 2024 bedraagt het resultaat op de rioolheffing vóór onttrekking aan de voorziening ca. 0,5 miljoen euro nadelig. Dit nadelige resultaat is onttrokken aan de voorziening Riolering groot onderhoud. Hieronder worden de belangrijkste afwijkingen toegelicht. Lasten (V 0,4 miljoen euro) • extra inzet van personeel (N 0,2 miljoen euro); • onttrekking van het resultaat op de rioolheffing aan de voorziening Riolering groot onderhoud (V 0,5 miljoen euro); • overige (V 0,1 miljoen euro). 66

Lasten 376

Baten -244

Baten (N 0,2 miljoen euro) De lagere baten zijn met name het gevolg van minder gerealiseerde aansluitingen dan begroot. Ten opzichte van het totale begrote bedrag voor de opbrengsten uit heffingen van 22 miljoen euro is dit een relatief kleine afwijking. Schoonhouden openbare ruimte De belangrijkste oorzaak van dit resultaat betreft een sterke toename in de werkzaamheden voor het inzamelen en verwerken van zwerfafval. Dekking voor deze hogere lasten is er vanuit de producenten van het plastic zwerfafval. Producenten betalen een vast bedrag voor ieder kunststofproduct voor eenmalig gebruik dat zij in de handel brengen vanuit het principe van een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Inzamelen bedrijfsafval In 2024 bedraag het resultaat voor het inzamelen van bedrijfsafval ca. 1,2 miljoen euro nadelig. Hieronder worden de belangrijkste afwijkingen toegelicht.

-796

904

-728

-441

-384

274

-325

394

-118

194

Lasten (N 728 duizend euro) • hogere lasten door het versneld afschrijven van retrofit voertuigen (N 0,2 miljoen euro); • onvoorziene lasten bij het materieel dat op waterstof rijdt (N 0,2 miljoen euro); • hogere vuilverwerkingslasten (N 0,2 miljoen euro); • overige (N 0,1 miljoen euro). Baten (N 441 duizend euro) • lagere opbrengsten uit de samenwerking voor de gemeente Het Hogeland, voor deze gemeente zamelen wij het huishoudelijk afval in, maar ook het GFT op afroep. Deze samenwerking voor het GFT op afroep is beëindigd. Hier was in de begroting 2024 geen rekening mee gehouden (N 0,2 miljoen euro); • overige, waaronder lagere opbrengsten door de opheffing van de gemeenschappelijke regeling ARCG in 2024 (N 0,2 miljoen euro). Voor een nadere toelichting op de kostendekkendheid van dit product verwijzen wij naar de paragraaf Lokale heffingen in deze gemeenterekening. Kunstwerken en water De hogere lasten worden vooral verklaard door extra inzet van personeel voor aanvullende uitgevoerde inspecties van diverse bruggen. Ook leidt dit tot hogere onderhoudslasten. Daarnaast zien we hogere opbrengsten onder meer uit niet-begrote verzekeringsuitkeringen. Wegen De hogere lasten bestaan vooral uit hogere kapitaallasten (0,2 miljoen euro) als gevolg van een hoger investeringsvolume.

Aan de batenzijde zien we hogere opbrengsten onder meer uit vergoedingen voor het herstraten (0,4 miljoen euro). Verkeersvoorzieningen De hogere lasten bestaan vooral uit hogere onderhoudskosten door hogere doorberekende prijzen van aannemers. Daarnaast zijn er hogere baten met name veroorzaakt door niet-begrote verzekeringsuitkeringen voor schades en vandalisme. 67

Begraven De hogere lasten worden vooral veroorzaakt door het op peil brengen van de voorziening afkoopsom begraven. In 2024 is een extra dotatie van 175 duizend euro aan deze voorziening gedaan omdat de werkelijke loon- en prijsstijging hoger lag dan begroot. Project Afval BOR 24 Op 15 mei 2024 heeft de raad besloten 2,4 miljoen euro beschikbaar te stellen voor de aanbesteding en implementatie van een nieuw ICT-systeem op het gebied van afvalinzameling en -verwerking en het beheer van de openbare ruimte. Ook is toen door de raad hiervoor het project Afval BOR 24 als meerjarig project aangemerkt. De beschikbare middelen voor het jaar 2024 ad 1,9 miljoen euro zijn niet volledig besteed. De belangrijkste oorzaak hiervoor is dat de voorbereidingen rondom de invoering van de Toeslag Onregelmatige Dienst (TOD) meer tijd vragen dan vooraf ingeschat. Daarnaast is een aantal noodzakelijke koppelingen met andere essentiële ICT-systemen nog niet afgerond. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een nadeel van 247 duizend euro.

-212

11

-317

70

2.1.2 Afval en grondstoffen Afvalstoffenheffing In 2024 bedraagt het resultaat op de afvalstoffenheffing in totaal ca. 0,5 miljoen euro voordelig. Dit resultaat is gedoteerd aan de voorziening Afvalstoffenheffing. Hieronder worden de belangrijkste afwijkingen toegelicht:

Lasten -677

Baten 598

291

-319

538

Lasten (N 0,7 miljoen euro) • hogere salaris- en bedrijfsvoeringslasten (N 0,6 miljoen euro); • hogere lasten voor de inzet van materieel, o.m. door het versneld afschrijven van retrofit voertuigen (N 0,3 miljoen euro); • lagere kwijtscheldingslasten (V 0,5 miljoen euro); • hogere lasten door de dotatie van het resultaat op de afvalstoffenheffing van 0,5 miljoen euro aan de voorziening Afvalstoffenheffing (N 0,5 miljoen euro); • overige (V 0,2 miljoen euro) Baten (V 0,6 miljoen euro) • hogere verkoopopbrengst van bezittingen gemeenschappelijke regeling ARCG (V 0,2 miljoen euro). In het raadsbesluit van 2 oktober 2024 is uitgegaan van een opbrengst van ca. 6 miljoen euro. De definitieve opbrengst is 6,2 miljoen euro; • de afrekening over het jaar 2022 van de inzamelvergoeding voor PMD (Plastic, Metaal en Drankkartons) leidt tot extra opbrengsten (V 0,3 miljoen euro); • overige, waaronder hogere opbrengsten afvalstoffenheffing (V 0,1 miljoen euro). Overige De overige afwijkingen tellen tot een nadeel van 28 duizend euro.

68

2.1.3 Leefkwaliteit Stadspark De beschikbare middelen voor het project Stadspark en Drafbaan (945 duizend euro) zijn in 2024 niet volledig besteed. De uitvoering van het project is vertraagd gezien de toevoeging van het evenemententerrein als openbare parkruimte aan het totaal van het Stadspark en de wisselingen in projectleiderschap waardoor het project tijdelijk is stil komen te liggen. Ook is het project vertraagd door het maken van een nieuwe kadernota om goede besluiten te kunnen nemen en te kunnen prioriteren. Cultuurwaardering Dit budget zetten we in om de reeds geïnventariseerde cultuurhistorische waarden te vertalen naar en te borgen in het ruimtelijk beleid. Dit valt uiteen in twee grote opgaven die we al in 2022 zijn gestart. De eerste opgave betreft het beschermen van het gebouwde erfgoed (‘karakteristiek’) in de voormalige gemeenten Ten Boer en Haren. De andere grote opgave gaat om het aanwijzen van gebouwen als monumenten. De uitvoering hiervan is vanwege capaciteitstekort vertraagd en daarom deels niet in 2024 uitgevoerd. Tijdelijke maatregelen fietsbeheer Het budget voor tijdelijke maatregelen fietsbeheer is bedoeld voor de inzet van fietsstewards, handhaving, voor het plaatsen van extra fietsvoorzieningen of tijdelijke maatregelen in drukke perioden (evenementen, december).

Dit alles om de toegankelijkheid van de binnenstad op orde te houden en te voorkomen dat stoepen en straten door (vaak slordig) gestalde fietsen bezet worden. De geplande werkzaamheden konden niet allemaal plaatsvinden in 2024. Aanvankelijk zou er in 2024 gestart worden met de werkzaamheden aan de stalling Westerhaven. Dan zouden ook in dat jaar tijdelijke voorzieningen en extra stewards ingezet moeten worden. De werkzaamheden van de stalling Westerhaven zijn echter vertraagd, waardoor een deel van het budget niet in 2024 is gebruikt. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 322 duizend euro.

Lasten 477

Baten

322

25

276

142

180

Risico's Voor een totaal overzicht van de risico's zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Ontwikkelingen Voor een totaal overzicht van de ontwikkelingen zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Deelprogramma 2.2: Veiligheid Onze missie is een aantrekkelijk Groningen waar inwoners en bezoekers zich welkom, thuis en veilig voelen. Een Groningen dat in staat is om de huidige en opkomende veiligheidsproblematiek het hoofd te kunnen bieden. Een gemeente met minder overlast en criminaliteit. We werken met een aanpak waarbij we de balans vinden tussen preventie, zorg en repressie. We zien het als onze opdracht om samen met onze partners te zorgen voor een veilig Groningen. Met het werken aan veiligheid dragen we bij aan de doelstellingen zoals beschreven in het beleidskader Veiligheid 2021-2024. Doelen Deelprogramma 2.2: Veiligheid Het deelprogramma Veiligheid heeft de volgende doelen: • We weten ondermijnende criminaliteit succesvol te voorkomen, aan te pakken en terug te dringen;

69

• Een digitaal veilig(er) Groningen voor inwoners, ondernemers, bezoekers en organisaties; • Onze signalering- en interventiepositie is verstevigd om verscherping van polarisatie tegen te gaan en spanningen te verminderen. Om te voorkomen dat mensen overgaan tot radicaal gedrag realiseren we duurzame interventies samen met maatschappelijke organisaties en de veiligheidsketen; • De ernst en omvang van jeugd- en veiligheidsvraagstukken vraagt om een verstevigde aanpak waarin we niet alleen als één overheid duidelijke grenzen stellen en ingrijpen waar nodig, maar ook perspectief bieden, bijvoorbeeld aan jongeren die uit de ondermijnende criminaliteit willen stappen. Ons doel is om op bepalende momenten in de hele keten, van jongerenwerk tot het gevangeniswezen, klaar te staan om criminele carrières te doorbreken of in de kiem smoren en jongeren weer perspectief te bieden; • Aangezien we een toename zien aan personen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen én een (ernstig) veiligheidsrisico vormen, willen we met een langlopende, intensieve persoonsgerichte aanpak en stevige procesregie overlast en (escalatie)gevaar verminderen.