Bijlage 3 Boekwerk gemeenterekening 2023.pdf

Financieel overzicht lasten en baten 01

Wonen

Omschrijving

Primitieve begroting

Actuele begroting

Rekening 2023

Verschil

01.3.1 Stimuleren/reguleren woningmrk

3.509

3.691

3.774

-83

01.3.2 Doelgroepen

1.844

1.820

1.887

-67

01.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid

8.244

17.319

13.689

3.631

01.3.4 Overig Wonen

17.255

18.093

15.280

2.813

Totaal

30.852

40.923

34.629

6.293

01.3.1 Stimuleren/reguleren woningmrk

53

727

2.433

1.706

01.3.2 Doelgroepen

668

673

890

217

01.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid

500

7.921

7.219

-702

01.3.4 Overig Wonen

16.329

16.134

14.470

-1.664

Totaal

17.550

25.455

25.012

-443

Totaal Saldo voor bestemming

13.302

15.468

9.618

5.850

Totaal toevoegingen

1100

1.260

1.260

0

Totaal onttrekkingen

0

0

0

0

14.402

16.728

10.877

5.851

(Bedragen x 1.000 euro) Lasten

Baten

Reserve mutaties

Totaal saldo na bestemming

Financiële toelichting 1.3.1 Stimuleren/reguleren woningmarkt Stadshavens Voor de gebiedsontwikkeling van Stadshavens zijn gefaseerd middelen beschikbaar gesteld. De (kapitaal)lasten die hier op drukken zijn nog beperkt omdat het project zich nog in de opstartfase bevindt. In 2023 bedraagt de incidentele vrijval ca. 0,3 miljoen euro.

Lasten 296

Betaalbare woningen De druk op de woningmarkt blijft onverminderd hoog. Ook staat de betaalbaarheid van wonen onder druk. In de begroting 2023 hebben we daarom extra middelen beschikbaar gesteld ter uitvoering van het initiatiefvoorstel voor 2.500 betaalbare woningen extra in de gemeente Groningen. Dit betreft zowel sociale huur- als betaalbare koopwoningen. Het gaat om 300 duizend euro in 2023, 600 duizend euro in 2024, 900 duizend euro in 2025 en 1,2 miljoen euro vanaf 2026.

254

43

Baten

Het initiatiefvoorstel beslaat een periode van 25 jaar. Om 2.500 betaalbare woningen te realiseren zetten we diverse instrumenten in, waaronder de oprichting van een Betaalbaar Wonen Fonds. Dit jaar komen wij daarvoor met een uitgewerkt voorstel. Tegelijkertijd werken we aan de verdere ontwikkeling van plannen voor meer betaalbare woningen. De middelen zetten we in als projecten voldoen aan de uitgangspunten van het Betaalbaar Wonen Fonds. Dat betekent dat wij tot die tijd de middelen niet elk jaar (volledig) kunnen inzetten. Skaeve Huse Sinds een aantal jaar wordt o.a. met woningcorporatie Lefier gewerkt aan de realisatie van Skaeve Huse voor een specifieke doelgroep van mensen die zorg nodig hebben. Inmiddels is de omgevingsvergunning verleend en is de ontvangen (rijks)subsidie van ca. 800 duizend euro aan Lefier verstrekt. Echter de bouw is in 2023 nog niet gestart. Hierdoor zijn de beschikbare middelen voor dit project slechts gedeeltelijk besteed in 2023.

595

Wet goed verhuurderschap De wet goed verhuurderschap is op 1 juli 2023 ingegaan. De wet geeft duidelijkheid aan verhuurders en verhuurbemiddelaars en biedt huurders bescherming. Voor de implementatie en uitvoering van deze wet hebben we via de meicirculaire 2023 middelen ontvangen, 206 duizend euro structureel en 178 duizend euro incidenteel. De start van de implementatie is inmiddels opgestart en heeft in 2023 tot gedeeltelijke inzet van middelen geleid.

360

Suikerzijde De lasten betreft de personele inzet voor de Suikerzijde, deze zijn bij de Suikerzijde BV gedeclareerd.

-1.263

1.263

-325

443

1.3.2 Doelgroepen Overige Dit beleidsveld bevat slechts kleinere afwijkingen die optellen tot een voordeel van 150 duizend euro.

Lasten -67

Baten 217

1.3.3 Kwaliteit en duurzaamheid Amendement Energiebesparing eerst Bij de behandeling van de gemeentebegroting 2023 heeft de raad besloten 1 miljoen euro extra beschikbaar te stellen voor onder meer de capaciteit van Groningen Werkt Slim en de aanschaf van een accusysteem aan de Duinkerkenstraat. Voor Groningen Werkt Slim worden de middelen gefaseerd besteed in de jaren 2023 tot en met 2025. Ook voor het nieuwe accusysteem zijn de middelen niet volledig besteed. Dit heeft onder meer te maken met een bepaling van de laadprofielen van het elektrisch wagenpark. Dit vraagt meer tijd dan verwacht. Daarnaast zijn er nog veranderingen opgetreden in de geplande zonnepanelen op het dak en het plan voor de algehele renovatie en verduurzaming van Duinkerkenstraat 45.

Lasten 819

Baten

Volkshuisvestingsfonds In 2021 ontvingen wij een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds voor de verduurzaming van de particuliere woningvoorraad in de wijken Paddepoel, Selwerd en Vinkhuizen. In totaal gaat dit om een specifieke uitkering van 10,5 miljoen euro die we kunnen besteden tot en met het jaar 2031. Voor het jaar 2023 was in totaal 1,7 miljoen euro beschikbaar. Inmiddels hebben we twee pilotprojecten (Selwerd-Oost en Vinkhuizen) opgezet om een goede werkwijze te ontwikkelen. Hiermee hopen wij de komende jaren een versnelling te kunnen aanbrengen in de

1.657

-1.160

Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 118 duizend euro.

44

verduurzaming van de overige woningen. De start van de uitvoering van deze pilotprojecten vindt plaats in 2024. Groningen Geeft Energie Voor enkele projecten binnen het programma Energie geldt dat niet alle vooraf begrote middelen voor 2023 zijn benut. Hierdoor is een deel van het programmabudget nog niet volledig ingezet, maar zal hier in 2024 alsnog een beroep op worden gedaan. Het gaat daarbij onder andere om het VvE-loket, het windpark Roodehaan en de wijkenergieaanpak.

729

203

Programma Aardgasvrije Wijken Niet alle beschikbare middelen zijn al ingezet in 2023. Bij de planning van het project is er een afhankelijkheid van de doorlooptijd met de eerdere fases. Dit leidt tot een vertraging. Dit gaat onder andere om de middelen voor het realiseren van het buurtwarmtenet in Selwerd-Zuid. In Selwerd-Zuid is het warmtenet in openbare ruimte aanbesteed en wordt vanaf Q2-2023 t/m Q3-2024 uitgevoerd. Dit wordt gecombineerd met de herinrichting. De verwachting is dan ook dat de laatste fase van uitvoering van het project gaat lopen in 2024.

619

18

Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 44 duizend euro.

-193

237

1.3.4 Overig wonen Bouwleges In 2023 zijn de gerealiseerde opbrengsten uit de bouwleges ca. 1,5 miljoen euro lager dan begroot. Enerzijds is het aantal vergunningsaanvragen gedaald in 2023. Daarnaast zijn de legesopbrengsten van grote bouwprojecten lager dan begroot. Dit wordt vooral veroorzaakt door de huidige onzekere marktomstandigheden in de bouwsector.

Lasten -125

Baten -1.492

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen In de begroting 2023 is bijna 1,4 miljoen euro beschikbaar voor de invoer van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Hiervan is 0,9 miljoen euro incidenteel. Deze middelen zijn onder meer begroot voor incidentele formatie-uitbreiding, inhuur, incidentele ondersteuning en projectkosten. Door het uitstel van de datum inwerkingtreding van de Omgevingswet en daarmee ook de Wkb naar 1 januari 2024 hebben we zowel de structurele als incidentele middelen nog niet besteed. De voorbereiding hierop in 2023 heeft plaatsgevonden binnen de reguliere formatie.

1.373

Routekaart verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed In februari 2023 heeft de raad het uitvoeringsprogramma routekaart verduurzaming maatschappelijk vastgoed als meerjarig exploitatieproject vastgesteld, met een totale omvang van 2,1 miljoen euro. Voor de uitvoering van deze routekaart is in de begroting 2023 structureel 500 duizend euro en incidenteel 200 duizend euro beschikbaar gesteld t.b.v. onderzoek, advies en data. De structurele middelen zijn bedoeld voor pilots gericht op integrale verduurzaming van gebouwen. Deze projecten hebben het karakter van een integrale renovatie met doorlooptijden van start tot oplevering van circa 3 tot 4 jaren. In 2023 is van de beschikbare middelen 86 duizend euro besteed. Dit wordt vooral verklaard doordat de pilots volwaardige (bouw)projecten zijn met bijbehorende doorlooptijd.

614

Energie In 2023 is een voordelig resultaat behaald van 716 duizend euro op het energieverbruik. Dit wordt voor 558 duizend euro verklaard door een lager energieverbruik als gevolg van o.a. verduurzamingsmaatregelen (zoals zonnepanelen en verleding openbare verlichting) en voordeligere inkooptarieven Ook zien we een lager gasverbruik doordat 2023 een warmer jaar is geweest dan het gemiddelde waarmee in de begroting is gerekend.

717

45

-1

Het overige voordeel van 158 duizend euro wordt verklaard doordat een begrote vacature niet is ingevuld in 2023 en een ontvangen energiecompensatie van het Rijk uit 2022 die in 2023 is ontvangen. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 63 duizend euro.

234

-171

Risico's Voor een totaal overzicht van de risico's zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Ontwikkelingen Voor een totaal overzicht van de ontwikkelingen zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

46

Programma 2: Leefomgeving en Veiligheid Het programma Leefomgeving en Veiligheid richt zich op aangename, geborgen en veilige buurten en dorpen. Daar waar het goed toeven is doordat buren prettig met elkaar samenleven en geen overlast veroorzaken, inwoners gezond zijn en niet in aanraking komen met onveilige en ongewenste situaties. Maar ook waar architectuur, inrichting van de openbare ruimte en het beheer en onderhoud zorgen voor een buurt en dorp waar het fijn wonen, werken en verblijven is. We zetten in op een buitenruimte met verblijfskwaliteit door goede inrichting en beheer. Inwoners zetten zich hier in steeds grotere mate voor in door mee te helpen in het maken van een mooiere, groene buurt en het onderhouden ervan. Door dit zoveel mogelijk in gezamenlijkheid te doen, worden sociale structuren sterker en wordt de betrokkenheid bij de buurt vergroot. Vooral het vergroenen van wijken en dorpen is een veel gehoorde wens van inwoners. Samen geven we invulling aan die wensen, waarbij we niet alleen de focus leggen op het vergroenen van de openbare ruimte, maar ook van private terreinen. Met deze bijdrage van inwoners en ondernemers zetten we alles op alles om in 2050 een klimaatbestendige gemeente te zijn waarin hittestress en wateroverlast zijn teruggedrongen.

De inrichting van buurten en dorpen komt het lopen en fietsen ten goede en heeft een positief effect op de (mentale en fysieke) gezondheid van onze inwoners. Kinderen in een groene schoolomgeving hebben betere leerprestaties, bewegen meer en hebben meer onderling contact. De openbare ruimte is bij uitstek de plek om buren, vrienden en familie te ontmoeten, maar ook om samen te bewegen en sporten. Al deze aspecten dragen bij aan de leefkwaliteit zoals deze door inwoners wordt ervaren. Daarbij speelt het niveau van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte een belangrijke rol. Het gebruik van de openbare ruimte wordt steeds intensiever en de 24-uurseconomie is volop in ontwikkeling. Met het regulier en groot onderhoud waarborgen we een goed en veilig gebruik van voorzieningen in de openbare ruimte. Hieronder valt het inzamelen van afval, onderhoud van wegen, openbare verlichting, bruggen, groen en speelplekken, waar nodig vervangen van versleten voorzieningen. Hiermee zorgen we er verder voor dat het vastgestelde beheerniveau wordt behaald (BORGdoelstellingen), zoeken we naar mogelijkheden om de kwaliteitsdoelen binnen de gehele gemeente op elkaar af te stemmen en dragen we bij aan de belangrijke maatschappelijke opgaven. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de opgaven op het gebied van water en riolering veranderen.

Met passende maatregelen dragen we bij aan de klimaatdoelstellingen. We continueren de uitvoering van het Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan (GWRP). Hiermee houden we het (afval)watersysteem efficiënt en doelmatig in stand. Het programma Leefomgeving en Veiligheid richt zich ook op een verantwoord gebruik van de schaarse grondstoffenstromen die in Groningen vrij komen. Wij analyseren stelselmatig de hele grondstoffenstromen keten en richten onze inspanningen daar waar ze het meeste rendement opleveren. Inwoners, lokale partijen, kennisinstellingen en bedrijven hebben een belangrijke rol bij het realiseren van de doelen. We focussen op facilitering, communicatie en dialoog, zodat in gezamenlijkheid wordt bijgedragen aan het bevorderen van een circulaire economie. Daarnaast zetten we aanbestedingen in om hergebruik te stimuleren. We denken dat dit kan leiden tot het verder brengen van kansrijke productinnovaties en nieuwe vormen van bedrijvigheid en werkgelegenheid. Juist mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen baat hebben van deze werkgelegenheid om een betekenisvolle rol in de samenleving te spelen. Een sterke sociale structuur draagt bij aan veilige buurten en dorpen. Het komt het prettig samenleven ten goede en vermindert overlast. Daar waar het nodig is vergroten we de leefbaarheid op straat door onder andere wet- en regelgeving na te leven.

We hebben hierbij aandacht voor inwoners die in een moeilijke persoonlijke situatie verkeren en niet beschikken over een sociaal netwerk of professionele hulp nodig hebben. Nauwere samenwerking op het gebied van preventie, netwerkvorming en vroegtijdige signalering en interventie moet problematisch en verward gedrag en bijbehorende overlast voorkomen.

47

Naast het bieden van hulp in de offlinewereld, doen we dit ook voor de online omgeving, zodat Groningen digitaal veiliger wordt. Jongeren zijn vatbaarder voor cybercriminaliteit. Hier willen we ze beter tegen beschermen door onder andere een weerbaarheidsprogramma op te stellen. Ook ondersteunen we bewustwordingsactiviteiten waarmee we inwoners, ondernemers en instellingen attenderen op digitale risico’s. We blijven we ons focussen op ondermijnende criminaliteit door activiteiten succesvol te voorkomen, aan te pakken en terug te dringen. Vanwege de coronacrisis verwachten wij dat extra aandacht nodig is voor verschillende branches en jongeren en mensen in een kwetsbare positie die gevoelig zijn voor ondermijnende criminaliteit. Deelprogramma's Het programma Leefomgeving en Veiligheid bestaat uit de volgende deelprogramma's: • •

Kwaliteit leefomgeving Veiligheid

Jaarrekening in één oogopslag In onderstaand overzicht zijn de totale lasten en baten van de deelprogramma’s opgenomen voor de Jaarrekening 2023. Ter vergelijking is ook de jaarschijf van de begroting 2023 opgenomen.

Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving In dit deelprogramma staat een schone, aantrekkelijke leefomgeving centraal. De leefomgeving is groen en klimaatbestendig, aangenaam om te verblijven en het nodigt uit tot ontmoeting en beweging. Steeds meer inwoners doen in gezamenlijkheid actief mee; niet alleen bij het vormgeven en beheren van buurten en dorpen, maar ook in het behalen van onze doelstelling om een afvalloze samenleving te worden, waarin scheiden en hergebruik van afval en grondstoffen centraal staat.

48

Doelen Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving Het deelprogramma Kwaliteit leefomgeving heeft de volgende doelen: • In alles wat we doen in de leefomgeving/openbare ruimte staat Leefkwaliteit voorop (conform omgevingsvisie 'Levende Ruimte'); • Robuuste, goed onderhouden en aantrekkelijke leefomgeving waarin verblijfskwaliteit voorop staat; • Wij zijn een circulaire gemeente waar zo weinig mogelijk afval ontstaat, waar we zuinig omgaan met grondstoffen en deze zoveel mogelijk opnieuw gebruiken, zodat we in 2030 afvalvrij zijn. Beleidsvelden Deelprogramma Kwaliteit Leefomgeving bestaat uit de volgende beleidsvelden: Leefkwaliteit van de buitenruimte Dit beleidsveld bundelt alle activiteiten waarmee we de leefkwaliteit zo optimaal mogelijk willen houden. De buitenruimte, zowel openbaar als privaat, maken we bestendig om alle gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Een groene openbare ruimte waar voldoende ruimte is voor spelen, lopen en fietsen draagt bij aan verbetering van de gezondheid, een hoger welbevinden van inwoners en sociale samenhang doordat de inrichting uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en participeren. De verblijfskwaliteit is daarbij van belang. Onderhoud en beheer van de openbare ruimte Een belangrijke indicator van de leefkwaliteit is een schone leefomgeving.

We onderhouden onze gemeente (verhardingen, verkeersvoorzieningen, groen, speelvoorzieningen, bruggen, tunnels en viaducten) conform het waardegestuurd beheer en de vastgestelde BORG-kwaliteitsdoelen en waarborgen met de uitvoering van het langcyclisch onderhoud en de vervanging van diverse voorzieningen de technische kwaliteit van de openbare ruimte. We zorgen voor een goed functionerend water- en rioleringssysteem. We ondersteunen bewonersinitiatieven en bevorderen daarmee een grotere betrokkenheid van buurtbewoners wat vervolgens leidt tot minder vervuiling, schade en meer tevredenheid. Daarnaast draagt bewonersdeelname ook bij aan de sociale cohesie in de buurt. Afval en grondstoffen We streven naar een afvalloze samenleving waarin zo weinig mogelijk huishoudelijk afval ontstaat en waarin het afval dat wel vrijkomt, op de meest hoogwaardige wijze weer wordt hergebruikt als grondstof voor nieuwe producten. De ambitie is dat Groningen in 2030 afvalvrij is. We blijven focussen op technieken waarmee we het scheiden van afval en grondstoffen kunnen bevorderen. We gaan door met onze bewustwordingscampagnes om bewoners te motiveren en houden daarbij rekening met de verscheidenheid aan bevolkings- en leeftijdsgroepen die Groningen rijk is.

Wij maken gebruik van aanbestedingen en inkoopbeleid om hergebruik te stimuleren en dit kan leiden tot het bevorderen van kansrijke productinnovaties en nieuwe vormen van bedrijvigheid en werkgelegenheid. Juist mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen van deze werkgelegenheid profiteren om een betekenisvolle en duurzame rol in de samenleving te spelen. Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Groenplan Vitamine G Ontwerpleidraad leefkwaliteit openbare ruimte Voedselagenda 2021-2023 BORG rapportage 2022 Beheerplan Openbare verlichting Groningen 2016-2025 Beheerplan openbare verlichting Ten Boer 2016-2025 Beleidsplan Openbare Verlichting Haren 2016-2025 Groninger water en rioleringsplan 2020-2024 49

Minder afval meer grondstoffen; op weg naar een circulair Groningen (keuzenota) 2021-2025 Routekaart Groningen Afvalvrij 2030 Actualisatie nota 'Bladgoud' 2018 Bomenstructuurvisie-Sterke-Stammen 2014 Uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Groningen 2020-2024 Erfgoednota 2017 Kadernota bestemmingsplan Buitengebied Haren Actieplan wegverkeerslawaai 2018-2023 gemeente Groningen (juni 2018) Doelsoortenbeleid 2016 Actualisatie Stedelijke Ecologische Structuur 2014 Verslag Luchtkwaliteit 2021 Nota bodembeheer 2021

Relevante ontwikkelingen Leefkwaliteit Onze leefomgeving is robuust en veerkrachtig In 2023 presenteerde het KNMI de nieuwe KNMI'23-klimaatscenario’s. Dit is een vertaling van de wereldwijde klimaatprojecties van het IPCC - het klimaatpanel van de Verenigde Naties - naar Nederland. De vier scenario’s schetsen hoe het toekomstige klimaat in Nederland eruit kan zien. Zelfs in de meest optimistische scenario’s verandert het klimaat nog een flinke tijd door, met grote gevolgen voor Nederland. We krijgen hoe dan ook te maken met zeespiegel- en temperatuurstijging, drogere zomers met meer tropische dagen en nattere winters met minder vorstdagen. Deze scenario’s zetten we in om ons, samen met onze inwoners en ondernemers, voor te bereiden op een veranderend klimaat. We blijven campagne voeren om de integrale kijk op een duurzame straat en wijk te stimuleren via het online platform www.duurzaamgroningen.nl en (sociale) media. We geven als gemeente het goede voorbeeld en betrekken en inspireren inwoners bij verschillende groene en duurzame thema’s. Uit een in 2023 gehouden enquête onder het inwonerspanel Groningen Gehoord blijkt dat 93% van onze inwoners erkent dat klimaatverandering bestaat, dat de voornaamste oorzaak het menselijk handelen is en dat de klimaatverandering serieuze negatieve gevolgen zal hebben.

Naast verantwoordelijkheid bij zichzelf, zien zij ook verantwoordelijkheid bij andere partijen om de negatieve effecten te verminderen. De actiebereidheid en de blijvende aandacht voor klimaatadaptatie en vergroenen blijft groot. De subsidieregeling Klimaatadaptatie en Groene Schoolpleinen zijn succesvol en we zien dat inwoners geveltuintjes blijven aanleggen. De deelname aan het NK Tegelwippen is fors toegenomen. We hebben verder gewerkt aan de uitwerking van de GES (Gemeentelijke Ecologische Structuur) voortbouwend op onze SES (Stedelijke Ecologische Structuur); in grote samenhang met de Landschapsbiografie, die de basis vormt voor onze visie op het landelijk gebied. Dit gaat een belangrijke input zijn voor de actualisatie van de Omgevingsvisie. In het kader van de diverse en complexe opgaven in het landelijk gebied hebben we gesprekken gevoerd met stakeholders. Dit heeft geleid tot een Agenda Landelijk Gebied. Hierin agenderen we zaken die wij van belang vinden en waar we verder aan werken, zoals verminderen van het gebruik van kunstmest en fossiel brandstoffen. We stimuleren gezond, veilig en duurzaam leven In de Agenda Landelijk Gebied hebben we onze ambities en acties ten aanzien van het landelijk gebied gebundeld. De voedsel- en eiwittransitie is een van de zeven thema’s die wij als gemeente belangrijk vinden.

We werken aan een routekaart met daarin de ambities voor de voedsel- en eiwittransitie. We stellen langetermijndoelen op het gebied van duurzame, gezonde en meer plantaardige voedselproductie, consumptie en voedselomgeving. Verschillende onderzoeken die we het afgelopen jaar hebben gedaan dragen hieraan bij. Concrete activiteiten werken we uit in een 50

uitvoeringsagenda. Landelijk komt er steeds meer aandacht voor de invloed die de (fysieke) voedselomgeving (aanbod, zichtbaarheid en beschikbaarheid van voedsel) heeft op de voedselkeuzes die wij maken. Binnen de routekaart is een van de drie doelstellingen daarom een gezonde en duurzame voedselomgeving. In onze (binnen-)stad en dorpen staat verblijfskwaliteit voorop In 2023 zijn we gestart met uitvoering geven aan de Ontwerpleidraad ‘Nieuwe Ruimte’. We passen de beschreven inrichtingsprincipes toe bij alle (her)inrichtingsvraagstukken. Daar waar het warmtenet wordt aangelegd kijken we hoe de straat en buurt verbeterd kunnen worden. Bij het vervangen van riolering wordt de straat ook opnieuw ingericht en flink vergroend. Ook in de binnenstad zetten we in op het herwinnen van de openbare ruimte. Met een integrale aanpak ontstaat meer ruimte voor vergroening en ontmoeting en wordt de toegankelijkheid gewaarborgd. Beheer en onderhoud openbare ruimte We zijn in 2023 volop bezig geweest met het ontwikkelen van de nieuwe beheerstrategie die zich – naast het in stand houden van de openbare ruimte – ook richt op andere opgaven in onze gemeente. In het beheer van de openbare ruimte zien we namelijk belangrijke kansen om bij te dragen aan thema’s als klimaatadaptatie, circulariteit, energietransitie, biodiversiteit, inclusiviteit en gezondheid.

We hebben voor de ontwikkeling van deze nieuwe strategie de raakvlakken met andere beleidsvelden verkend, input opgehaald bij inwoners middels online vragenlijsten en straatgesprekken en gesproken met diverse stakeholders. Daaruit is onder andere gebleken dat er veel draagvlak is voor maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. De resultaten van deze verkenning nemen we in 2024 mee in de verdere uitwerking van de nieuwe beheerstrategie. Extra inzet in 2023 In 2023 is in de Noordelijke wijkvernieuwingswijken gestart met het verhogen van het onderhoudsniveau C naar B voor de onderdelen verharding, groen en schoon. Daarbij is de focus gelegd op het herstraten van trottoirs en het verwijderen van ongewenst groen in verharding en beplanting. Voor de trottoirs is een aanvullend programma gemaakt van circa 8000 m2 herstraatwerk. Vanwege de tijd die nodig was voor het opstarten van het programma en door het erg natte najaar kon hiervan in 2023 de helft (23 locaties) uitgevoerd worden. De resterende 4000 m2 (20 locaties) wordt in het eerste kwartaal van 2024 opgepakt. Vervolgens wordt gestart met een vergelijkbaar aanvullend programma in de rest van 2024. Voor het extra onderhoud van beplanting zijn onderhoudsbestekken uitgebreid. Door arbeidskrapte bij de betreffende aannemers leidde dit in eerste instantie nog niet tot het gewenste resultaat.

Na de zomer kwam hierin verbetering, maar kort daarna werd ook dit deel van het werk bemoeilijkt door de slechte weersomstandigheden. Voor het extra schoonmaken van verhardingen zijn extra mensen en machines ingehuurd. Resultaten schouw De resultaten van de burgerschouw (in totaal 650 waarnemingen (schouw juni en september)) laten nog geen verbetering zien in het onderhoudsniveau van trottoirs en groen. Er is op deze aspecten zelfs sprake van een geringe daling van het onderhoudsniveau. De validatieschouw door een extern bureau geeft een wisselend beeld: sommige onderdelen zijn verbeterd, andere scoren iets slechter. De aansturingsschouw (ca 12.500 waarnemingen) die iedere twee weken door wijkbeheerders van Stadsbeheer wordt gedaan, laat daarentegen wel een verbetering zien: het aantal locaties op niveau B is daar duidelijk gestegen. De verschillen tussen de resultaten van beide schouwen laten zich verklaren door: De wijze van schouwen: bij de burgerschouw algemene indruk online vanachter de keukentafel, bij de validatieschouw en de aansturingsschouw feitelijke waarnemingen op straat. De bouwwerkzaamheden die leiden tot schade aan trottoirs, worden veelvuldig genoemd in de burgerschouw en zijn een verklaring voor de lagere beoordeling van dit onderdeel; De waarnemingen van de burgerschouw zijn gedaan in juni en sept terwijl de aansturingsschouw het hele jaar door plaatsvindt.

Zeker in een groeizaam jaar als 2023 (natte en warme periodes), is het moment van opname sterk van invloed op de beeldkwaliteit. 51

Ontwikkeling Een aantal factoren maakt dat het nu nog te vroeg is om al conclusies te trekken over de effecten van de extra onderhoudsinzet in de noordelijke wijken. Het extra oppervlak aan trottoirs dat dit eerste jaar kon worden aangepakt, is nog maar een bescheiden deel van de totale oppervlakte. Het duurt dan ook enige jaren voordat het gemiddelde onderhoudsniveau van trottoirs hierdoor omhoog gaat. Bovendien wordt het onderhoudsbeeld in de noordelijke wijken nu nog sterk beïnvloed door de vele werkzaamheden die her en der plaatsvinden. Op de aanpak van ongewenst groen zijn in het groeiseizoen de weersomstandigheden sterk van invloed, waardoor een trend hierin pas na enige jaren zichtbaar wordt. Bovendien duurt het langere tijd voordat ongewenst groen en de zaden daarvan zodanig zijn uitgeput dat er minder hergroei ontstaat. Begraafplaatsen In 2023 heeft het college een speciale status toegekend aan graven van KNIL-militairen en hun partners. Dit betekent dat graven die eerder uitgegeven zijn voor een bepaalde periode nu de status ‘onbepaalde tijd’ hebben gekregen. Deze graven worden daardoor niet geruimd. De kosten van het grafrecht voor de periode na 2023 worden op verzoek van de rechthebbenden van deze graven gerestitueerd. Daarnaast neemt de gemeente het reguliere onderhoud, inclusief de daarmee gemoeide kosten, van deze graven op zich.

Groninger Water en Rioleringsplan (GWRP) Het huidige GWRP is geldig tot en met 2024. In 2023 is gestart met het opstellen van de opvolger ervan. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2025. Afval en grondstoffen In 2023 hebben we de routekaart Groningen afvalvrij 2030 gemaakt. In de routekaart hebben we weergegeven welke aanpak we hanteren om afvalvrij te worden. Wederom is in 2023 ingezet op een mix van maatregelen. Net zoals in 2022 hebben we in 2023 deelgenomen aan een landelijke Benchmark Huishoudelijk Afval over het jaar 2022. Van alle gemeenten met meer dan 50% hoogbouw had de gemeente Groningen het laagste volume restafval per inwoner en hoogste scheidingspercentage. Circulariteit Vanuit de kennisgroep circulair textiel, een afvaardiging van docenten, lectoren van zowel het MBO, Hanze en RuG, die zich inzetten om circulariteit onderdeel te laten zijn van hun lesmethoden, is een akkoord gesloten met bedrijven en kennisinstellingen, om een Textielhub Groningen te openen. Tijdens dit project hadden we de rol om partijen bij elkaar te brengen en het proces te regisseren en te faciliteren. In 2023 is de Vereniging Circulair Groningen opgericht. Hierdoor kunnen we het netwerk verder uitbreiden en de kansen eromheen verder benutten. In 2023 is tevens een eerste aanvraag voor een Horizon Europe traject gedaan om de innovaties op circulair textiel verder te kunnen opschalen.

In Q1 2024 heeft de Europese Commissie kenbaar gemaakt dat deze aanvraag niet wordt gehonoreerd vanwege aandachtspunten voor de coördinerende leadpartner. Groningen Schoon Dankzij Mij Ook in 2023 hebben milieustewards een belangrijke rol gespeeld bij het bevorderen van een schone woon- en leefomgeving in onze gemeente. Zo hebben ze in 2023 65 educatielessen meer kunnen geven ten opzichte van het jaar daarvoor. Op deze manier hebben ze veel meer kinderen kunnen bereiken met hun verhaal over onder andere het zwerfafval. Net als ieder jaar is het aantal stille krachten in onze gemeente aan het stijgen. Zo zijn er in 2023 380 stille krachten erbij gekomen. Initiatieven raad In 2023 heeft uw raad het initiatiefvoorstel ‘Afvalpreventie: voorkomen is beter dan genezen’ aangenomen. In 2024 gaan we aan de slag met de daarin genoemde acties. 52

Het huidige afvalbeleid van onze gemeente loopt tot 2026. Onze ambitie is om in 2030 afvalvrij te zijn. Uw raad wil graag dat we samen met inwoners, maar ook ondernemers van onze gemeente in gesprek gaan over hoe we in 2030 afvalvrij kunnen worden, bij voorkeur in de vorm van een burgerraad. Dit participatieve proces zal ons helpen om de stem van onze burgers te horen en hun inzichten te integreren in het nieuwe beleid. Omdat onze gemeente nog geen ervaring heeft met het organiseren van een burgerraad, gaan we de komende tijd benutten om grondig onderzoek ernaar te doen. We zullen alle relevante aspecten zoals de samenstelling, kaders, werkwijze en verantwoordelijkheden in kaart brengen.

Resultaten en Activiteiten De resultaten en activiteiten worden per beleidsveld benoemd (aansluitend bij de financiële toelichting op het niveau van het beleidsveld). In de activiteitentabel reflecteren we op de activiteiten zoals opgenomen in de begroting 2023. Wat wilden we bereiken (resultaten)

Wat hebben we daarvoor gedaan (activiteiten)

Onderhoud en beheer van de openbare ruimte •

We voldoen aan de vastgestelde BORGkwaliteitsdoelstellingen

•

• •

Behouden en versterken van biodiversiteit

•

•

•

•

We hebben het onderhoudsniveau in de noordelijke wijken verhoogd van matig naar voldoende (aanpak van verharding (voornamelijk trottoirs), groen en schoon); We hebben de jaarlijkse BORG-schouw uitgevoerd. In 2023 zijn we gestart met het in kaart brengen en beheerst verwijderen van zoveel mogelijk groeiplaatsen van invasieve exoten in openbaar gebied. We hebben hierbij onderscheid gemaakt in landplanten (Aziatische duizendknoop, reuzenberenklauw en springbalsemien) en waterplanten (grote waternavel en waterwaaier). We hebben een start gemaakt met het opstellen van een beheerplan met werkinstructie. Hierin geven we aan op welke plekken we alleen hoeven te monitoren, op welke plekken we moeten inzetten op beheersen (voorkomen verdere uitbreiding) en op welke plekken we moeten verwijderen. Dit beheerplan en de campagne met inwoners vormt de basis van de aanpak invasieve exoten in 2024; We laten ieder jaar een aantal gebieden uit de huidige SES monitoren. De uitkomsten en adviezen uit deze monitoring worden vertaald in beheerplannen. In 2023 zijn beheerplannen opgesteld voor: Hoornse Schans + park, Hoornse meer oostzijde, Noorderbegraafplaats, Paddepoelsterweg, Pioenpark, Reitdiep Paddepoel, Reitdiep Zernike, Selwerderhof en Spoorzone Zuid; Voor het beheer van SES gebieden, voortkomend uit de monitoring, zijn veelal specifieke maatregelen nodig die extra kosten met zich meebrengen.

In 2023 hebben we verbetermaatregelen uitgevoerd in de Groene Long, Boterdiepstrook, Reitdiep; In het beheer hebben we op verschillende manieren ingezet op het versterken van de biodiversiteit. Met minder maaien, toepassen van meer faunavriendelijke bomen en beplanting en door natuurvriendelijke oevers te realiseren ontstaat een beter milieu voor verschillende soorten.

53

•

Veilige, toegankelijke en • gebruiksvriendelijke voorzieningen (wegen, riolering, spelen, groen) door uitvoering noodzakelijk groot onderhoud

We voeren ons jaarlijks programma groot onderhoud uit en vervangen waar nodig versleten voorzieningen in de openbare ruimte.

Afval •

Preventie, het voorkomen van (zwerf)afval, • stimuleren van hergebruik en bewustwording •

•

•

• Inzameling, meer afvalstromen zuiver • gescheiden inzamelen. Minder vervuiling in het huishoudelijk afval • •

•

•

Verwerking, meer mogelijkheden voor een circulaire economie onderzoeken en realiseren

• • •

•

•

Communicatie, inwoners informeren en motiveren in relatie tot afval scheiden, grondstofhergebruik en circulariteit

Er zijn werksessies georganiseerd met de verschillende Repair Cafe’s om behoeften te peilen en onderlinge contacten te versterken; Het plaatsen van extra doneerringen om zwerfafval tegen te gaan. In 2024 onderzoeken we welke verdere maatregelen we kunnen nemen omtrent statiegeldverpakkingen; Er zijn pilots afvalscheiding uitgevoerd in drie verschillende studentencomplexen. Hierbij zijn extra scheidingsmogelijkheden en informatievoorzieningen in de complexen zelf geplaatst; De Ja-Ja sticker is in oktober 2023 ingevoerd. De voorzieningen voor bronscheiding zijn in 2023 uitgebreid (containers voor glas, papier, textiel op centrale plekken) met 17 papier containers, 24 textiel containers en 6 glas containers; Er zijn een aantal ondergrondse containers geplaatst bij grote wooncomplexen in Haren. Bij de kleinere complexen blijven de rolcontainers voorlopig staan; We hebben in 2023 één afgekeurde vracht GFT gehad, na een gerichte brief aan de bewoners van de betreffende route, was het ingezamelde GFT weer schoon; We hebben de toegangscontrole op afvalbrengstations verbeterd door middel van een afvalpas voor alle huishoudens. Dankzij deze maatregel is de hoeveelheid grofvuil in 2023 met 21% afgenomen ten opzichte van 2022.

Het locatieonderzoek van circulariteitshub is afgerond en wordt voorgelegd aan de raad; Om innovatie te stimuleren zijn we bezig met het opstellen van een grondstoffencatalogus. Hier zijn we in 2023 mee gestart en deze zullen we in 2024 afronden; In 2023 zijn we doorgegaan met een circulaire aanbesteding voor hout, bouw- en sloopafval en dakleer van de milieustraten. Hiermee is mooi format ontwikkeld, die in we in 2024 kunnen toepassen op de geplande aanbestedingen en waar nodig kunnen aanpassen en door ontwikkelen; In 2023 is een akkoord gesloten met bedrijven en kennisinstellingen om de Textielhub Groningen te openen. Een eerste aanvraag voor een Horizon Europe traject is gedaan.

We hebben 6 communicatiecampagnes uitgevoerd, gericht op: • Nieuwe regels afvalbrengstation en introductie huisvuilpas; • Van opt out naar opt in ongeadresseerd reclamedrukwerk en introductie JA-JA-sticker; • Haal alles uit je afval (HAUJA)-campagne OOG voorjaar: verf, koelkasten, schoenen; • Week van het Afval: bewustwording mogelijkheden voor duurzame huis make-over;

54

• • •

Data en sturing

HAUJA-campagne OOG najaar: medicijnen, repaircafés, matrassen; Eindejaarscommunicatie: kerstbomen, preventie vuurwerkschade, olie- en vet.

•

We hebben deelgenomen aan de landelijke benchmark huishoudelijk afval.

•

Wij hebben in de openbare ruimte 1.319 extra bomen aangeplant; In Vinkhuizen hebben we de aanpak klimaatkwetsbare wijken gecontinueerd. Er zijn 4 pleinen (600m2) ontsteend en vergroend. Er worden bomen geplant en er is ruimte gemaakt voor spelen en ontmoeten. Het schoolplein van VSO De Dunk is vanuit Steenbreek extra vergroend en er is een Tiny Forest van 200m2 aangelegd. De wijkklimaatambassadeur van Vinkhuizen heeft samen met Stichting Present 10 voortuinen ontsteend en vergroend; Samen met de corporaties hebben we een wijkadaptatieplan voor Vinkhuizen opgesteld en werken we aan een toolkit met daarin goede voorbeelden rondom klimaatadaptatie; Met de werkgroep klimaatadaptatie van de Boumakring hebben we een concept ambitiekader Klimaatadaptief bouwen opgesteld. Verder hebben we een sessie georganiseerd tijdens Let’s Gro festival, waarin we dieper ingingen op het belang van klimaatadaptief bouwen; Met het veranderende klimaat is een minder versteende leefomgeving hoognodig. Alleen de openbare ruimte aanpakken is niet voldoende. Daarom is de nieuwe hemelwaterverordening opgesteld, waarin gekwantificeerd is hoeveel regenwater op privaat terrein opgevangen moet worden. Deze is in 2023 vastgesteld; Dankzij de subsidieregeling klimaatadaptatie is er 10.251 m2 dak vergroend, is 12.853 m2 regenwater afgekoppeld, 5.972 m2 ontsteend en 155 bomen geplant.

Ook zijn er ruim 400 geveltuinen aangelegd. Met het NK Tegelwippen hebben Groningers in totaal 126.388 tegels verwijderd; Vier scholen ontvingen een subsidie voor het vergroenen van hun schoolplein; Samen met bedrijvenvereniging ZuidOost is het Koploperbos aangelegd. Het bos bestaat uit 2.800 bomen en is 7.000 m2 groot. Ondernemers en bedrijven hebben de bomen geadopteerd en dragen op die manier bij aan CO2-reductie; In samenspraak met waterschappen, het Groninger Landschap, bedrijvenverenigingen en omwonenden is het ontwikkelkader ‘Groningen, stad aan de Hunze’ gemaakt. Hierin beschrijven we de meerwaarde van een robuust Hunze-systeem voor mens, dier en klimaat en hoe we dit willen realiseren;

Leefkwaliteit •

Onze leefomgeving is voor mens en dier robuust en veerkrachtig.

•

•

•

•

•

• •

•

55

•

•

•

•

Onze leefomgeving is gezond, veilig en draagt bij aan een duurzaam leven.

• •

•

•

•

•

•

Aanvullend aan bovenstaand ontwikkelkader is een uitvoeringsagenda opgesteld voor 2024 – 2028, om van start te gaan met de eerste Hunzeprojecten; We hebben de laatste hand gelegd aan de ontwerptekeningen voor het Hunzeboordpark. Dit park sluit aan op de Gerrit krol brug. Beide plannen zijn op elkaar afgestemd om te zorgen dat er samenhang komt, en de Hunze in dit deelgebied (tussen Boterdiep en Kardingerweg) wordt hersteld. Op lange termijn streven we naar een herstel van de hele Hunzeloop. Zo dragen we bij aan een betere verbinding voor mens en dier tussen stad en platteland, en aan de doelstellingen van de agenda landelijk gebied; In Meerstad Noord ontwikkelen we zelf een groot ‘sociaal’ zonnepark vanuit het programma Energie. Binnen dit project is ook veel aandacht voor ontwikkeling van het landelijke gebied en klimaatadaptatie in dat gebied. We zijn gestart met een inventariserend onderzoek naar de aanwezigheid van PFAS in onze bodem; We hebben geluidkaarten vastgesteld. Het Actieplan voor omgevingslawaai wordt in 2024 geactualiseerd. Gemeenten met meer dan 100.000 inwoners moeten om de vijf jaar geluidkaarten en een Actieplan voor omgevingslawaai vaststellen, als uitvloeisel van de EUrichtlijn Omgevingslawaai; In 2023 is het verslag Luchtkwaliteit van wegverkeer opgesteld dat betrekking heeft op 2021.

Dit verslag maken we om de vijf jaar, inclusief een luchtkwaliteitskaart met de concentraties van luchtverontreiniging per locatie; We hebben ons ingezet om een aantal (langlopende) bodemsaneringen af te ronden, zodat we deze in ons nazorgprogramma op kunnen nemen. Waaronder De Rademarkt en het Selwerderhof; We hebben gewerkt aan een betere samenloop van locatieontwikkeling en bodemsanering, zoals bij de realisatie van “Dudok aan het Diep”; We hebben uitvoering gegeven aan het Actieplan wegverkeerslawaai door onder andere stil asfalt bij groot wegonderhoud en nieuwe ontwikkelingen toe te passen, en gevelisolatie-projecten met subsidie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat uit te voeren; In het kader van het Horizon 2020-project FOOD TRAILS en de uitvoering van de voedselagenda hebben we verschillende activiteiten opgestart en doorgezet:  Om de voedselkennis en -vaardigheden van inwoners te vergroten organiseren we kookworkshops in wijk- en buurtcentra. Dit doen we aan de hand van het kookboek ‘Samen koken in Groningen’ dat vorig jaar is uitgebracht. We breiden de doelgroepen hiervan uit in 2024. De RUG onderzocht de effectiviteit en een vervolg was dat op scholen met een Verlengde Schooldag

56

•

•

In onze leefomgeving vinden wij verblijfskwaliteit belangrijk.

kinderen aan de slag gingen met ontwikkelde receptenkaarten.  Tijdens Let’s Gro hebben we een talkshow georganiseerd waarin experts in gesprek gingen met elkaar over de toekomst van voedsel. Hier hebben we ongeveer 115 bezoekers ontvangen.  We ondersteunen bestaande voedselinitiatieven zoals een gezonde lunch voor kinderen bij het Timmerdorp op Westpark, Mee-eten bij Tuin in de Stad, de website voor De Blije Bodem en de Vegan markt.  Om inzicht te krijgen in de voedselkeuzes van inwoners hebben we via het inwonerspanel een enquête uitgezet. Er deden ongeveer 6000 respondenten mee. De enquête wordt in 2026 herhaald om zicht te krijgen op veranderingen. In het kader van de ambities uit het coalitieakkoord om koploper te worden in de voedsel- en eiwittransitie hebben we de volgende activiteiten opgestart:  We hebben de voedselketen in Noord Nederland onderzocht om te bekijken wat de mogelijkheden zijn om samenwerking te intensiveren en de transitie te versnellen. Dit onderzoek is gepresenteerd op Let’s Gro, resultaten nemen we mee in de ontwikkeling van de Routekaart.  Hogeschool Van Hall-Larenstein is een onderzoek gestart naar mogelijke toekomstscenario’s voor voedselproductie in Noord-Nederland. De resultaten nemen we mee in de ontwikkeling van de Routekaart.

 We zijn samen met studenten van de RUG begonnen met een onderzoek naar de beste aanpak tegen voedselverspilling onder inwoners.  We zijn gestart met een project over voedselverspilling in de horeca. Dit loopt door in 2024. •

•

•

We maken onze straten groener en creëren er ontmoetingsplekken. Alle straten uit de Doorwaadbare stad worden ingericht volgens de principes van de Ontwerpleidraad ‘Nieuwe Ruimte'. Ook maken we in samenwerking met WarmteStad herinrichtingsplannen voor straten waar het warmtenet wordt aangelegd in Vinkhuizen en Paddepoel; Ook in de binnenstad hebben we verder ingezet op het herwinnen van de openbare ruimte. Met een integrale aanpak ontstaat meer ruimte voor vergroening en ontmoeting en wordt de toegankelijkheid gewaarborgd; Voor fietsparkeren bieden we passende oplossingen aan. Aanvullend worden gedragsbeïnvloeding en handhaving ingezet om de toegankelijkheid en veiligheid van onze openbare ruimte te waarborgen. Samen met het

57

•

•

•

•

programma Mobiliteit onderzoeken we inpandige fietsparkeerlocaties; In 2023 zijn t/m januari 2024 op de Grote Markt in totaal 35 bomen geplant die zorgen voor verkoeling en minder wateroverlast, door de geplaatste infiltratiekratten onder de bomen en de verdamping van de bomen zelf. Ook aan het Kattendiep en Minervaplein is de buitenruimte vergroend; We hebben de inventarisatie van Sleeping Beauties uitgevoerd, om deze ook in Haren, Ten Boer en Meerstad in kaart te brengen. Sleeping Beauties zijn plekken of gebouwen die volgens bewoners belangrijk zijn en meer aandacht verdienen, omdat de (historische) waarde nu niet goed zichtbaar is. De resultaten van de enquête nemen we mee in de Erfgoednota 2024; De geharmoniseerde archeologische beleidskaart is vastgesteld. Deze wordt als thematische laag toegevoegd aan het Omgevingsplan; Er zijn 3 monumenten aangewezen en ruim 300 vergunningen tot wijziging van een monument verleend. Voor cultuurhistorie in Ruimtelijke Ontwikkelingen werden 370 vergunningen verleend. Van de 130 archeologische vergunningen werden er 70 verleend onder voorwaarden van archeologisch onderzoek.

Bijdrage(n) verbonden partijen • • •

GR Meerschap Paterswolde GR Afvalbeheer regio centraal Groningen (ARCG) Omrin NV

De inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen staat opgenomen in paragraaf 6: Verbonden partijen.

Financiën In dit onderdeel geven wij per deelprogramma een toelichting op de afwijking in de baten en de lasten > 500 duizend euro. Is de totale afwijking op het deelprogramma niveau op de baten en/of de lasten > 500 duizend euro, dan worden de afwijkingen die hieraan ten grondslag liggen op beleidsveldniveau toegelicht. Het kan dus zijn dat de onderliggende afwijkingen per beleidsveld lager zijn dan 500 duizend euro, maar per deelprogramma optellen tot > 500 duizend euro.

Financieel overzicht lasten en baten 02

Kwaliteit van de leefomgeving

Omschrijving

Primitieve begroting

Actuele begroting

Rekening 2023

Verschil

81.473

82.371

83.492

-1.121

(Bedragen x 1.000 euro) Lasten 02.1.1 Beheer & Onderh Openb. Ruimte

58

02.1.2 Afval en grondstoffen

34.467

32.887

33.174

-286

02.1.3 Leefkwaliteit

5.177

6.931

6.289

642

121.116

122.190

122.955

-765

02.1.1 Beheer & Onderh Openb. Ruimte

37.101

36.547

37.277

730

02.1.2 Afval en grondstoffen

39.555

37.855

38.483

629

8

265

381

116

Totaal

76.664

74.667

76.142

1.474

Totaal Saldo voor bestemming

44.452

47.523

46.813

710

Totaal toevoegingen

30

75

75

0

Totaal onttrekkingen

182

182

182

0

44.300

47.416

46.706

710

Totaal Baten

02.1.3 Leefkwaliteit

Reserve mutaties

Totaal saldo na bestemming

Financiële toelichting 2.1.1 Onderhoud en beheer van de openbare ruimte Rioolheffing In 2023 bedraagt het resultaat op de rioolheffing vóór dotatie aan de voorziening ca. 0,9 miljoen euro positief. Dit voordelige resultaat is gedoteerd aan de voorziening Riolering groot onderhoud. Hieronder worden de belangrijkste afwijkingen toegelicht.

Lasten 410

Baten -301

-698

1.026

Lasten (V 0,4 miljoen euro) • niet benutte programmamiddelen doordat enkele programmaonderdelen doorlopen naar 2024 (V 0,3 miljoen euro); •

achterloop in investeringen in het rioolstelsel (V 0,3 miljoen euro euro);

•

lagere apparaatskosten, met name salarissen (V 0,2 miljoen euro);

•

minder uitbestede werkzaamheden (V 0,2 miljoen euro);

•

dotatie van het resultaat op de rioolheffing aan de voorziening Riolering groot onderhoud (N 0,9 miljoen euro);

•

overige (V 0,3 miljoen euro).

Baten (N 0,3 miljoen euro) De lagere baten zijn met name het gevolg van minder aansluitingen dan ten tijde van de begroting geraamd. Kunstwerken en water Lasten (N 0,7 miljoen euro) De hogere lasten worden vooral verklaard door werkzaamheden voor het project Rondje Zuidlaardermeer. Met het afronden van dit project in 2023 is de wandel-/fietsverbinding rondom het Zuidlaardermeer hersteld. Deze lasten waren niet begroot (N 0,7 miljoen euro). Baten (V 1,0 miljoen euro) De hogere baten worden vooral verklaard door niet-begrote bijdragen van derden voor het project Rondje Zuidlaardermeer (V 0,7 miljoen euro). Dit betreft onder meer bijdragen

59

van de Provincie Groningen, de gemeente Midden-Groningen, de gemeente Tynaarlo en de Stichting Het Groninger Landschap. Overige kleinere afwijkingen leiden tot een voordeel van 0,3 miljoen euro. Schoonhouden openbare ruimte Lasten (N 463 duizend euro) • hogere lasten onder meer door extra inzet van personeel van iederz (N 180 duizend euro); • overige hogere personeelslasten (N 231 duizend euro), onder andere het gevolg van de incidentele extra lasten van verlofsparen (N 80 duizend euro); • overige (N 52 duizend euro). Baten (V 170 duizend euro) • extra inzet op handhaving van fietsparkeren heeft geleid tot hogere opbrengsten (V 70 duizend euro); • incidentele opbrengst uit de verkoop van materieel (V 70 duizend euro); • overige (V 30 duizend euro). Begraven Dit nadelig resultaat wordt met name veroorzaakt door het op niveau brengen van de onderhoudsvoorziening Afkoop onderhoud begraafplaatsen. Hiervoor is een extra dotatie gedaan (N 311 duizend euro). Een sterkere stijging van de tarieven als gevolg van inflatie maakte deze extra dotatie noodzakelijk.

-463

170

-339

Inzamelen bedrijfsafval In 2023 bedraagt het resultaat voor het inzamelen van bedrijfsafval 509 duizend euro nadelig. Dit nadeel bestaat vooral uit lagere opbrengsten veroorzaakt door het stopzetten van een aantal werkzaamheden, namelijk: • werkzaamheden voor de gemeente Oldambt en het afvalverwerkingsbedrijf PreZero (N 405 duizend euro); • de inzameling van Olie, Water en Slib (N 231 duizend euro); • het uitvoeren van containertransporten voor het afvalbrengstation in de gemeente Oldambt (N 110 duizend euro). Naast lagere opbrengsten zien we ook meeropbrengsten bij enkele andere onderdelen van Bedrijfsafval (V 226 duizend euro). De lagere opbrengsten worden niet volledig gecompenseerd door lagere lasten. Dit is het gevolg van aanwezige vaste kosten en overhead zoals de in rekening gebrachte (vaste) kosten vanuit de ARCG voor de inzameling van Olie, Water en Slib. Ook is er nog sprake van kapitaallasten bij materieel en niet-begrote lasten van werken voor derden.

13

-522

Overige De overige afwijkingen tellen op een voordeel van 313 duizend euro.

-44

357

2.1.2 Afval en grondstoffen Afvalstoffenheffing In 2023 bedraagt het resultaat op de afvalstoffenheffing vóór dotatie aan de voorziening in totaal ca. 1,9 miljoen euro positief. Dit voordelige resultaat is gedoteerd aan de voorziening Afvalstoffenheffing. Hieronder worden de belangrijkste afwijkingen toegelicht.

Lasten -433

Lasten (N 433 duizend euro) • een lagere bijdrage aan de ARCG (V 675 duizend euro). Deze lagere bijdrage wordt enerzijds veroorzaakt door gunstige verwerkingstarieven van huishoudelijk restafval, hout, puin en matrassen. Anderzijds zien wij een verdere daling van het aantal bezoekers aan het afvalbrengstation en minder gestort huishoudelijk afval en bouw/sloopafval door de introductie van de afvalpas;

60

Baten 587

•

lagere vuilverwerkingslasten gft, grof vuil en grijs afval door lagere tarieven én door maatregelen voor het terugdringen van afval aan de hand van de routekaart Groningen Afvalvrij 2030 (V 1 miljoen euro);

•

minder inkomsten door een dalende papierprijs (N 470 duizend euro);

•

lagere kapitaallasten door een achterloop in investeringen (V 312 duizend euro);

•

hogere lasten door een dotatie aan de voorziening Afvalstoffenheffing. Deze dotatie betreft het totale voordelige resultaat in 2023 op de Afvalstoffenheffing (N 1,858 miljoen euro);

•

overige (N 92 duizend euro).

Baten (V 587 duizend euro) •

minder opbrengsten afvalstoffenheffing welke met name veroorzaakt worden door minder aansluitingen dan begroot (N 159 duizend euro);

•

ontvangen dividend van de afvalverwerker Omrin (V 205 duizend euro);

•

de vergoeding van Nedvang voor de inzamelingskosten van PMD (Plastic, Metaal en Drankkartons) is vastgesteld op 14 euro per ton en daarmee hoger uitgekomen dan verwacht (V 504 duizend euro);

•

overige (V 37 duizend euro).

Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 189 duizend euro. 2.1.3 Leefkwaliteit Deelnemersbijdrage Omgevingsdienst In 2023 bedroeg onze deelnemersbijdrage aan de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Groningen (ODG) 1,179 miljoen euro. Echter in de begroting hadden we hier 774 duizend euro voor opgenomen. De belangrijkste oorzaak voor dit tekort was het gedeeltelijk wegvallen van rijksmiddelen voor de uitvoering van de wettelijke taken voortkomend uit de Wet bodembescherming (355 duizend euro). Daarnaast hebben wij de raad per brief geïnformeerd over een stijging van de deelnemersbijdrage in 2023 met 50 duizend euro. Hiervoor was in 2023 geen dekking. In de begroting 2024 hebben we dit structureel opgelost. Hierover hebben we de raad bij de Voortgangsrapportage 2023-II reeds geïnformeerd. Tijdelijke fietsmaatregelen Voor de binnenstad hebben we een fietsparkeerbeleid ingevoerd. We hebben in de Brugstraat hierop nog niet kunnen handhaven omdat een gebouwde fietsparkeervoorziening hier nog ontbreekt. De middelen die we hiervoor hadden gereserveerd zijn in 2023 niet uitgegeven. Stadspark De herijkte visie Stadspark vraagt om een uitwerking van het gebied op structuurniveau. Gepland was om deze in 2023 op te stellen. Echter is het noodzakelijk hier eerst een integrale uitgangspuntennotitie voor op te stellen.

Daarbij zijn het afgelopen jaar diverse onderzoeken in het Stadspark verricht, waaronder cultuurhistorisch, tuinhistorisch en ecologisch, maar ook naar de gebruiksmotieven. Deze onderzoeksrapporten dienen geanalyseerd te worden en zijn van groot belang voor de nog op te stellen uitgangspuntennotitie. Cultuurwaardering In de begroting 2023 zijn middelen opgenomen om o.a. de reeds geïnventariseerde cultuurhistorische waarden te vertalen naar en te borgen in het ruimtelijk beleid. Voor Groningen Stad bevindt dit traject zich, voor het onderdeel gebouwd erfgoed, in de afrondende fase. Echter door de inspraakprocedure zijn de werkzaamheden vertraagd en daarmee nog niet afgerond. In vervolg hierop zal o.m. het gebouwde erfgoed in de voormalige gemeente Haren en Ten Boer opgepakt worden. Watervisie

61

147

42

Lasten -405

Baten

100

60

349

19

268

200

We zijn gestart om de watervisie aan te laten sluiten bij de gebieden Haren en Ten Boer. Deze werkzaamheden zijn nog niet afgerond. Daarnaast zijn we in 2023 gestart met het maken van een landschapsbiografie met een bijbehorend koersdocument. Hoe om te gaan met het watersysteem is daar onderdeel van. Om dit goed in kaart kunnen brengen waren hiervoor in 2022 binnen de watervisie middelen gereserveerd. De landschapsbiografie is in de maak, maar nog niet gereed. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 167 duizend euro.

130

37

Risico's Voor een totaal overzicht van de risico's zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Ontwikkelingen Voor een totaal overzicht van de ontwikkelingen zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Deelprogramma 2.2: Veiligheid Onze missie is een aantrekkelijk Groningen waar inwoners en bezoekers zich welkom, thuis en veilig voelen. Een Groningen dat in staat is om de huidige en opkomende veiligheidsproblematiek het hoofd te kunnen bieden. Een gemeente met minder overlast en criminaliteit. We werken met een aanpak waarbij we de balans vinden tussen preventie, zorg en repressie. We zien het als onze opdracht om samen met onze partners te zorgen voor een veilig Groningen. Met het werken aan veiligheid dragen we bij aan de doelstellingen zoals beschreven in het beleidskader Veiligheid 2021-2024. Doelen Deelprogramma 2.2: Veiligheid Het deelprogramma Veiligheid heeft de volgende doelen: • Blijvend inzicht in ondermijnende criminaliteit en we weten ondermijnende activiteiten succesvol te voorkomen, aan te pakken en terug te dringen; • Een digitaal veilig(er) Groningen voor inwoners, ondernemers, bezoekers en organisatie; • Onze signalering- en interventiepositie is verstevigd om verscherping van polarisatie tegen te gaan en spanningen te verminderen.

Om te voorkomen dat mensen overgaan tot radicaal gedrag, realiseren we duurzame interventies samen met maatschappelijke organisaties en de veiligheidsketen; • Met partners die actief zijn op het gebied van zorg, ondersteuning, opvang en veiligheid zorgen we ervoor dat de keten jeugd en veiligheid als geheel optimaal functioneert; • Met zorg-en veiligheid- en ondersteuningspartijen realiseren we een goed werkende aanpak van ondersteuning, opvang en zorg voor mensen met verward gedrag en hun omgeving; • We bevorderen de naleving van wet- en regelgeving en vergroten leefbaarheid op straat; • De brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en de geneeskundige zorg is goed op orde. Beleidsvelden Het deelprogramma Veiligheid bestaat uit de volgende beleidsvelden: Ondermijning Georganiseerde misdaad zorgt in Groningen voor schadelijke maatschappelijke effecten en criminelen maken gebruik van onze legale structuren waarbij sprake is van intimidatie, criminele vermogens en geweld. We trekken samen op met de politie en de strafrechtketen om ondermijning aan te pakken, terug te dringen en te voorkomen. In verschillende wijken is ondermijning de afgelopen decennia verknoopt geraakt met maatschappelijke problematiek.

In de wijkaanpak is het dan ook noodzakelijk om een impuls te geven en kansen te bieden aan de wijken die achterblijven én om heldere grenzen te stellen om ondermijning te bestrijden. Binnen onze aanpak van 62

ondermijnende criminaliteit ligt het accent op drugscriminaliteit, witwassen, misbruik en fraude in de vastgoedsector en mensenhandel. Digitale Veiligheid Door onze afhankelijkheid van technologie zijn we zeer kwetsbaar geworden. Die kwetsbaarheid kan crimineel worden uitgebuit, zoals met digitale aanvallen op de gemeente, haar inwoners en bedrijfsleven of met rampen die de vitale infrastructuur lamleggen. We zien een exponentiële toename van digitale criminaliteit in Groningen; jongeren zitten weliswaar meer binnen, maar kunnen daar met hun computer nieuwe vormen van criminaliteit ontwikkelen. De stijging van digitale criminaliteit is waarschijnlijk voor een deel versterkt door de coronapandemie, maar de toename is al langere tijd aan de gang. Daarom willen we digitale weerbaarheid vergroten en de aanpak van digitale criminaliteit versterken. Maatschappelijke onrust en polarisatie We zien polarisatie en maatschappelijke onrust toenemen, deels aangewakkerd door een sterk antioverheidssentiment en onder meer leidend tot ophitsing, demonstraties en soms fysiek verzet. Met de toename van het aantal demonstraties en de actiebereidheid willen we goed zicht houden op mogelijke onrust, escalatie en openbare ordeverstoringen.

Veiligheid en Zorg We zien dat overlastsituaties en veiligheidsincidenten rondom personen met onbegrepen gedrag en rondom jongeren met problematisch gedrag in Groningen toenemen. Het belang van een effectieve verbinding tussen zorg- en veiligheidsprofessionals is sinds de decentralisaties in het sociaal domein sterk gegroeid. Het lukt in de praktijk nog lang niet altijd om verbinding en samenwerking te realiseren. De komende jaren zetten we ons in om de samenwerking binnen de keten te versterken om te voorkomen dat onbegrepen gedrag leidt tot overlast en gevaarlijke situaties. Binnen het deelprogramma 3.3. Welzijn, gezondheid en zorg werken we aan het tegengaan of verminderen van de problematiek rondom psychisch kwetsbare personen. Daarnaast willen we voorkomen dat jongeren starten in de (ondermijnende) criminaliteit door ze perspectief te bieden en te voorkomen dat jongeren afglijden in de criminaliteit door grenzen te stellen. Veilige leefomgeving We zetten in op het bevorderen van de naleving van wet- en regelgeving, het vergroten van leefbaarheid op straat en voorkomen en terugdringen van overlast in de openbare ruimte. Hierbij focussen op veilige wijken en buurten. We geven bijzondere aandacht aan de noordelijke stadswijken, omdat de leefbaarheid daar onder druk staat.

Aangezien woninginbraken, straatroven en overvallen een grote inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer zijn deze delicten van directe invloed op het veiligheidsgevoel van inwoners. Daarom blijft een integrale aanpak van deze ‘high impact crimes’ (HIC) van belang. Ook het voorkomen van openbare orde problematiek, het zorgvuldig voorbereiden van demonstraties en evenementen en het inzetten van bestuurlijke instrumenten als cameratoezicht en gebied- en huisverboden horen bij het bewaken van de veilige leefomgeving. Crisisbeheersing en brandveiligheid We dragen zorg voor de organisatie van de brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige zorg. Het is belangrijk dat de crisisorganisatie snel en effectief op kan treden bij fysieke crisissituaties, branden, calamiteiten en andere (natuur) rampen. Door de toenemende digitale dreiging vraagt de voorbereiding op crisissen met een cybercomponent de komende jaren bijzondere aandacht.

63

Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Beleidskader Veiligheid 2021-2024 Aanpak problematische jeugdgroepen 2018 Verordening cameratoezicht gemeente Groningen | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl) Nota prostitutie en overige seksbedrijven 2016 Nota integraal drugsbeleid Gemeente Groningen 2020 | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl) Handhavingsprotocol horeca gemeente Groningen 2010 Actieprogramma Mensenhandel 2022-2024 Nota vergunningen evenementen 2021 Toekomstvisie Evenementen