Bijlage 3 Boekwerk gemeenterekening 2023.pdf

We ondersteunen initiatieven op het gebied van op- en bijscholing van (toekomstige) ITers, zoals een pilot voor het opleiden van mensen in een autistisch spectrum tot IT-er. Een breed scala van ruim 270 MKB-bedrijven heeft gebruik gemaakt van de (eenmalige) subsidieregeling “MKB Maatwerk advies” voor digitale ondersteuning van hun business (advies, digitalisering, softwareverbetering, cybersecurity). Hiermee was een bedrag van ruim 6 ton gemoeid. Via Founded in Groningen zijn diverse bijeenkomsten, trainingen en coaching bijeenkomsten georganiseerd voor Groningse startups. Groningse startups zijn actief ondersteund bij hun presentatie bij (internationale) evenementen (zoals The Next Web, Slush Helsinki). Hierdoor raken zij bekend in het netwerk en komen zij in contact met investeerders.

22

•

• •

•

•

We hebben gewerkt aan de opschaling van de regionale start-up- en scale-up communities in het Noorden om het Noordelijke start-up- en scale-up klimaat te versterken. Dit heeft geresulteerd in extra financiële middelen voor de komende 4 jaar. Per 2024 gaat ‘Founded in Groningen’ verder in een brede noordelijke samenwerking onder de naam ‘Founded in the North’. We hebben in samenwerking met de ministeries van OCW en EZK, de kennisinstellingen, georganiseerd bedrijfsleven en regionale overheden het Masterplan Campussen opgesteld. Uw raad is hier 14 februari 2024 over geïnformeerd. De implementatie hiervan vindt plaats in 2024. Voor de economische thema’s digitale economie, energie en gezondheidseconomie hebben wij meerdere landelijke campagnes gedraaid waarbij carrière maken in Groningen centraal stond. Ook waren wij actief op beurzen die inhoudelijk binnen onze thema’s passen zoals de Hydrogen Technology Expo in Bremen en The Next Web Conference in Amsterdam. Onze campagne ‘Terugroepactie’ gericht op de young professionals die een band hebben met Groningen, is viraal gegaan met landelijke aandacht van onder andere SBS, NOS, WNL, RTL Nieuws, Radio 5 en de bekende kwaliteitskranten. Deze campagne is ontwikkeld in samenwerking met een zestal lokale bedrijven.

Zoals reeds aan de raad geïnformeerd, zijn er vergevorderde ambities om de Rijksdiensten aan de Kempkensberg verder uit te breiden. Momenteel wordt er gewerkt aan de planvorming van de DUO kantoren (27.000 m2 kantoren voor het rijk).

Ruimtelijk-economische ontwikkeling •

Een sterker economisch profiel voor de werklocaties

•

•

•

•

•

Voldoende ruimte creëren voor (bovenregionale) bedrijvigheid, ook wanneer dit niet op een regulier bedrijventerrein past.

•

•

Er is op basis van de strategie werklocaties (2021) samen met de bedrijvenverenigingen verder gewerkt aan de uitvoeringsagenda toekomstbestendige werklocaties. Met de provincie hebben we onderzoek gedaan naar de kansen voor modal shift watergebonden bedrijventerreinen. De aanbevelingen verwerken we in de collegebrief 'ruimte voor circulaire economie' (Q2 2024). We hebben onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om op bestaande werklocaties het ruimtegebruik te intensiveren. Op basis hiervan gaan we een scherpere profilering van onze werklocaties opstellen en bedrijvigheid met lage milieu categorieën verleiden zich te vestigen in gemengd gebied. Eind van het jaar 2023 is door de netbeheerder netcongestie aangekondigd. Dit betekent dat (nieuwe) bedrijven geen nieuwe energiecontracten kunnen afsluiten omdat het elektriciteitsnetwerk op piekmomenten overbelast is. We werken samen met de netbeheerder in 'Groningen Stroomt Door' aan gebiedsgerichte congestiemanagement-maatregelen om het vestigingsklimaat te beschermen. Wel moet mogelijk rekening gehouden worden met beperkte kaveluitgifte tot de reeds ingezette netverzwaring voltooid is. De gebiedsvisie Corpus den Hoorn-Zuid is in de inspraak geweest en op 4 oktober door de gemeenteraad vastgesteld. Op basis van het door het college vastgestelde uitvoeringsprogramma zal de uitvoering van de gebiedsvisie ter hand worden genomen.

In december is door de stuurgroep Campus Groningen de ontwikkelstrategie Zernike vastgesteld. (Uw raad is hier 14 februari 2024 over geïnformeerd). Hierin zijn ruimtelijke en functionele

23

• •

•

•

Behouden van de werkfunctie bij de transformatie van gebieden.

•

•

•

ontwikkelprincipes vastgelegd. Per deelgebied zal met desbetreffende partners in het gebied een overeenkomst voor ontwikkeling worden gesloten. In 2024 wordt een omgevingsprogramma Zernike Campus ter vaststelling aangeboden. Kardinge: er is gewerkt aan een stedenbouwkundig plan voor het gebied. Healthy Ageing Campus (HAC): we zijn gestart om samen met RUG en UMCG tot een gebiedsvisie te komen waarmee de modernisering van de HAC en de ontwikkeling van het Bodenterrein mogelijk gemaakt wordt. Europapark: samen met bewoners, ondernemers en ontwikkelaar ABC Vastgoed is een plan opgesteld voor locatie P2: het Vief kwartier. Om het Europapark voor te bereiden op de toekomst, maken we samen met stedenbouwkundig bureau BURA Urbanism een geactualiseerde gebiedsvisie. Hoendiep-zuid: met BV Suikerzijde is gewerkt aan een plan om Hoendiep-zuid een gemengd woon-werkgebied te maken. Een complementaire ontwikkeling dat integraal past binnen de ontwikkeling van de Suikerzijde en Westflank van de Stad. Planvorming wordt in 2024 ter vaststelling aangeboden. De gebiedsvisie Scandinavische havens is in de inspraak geweest. Hier is uw raad op 31 januari 2024 over geïnformeerd. Begin 2024 wordt deze definitief vastgesteld. Vervolgens werken we in samenspraak met de ondernemers en vastgoedeigenaren in het gebied het ruimtelijk ontwerp uit de gebiedsvisie verder uit.

BAT Niemeijer: de tabaksfabriek is gesloten. We hebben het recht van eerste koop bedongen door de Wet voorkeursrecht Gemeenten op te leggen. We willen de werkfunctie behouden op deze karakteristieke plek in de stad, en de bestemming verbreden met maatschappelijke functies. We stellen een structuurvisie op waarin we onze visie op de bestemming nader onderbouwen.

•

We vergroten de aantrekkelijkheid van onze stad, wijken en dorpen voor bewoners en bezoekers ter versterking van de economie.

•

We hebben de capaciteit voor handhaven op het water uitgebreid.

•

Onze winkelvoorzieningen in wijken en buurten vitaal houden en toekomstbestendig maken ten behoeve van de leefkwaliteit van gebieden.

•

Aan een groot aantal (wijk)winkelcentra wordt samen met vastgoedeigenaren en winkeliers gewerkt aan plannen om het winkelcentrum toekomstbestendig te maken. Dit betreft o.a. Overwinningsplein, Haderaplein, Koopmansplein, Paddepoel. Op het Savornin Lohmanlaan is de supermarkt vernieuwd en heropend. De openbare ruimte wordt in 2024 aangepakt.

•

De aantrekkelijkheid van de binnenstad vergroten.

•

Door Corona en internetverkoop is in veel steden een terugloop in het winkelaanbod te zien en staat de aantrekkelijkheid van de binnensteden onder druk. Met het Rijk is de Citydeal dynamische binnensteden ondertekend. We hebben onderzoek gedaan naar de randvoorwaarden voor het nieuwe handelsplein (Vismarkt/Akerk), ten behoeve van een programma van eisen.

•

Grondzaken: Zie Paragraaf 7: Grondbeleid. Overige economie •

Het uitvoeren van projecten door het Fonds Ondernemend Groningen.

24

Bijdrage(n) verbonden partijen • • • • • • • • • • •

Euroborg NV Stichting Industrie- en Handelsgebouwen Groningen (SIG) NV Waterbedrijf Groningen Enexis Holding/Tijdelijke deelnemingen als gevolg van verkoop productie- en leveringsbedrijf Essent Community Network Noord-Nederland (CNNN) BV WarmteStad Holding BV Stichting Ondernemerstrefpunt Eems-Dollard Regio (EDR) Omgevingsdienst Vereniging van gemeenten aandeelhouders Enexis Noord-Nederland (VEGANN) Gemeentelijk Energiebedrijf Holding BV

De inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen staat opgenomen in paragraaf 6: Verbonden partijen.

Financiën In dit onderdeel geven wij per deelprogramma een toelichting op de afwijking in de baten en de lasten > 500 duizend euro. Is de totale afwijking op het deelprogramma niveau op de baten en/of de lasten > 500 duizend euro, dan worden de afwijkingen die hieraan ten grondslag liggen op beleidsveldniveau toegelicht. Het kan dus zijn dat de onderliggende afwijkingen per beleidsveld lager zijn dan 500 duizend euro, maar per deelprogramma optellen tot > 500 duizend euro.

Financieel overzicht lasten en baten 01

Economie en werkgelegenheid

Omschrijving

Primitieve begroting

Actuele begroting

Rekening 2023

Verschil

01.1.1 Economische Ontwikkeling

7.041

8.527

8.291

235

01.1.2 Ruimtelijke econ. ontwikkeling

4.661

4.035

3.771

264

01.1.3 Grondzaken

10.998

16.148

2.197

13.951

01.1.4 Overige Economie

13.791

13.514

11.752

1.763

Totaal

36.491

42.224

26.010

16.214

961

1.283

1.561

279

01.1.2 Ruimtelijke econ. ontwikkeling

1.089

1.089

1.156

67

01.1.3 Grondzaken

4.544

4.544

1.459

-3.085

243

243

720

477

Totaal

6.837

7.159

4.896

-2.263

Totaal Saldo voor bestemming

29.654

35.065

21.114

13.951

(Bedragen x 1.000 euro) Lasten

Baten 01.1.1 Economische Ontwikkeling

01.1.4 Overige Economie

Reserve mutaties

25

Totaal toevoegingen

608

0

0

0

Totaal onttrekkingen

0

5.000

0

5.000

30.262

30.065

21.114

8.951

Totaal saldo na bestemming

Financiële toelichting 1.1.1 Economische ontwikkeling Akkoord van Groningen Het Akkoord van Groningen is het strategisch samenwerkingsverband van de gemeente en provincie Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, Hanzehogeschool Groningen, UMCG, Martini Ziekenhuis, Noorderpoort en Alfa-college. In 2023 was het door de krappe arbeidsmarkt moeilijk om personele capaciteit te vinden voor de uitvoering van de projecten binnen de Strategische Agenda. Hierdoor is een aantal projecten pas in de loop van 2023 opgestart en zijn minder middelen besteed.

Lasten 269

Herstelagenda Groningen Vooruit De herstelagenda Groningen Vooruit is in 2021 tot stand gekomen om ondernemers binnen de sectoren die het meest getroffen zijn door de coronacrisis te helpen met een set van maatregelen. Van de oorspronkelijk beschikbare 3,5 miljoen euro zijn veel initiatieven uitgevoerd. Ultimo 2023 is er nog een restantbedrag van 219 duizend euro.

219

Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 26 duizend euro.

-253

279

Lasten 397

Baten

-133

67

Lasten 13.526

Baten -3.075

1.1.2 Ruimtelijke economische ontwikkeling Intensiveringsmiddelen Meerjarenprogramma Ruimtelijke Economie 2023-2026 Door fasering in de uitvoering van de projecten binnen het meerjarenprogramma Ruimtelijke Economie blijven middelen over. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een nadeel van 66 duizend euro. 1.1.3 Grondzaken Grondbedrijf Het totale jaarresultaat van het Grondbedrijf bedraagt 5,45 miljoen euro voordelig. Dit resultaat bestaat voornamelijk uit de actualisaties van de grondexploitaties (4,2 miljoen euro nadeel) en vrijval van de verliesvoorziening op strategische gronden (8 miljoen euro voordeel). Een uitgebreide toelichting hierop is opgenomen in de paragraaf 7. Grondbeleid. Daarnaast heeft het resultaat voor 1,4 miljoen euro betrekking op de exploitatie van het bezit (verhuur, onderhoud etc.). Tot slot is er verkoopwinst behaald op (tuin-) gronden (583 duizend euro voordelig resultaat). Reserve-onttrekking In de tweede voortgangsrapportage van 2023 hadden we voor het Grondbedrijf een verwacht nadelig jaarresultaat opgenomen van 5 miljoen euro. Aangezien dit verwachte jaarresultaat zou leiden tot een begrotingsoverschrijding op deelprogrammaniveau heeft de raad besloten 5 miljoen euro te onttrekken aan de reserve Grondzaken ter dekking van dit nadelige resultaat.

Eind 2023 blijkt deze onttrekking teruggedraaid te kunnen worden gezien het uiteindelijke positieve resultaat. Dit is conform de afgesproken werkwijze met de raad.

26

Baten

Hierdoor wordt het resultaat van het Grondbedrijf verlaagd naar 5,45 miljoen euro. Deze verlaging komt tot uitdrukking in het resultaat bij de reservemutaties in deelprogramma 1.1 Economie en werkgelegenheid. Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 415 duizend euro.

425

-10

1.1.4 Overige economie Suikerzijde Op 21 december 2022 heeft de raad de gebiedsbegroting De Suikerzijde vastgesteld. De kapitaallasten van de investeringen voor de gebiedsontwikkeling De Suikerzijde zitten structureel in de begroting vanaf het jaar 2022. Niet al deze middelen zijn tegelijk nodig, daarom kan er gedurende de exploitatieperiode van de gebiedsbegroting incidenteel vrijval van de genoemde financiële middelen plaatsvinden. De raad heeft bij het vaststellen van de gebiedsbegroting besloten deze vrijval te behouden voor de gebiedsontwikkeling De Suikerzijde en daartoe een beklemde reserve De Suikerzijde in te stellen om de vrijval aan toe te voegen. Deze incidentele vrijval bedraagt eind 2023 ca. 1,5 miljoen euro.

Lasten 1.085

Baten 397

Vrijval kapitaallasten bovenwijkse voorzieningen Westpoort In 2022 hebben we volgens BBV-voorschriften een afwaardering van 8,5 miljoen euro verwerkt op onze investering in het viaduct dat het bedrijventerrein Westpoort ontsluit naar de A7. Deze afwaardering leidt tot een structurele vrijval van het begrote kapitaallastenbudget verbonden met de investering in het viaduct.

450

Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 308 duizend euro.

228

80

Risico's Voor een totaal overzicht van de risico's zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Ontwikkelingen Voor een totaal overzicht van de ontwikkelingen zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

27

Deelprogramma 1.2: Mobiliteit In het deelprogramma Mobiliteit staat een goed bereikbare gemeente Groningen met een aantrekkelijke, veilige en gezonde leefomgeving centraal. Uitgangspunt van ons mobiliteitsbeleid is om lopen, fietsen en het openbaar vervoer te stimuleren. Met de vaststelling van onze Mobiliteitsvisie 'Groningen Goed op Weg' is de kwaliteit van de openbare ruimte leidend geworden bij het maken van keuzes in plaats van de ruimte voor de auto. Met een stevig groeiende gemeente met meer inwoners, arbeidsplaatsen en bezoekers is het een flinke uitdaging om de impact van (auto)verkeer te beperken. Samen met het terugdringen van de CO2-uitstoot vraagt dit om een verandering naar emissievrije mobiliteit dat minder ruimte inneemt. Het speelveld rond mobiliteit verandert de komende tijd hierdoor flink. Doelen Deelprogramma 1.2: Mobiliteit Het deelprogramma mobiliteit heeft de volgende doelen: • Wij stimuleren lopen, fietsen en het openbaar vervoer; • Wij willen dat Groningen voor iedereen goed bereikbaar is en blijft op een zo veilige en duurzame manier; • Wij geven voorrang aan innovatieve en schone vormen van personen- en goederenvervoer waarmee de CO2uitstoot verminderd wordt.

Beleidsvelden Het deelprogramma Mobiliteit bestaat uit de volgende beleidsvelden: Vervoerswijzen Onze gemeente bestaat uit een compacte stad met daaromheen een aantrekkelijk landelijk gebied met compacte dorpen. We zijn een groeiende gemeente die een sterke (boven)regionale rol vervult in de regio. Deze kenmerken zien we terug in de opbouw van onze mobiliteit en de ontwikkeling daarvan: • lopen en fietsen zijn samen verantwoordelijk voor bijna driekwart van alle verplaatsingen; • in de regio rond de stad is de autoafhankelijkheid juist groot; • het openbaar vervoer (trein en bus) heeft een belangrijk aandeel in het aantal verplaatsingen van en naar onze gemeente. Tegelijkertijd verandert het openbaar vervoer steeds meer in openbare mobiliteit, ofwel de keten die de reis van deur tot deur vormt in plaats van alleen het deel dat daadwerkelijk met bus of trein wordt gereisd. Onze P+R terreinen en hubs worden daarin als overstappunt steeds belangrijker. De samenstelling en verandering van mobiliteitspatronen in onze gemeente, maar ook daarbuiten, vormen belangrijke bouwstenen voor het deelprogramma Mobiliteit. Impact op de directe omgeving Onze ambities op het gebied van leefbaarheid, toegankelijkheid en veiligheid staan onder druk door de gevolgen van (auto)mobiliteit.

Daarom hebben we in onze Mobiliteitsvisie gekozen voor het uitgangspunt van een 'doorwaadbare' stad: • de leefkwaliteit staat daarin centraal en we nemen afscheid van de autologica bij het inrichten van de openbare ruimte; • de snelheidslimiet op veel wegen binnen de bebouwde kom wordt teruggebracht naar 30 km/uur; • iedereen moeten zich veilig voelen in het verkeer. Om verkeersveiligheid succesvol te bevorderen, is afstemming van maatregelen nodig op het gebied van infrastructuur, verkeerseducatie en handhaving; • we herwinnen de openbare ruimte door het verminderen van de dominantie van geparkeerde auto's in het straatbeeld. Slim en Duurzaam De snelle opeenvolging van technologische innovaties, de opkomst van nieuwe spelers op de mobiliteitsmarkt en klimaatverandering leiden tot vernieuwing (op onderdelen) van het deelprogramma Mobiliteit. De toepassing van 28

slimme en duurzame mobiliteitsoplossingen die bijdragen aan een betere leefkwaliteit worden in dit beleidsveld beschreven. Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Meerjarenprogramma's Stadsontwikkeling 2023-2026 (2023) Beleidsplan Verkeerslichten Groningen (2023) Ruimte voor zero-emissie Stadslogistiek (2021) Mobiliteitsvisie Groningen Goed op Weg (2021) Nieuwe Ruimte - Ontwerpleidraad Leefkwaliteit Openbare Ruimte (2021) Visie Openbare Laadinfrastructuur Groningen 2025 (2020) Parkeervisie 2018-2025 (2018)

De Mobiliteitsvisie is uitgewerkt in de volgende vijf uitvoeringsprogramma's:

Relevante ontwikkelingen In 2023 lag de pandemie echt achter ons. Corona heeft echter wel een gedragsverandering in gang gezet. Thuiswerken, televergaderen, e-commerce en thuisonderwijs zijn tijdens de coronacrisis op grote schaal uitgeprobeerd en nu veel meer geaccepteerd dan voorheen. Onderzoek heeft aangetoond dat werkenden ook nu nog meer thuiswerken en minder fysiek vergaderen dan voorheen en dat studenten minder vaak naar de onderwijslocatie gaan. Algemeen wordt aangenomen dat thuiswerken en, in mindere mate, thuisonderwijs structureel op een hoger niveau blijven ten opzichte van de situatie vóór de pandemie. Dit heeft naar verwachting een dempend effect op de ontwikkeling van de woon-werk-, onderwijs- en zakelijke verplaatsingen, maar een versterkend effect op overige (compenserende) verplaatsingen zoals ommetjes en extra winkelbezoek. Hoewel het aantal buspassagiers langzamerhand weer toeneemt, ligt het gebruik van het openbaar vervoer nog steeds lager dan voor de coronapandemie. Eind 2023 lag het aantal reizigers en gereden kilometers op zo'n 90% ten opzichte van 2019 met een opvallende verschuiving van werk- en onderwijsgerelateerde OV-reizigers naar sociaalrecreatieve OV-reizigers. Positief is dat er in de weekenden juist meer met het OV wordt gereisd dan voor de 29

pandemie. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid schat in dat de verschuiving van de trein grotendeels (96%) naar de auto is gegaan en voor het resterende deel (4%) naar de fiets. Voor de verschuiving vanuit de bus geldt dat 50% naar de auto, 40% naar de fiets en 10% naar lopen is gegaan. De verwachting is dat het gebruik van de trein vanaf 2027 weer op het niveau van 2019 is. Steeds vaker rijdt het treinverkeer van en naar het Noorden slecht door of is het Noorden zelfs helemaal niet meer bereikbaar per trein. Alle NS-treinen naar Drenthe, Friesland en Groningen moeten namelijk door de flessenhals bij Meppel en daar zijn steeds vaker problemen op het spoor. In de periode vanaf september tot en met december 2023 waren er ruim 60 storingen tussen Meppel en Zwolle. Gemiddeld rijden er negen uur per week geen treinen op dit traject. Er zijn plannen om station Meppel uit te breiden met een vierde perron en de spoorlijn tussen Meppel en Zwolle aan te passen. Dat is mogelijk door bijvoorbeeld overwegen te sluiten of een tunnel aan te leggen. De kans op storingen of aanrijdingen wordt dan kleiner en bovendien zijn er meer uitwijkmogelijkheden voor het geval er wel iets aan de hand is. Met de medeoverheden in Noord-Nederland hebben we actief gelobbyd voor verbetering van het spoor tussen Zwolle en Meppel.

En met succes, want onlangs heeft het Rijk besloten om 40 miljoen euro extra hiervoor uit te trekken. Niet eerder reden er zoveel personenauto's op de weg als in 2023. In onze gemeente bedraagt de jaarlijkse toename van het aantal auto's ongeveer 1,5%. Alle Groningers bij elkaar bezitten ongeveer 100.000 auto's. Twee op de drie verkochte personenauto's is tegenwoordig overigens (deels) elektrisch. Een belangrijke mijlpaal in 2023 was dat we zijn gaan werken volgens het Opdrachtenmodel Elektrisch Laden. Dat betekent dat we als gemeente sinds september 2023 zelf laadpalen exploiteren voor elektrische auto's. Zodoende hebben we meer regie op de levering en plaatsing van laadpalen. Op 20 december 2023 werd de eerste laadpaal aan de Fazanthof in Ten Boer geplaatst. De komende drie jaar wordt het netwerk van openbare laadpalen met zo'n drietot vijfhonderd palen uitgebreid. Dit moet uiteindelijk leiden tot een dekkend netwerk van openbare laadpalen. Na jaren van voorbereidingen en werkzaamheden kan sinds de zomer van 2023 gebruik worden gemaakt van de Meerstadlaan, de nieuwe hoofdontsluiting van Meerstad. De fiets, het openbaar busvervoer en de auto hebben hiermee een nieuwe snelle route gekregen tussen Meerstad (de Vossenburglaan) en de Oostelijke Ringweg. De rijbanen zijn gescheiden door een groene strook en erlangs liggen aan weerszijden brede, comfortabele fietspaden.

Ontwikkelingen die al in gang waren gezet, hebben het afgelopen jaar de nodige versnelling gekregen. Zo zijn de uitvoeringsprogramma's Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid en Hubs behorende bij de Mobiliteitsvisie vastgesteld en zijn we voortvarend verder gegaan met maatregelen in het kader van de doorwaadbare stad, maar ook met deelmobiliteit, zero emissie binnenstad (het verruimde venstertijdengebied is 1 februari 2023 van kracht geworden), parkeren en aandacht voor autoluwe gebiedsontwikkeling. Samen met andere overheden en marktpartijen geven we zo steeds meer vorm aan de mobiliteitstransitie.

Resultaten en Activiteiten De resultaten en activiteiten worden per beleidsveld benoemd (aansluitend bij de financiële toelichting op het niveau van het beleidsveld). In de activiteitentabel reflecteren we op de activiteiten zoals opgenomen in de begroting 2023. Wat wilden we bereiken (resultaten)

Wat hebben we daarvoor gedaan (activiteiten)

Vervoerswijzen •

Toename van ruimteefficiënte, schone en gezonde vervoerswijzen door groei van het aandeel voetganger, fiets

•

In 2023 is de Doorfietsroute Winsum-Groningen vanaf de Walfridusbrug naar Winsum in gebruik genomen. De aanleg van een fietsbrug over de Noordelijke Ringweg in het verlengde daarvan is aanbesteed. Daarnaast is verder gewerkt aan het ontwerp van de

30

en openbaar vervoer en afname van het aandeel auto, zowel binnen gemeente Groningen als van en naar Groningen met als doel: herwinnen openbare ruimte, verminderen CO2 uitstoot en een gezondere leefomgeving

•

•

•

•

•

•

•

•

•

regionale doorfietsroutes naar Assen en Leek. In het vastgestelde Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid 20232030 is de aanlanding van de Doorfietsroute Assen-Groningen in onze gemeente opgenomen. Tot slot zijn verschillende varianten voor een doorfietsroute tussen Haren en Zuidlaren (als vervolg op de Doorfietsroute Haren-Groningen) in beeld gebracht en onderzocht. In 2023 is de voorkeurslocatie voor de nieuwe Paddepoelsterbrug bepaald. Samen met Rijkswaterstaat is de voorkeursvariant voor de Gerrit Krolbrug uitgewerkt tot een Voorlopig Ontwerp en zijn de planologische procedures gestart. Eind 2023 zijn aan de westzijde van de Gerrit Krolbrug tijdelijke hellingbanen aangelegd, zodat fietsers, voetgangers en scootmobiels de oversteek over het Van Starkenborghkanaal makkelijker en comfortabeler kunnen maken. We zijn in 2023 ook begonnen met een verkenning van alternatieven voor de vervanging van de busbaanbrug over het Van Starkenborghkanaal. In 2023 is gewerkt aan de verdere realisatie van het Suikerzijderoute, zodat de Suikerzijde meteen vanaf het begin uitstekend te voet en op de fiets bereikbaar is.

Er is in 2023 gewerkt aan de voorbereiding voor de aan te leggen fietsstraten Kerklaan, Helperzoom Noord en Korreweg, de ontbrekende schakels Fietsbrug Eemskanaal, een nieuw fietspad aan de achterzijde van de Euroborg en een vrij liggend fietspad langs de N865 Wittewierum-Overschild en de verbreding van het fietspad langs de Rijksstraatweg tussen Haren en Glimmen. Sinds juni 2023 kan de Papiermolentunnel gebruikt worden door voetgangers en fietsers. In 2023 heeft Groningen Fietsstad via campagnes, advertenties en social media ingezet op fietsstimulering en de promotie van de Fietsenstallingen Grote Markt en Nieuwe Markt. In het kader van de City Deal 'Ruimte voor Lopen' is in 2023 een onderzoek uitgevoerd om meer inzicht te krijgen in het bestaande loopnetwerk, loopstromen, kenmerken van looproutes en loopmotieven. Het resultaat bestaat uit basiskaarten, kansenkaarten en een kaart met de belangrijkste looproutes in onze gemeente. We hebben in 2023 verder gewerkt aan de OV Routekaart 2040. Zo is de vervoersanalyse ('foto' van het nu) afgerond en zijn we vervolgens begonnen met de ontwikkeling van een toekomstbeeld voor het openbaar-vervoernetwerk. In het vierde kwartaal van 2024 leggen we de OV Routekaart 2040 voor aan de raad.

Ter verbetering van de doorstroming van het openbaar vervoer zijn als proef de verkeerslichten bij de Maagdenbrug uitgezet, is de voorrangssituatie gewijzigd en zijn maatregelen genomen om de verkeersveiligheid te verbeteren. In 2023 hebben we actief bijgedragen aan de planvorming voor de Lelylijn, de Nedersaksenlijn en verbetering van het bestaande spoor. Met de mede-overheden in Noord-Nederland hebben we bovendien een actieve lobby richting het Rijk gevoerd voor verbetering van het spoor Zwolle-Meppel en de introductie van vier intercity's per uur tussen Groningen en Zwolle. De werkzaamheden aan het Hoofdstation in het kader van Groningen Spoorzone vorderen gestaag. In 2023 is het diepste punt van de te bouwen reizigerstunnel en de ondergrondse

31

•

fietsenstalling bereikt. Bovendien is het volledige casco van de tunnel uitgegraven en is begonnen met de bouw van de verdiepingsvloeren. Naast het diepste punt is ook het hoogste punt bereikt, namelijk het nieuwe chauffeursverblijf voor Qbuzz. Voor de insnijding van het Emmaviaduct is het ontwerp verder uitgewerkt tot een Voorlopig Ontwerp (VO) en zijn de kostenramingen geactualiseerd. Bovendien zijn er gesprekken gevoerd met stakeholders en zijn er onderzoeken uitgevoerd of geactualiseerd.

• In 2023 zijn op de P+R terreinen nieuwe fietspompen geplaatst.

•

•

•

Bereikbaar houden van de economische kerngebieden van Groningen met onder meer de (vracht)auto

•

•

•

•

• •

In de wijken en dorpen krijgt de auto een minder dominante positie

•

Daarnaast hebben we een begin gemaakt met de voorbereidingen voor de uitbreiding van de fietsenstallingen op P+R terreinen. Bovendien hebben we gewerkt aan een kader voor het plaatsen van pakketkluizen in de openbare ruimte, onder meer op P+R terreinen. In 2023 is het Uitvoeringsprogramma Hubs 2023-2030 vastgesteld. Dit uitvoeringsprogramma beschrijft concrete acties en maatregelen om de duurzame ketenreis te bevorderen en om deelmobiliteit een herkenbare, vaste plek te geven in de openbare ruimte. In 2023 hebben we betaald parkeren ingevoerd in Corpus den Hoorn en de Hoornse Meer. Tevens hebben we een maatschappelijke parkeervergunning ingevoerd. In 2023 is het grootste gedeelte van de verdiepte ligging van de Zuidelijke Ringweg afgebouwd. Daarnaast zijn bijna alle werkzaamheden aan de oostzijde van het Winschoterdiep klaar en is het grootste gedeelte van het Vrijheidsplein gereed. In 2023 zijn we samen met het Rijk en de Provincie Groningen gestart met een MIRT-onderzoek naar de gebiedsgerichte ontsluiting van de Westflank. Dit onderzoek is onder meer nodig om nut en noodzaak voor de ombouw van de Westelijke Ringweg aan te kunnen tonen. Onze ambitie is om deze weg ongelijkvloers te maken. Zodoende willen we de doorstroming en betrouwbaarheid voor het verkeer op de Westelijke Ringweg verbeteren, maar ook de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit rondom de ringweg zelf.

In het MIRT-onderzoek worden ook de rondweg Westpoort en de N355 richting Zuidhorn meegenomen. In 2023 is gestart met de actualisatie van het toekomstbeeld en de agenda voor de Oosterhamrikzone. Dit als vertrekpunt voor de verdere planvorming voor woningbouw, de openbare ruimte en nieuwe mobiliteitsverbindingen, op basis van de Mobiliteitsvisie. In 2024 wordt deze actualisatie afgerond en gepresenteerd. In 2023 is gestart met een onderzoek naar maatregelen die op korte termijn genomen kunnen worden om de verkeersveiligheid te verbeteren en de mobiliteitsgroei rond Stadshavens, Sontplein, Scandinavische Havens en Eemskanaalzone te kunnen faciliteren. In 2023 zijn we begonnen met de voorbereidende werkzaamheden voor de Oostflank-studie die we in 2024 uitvoeren. Wij hebben in 2023 gewerkt aan de transformatie van wegen naar 30 km/uur conform ons Uitvoeringsprogramma Doorwaadbare Stad 2022-2026. De Peizerweg is heringericht en we hebben gewerkt aan en/of zijn begonnen met de Korreweg, Parkweg, Kerklaan, Meerweg (Haren), De Savornin Lohmanlaan, Floresstraat, Zaagmuldersweg, Dilgtweg en Lijzijde. Bovendien hebben we in 2023 een gedeelte van de Vestdijklaan aan ons uitvoeringsprogramma toegevoegd door aan te sluiten bij het onderhoudsprogramma van Stadsbeheer.

32

•

In 2023 hebben we met ons verkeersmodel onderzoek gedaan naar de verkeersstromen die het gevolg kunnen zijn van een autoknip in de Eikenlaan in combinatie met autoknips in de Wilgenlaan en de Dierenriemstraat. Mede op basis van de voorlopige uitkomsten hiervan zijn verdiepende (verkeers)onderzoeken uitgezet.

Effect op de directe omgeving •

Herwinnen van de openbare ruimte en zorgen voor minder overlast door gestalde fietsen op straat

• In 2023 zijn we doorgegaan met de realisatie van fietsenstallingen in onze gemeente. Het gaat dan bijvoorbeeld om de aanleg van tijdelijke voorzieningen zoals fietsvlonders. Maar we zijn ook verder gegaan met de realisatie van een nieuwe fietsenstalling Herestraat, hebben een pand aan de Westerhaven aangekocht en zijn gestart met het onderzoek naar één of meerdere inpandige/ondergrondse fietsenstallingen in het gebied rond de Vismarkt, A-Kerkhof en de Brugstraat.

• Op verschillende manieren hebben we in 2023 de regels rond het

•

•

Herwinnen van de openbare ruimte door terugbrengen dominantie van geparkeerde auto’s in het straatbeeld

•

•

stallen van de fiets en onze fietsparkeervoorzieningen onder de aandacht gebracht van bewoners en bezoekers van de binnenstad. Daarnaast hebben we geëxperimenteerd met tijdelijke fietsenstallingen voor kortstallers in de Oude Ebbingestraat (voor de Jumbo) en de Guldenstraat. In het kader van Groningen Spoorzone is in 2023 een groot gedeelte van het casco van de ondergrondse fietsenstalling op het Hoofdstation gerealiseerd. Deze nieuwe fietsenstalling biedt straks ruimte aan 6.000 fietsen. In 2023 hebben we de overlast van vreemdparkeerders in de wijken Corpus den Hoorn en Hoornse Meer beperkt door hier betaald parkeren in te voeren, conform het raadsbesluit uit 2021. Bovendien is besloten om ook in de wijk Klein Martijn betaald parkeren in te voeren. Met maatschappelijke organisaties zijn in 2023 maatwerkafspraken gemaakt over de het afnemen van parkeervergunningen voor het parkeren op straat.

• In 2023 is besloten (grote) campers niet langer toe te staan in de openbare ruimte.

• Eind 2023 zijn we begonnen met informatiebijeenkomsten over autodelen voor onze inwoners.

• In 2023 zijn we gestart met Natuurlijk!Deelmobiliteit, het nationale samenwerkingsprogramma rond deelmobiliteit. Hierin werken we samen met andere gemeenten aan onder andere modelteksten voor nieuwe vergunningen voor commerciële deelauto-aanbieders. •

Minder verkeersslachtoffers

• In 2023 is ons nieuwe Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid 2023-2030 vastgesteld met daarin alle maatregelen waar we de komende jaren aan werken.

• Het verkeersveiliger maken van het kruispunt BoterdiepBloemsingel is in 2023 opgepakt in het kader van de transformatie van de belevingsplek Korreweg/Rodeweg/Nieuwe Ebbingestraat, conform ons Uitvoeringsprogramma Doorwaadbare Stad.

• Om de verkeersveiligheid in onze gemeente te verbeteren zijn in 2023 ook maatregelen genomen op basis van bewonersmeldingen die bij ons team verkeersmeldingen zijn binnengekomen. Zo zijn er bijvoorbeeld snelheidsremmende maatregelen aangelegd op het Hoendiep bij De Poffert en op de Ter Borchlaan.

33

• •

Het faciliteren van schoolstraten is onderdeel van onze Integrale Aanpak Scholen en opgenomen in ons uitvoeringsprogramma. In 2023 hebben basisscholen en middelbare scholen weer diverse projecten afgenomen van VerkeerswijzerGroningen.

Slim en Duurzaam •

Voorrang geven aan innovatie en schone vormen van personen- en goederenvervoer

• In 2023 is het opdrachtmodel voor het plaatsen en beheren van elektrische laadpalen gestart en operationeel geworden.

• Door de voormalige concessiehouder zijn tot en met juli 2023 nog laadpalen geplaatst; in december 2023 is de eerste laadpaal onder het nieuwe opdrachtenmodel geplaatst in Ten Boer.

• In 2023 is de Snellaadvisie RAL Noord voorgelegd. Dit was het startpunt voor het ontwikkelen van onze eigen uitvoeringsagenda snellaadinfrastructuur waaraan we werken.

• In 2023 hebben we voor bewoners in het bezit van een Stadjerspas

•

•

•

Sturen op verkeer (in plaats van faciliteren en geleiden)

•

•

•

Het op orde hebben van de datastromen

•

een korting voor het gebruik van een deelfiets gerealiseerd. Op een digitale kaart van onze gemeente konden bewoners en ondernemers online feedback geven op mogelijke locaties voor deelbakfietsen. Conform ons Uitvoeringsprogramma Deelmobiliteit 2022-2030 en op basis van de Evaluatie Deelscooters hebben we in 2023 twee nieuwe vergunningen verleend aan aanbieders van elektrische deelscooters. In 2023 ontvingen wij van Natuur & Milieu en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de Autodeel Award 2022, omdat wij autodelen aantrekkelijk en bereikbaar maken. Daarnaast hebben we ook de POLIS Award 2023 gewonnen, een internationale prijs voor onze vooruitstrevende en innovatieve benadering van duurzame mobiliteit. In 2023 hebben we een begin gemaakt met het opstellen van een deeluitwerking van het Multimodale Netwerkkader voor de Oostflank van de stad. In 2023 is een concept Uitvoeringsprogramma Verkeerslichten opgesteld met daarin een overzicht van de verkeerslichten die we de komende tijd vervangen door een intelligent verkeerslicht (iVRI), conform landelijke afspraken. Op basis hiervan experimenteren we bij de implementatie van vier iVRI's met de nieuwe beleidsuitgangspunten conform ons vastgestelde Beleidsplan Verkeerslichten Groningen.

In 2023 zijn we verder gegaan met de ontwikkeling en het beschikbaar maken van alle relevante mobiliteitsdata, zodat het structureel en correct kan worden aangeleverd aan de landelijke organisaties.

• In 2023 zijn we begonnen met een onderzoek naar een nieuwe,

• •

Een leefbare en aantrekkelijke binnenstad door alleen nog maar schone voertuigen toe te staan

•

toekomstbestendige werkwijze om de parkeerdruk op straat te kunnen meten, bijvoorbeeld met behulp van de scanauto. Dit onderzoek is nog niet afgerond, omdat dit technisch ingewikkelder bleek dan aanvankelijk gedacht. In 2023 zijn we gestart met het ontwikkelen van nieuwe Europese indicatoren voor duurzame stedelijke mobiliteit (SUMI). In 2023 zijn de ANPR-camera's voor de handhaving van de venstertijden geplaatst. Het realiseren van de stroomaansluitingen bleek weerbarstiger dan gedacht.

34

•

•

In 2023 hebben we twee proefprojecten uitgevoerd: uitstootvrije deelvoertuigen voor ondernemers en slimme, vooraf te reserveren laad- en losplekken (smartzones) voor leveranciers. In 2023 zijn we verder gegaan met de voorbereidingen voor de implementatie van een zero-emissiezone in de binnenstad in 2025. Daarover heeft de nodige afstemming plaatsgevonden met andere gemeenten die ook een zero-emissiezone instellen. Ook zijn we in gesprek gegaan met direct betrokkenen zoals de ambulante handel, horecaondernemers, bedrijfsverenigingen en brancheorganisaties.

Bijdrage(n) verbonden partijen • OV bureau Groningen-Drenthe De inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen staat opgenomen in paragraaf 6: Verbonden partijen.

Financiën In dit onderdeel geven wij per deelprogramma een toelichting op de afwijking in de baten en de lasten > 500 duizend euro. Is de totale afwijking op het deelprogramma niveau op de baten en/of de lasten > 500 duizend euro, dan worden de afwijkingen die hieraan ten grondslag liggen op beleidsveldniveau toegelicht. Het kan dus zijn dat de onderliggende afwijkingen per beleidsveld lager zijn dan 500 duizend euro, maar per deelprogramma optellen tot > 500 duizend euro.

Financieel overzicht lasten en baten 01

Mobiliteit

Omschrijving

Primitieve begroting

Actuele begroting

Rekening 2023

Verschil

01.2.1 Vervoerswijzen

3.076

4.284

5.286

-1.003

01.2.2 Impact op de directe omgeving

20.632

20.597

19.854

743

01.2.3 Slim en duurzaam

12.760

13.336

13.414

-78

Totaal

36.468

38.217

38.555

-338

0

0

484

484

27.138

27.138

32.903

5.766

300

1.165

871

-294

Totaal

27.438

28.303

34.258

5.955

Totaal Saldo voor bestemming

9.030

9.914

4.297

5.617

Totaal toevoegingen

460

1.485

1.485

0

Totaal onttrekkingen

0

472

472

0

9.490

10.927

5.310

5.617

(Bedragen x 1.000 euro) Lasten

Baten 01.2.1 Vervoerswijzen 01.2.2 Impact op de directe omgeving 01.2.3 Slim en duurzaam

Reserve mutaties

Totaal saldo na bestemming

35

Financiële toelichting 1.2.1 Vervoerswijzen Taakstelling SIF In de begroting 2023 is binnen dit beleidsveld een bezuinigingstaakstelling op het Stedelijk Investeringsfonds opgenomen. In totaal gaat dit om een bedrag van 1,2 miljoen euro waarvan 200 duizend euro structureel en 1 miljoen euro incidenteel. In 2023 is deze taakstelling ingevuld door incidentele vrijval op de SIF-budgetten elders verantwoord in deze jaarrekening. Voor een nadere toelichting hierop verwijzen wij naar het overzicht met SIF-middelen in deze gemeenterekening.

Lasten -1.200

Baten

Intensiveringsmiddelen Verplaatsen In de begroting 2023 is ruim 3 miljoen euro beschikbaar besteld voor intensiveringen binnen het programma Mobiliteit. Eind 2023 hebben we deze beschikbare intensiveringsmiddelen nagenoeg geheel besteed.

215

10

Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 456 duizend euro.

-18

474

Lasten 771

Baten 4.870

-73

879

1.2.2 Impact op de directe omgeving Parkeerbedrijf Baten In 2023 zijn de baten ca. 4,8 miljoen euro hoger dan begroot. Hiervoor zijn een aantal redenen te noemen. De begroting 2023 is opgesteld in het voorjaar 2022. Toen waren de coronaeffecten nog steeds zichtbaar en trad slechts in beperkte mate herstel op. Pas vanaf de zomer 2022 begon het herstel echt in te treden. We hielden voor 2023 wel rekening met een flinke verbetering van het resultaat ten opzichte van 2022. Echter de huidige omzetcijfers komen daar ruimschoots bovenuit. Ook het slechte weer in de zomermaanden en de tariefsverhogingen hebben bijgedragen aan de hogere omzetten. Voor parkeergarages liggen de opbrengsten 2,0 miljoen euro boven de begroting. Vooral de parkeergarage Forum (1,0 miljoen euro) heeft hier een groot aandeel in. Voor straatparkeren zijn de gerealiseerde opbrengsten 2,7 miljoen euro hoger dan begroot. Dit wordt vooral verklaard door een toename van het belparkeren (1,9 miljoen euro) en vergunningen/ontheffingen (0,8 miljoen euro). Lasten De lasten bij het straatparkeren zijn 650 duizend euro lager. Dit wordt vooral verklaard door vrijval van budgetten voor onvoorziene uitgaven waaronder inhuur, uitbesteed werk en onderhoud. Hiertegenover staan extra kosten voor de buurtstallingen doordat een extra dotatie aan de voorziening heeft plaatsgevonden van 305 duizend euro.

Deze dotatie was nodig voor het aanbrengen van installatietechnische maatregelen brandveiligheid. Deze maatregelen waren niet begroot en in de meerjarenonderhoudsbegroting opgenomen. Overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 426 duizend euro. Parkeerhandhaving In 2023 zijn de opbrengsten uit naheffingsaanslagen parkeerbelasting 0,9 miljoen euro hoger dan begroot. Dit zijn parkeerboetes bij niet of te weinig betalen. Deze hogere opbrengsten worden voor ca. 0,5 miljoen euro veroorzaakt door een landelijke tariefstijging. Daarnaast heeft de uitbreiding van het aantal wijken met betaald parkeren en de effectievere inzet van de tweede scanauto geleid tot hogere opbrengsten van ca. 0,4 miljoen euro. Tegenover deze hogere opbrengsten staan ook hogere lasten van ca. 0,1 miljoen euro door extra inzet van personeel voor parkeerhandhaving.

36

Overige De overige afwijkingen tellen op tot een voordeel van 62 duizend euro.

45

17

1.2.3 Slim en duurzaam Spaarregeling Ringwegen Voor het project Ring West Verbindt en nieuwe verbindingen in de Oosterhamrikzone voor fiets, openbaar vervoer en auto sparen we met de Spaarregeling Ringwegen. Met de provincie hebben we afgesproken te sparen in de verhouding 2/7 gemeente en 5/7 provincie. Hiervoor hebben wij structureel 454 duizend euro opgenomen in onze begroting. In 2023 is hiervan 18 duizend euro besteed.

Lasten 436

Baten

Klimaatmiddelen zero-emissie In de begroting 2023 zijn extra middelen beschikbaar gesteld vanuit het Klimaatakkoord voor de succesvolle implementatie van de zero-emissiezone in de Binnenstad. De besteding van middelen volgt in 2024.

387

-387

Plankosten Oosterhamrikzone

-314

In het Stedelijk Investeringsfonds zijn in 2023 middelen begroot voor plankosten van diverse projecten. In 2023 verwachtten we hiervan in totaal 550 duizend euro te besteden aan planvorming voor de bruggen in de Oosterhamrikzone. In 2023 is dit plankostenbudget overschreden onder andere doordat de opstartfase van het ontwerptraject Oosterhamrikzone complexer bleek en meer inspanning vergde dan vooraf verwacht. Geluidsisolatie Bussen West De middelen ter dekking van de geluidswerende maatregelen bij het project Bussen over West zijn gestort in de reserve SIF, en niet in de exploitatie. Hierdoor is in de rekening 2023 sprake van een administratief resultaat.

-236

Overige De overige afwijkingen tellen op tot een nadeel van 258 duizend euro.

-351

93

Risico's Voor een totaal overzicht van de risico's zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Ontwikkelingen Voor een totaal overzicht van de ontwikkelingen zie Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Deelprogramma 1.3: Wonen In het deelprogramma Wonen staat centraal dat we iedereen die in onze gemeente wil (blijven) wonen een plek bieden. We zetten in op voldoende kwalitatief goede, duurzame en betaalbare woningen in een goede en toekomstbestendige woonomgeving. Wij bouwen als gemeente zelf geen woningen. Daarom sturen wij met wetgeving en beleid op onze doelstellingen en maken wij afspraken met ontwikkelaars en corporaties over hoe we onze ambities gaan realiseren. Doelen Deelprogramma 1.3: Wonen Het programma Wonen heeft de volgende doelen (bron woonvisie 2020-2025): • Bouwen, bouwen, bouwen mét kwaliteit. We willen dat er voldoende, betaalbare en duurzame woningen worden gerealiseerd. Een goede samenwerking met corporaties en bouwende partijen is hierbij cruciaal; • Een gemeente voor iedereen. 37

•

•

We willen een ongedeelde gemeente zijn, waarbij iedereen een plek kan vinden; Aandacht voor doelgroepen. We hebben extra aandacht voor de woonbehoeftes van ouderen, kwetsbare groepen en groepen met een alternatieve woonwens; We bouwen woningen met aandacht voor kwaliteit van de woon- en leefomgeving.

Beleidsvelden Stimuleren en reguleren Woningmarkt De gemeente Groningen blijft groeien en dit geeft druk op de woningmarkt. De opgaven uit de woonvisie 'Een thuis voor iedereen' van 2020 blijven dan ook onverkort gelden. De belangrijkste opgave is en blijft: Bouwen, bouwen en nog eens bouwen en wel met kwaliteit. De bouwsector kampt al langere tijd met stijgende prijzen (bouw)materialen en grondstoffen, zoals staal. Naast grondstoffen en energie is ook arbeid duurder geworden. Het is onduidelijk welke (lange termijn) effecten dit zal hebben op de woningmarkt. Vooralsnog is de vraag naar woningen echter onverminderd groot en blijven we inzetten op het invullen van de bouwopgave. In 2023 is de Strategische Woningbouwprogrammering vastgesteld. Dit is een verdere detaillering van de opgaven in de woonvisie om nog meer sturing te kunnen geven aan de woningbouw in onze gemeente, zowel kwalitatief en kwantitatief. Tevens is de samenwerking met ontwikkelaars en corporaties versterkt, onder meer door het gezamenlijk optrekken in de vereniging Boumakring. Zowel in de koop- als in de huursector zijn er in 2023 woningen opgeleverd. Het gaat om een netto toevoeging van 1471 woningen, waarvan 25 sociale huur. De nieuwe woningen zijn onder andere gebouwd aan de Friesestraatweg, in Selwerd en in de Grunobuurt.

Doelgroepen We hebben oog voor de groeiende groep (zorgbehoevende) ouderen in Groningen. Daarnaast focussen we ons op de groeiende groep kwetsbare bewoners en hun woonbehoefte in combinatie met passende zorg en de juiste woonomgeving. In 2023 is de visie op wonen en zorg nader uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Dit deden we samen met de zorg- en welzijnspartijen, corporaties en anderen. Ook hebben we aandacht voor groepen die anders (willen) wonen. Te denken valt aan stadsnomaden en woonwagenbewoners, maar ook aan hen die de ontwikkeling en/of het beheer van hun woning anders willen inrichten (wooncoöperaties, collectief wonen, etc.). Deze alternatieve vormen van ontwikkeling kunnen zorgen voor een duurzame toevoeging van betaalbare woningen. Daarnaast blijven jongeren en (internationale) studenten een belangrijke doelgroep in de stad. In onze woonprogrammering hebben we aandacht voor deze verschillende doelgroepen. Kwaliteit en duurzaamheid Bouwen in Groningen betekent bouwen voor de langere termijn, met aandacht voor diversiteit, kwaliteit en duurzaamheid. We streven naar klimaatbestendige woningen in een fijne en groene woonomgeving. Alle nieuwbouwwoningen zijn aardgasvrij. De grootste opgave ligt echter in de bestaande woningvoorraad. De opgave is om de gebouwde omgeving te verduurzamen en aardgasvrij te maken.

In de sociale huursector wordt hard gewerkt aan het verduurzamen van de woningen. Circa tweederde van de sociale huurwoningen heeft inmiddels een groen energielabel (A of B) en dit aantal loopt snel op. Er ligt hier een directe relatie met de programma's Energie en Leefkwaliteit waar deze opgaven nader worden uitgewerkt. De ontwikkelingen op deze beleidsvelden worden nader uitgewerkt onder 'Relevante ontwikkelingen'.

38

Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Woonvisie Groningen - een thuis voor iedereen (2020) Meerjarenprogramma's Stadsontwikkelingen 2023-2026 Routekaart CO2 neutraal (2018) en Aanpak naar CO2 neutraal en aardgasvrij (2022) Erfgoednota (2017) Provinciale omgevingsverordening Woondeal (2022) Omgevingsvisie Levende Ruimte (2022) Woonzorgvisie (2022) en Uitvoeringsagenda wonen en zorg (2023)

Relevante ontwikkelingen Stimuleren en reguleren Woningmarkt In 2023 is de totale woningvoorraad met 1.471 woningen toegenomen. Het gaat om 1.183 nieuwbouwwoningen en 774 andere toevoegingen en correcties, zoals woningsplitsing en het omzetten van panden met een andere bestemming (zoals winkels en kantoren) naar wonen. Daartegenover staat een afname van 231 woningen die gesloopt zijn, 269 woningen zijn onttrokken aan de woningvoorraad omdat deze in verbouw zijn gegaan en een kleiner aantal woningen is afgevoerd uit de BAG in verband met correcties. De nieuwe woningen zijn onder andere gebouwd aan de Friesestraatweg, in Selwerd en in de Grunobuurt. Aan de Friesestraatweg is het complex Crossroads gebouwd, waar huurwoningen zijn toegevoegd van verschillende typen en prijsklassen. In Selwerd is de Rode Eik opgeleverd, een complex met zowel sociale als middenhuur woningen, ook heeft het gebouw een bedrijfsruimte. In de Grunobuurt is de Regulateur opgeleverd, dit is eveneens een complex met zowel sociale als middenhuur appartementen, inclusief 10 appartementen voor huurders die zorg nodig hebben. Ook op andere locaties zijn woningen toegevoegd. Tevens is in 2023 besloten om de ambitie om circa 1000 flexwoningen te realiseren niet volledig voort te zetten. Flexwoningen zijn tijdelijke woningen.

Onderzoek naar de haalbaarheid liet zien dat de investeringen die hiervoor moeten worden gedaan onevenredig hoog zijn. Groningen zal zich derhalve richten op reguliere, niet-tijdelijke woningen. Vanwege dit besluit zijn flexwoningen die eerder in de woningbouwplanning 2023 stonden niet gerealiseerd. In Vinkhuizen-Zuid en de Scandinavische Havens wordt nog wel gekeken naar de mogelijkheid om flexwoningen te realiseren. Verder heeft gemeente Groningen in 2023 voor vijf projecten middelen uit de Startbouwimpuls (SBI) weten te verkrijgen, ter hoogte van ca. 1,7 miljoen. De SBI is een regeling vanuit het rijk om projecten die dreigen te vertragen, bijvoorbeeld door de gestegen bouwkosten en personeelskosten, toch doorgang te laten vinden. Door de verkregen bijdrage konden 159 woningen in gemeente Groningen versneld worden afgebouwd. In Meerstad gaat meer sociaal en betaalbaar gebouwd worden. Op 29 november 2023 heeft de gemeenteraad een model gekozen voor de ontwikkeling van plangebied Meerstad. Dat is een model met een woningbouwprogramma en voorzieningen, dat flink bijdraagt aan een stad voor iedereen (een ongedeelde stad) en waarbij de nadruk ligt op de komende tien jaar. Sociale huur: In de meerjarenafspraken met de woningcorporaties (het ambitiekader 2021-2025) hebben we de doelstelling om jaarlijks tussen de 200 - 240 sociale huurwoningen toe te voegen.

In 2023 werden er 260 nieuwbouw sociale huurwoningen gebouwd. Ook vallen er 14 woningen onder 'overige toevoegingen'. Dit betreft de aankoop van woonzorgwoningen door een corporatie om deze om te zetten naar sociale 39

huur. Tevens werden er 116 woningen gesloopt en 133 woningen verkocht. De netto toevoeging komt hiermee op 25 woningen. Deze toevoeging is lager dan onze doelstelling. Dit heeft vooral te maken met de sloop van woningen in de herstructureringswijken. In de afgelopen jaren lag de toevoeging van sociale huurwoningen boven de doelstelling, waardoor het meerjarig gemiddelde hier ook boven ligt. Het gaat om een netto toename van 281 woningen in 2019, 459 in 2020, 475 in 2021 en 413 in 2022. We werken er aan in de komende jaren wederom een hogere toevoeging te realiseren. De nieuwe sociale huurwoningen zijn onder meer gerealiseerd in de Grunobuurt en Selwerd. We zorgen dat de nieuwe sociale huurwoningen eerlijk en evenwichtig worden verdeeld. Hiervoor zijn er afspraken met de corporaties over de woonruimteverdeling. Strategische Woningbouwprogrammering: De doelen van het programma Wonen staan weergegeven in de Woonvisie (2020-2025). In 2023 is de Strategische Woningbouwprogrammering (SWP) opgesteld. Deze vertaalt de doelstellingen uit de Woonvisie naar de vele woningbouwlocaties die Groningen kent. De SWP geeft aan welke woningtypen en prijsklassen op de verschillende locaties gebouwd moeten worden en welke fasering daarbij wenselijk is. De SWP draagt daarmee bij aan meer gemeentelijke regie op de woningbouw.

Bij de vertaling van de Woonvisie naar het nieuwbouwprogramma stonden de volgende drie uitgangspunten centraal: (1) betaalbaar bouwen, (2) match van woonmilieu en woningtype en (3) een ongedeelde gemeente. Woningbouw in de dorpen In 2023 zijn we gestart met het opstellen van ontwikkelprogramma's voor woningbouw in de kleinere kernen. Thesinge, Onnen en Noordlaren zijn de eerste dorpen waar we mee aan de slag zijn gegaan. Dit traject zetten we voort in 2024 en dan starten we ook in de andere kleine kernen. Met het ontwikkelprogramma willen we meer ruimte bieden voor woningbouw en samen met het dorp bepalen voor welke doelgroep gebouwd moet worden en welke locaties daarvoor geschikt zijn. Woningbouw is mede van belang voor de leefbaarheid van het dorp en de instandhouding van voorzieningen en verenigingen. Boumakring: Begin 2023 is de gemeente Groningen lid geworden van de vereniging Boumakring. Naast de gemeente zijn de Groninger woningcorporaties en ongeveer 15 bouwers en ontwikkelaars lid van deze vereniging. De Boumakring heeft als doel om de leefkwaliteit in de gemeente te bevorderen en bij te dragen aan een goed werkende en evenwichtige vastgoedmarkt. In 2023 heeft de Boumakring de onderwerpen duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie, ongedeelde gemeente en participatie en Omgevingswet uitgewerkt. Deze onderwerpen spelen bij vrijwel alle woningbouwontwikkelingen een rol.

Door hier gezamenlijk over na te denken is het beter mogelijk om bij afzonderlijke projecten tot goede oplossingen te komen. In 2024 worden concrete afspraken gemaakt over de genoemde onderwerpen. Doelgroepen We hebben oog voor de groeiende groep (zorgbehoevende) ouderen in Groningen. Daarnaast focussen we ons op de groeiende groep kwetsbare bewoners en hun woonbehoefte in combinatie met passende zorg en de juiste woonomgeving. In de Woonzorgvisie( 2022) gaan we hier verder op in. De Woonzorgvisie is in 2023 samen met de corporaties en zorgpartijen uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Ook hebben we aandacht voor groepen die anders (willen) wonen. Te denken valt aan stadsnomaden en woonwagenbewoners, maar ook aan hen die de ontwikkeling en/of het beheer van hun woning anders willen inrichten (wooncoöperaties, collectief wonen, etc.). Voor mensen die coöperatief willen wonen zijn we verschillende locaties in en om de stad aan het onderzoeken om deze aan te bieden voor wooncoöperaties. Daarnaast hebben met diverse initiatieven en individuen gesprekken gehad over hun plannen en zijn we gestart hen verder op weg te helpen met het uitwerken daarvan.

40

Tevens hebben we in 2023 afspraken gemaakt voor 2 locaties in Meerstad voor wooncoöperaties en met Suikerzijde afgesproken dat zij in de 2e fase Suikerzijde locaties meenemen. Deze alternatieve vormen van ontwikkeling kunnen zorgen voor een duurzame toevoeging van betaalbare woningen. Daarnaast blijven jongeren en (internationale) studenten een belangrijke doelgroep in de stad. Om aan hun woonbehoefte te kunnen voldoen wordt - onder andere - gewerkt aan Zernike Campus. In 2023 is gestart met het eerste wooncomplex op het Zernike: Proxima. Proxima krijgt 401 kamers die tijdens de piekperiode (aug-nov), dubbel bezet kunnen worden zodat er 802 studenten gehuisvest kunnen worden. Het complex bestaat uit modulaire, biobased woonmodules van hout en wordt in de zomer van 2024 opgeleverd. Kwaliteit en duurzaamheid In omgevingsvisie ‘Levende Ruimte’ kiest Groningen er voor de groei op te vangen in de bestaande stad en de groene ruimte tussen de stad en de omliggende dorpen open te houden. De focus ligt op woningen toevoegen in het huidige stedelijk gebied. Leefkwaliteit is het samenbindende thema voor alles wat we doen. Naast zorgen voor voldoende goede woningen, willen we ook zorgen voor een prettige de leefomgeving. Bouwen in Groningen betekent bouwen voor de langere termijn, met aandacht voor diversiteit, kwaliteit en duurzaamheid.

We streven naar klimaatbestendige woningen in een fijne en groene woonomgeving. Alle nieuwbouwwoningen zijn aardgasvrij. De grootste opgave ligt echter in de bestaande woningvoorraad. De opgave is om de gebouwde omgeving te verduurzamen en aardgasvrij te maken middels de wijkenergieaanpak. Er ligt hier een directe relatie met de programma's Energie en Leefkwaliteit waar deze opgaven nader worden uitgewerkt. Overig wonen Binnen het programma Wonen worden vele reguliere taken en activiteiten uitgevoerd, die niet rechtstreeks aan één van de beleidsvelden of deelprogramma’s kunnen worden toebedeeld, maar wel een plek in de begroting moeten krijgen. Daarnaast verantwoorden wij de financiële middelen van het duurzaamheidsprogramma, inhoudelijk toegelicht in paragraaf 2: Duurzaamheid.

Resultaten en Activiteiten De resultaten en activiteiten worden per beleidsveld benoemd (aansluitend bij de financiële toelichting op het niveau van het beleidsveld). In de activiteitentabel reflecteren we op de activiteiten zoals opgenomen in de begroting 2023. Wat wilden we bereiken (resultaten)

Wat hebben we daarvoor gedaan (activiteiten)

Stimuleren woningmarkt •

Toevoegen van voldoende woningen (gemiddeld 1.500 per jaar tot en met 2030). In 2023 verwachten we circa 1.600 nieuwbouw woningen op te leveren.

•

In 2023 zijn er 1.183 nieuwbouwwoningen opgeleverd en er waren 774 andere toevoegingen en correcties. Daartegenover staat een afname van 231 woningen die gesloopt zijn, 269 woningen zijn onttrokken aan de woningvoorraad omdat deze in verbouw zijn gegaan en een kleiner aantal woningen is afgevoerd uit de BAG in verband met correcties. In totaal is de woningvoorraad met 11471 woningen toegenomen.

•

Meer grip op de woningmarkt

•

Om te komen tot meer regulering op de woningmarkt zijn in 2023 onder meer de volgende stappen gezet: − In 2023 is de Strategische Woningbouwprogrammering (SWP) opgesteld. Dit geeft meer duidelijkheid aan ontwikkelaars welke woningtypen en prijsklassen op de verschillende locaties gebouwd moeten worden en welke fasering daarbij wenselijk is. − Gemeente Groningen is lid geworden van de Boumakring, een vereniging met ontwikkelaars en corporaties. Hierin worden

41

−

•

Toevoegen van netto gemiddeld 200 - 240 sociale huurwoningen.

onderwerpen die rond woningbouwontwikkelingen spelen samen uitgewerkt. We zijn gestart met het opstellen van ontwikkelprogramma's voor woningbouw in de kleinere kernen. Hiermee willen we ruimte bieden voor woningbouw en samen met het dorp het programma bepalen.

•

In 2023 zijn er 260 nieuwe sociale huurwoningen gebouwd en waren er 14 overige toevoegingen. Tevens werden er 116 woningen gesloopt en 133 woningen verkocht. De netto toevoeging is 25. Deze toevoeging is lager dan onze doelstelling, wat vooral te maken heeft met de sloop van woningen in de herstructureringswijken. De komende jaren verrijst op deze plekken (extra) nieuwbouw. De jaarlijkse toevoeging fluctueert sterk. In de afgelopen jaren zijn er steeds rond de 400 sociale huurwoningen toegevoegd, waardoor het meerjarig gemiddelde boven de doelstelling ligt.

Doelgroepen •

Voldoende woningen voor (zorgbehoevende) ouderen en kwetsbare groepen.

•

In 2023 is er gewerkt aan een uitvoeringsagenda van de Woonzorgvisie met alle partijen, om gezamenlijk voldoende aandacht voor deze groepen te realiseren. Ondertussen worden er woningen voor deze groepen gerealiseerd, onder meer door de corporaties.

•

Voldoende huisvesting voor (internationale) studenten en jongeren.

•

In 2023 is gestart met de bouw van een wooncomplex op Zernike (Proxima), met 401 kamers. Deze kunnen tijdens de piekperiode dubbel bezet worden.

•

Bouwen in Groningen betekent bouwen voor de lange termijn, met aandacht voor onder meer kwaliteit en duurzaamheid. Groningen streeft er naar in 2035 CO2-neutraal te zijn. Alle nieuwbouwwoningen zijn aardgasvrij. De grootste opgave zit in de bestaande voorraad. Hier worden flinke stappen gezet mbt verduurzaming en van het aardgas af gaan. In het programma Energie worden deze opgaven nader uitgewerkt.

Kwaliteit en duurzaamheid •

We willen duurzame, energieneutrale woningen.

Bijdrage(n) verbonden partijen • • • • • • • • • •

NV Groninger Monumentenfonds GEMM CV en BV (Meerstad) Dilgt Hemmen Essen BV Stichting Commanditair Kapitaal Haren Noord Suikerzijde BV Stadshaven BV GMF Watertoren BV GMF Prinsenhof BV GMF Stad BV GMF Stadsschouwburg BV

De inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen staat opgenomen in paragraaf 6: Verbonden partijen.

Financiën In dit onderdeel geven wij per deelprogramma een toelichting op de afwijking in de baten en de lasten > 500 duizend euro. Is de totale afwijking op het deelprogramma niveau op de baten en/of de lasten > 500 duizend euro, dan 42

worden de afwijkingen die hieraan ten grondslag liggen op beleidsveldniveau toegelicht. Het kan dus zijn dat de onderliggende afwijkingen per beleidsveld lager zijn dan 500 duizend euro, maar per deelprogramma optellen tot > 500 duizend euro.