Bijlage 3 Boekwerk gemeenterekening 2023.pdf

Jaarrekening 2023

Inhoudsopgave Welkom ...................................................................................................................................................................... 4 Inleiding ...................................................................................................................................................................... 5 Kerngegevens ............................................................................................................................................................. 6 Financieel beeld .......................................................................................................................................................... 7 Programma's ............................................................................................................................................................ 16 Programma 1: Economie en Ruimte .......................................................................................................................... 17 Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid ...................................................................................................... 18 Deelprogramma 1.2: Mobiliteit .......................................................................................................................................

28 Deelprogramma 1.3: Wonen............................................................................................................................................ 37 Programma 2: Leefomgeving en Veiligheid ............................................................................................................... 47 Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving .................................................................................................................. 48 Deelprogramma 2.2: Veiligheid ....................................................................................................................................... 62 Programma 3: Vitaal en Sociaal ................................................................................................................................ 72 Deelprogramma 3.1: Werk en inkomen ........................................................................................................................... 73 Deelprogramma 3.2: Onderwijs ....................................................................................................................................... 83 Deelprogramma 3.3: Welzijn, gezondheid en zorg ..........................................................................................................

90 Deelprogramma 3.4: Sport en bewegen ........................................................................................................................ 105 Deelprogramma 3.5: Cultuur ......................................................................................................................................... 110 Programma 4: Dienstverlening en bestuur ............................................................................................................. 117 Deelprogramma 4.1: Dienstverlening ............................................................................................................................ 118 Deelprogramma 4.2: College, raad, wijkontwikkeling en wijkvernieuwing ................................................................... 122 Deelprogramma 4.3: Algemene inkomsten en post onvoorzien ................................................................................... 128 Deelprogramma 4.4: Overhead en ondersteuning organisatie ..................................................................................... 131 Paragrafen ..............................................................................................................................................................

136 Paragraaf 1: Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing ....................................................................................................... 137 Paragraaf 2: Duurzaamheid ........................................................................................................................................... 154 Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................................... 173 Paragraaf 4: Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................................... 204 Paragraaf 5: Financiering ............................................................................................................................................... 210 Paragraaf 6: Verbonden partijen.................................................................................................................................... 215 Paragraaf 7: Grondbeleid ............................................................................................................................................... 246 Paragraaf 8: Lokale heffingen ........................................................................................................................................

272 Paragraaf 9: Bedrijfsvoering ........................................................................................................................................... 278 Paragraaf 10: Openbaarheidsparagraaf (Wet open overheid) ...................................................................................... 288 Indicatoren ............................................................................................................................................................. 289 Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid .................................................................................................... 289 Deelprogramma 1.2: Mobiliteit ..................................................................................................................................... 292 Deelprogramma 1.3: Wonen.......................................................................................................................................... 295 Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving ................................................................................................................ 298 Deelprogramma 2.2: Veiligheid ..................................................................................................................................... 301 2

Deelprogramma 3.1: Werk en inkomen ......................................................................................................................... 305 Deelprogramma 3.2: Onderwijs ..................................................................................................................................... 308 Deelprogramma 3.3: Welzijn, gezondheid, zorg en diversiteit ...................................................................................... 311 Deelprogramma 3.4: Sport en bewegen ........................................................................................................................ 317 Deelprogramma 3.5: Cultuur en evenementen ............................................................................................................. 320 Deelprogramma 4.1: Dienstverlening ............................................................................................................................ 324 Jaarrekening 2023................................................................................................................................................... 325 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .....................................................................................................

325 Baten en lasten .............................................................................................................................................................. 329 Incidentele baten en lasten............................................................................................................................................ 331 Rechtmatigheidsverantwoording ................................................................................................................................... 336 Wet Normering Topinkomens ........................................................................................................................................ 336 Balans ............................................................................................................................................................................. 338 Reserves ......................................................................................................................................................................... 357 Voorzieningen ................................................................................................................................................................

369 EMU saldo ...................................................................................................................................................................... 373 Bijlagen bij de jaarrekening .................................................................................................................................... 374 Jaarrekening op taakveld ............................................................................................................................................... 374 SiSa Bijlage ..................................................................................................................................................................... 379 Begrotingsoverschrijdingen ........................................................................................................................................... 434 Overzichten ............................................................................................................................................................ 436 Hervormingen ................................................................................................................................................................ 437 Subsidies en inkomensoverdrachten .............................................................................................................................

437 Personeelskosten ........................................................................................................................................................... 438 Investeringen ................................................................................................................................................................. 438 Grondexploitaties ........................................................................................................................................................... 445 Intensiveringen .............................................................................................................................................................. 446 Samenwerkingsverbanden ............................................................................................................................................. 449 Incidentele middelen gemeentefonds ........................................................................................................................... 449 Meerjarige exploitatieprojecten .................................................................................................................................... 451 Kapitaallasten .................................................................................................................................................................

451 SIF-middelen .................................................................................................................................................................. 452 Vennootschapsbelasting ................................................................................................................................................ 453 Wettelijke indicatoren ................................................................................................................................................... 454 Bestuur ................................................................................................................................................................... 455

3

Welkom Welkom op de pagina van de gemeenterekening 2023 van de gemeente Groningen. De gemeenterekening 2023 is zo opgezet dat relevante informatie voor de lezer bij elkaar is geplaatst. Met links naar bijhorende informatie navigeert u gemakkelijk door de gemeenterekening. Een kort overzicht van deze gemeenterekening vindt u in het Jaarverslag in 't kort. Wilt u de gemeenterekening ook graag in boekvorm? Dan kunt u dit pdf-bestand downloaden. Hieronder kunt u navigeren naar de belangrijkste onderdelen van de gemeenterekening.

4

Inleiding Middels de jaarrekening leggen wij verantwoording af over de behaalde resultaten en de besteding van middelen. In deze beknopte samenvatting lichten we de belangrijkste resultaten binnen de programma’s toe. Uitgebreidere informatie vindt u in deze gemeenterekening zelf onder de betreffende onderdelen en in het Jaarverslag in 't kort.

5

Kerngegevens De peildatum van alle kerngegevens is 31 december van het betreffende jaar. Een streepje betekent dat het betreffende cijfer nog niet bekend is.

Inwoners

Rekening 2021

Rekening 2022

Begroting 2023

Rekening 2023

Aantal inwoners

239.957

238.208

242.027

243.827

% jongeren (0 t/m 19 jaar)

18,2%

18,1%

19,1%

18,1%

% middengroep (20 t/m 64 jaar)

66,5%

66,5%

65,4%

66,5%

% ouderen (65 jaar en ouder)

15,3%

15,4%

15,5%

15,4%

Ruimtelijke kerngegevens

Rekening 2021

Rekening 2022

Begroting 2023

Rekening 2023

Oppervlakte gemeente (in ha)

19.795

19.795

19.795

19.795

% binnenwater

9,4%

9,4%

9,4%

9,4%

% Functiemenging

57,6%

58,6%

-

59,6%

Lengte van de wegen (km)

1.215

1.215

1.215

1.215

Woningvoorraad

Rekening 2021

Rekening 2022

Begroting 2023

Rekening 2023

Aantal woningen

119.889

121.958

123.396

123.420

% huurwoningen

62%

62%

59%

62%

% koopwoningen

38%

38%

41%

38%

253.160

252.150

275.000

276.400

Gemiddelde WOZ-waarde

2022 (Realisatie)

2023 (Begroting)

2023 (Realisatie)

1.223.461.000

1.190.508.000

1.284.774.000

Rekeningresultaat

82.076.000

0

65.022.000

Omvang algemene reserve (AR)

48.753.000

50.019.000

43.894.000

Ratio weerstandsvermogen

137%

128%

134%

Inkomsten gemeentefonds

699.149.000

668.831.000

707.304.000

Opbrengst belastingen (totaal)

119.699.000

125.085.258

133.354.000

Opbrengst onroerendezaakbelasting (OZB)

99.311.000

105.587.418

108.239.000

Opbrengst roerende zaakbelasting (RZB)

135.000

137.000

132.000

0

0

0

Opbrengst logiesbelasting

2.153.000

2.474.273

2.869.000

Opbrengst precariobelasting

1.592.000

1.350.000

1.790.000

Opbrengst parkeerbelasting

16.508.000

15.536.567

20.324.000

Financieel (in euro's) Totaal lasten (excl. reservemutaties)

Opbrengst reclamebelasting

6

Financieel beeld Inleiding In 2023 zagen we nog meer de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. Door de hoge inflatie, de stijgende energiekosten en de discussie met het Rijk over de gemeentelijke financiën op langere termijn nam de financiële onzekerheid toe. Op een aantal fronten is vertraging in uitvoering zichtbaar, waardoor budgetten niet volledig werden ingezet. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar bij projecten en samenwerkingsverbanden. In 2023 hebben we vanuit het Rijk meer middelen ontvangen dan begroot. Dit kon niet allemaal meteen worden ingezet. Tegelijkertijd zitten er nog nadelen in het resultaat verwerkt, waaronder nog steeds structureel hoge lasten voor jeugdhulp. Voor de uitvoering van de gemeentelijke opvang van Oekraïners ontvangt de gemeente een uitkering van het Rijk. Hierbij zijn de extra lasten hiervoor in ruime mate gedekt. In de volgende onderdelen wordt een nadere toelichting gegeven op het rekeningresultaat 2023 en op de afwijking ten opzichte van de prognose in Voortgangsrapportage 2023-II. Er wordt stil gestaan bij de stand van zaken ten aanzien van de hervormingen. Daarna volgt een beeld van de financiële situatie van de gemeente door middel van de balans, financiering, weerstandsvermogen en kengetallen. Rekeningresultaat 2023 We sloten 2023 af met een plus van 22,7 miljoen euro.

Het bruto resultaat laat een plus van 65,0 miljoen euro zien, maar voor 42,3 miljoen euro verschuiven we de besteding naar 2024. Dit gaat bijvoorbeeld om meerjarige projecten, bijzondere resultaten en samenwerkingsverbanden. Daarnaast hebben in 2023 bedragen vanuit het Rijk ontvangen die we niet meteen konden inzetten. Onderstaand zijn de resultaten per programma vermeld met daarbij de belangrijkste verklaringen van de verschillen ten opzichte van de begroting. Een nadere toelichting van de verschillen is bij de betreffende programma’s vermeld. Programma

1. Economie en Ruimte

Resultaat

Toelichting (bedragen x 1 miljoen euro) - Parkeren (V 5,6): Door o.a. een sterker herstel na corona is sterker dan verwacht, slecht weer in de zomermaanden en tariefsverhogingen is de omzet van het parkeerbedrijf meer toegenomen dan vooraf werd ingeschat. - Grondzaken (V 5,5): Dit resultaat bestaat voornamelijk uit de actualisaties van de grondexploitaties en vrijval van de verliesvoorziening op strategische gronden. - Suikerzijde (V 1,5): Binnen de gebiedsbegroting van de Suikerzijde in 2023 1,5 miljoen euro incidentele vrijval ontstaan op structureel beschikbare middelen. - Bouwleges (N 1,6): Vooral de huidige onzekere marktomstandigheden in de bouwsector - Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (V 1,4): Door het uitstel van de datum inwerkingtreding van de Omgevingswet en daarmee ook de Wkb naar 1 januari 2024 hebben we zowel de structurele als incidentele middelen nog niet besteed. 20,4 - Parkeerhandhaving (V 0,8): De opbrengst van naheffingsaanslagen parkeerbelasting (parkeerboetes) is hoger dan verwacht deels door een landelijke tariefstijging en deel door uitbreiding van het aantal wijken met betaald parkeren. - Amendement energiebesparing eerst (V 0,8): Voordeel door een fasering van Groningen Werkt Slim en vertraging door technische uitdagingen bij het in gebruik nemen van het accusysteem aan de Duinkerkenstraat.

- Groningen geeft energie (V 0,9): Door vertraging is een deel van het programmabudget nog niet ingezet - Programma aardgasvrije wijken (V 0,6): Er ontstaat vertraging in de uitvoering doordat er een afhankelijkheid is met het realiseren van het buurtwarmtenet in Selwerd-Zuid, wat ook vertraging heeft opgelopen.

7

2. Leefomgeving en Veiligheid

3. Vitaal en Sociaal

4. Dienstverlening en Bestuur

- Energieverbruik (V 0,7): Voordeel ontstaat voornamelijk door verduurzaming van onze gebouwen, lagere inkooptarieven en een lager gasverbruik doordat 2023 een warmer jaar was. - Inzamelen bedrijfsafval (N 0,5): Dit nadeel bestaat vooral uit lagere opbrengsten veroorzaakt door het stopzetten van een aantal werkzaamheden voor derdenpartijen, terwijl de vaste koste niet in dezelfde mate zijn afgenomen. - Deelnemersbijdrage Omgevingsdienst (N 0,4): Door het gedeeltelijk wegvallen van rijksmiddelen voor de uitvoering van de wettelijke taken voortkomend uit de Wet bodembescherming ontstaat een nadeel. - Meerjarig project Wietexperiment (V 0,7): Het project Experiment gesloten coffeeshop kent een vertraging op landelijk niveau, waardoor de voorbereidingsfase langer duurt dan gepland. - Openbare Orde en Veiligheid (V 0,4): De beschikbare middelen voor de 3,8 capaciteitsuitbreiding van de afdeling Openbare Orde en Veiligheid (OOV) is niet volledig besteed omdat de werving en instroom van nieuwe medewerkers meer tijd kostte. Zij waren - met name in het eerste kwartaal van 2023 – nog niet in dienst - Precariobelasting (V 0,6): Door meer bouwactiviteiten zijn de baten hoger. Deze baten zijn afhankelijk van conjunctuur, wegenbouw, vraag naar woningen en milieuwetgeving; - Reclamedragend straatmeubilair (V 0,5): Jaarlijks begroten wij middelen voor o.a.

vernieuwen en bijplaatsen van abri’s (bushokjes) in de openbare ruimte. Hier is in 2023 geen gebruik van gemaakt. - Pandenbrigade (V 0,4): Door vertraging in de werving van personeel is een deel van de beschikbare incidentele middelen niet ingezet. - BUIG (V 2,6): We zien dat het aantal uitkeringen in Groningen zich tot het laatste kwartaal van 2023 gunstiger blijft ontwikkelen dan de landelijke trend; - Schuldhulpverlening (V 1,7): Dit resultaat ontstaat met name doordat de middelen voor 'Uitvoeringsplannen intensivering Schuldhulpverlening' maar voor een deel besteed zijn. - IHP en IAAB (V 1,5): Uitvoering van het IHP en IABB vindt deels in de komende jaren plaats, waardoor in 2023 een voordeel ontstaat. - Programma onderwijshuisvesting (V 1,2): Doordat schoolbesturen een deel van de activiteiten en declaraties naar 2024 hebben verplaatst, ontstaat in 2023 een voordeel. Daarnaast ontstaat door aankoop van het pand Hoogeweg 9a voordeel door het vrijvallen van voorzieningen die waren toegekend aan Elker. - Noodpakket Energiekosten en inflatie (V 1,8): Doordat er minder aanspraak is gemaakt dan verwacht resteert er budget in 2023. - Jeugdhulp (N 11,0): Dit kent o.a.

de volgende oorzaken: doorloop van hogere realisatie vanuit 2022 en ontbreken van compensatie vanuit het Rijk voor gestegen zorgkosten als gevolg van toenemende complexiteit van problematiek en daarnaast vallen de kosten voor 29,6 hulpmiddelen/woonvoorzieningen mee; - Wmo Zorgkosten (V 3,4): Dit voor deel ontstaat o.a. door een technische verwerking van loon- en prijsstijgingen, een lager aantal indicaties huishoudelijke hulp dan verwacht, - Beschermd Wonen (V 2,2): De rijksbijdrage is met 2,7 miljoen euro gestegen en de uitvoeringskosten zijn 0,5 miljoen euro lager dan begroot. Daarnaast is een buffer van 4,2 miljoen euro voor eventuele ontwikkelingen in de zorgkosten vrijgevallen ten gunste van het resultaat. Het aandeel van de gemeente Groningen in het regioresultaat bedraagt 2,1 miljoen euro.

- IZA - Specifieke uitkering (V 1,0): Vanuit de specifieke uitkering Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn middelen in de regio beschikbaar gekomen waardoor wij gemeentelijke budgetten voor dit doel niet volledig hebben ingezet; - Intensiveringsmiddelen coalitieakkoord (V0,9): Onze inzet op intensiveringsvraagstukken in 2023 heeft niet altijd tot volledige besteding van de beschikbare middelen geleid; - Samenwerkingsverbanden (V 13,4): Ontvangen bedragen voor Maatschappelijke opvang, Vrouwenopvang, Werk In Zicht en Transformatieagenda Jeugd worden voor de regio meerjarig ingezet, waarvoor er in 2023 een saldo ontstaat voor inzet in komende jaren; - Hervormingen begroting 2023 (N 3,9): Een aantal bezuinigingen wordt in 2023 niet ingevuld; - Nacalculatie loon- en prijsstijgingen (N 2,5): Bij opmaak van de begroting wordt een 11,2 inschatting gemaakt. Over 2021 en 2022 is een nacalculatie doorgevoerd. Het verschil wordt met name veroorzaakt door de stijging in prijzen in 2022 en een nieuwe COA in 2023; - Programma Nieuwkomers (V 6,2): De kosten voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne zijn lager dan de normbedragen die het Rijk hiervoor beschikbaar stelt;

8

- Vrijval voorziening wachtgelden en pensioenen (oud-)wethouders (V 1,3): Per jaareinde wordt de verplichting voor de voorziening berekend. Door een stijgende rente en de daaruit resulterende lagere contante waarde heeft een vrijval van de voorziening plaatsgevonden; - Reserve-onttrekking (V 2,5): De onttrekking aan de algemene reserve van € 2,5 miljoen ten behoeve van grondzaken was niet nodig en hebben wij teruggedraaid. - Wijkvernieuwing (V 1,2): Vertraging door o.a. capaciteitsvraagstukken bij het Uitvoeringsprogramma Wijkvernieuwing leidt tot minder besteding in 2023; - Gemeentefonds (V 2,3): De begroting 2023 is gebaseerd op de Meicirculaire 2022, waardoor de circulaires t/m december 2023 wijzigingen in de algemene uitkering veroorzaken. Daarnaast zijn er diverse integratie- en decentralisatie-uitkeringen toegekend in 2023. De OZB-belastingcapaciteit is hoger dan geraamd, wat een nadeel oplevert.

- Dividenden (V 1,3): Een hogere dividenduitkering van Enexis en de BNG over 2022 zorgt voor een voordeel; - Treasury (V 3,0): In 2023 ontstond een rentevoordeel op de langlopende leningen door hogere rente dan geraamd, een hoger volume aan reserves en voorzieningen en een minder investeringen dan geraamd; - Onroerendzaakbelasting (V 2,4): De economische waarde van de woningen en bedrijven in de stad valt hoger uit dan ten tijde van de berekening van de tarieven werd voorzien; - Meerjarige projecten (V 4,2): Dit betreft saldi op doorlopende projecten, zoals: Brandveiligheid, Migratie E-suite, Wet Open Overheid en Vervanging DaFinci; - Businesscase Outsourcing ICT (N 3,2): Door uitloop van de transitie naar Fujitsu lopen we achter met het invullen van de taakstelling en is extra eigen inzet nodig; - Incidentele resultaten bedrijfsvoering (N 2,5): De resultaten op de bedrijfsvoering vallen nadelig uit. Totaal

65,0

Afwijkingen ten opzichte van voortgangsrapportage 2023-II In de voortgangsrapportage 2023-II (VGR 2023-II) verwachtten we een voordeel van 20,3 miljoen euro. Daarmee is het rekeningresultaat 2023 ten opzichte van de prognose in de VGR 2022-II 44,6 miljoen euro positiever. In het positieve verschil zit wel een onttrekking aan de algemene Reserve van 7,8 miljoen om begrotingsonrechtmatigheid te voorkomen, waardoor het netto verschil 36,8 miljoen euro bedraagt. De grootste verschillen (> 1 miljoen euro) per onderwerp betreffen:

Onderwerp (Bedragen x 1.000 euro)

Noodpakket energiekosten en inflatie

Aanbesteding onderhoud

Vrijval SPUK IZA

Verschil t.o.v. VGR 2023-II Toelichting (Bedragen x 1 miljoen euro)

Rekening VGR 2022 2023-II

1.788

1.000

1.120

3.023

In november van 2023 is besloten om naast de Energietoeslag van 2023 ook de doelgroep 120140% te compenseren met € 400. De dekking -1.235 van deze vergoeding vindt plaats uit de vrijval op het Noodpakket koopdracht en energie. Dit was niet bekend bij VGR 2023-II.

0

In dit budget zat een risico van € 1,0 miljoen opgenomen, pas einde jaar blijkt, o.b.v. de 1.000 lopende aanbesteding en de nog lopende onderhoudswerkzaamheden dat het risico zich niet zal voordoen en daardoor vrijvalt

0

Vanuit de specifieke uitkering IZA (Integraal Zorgakkoord) zijn middelen in de regio beschikbaar gekomen waardoor wij 1.120 gemeentelijke budgetten voor dit doel niet volledig hebben ingezet. Bij VGR 2023-II023-II was inzicht in besteding hiervan nog onvoldoende.

9

Voorziening wethouderspensioenen

Parkeerbedrijf

Onderwijshuisvesting

1.300

5.641

2.722

100

Pas na het verschijnen van de decembercirculaire aan het einde van het jaar kan de hoogte van de voorziening wethouderspensioenen bepaald worden aan de hand van de op dat moment geldende rentestand. Deze voorziening is sterk afhankelijk van de rentestand waardoor deze post vrijwel niet te voorspellen is. 1.200 Net als de hoogte van de voorziening voor wethouderspensioenen is deze voorziening voor de wachtgelden moeilijk in te schatten. Dit komt doordat oud-wethouders wachtgelden ontvangen tot hun pensioengerechtigde leeftijd óf tot ze een nieuwe baan vinden, afhankelijk van de hoogte van het salaris. De laatste mogelijkheid is moeilijk in te schatten.

3.860

Ten opzichte van VGR 2023-II zijn de baten nog 1,3 hoger uitgekomen. Voor parkeergarages is 0,7 meer omzet gerealiseerd, vooral de Forumgarage en de Damsterdiep garage hebben het nog beter gedaan dan verwacht. Bij straatparkeren is 0,5 meer omzet gerealiseerd dan verwacht bij VGR 2023-II, vooral verklaard 1.781 door een hogere omzet bij belparkeren (+0,7). Met betrekking tot de lasten vallen de overige kosten ook 0,5 lager uit, vooral verklaard door diverse besparingen op onderhoud, inhuur en uitbesteed werk bij straatparkeren. De kosten van het Laadbedrijf vielen lager uit dan verwacht. De plaatsing van de eerste laadpaal liet langer op zich wachten dan verwacht.

640

Bij VGR 2023-II bestond, uitgezonderd de bij VGR 2023-II vermelde vrijval van lasten i.v.m. de aankoop van het pand aan de Hoogeweg 9a van 2.082 Elker, de verwachting bij de schoolbesturen dat de toegekende voorzieningen gerealiseerd zouden worden.

Gemeentefonds

2.318

0

De afwijking ontstaat met name doordat het CBS de maatstaf ‘Huishoudens met een laag 2.318 inkomen’ heeft geactualiseerd. Deze maatstaf kunnen wij niet zelfstandig schatten omdat deze afhankelijk is van landelijke ontwikkelingen.

Stedelijk Investeringsfonds

7.683

4.721

Verschil wordt grotendeels veroorzaakt door 2.962 achterblijven van besteding bij Groningen Geeft Energie.

2.563

Voornamelijk ontstaat er verschil doordat er vertraging is opgetreden in projecten die niet 3.157 eerder inzichtelijk was. Daarnaast was er toekenning van extra budget wat nog niet bekend was bij VGR 2023-II.

Meerjarige projecten

5.720

10

Samenwerkingsverband

13.796

9.339

De afwijking bij Maatschappelijke Opvang ontstaat voornamelijk door een stijging van lagere subsidievaststellingen (0,457), lagere realisatie op Impulsgelden (547 duizend euro) en een correctie omdat de bijdrage aan de WIJ zowel gedekt was uit de DUMO als via OGGZ preventiemiddelen (0,66). Bij Vrouwenopvang ontstaat de afwijking grotendeels door de dekking van het Integraal zorgakkoord(IZA) voor verschillende activiteiten (0,43), lagere 4.457 subsidievaststelling VTG 2022 (0,14), geen besteding aan schadelijke praktijken (0,3) en lagere uitgaven aan toekomstscenario kind- en gezinsbescherming (0,85). Voor Werk In Zicht is bij de VGR-II geen afwijking gemeld. De extra middelen voor begeleiding Jongeren naar Werk waren nog niet bekend. De onderbestedingen vallen hoger uit dan verwacht en ook de dekking van een aantal lasten vanuit verschillende projecten was nog niet bekend. Het aantal verstrekkingen in 2023 is lager dan we konden voorzien bij de tweede VGR2023-II. Daarnaast heeft uw raad in november 2023 de 4.526 beleidsregels eenmalige energietoeslag 2023 vastgesteld, waarbij een bepaalde groep geen recht had op een extra 500 euro.

Energietoeslag

3.311

-1.215

Grondzaken

5.455

0

Overige resultaten

13.168

5.166

Bij het verschijnen van de VGR2023-II waren 5.455 nog niet alle effecten op de grondexploitaties bekend 8.002 Diverse verschillen < 1 miljoen euro.

Totaal

65.022

28.197

36.825

Hervormingen Het nadelige resultaat op de hervormingen bedraagt dit jaar 3,9 miljoen euro. Hierbij gaat het om de volgende onderdelen: • Binnenhalen subsidies en subsidies van overheden (nadeel baten 1,5 miljoen euro) Voor innovatieve doelen en ambities is op veel thema’s EU geld beschikbaar. Op dit moment hebben we onze inzet op het daadwerkelijk schrijven van Europese projecten ad hoc geregeld via de capaciteit van verschillende programma’s. Daarnaast heeft de gemeente Groningen een woondeal met de rijksoverheid gesloten. Zo komen Groningse projecten in aanmerking voor een bijdrage uit een speciaal fonds. Door middel van deze maatregel willen we een team vormen om gestructureerd subsidies binnen te halen en te verantwoorden. Het betreft 1 miljoen euro incidenteel voor de jaren 2020 t/m 2023. Deze bezuiniging is tot nu toe niet ingevuld. Met ingang van de begroting 2022 is de verwachting uitgesproken dat voor 2022 en 2023 incidenteel 500 duizend euro per jaar extra opbrengsten kan worden gerealiseerd. Deze extra bezuiniging wordt in 2023 niet gerealiseerd. •

Leniger en flexibeler begroten (nadeel lasten 2,4 miljoen euro). Concrete structurele invulling is nog niet aan de orde. Dat betekent op dit deelprogramma een nadeel. De voordelen die hier tegenover staan verwachten we bij andere deelprogramma’s.

•

Frictiebudget hervormingen (voordeel lasten 220 duizend euro) In de begroting is voor 2023 nog eenmalig een frictiebudget bezuinigingen beschikbaar gesteld van 220 duizend euro. Deze kan vrijvallen ter dekking van de nadelen op het totaal van de hervormingen.

•

Rijksmiddelen armoede en schulden (nadeel baten 215 duizend euro) 11

In de begroting 2023 is een dekking opgenomen van 1,12 miljoen euro van te verwachten rijksmiddelen voor armoede en schulden. Via de meicirculaire hebben we van het Rijk 905 duizend euro ontvangen. Door de verdeelsystematiek van het Rijk ontvangen we 215 duizend euro minder. Afwijkingen (Bedragen x 1.000 euro)

Opgaven

Realisatie

Afwijking

Binnenhalen subsidies en subsidies van overheden

1.500

0

-1.500

Leniger en flexibeler begroten

2.400

0

-2.400

Frictiebudget hervormingen

-220

0

220

Rijksmiddelen armoede en schulden

1.120

905

-215

Totaal

4.800

905

-3.895

Balans en financiering Balans Balans (Bedragen x 1,0 miljoen euro)

31-12-2023 31-12-2022

31-12-2023 31-12-2022

Activa

Passiva

Vaste Activa

Vaste Passiva

Immateriële vaste activa

8,7

6,6 Eigen vermogen

307,3

281

Materiële vaste activa

1.514,4

1.445,4 Voorzieningen

64,2

55

Financiële vaste activa

435,3

451,7 Langlopende schulden

1.488,6

1.550

Totaal Vaste Activa

1.958,4

1.903,7 Totaal Vaste Passiva

1.860,2

1.886

Vlottende Activa

Vlottende Passiva

Voorraden

49,7

44,3 Vlottende schulden

279,7

198

Vorderingen

255,8

194,1 Overlopende passiva

206,6

156

486,3

353,8

2.346,4

2.239,8

Liquide middelen

1,8

4,8

Overlopende activa

80,8

92,8

Totaal Vlottende Activa

388,1

336,1 Totaal Vlottende Passiva

Totaal Activa

2.346,4

2.239,8 Totaal Passiva

Toelichting op de grootste mutaties: • Materiële vaste activa: Per saldo is er stijging in 2023 doordat er voor een bedrag van 141,6 miljoen euro is geïnvesteerd en er is een bedrag van 45 miljoen euro afgeschreven op materiële vaste activa. Daarnaast zijn er nog desinvesteringen, bijdragen van derden en afwaarderingen van in totaal 30,2 miljoen euro gecorrigeerd op de boekwaarde; • Financiële vaste activa: De vermeerderingen bij de uitgezette geldleningen betreffen de omzetting van een kasgeldlening aan Euroborg NV in een langlopende lening (3,5 miljoen euro) en een trekking door Warmtestad BV op een kasgeldfaciliteit (1,2 miljoen euro). Hier staat een daling van 14,8 miljoen euro tegenover door aflossingen van leningen; • Voorraden: De stijging wordt veroorzaakt door een stijging in het onderhanden werk. Dit is inclusief bouwgronden in exploitatie; • Vorderingen: De stijging wordt veroorzaakt door een stijging in het onderhanden werk. Dit is inclusief bouwgronden in exploitatie;

12

•

• • • •

Eigen vermogen: Het resultaat is in 2023 lager dan in 2022, maar de reserves zijn gestegen. Hierbij is het saldo van de Algemene reserve gedaald van 48,8 miljoen euro in 2022 naar 43,9 miljoen euro in 2023. De bestemmingsreserves zijn gestegen van 150,1 miljoen euro in 2022 naar 198,4 miljoen euro in 2023; Voorzieningen: De stijging wordt met name veroorzaakt door hogere onderhoudsvoorzieningen en stijging van de voorzieningen afvalstoffenheffing en spaarverlof; Langlopende schulden; De daling wordt met name verklaard door een vervroegde aflossing van een verstrekte lening aan een woningbouwcorporatie; Vlottende schulden: De stijging wordt veroorzaakt door een stijging in de kasgeldleningen; Overlopende passiva: De stijging wordt met name veroorzaakt door een stijging in vooruit ontvangen bijdragen met een specifiek bestedingsdoel van het Rijk (o.a. Batch 1588 2e tranche SNN Versterkingsopgave Groningen en SPUK Woningbouw korte termijn).

Een nadere duiding van de diverse onderdelen van de balans en toelichting wordt in het hoofdstuk Balans weergegeven. Investeringen en financiering Begin 2023 stond voor 535,9 miljoen euro aan kredieten open uit voorgaande jaren. In 2023 stelde de raad voor 117,6 miljoen euro aan nieuwe kredieten beschikbaar. In totaal was daardoor in 2023 voor 653,5 miljoen euro aan investeringskredieten beschikbaar. Met deze kredieten is in 2023 voor 147,5 miljoen euro aan investeringen verricht. Bij in 2023 afgesloten kredieten is per saldo voor 9,4 miljoen euro aan onderschrijdingen geweest. Als uitkomst staat daardoor eind 2023 nog voor 496,7 miljoen euro aan kredieten open die overgaan naar 2024 om in 2024 of latere jaren afgewikkeld te worden. Weerstandsvermogen & risico’s Het weerstandsvermogen geeft inzicht in de weerbaarheid van de gemeente. Het laat zien of de gemeente in staat is de effecten van risico’s op te vangen. Als maatstaf hanteren we hiervoor de ratio van het weerstandsvermogen. Deze geeft de verhouding weer tussen het beschikbare weerstandsvermogen (welke middelen zijn er om risico’s op te vangen?) en het benodigde weerstandsvermogen (welke risico’s lopen we?). Een ratio van 100% betekent dat er voldoende weerstandsvermogen beschikbaar is om het effect van de ingeschatte risico’s. Berekening weerstandsvermogen rekening 2023 (Bedragen x 1,0 duizend euro)

2024

2025

2026

2027

Beschikbare weerstandsvermogen (A)

139.206

148.331

149.445

150.084

Benodigde weerstandsvermogen (B)

103.582

107.329

134.025

139.442

Ratio weerstandsvermogen (A/B x 100%)

134%

138%

112%

108%

Verhouding reserves / benodigd weerstandsvermogen

68%

73%

59%

57%

Voor de beoordeling van het weerstandsvermogen kijken we naar de verhouding tussen risico’s en beschikbaar weerstandsvermogen, waaronder de omvang van de reserves (Algemene reserve en reserve grondzaken). We doen dit voor een periode van vier jaren (dynamisch weerstandsvermogen). De ratio weerstandsvermogen in 2024 komt uit op 134%. Deze loopt op tot 138% in 2025. Vanaf 2026 verwachten wij een structureel tekort. Dit zorgt voor een daling van de ratio weerstandsvermogen vanaf 2026. Ten opzichte van de begroting 2024 verslechtert de ratio weerstandsvermogen in 2024, 2025 en 2026 licht. Voor 2027 blijft dit gelijk aan de begroting 2024. In paragraaf 3. Weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt een nadere toelichting op de cijfers gegeven. Beschikbaar weerstandsvermogen Het beschikbaar weerstandsvermogen wordt gevormd door de middelen die beschikbaar zijn om het nadelige effect van risico’s te kunnen opvangen. Dit is de optelsom van alle elementen die daadwerkelijk kunnen worden ingezet om niet-begrote kosten te dekken. De middelen die we tot het beschikbare weerstandsvermogen rekenen, zijn: Algemene 13

reserve, Reserve Grondzaken, Post onvoorzien in de begroting, Niet structureel ingezette intensiveringsmiddelen, Onbenutte belastingcapaciteit en Stille reserves. Het beschikbare weerstandsvermogen is in 2024 139,1 miljoen euro. Dit is 2,1 miljoen euro lager dan in de begroting 2024. De daling wordt veroorzaakt door een afname van de Algemene reserve en een toename van de reserve Grondzaken. Het beschikbaar weerstandsvermogen neemt de komende jaren toe tot 150,1 miljoen euro in 2027. Deze toename is een gevolg van een verwachte toename van de reserves. Benodigd weerstandsvermogen (risico’s) Het benodigde weerstandsvermogen wordt bepaald op basis van een inschatting van de risico’s die de gemeente loopt. Veruit het grootste risico ligt bij de gemeentelijke grondexploitaties en Meerstad. Dit risico bepaalt in 2024 meer dan de helft van het benodigd weerstandsvermogen. Het benodigde weerstandsvermogen in 2024 is 103,6 miljoen euro. Dit is 0,8 miljoen euro lager dan bij de begroting 2024. Voor 2023 en verder zien we grote investeringen op ons af komen voor onder andere de energietransitie, nieuwe gebiedsontwikkelingen, onderwijshuisvesting en de vervanging van maatschappelijk vastgoed, waaronder een nieuw muziekcentrum. Dat betekent een toename van de risico’s op verschillende fronten en een grote toename van nieuw aan te trekken leningen.

Deze ontwikkelingen zijn nog niet zichtbaar in de financiële kengetallen. Kengetallen Het huidige resultaat en financiële positie leidt tot onderstaande kengetallen in de kolom Rekening 2023. Daarnaast is de verwachte ontwikkeling van de kengetallen weergegeven in de kolommen Begroting 2024 t/m 2027. Rekening 2023

Verloop van de kengetallen Begroting 2023

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

120,4%

95,3%

114,1%

111,7%

119,4%

126,1%

Solvabiliteitsratio

8,8%

10,3%

9,9%

10,9%

11,2%

11,2%

Structurele exploitatieruimte

0,3%

2,7%

0,3%

2,1%

-0,5%

-0,5%

Kengetallen Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Netto schuldquote Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke netto schuldenlast (korte en lange schulden vermindert met kort en lang uitgeleende middelen) ten opzichte van de gemeentelijke baten. Het geeft een indicatie van de omvang van de rentelasten en aflossingen ten opzichte van de jaarlijkse baten en lasten. Bij de netto schuldquote wordt rekening gehouden met alle door de gemeente opgenomen leningen. Bij de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen nemen we de leningen die we doorlenen aan derden (zoals bijvoorbeeld: Meerstad en woningbouwcorporaties) niet mee. Wanneer sprake is van doorlenen aan derden, ligt de netto schuldquote altijd boven de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen. Per 31 december 2024 komt de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen uit op 114,1%. Hiermee blijven we onder de ons gestelde norm van 120%. In 2026 en 2027 loopt de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen op tot 126,1% doordat de gemeentelijke baten dalen als gevolg van de opgelegde korting op het gemeentefonds per 2026. Voor een genuanceerder beeld van de schuldpositie is van belang om de voorraad bouwgronden hierin mee te nemen. Gemeenten met veel grond hebben meer schulden en dus een hogere schuldquote. Dit geldt ook voor de gemeente Groningen.

Rente en aflossing van deze schuld drukken niet direct op de begroting, maar dienen we op te vangen binnen de grondexploitaties met de opbrengsten uit de verkoop van de grond.

14

Solvabiliteitsratio Dit kengetal wordt bepaald door de verhouding tussen het eigen vermogen en het totaal vermogen. Het geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan de financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteitsratio in 2024 is 9,9%. Dit is laag in vergelijking met andere gemeenten en ligt onder de norm van 20%. Met een solvabiliteit van minder dan 20% vallen gemeenten in de meest risicovolle categorie. Voor de lange termijn streven we naar een streefwaarde van 20%, voor de korte termijn hanteren we een streefwaarde van 10%. Een verbetering van de solvabiliteit wordt bereikt door een verlaging van de opgenomen leningen en/of een versterking van de reserves. In de periode 2025-2027 loopt de solvabiliteit op naar 11,2%. Dit ligt boven onze streefwaarde voor de korte termijn. We gaan ervan uit dat de begrote nadelen in 2026 en 2027 hier geen invloed op hebben. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang dat de structurele lasten gedekt zijn door structurele baten. De belangrijkste structurele baten zijn de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting (OZB). Dit kengetal geeft het verschil tussen de structurele baten en lasten ten opzichte van de totale baten.

Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. In onderstaand overzicht is de omvang en ontwikkeling van de structurele lasten en baten opgenomen. Het verloop van de structurele exploitatieruimte over de periode 2023 tot en met 2027 geeft aan dat er tot en met 2025 sprake is van een structureel evenwicht. In 2026 hebben we te maken met een forse structurele verlaging van de algemene uitkering. Dit leidt ertoe dat de structurele lasten boven de structurele baten uitkomen en er geen sprake meer is van een structureel evenwicht. Inmiddels heeft het kabinet voorgesteld de opschalingskorting vanaf 2026 te schrappen.

15

Programma's •

Economie en Ruimte

•

Leefomgeving en Veiligheid

•

Vitaal en Sociaal

•

Dienstverlening en Bestuur

16

Programma 1: Economie en Ruimte We investeren in maatregelen voor economische ontwikkeling, werkgelegenheid en woningbouw. We werken met onze partners en bedrijven aan en met het Akkoord van Groningen met onze kennisinstellingen aan energietransitie, digitalisering en gezondheid. We creëren randvoorwaarden voor economische groei, een evenwichtige woningvoorraad en een toekomstbestendige gemeente. We benutten kansen in Europees en nationaal verband, zoals het Just Transition Fund, het Klimaatakkoord, de Woondeal en Stedelijke Vernieuwingsbudgetten waaronder het Volkshuisvestingsfonds. Investeringen in bereikbaarheid op (inter)nationale schaal en het stedelijk-regionaal verkeeren vervoersysteem zijn onontbeerlijk voor de gewenste schaalsprong. Een aangescherpt mobiliteitsbeleid gericht op duurzame vervoersalternatieven draagt tegelijkertijd bij aan de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. De gemeente streeft naar een economie die bijdraagt aan welvaart en welzijn van haar inwoners. Een goed functionerende economie biedt werk en inkomen, wat financiële zekerheid, sociale contacten en positieve eigenwaarde oplevert. Het gaat om een beleving van welvaart die niet alleen nu belangrijk is, maar ook voor volgende generaties. We willen iedereen die graag in onze gemeente wil wonen een plek bieden.

Daar hoort een voortreffelijk woon- en leefklimaat bij: betaalbaar, duurzaam en van hoge kwaliteit. De krapte op de woningmarkt blijft voorlopig bestaan. We blijven daarom de komende jaren kwalitatief hoogwaardige woningen bijbouwen en wijken en dorpen vernieuwen. We werken aan toekomstbestendige wijken met duurzame woningen voor alle inkomens- en leeftijdsgroepen, met daaromheen een leefbare, gezonde en groene openbare ruimte. Om een aantrekkelijke woon- en werkgemeente te zijn is goede bereikbaarheid randvoorwaardelijk. De bereikbaarheid van economische kerngebieden vanuit stad en regio staat voorop. Ons verkeersbeleid is ‘te voet, met de fiets of het openbaar vervoer als het kan, met de auto als het moet’. In Groningen gebruiken veel inwoners de fiets, mede dankzij de korte afstanden en het goede fietsklimaat. Voor openbaar vervoer, al dan niet in combinatie met Park+Ride (P+R), is veel draagvlak. We verbeteren de leefkwaliteit van onze wijken door de openbare ruimte anders in te richten en de dominantie van de auto terug te dringen. De bereikbaarheid van Groningen met de auto blijft belangrijk omdat onze gemeente een centrumfunctie heeft voor werkgelegenheid, onderwijs, cultuur en zorg in een regio die verder weinig verstedelijkt is. Deelprogramma's Het programma Economie en ruimte bestaat uit de volgende deelprogramma's: • • •

Economie en werkgelegenheid Wonen Mobiliteit

Jaarrekening in één oogopslag In onderstaand overzicht zijn de totale lasten en baten van de deelprogramma’s opgenomen voor de Jaarrekening 2023. Ter vergelijking is ook de jaarschijf van de begroting 2023 opgenomen.

17

Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid Een gezonde economie biedt kansen aan inwoners op werk en inkomen. Dit draagt bij aan financiële zekerheid en zorgt voor sociale cohesie. Wij streven naar economische groei en werkgelegenheid die bijdragen aan groene en eerlijke brede welvaart voor onze inwoners. Samen met ondernemers en kennisinstellingen werken we aan een toekomstbestendige economie en voeren we actief en zorgvuldig regie op ruimtelijke ordening. Gelijke kansen voor alle Groningers is het uitgangspunt. Samen met alle stakeholders uit het onderwijs en bedrijfsleven, werken we aan een arbeidsmarkt met ruimte voor duurzame ontwikkeling van talent op alle niveaus. We spelen in op de kansen die de grote transities energie, gezondheid en digitalisering ons bieden. We streven naar een volledig circulaire economie en investeren vanuit impact ondernemen in een meer inclusieve en duurzame economie. We willen binnen de grenzen blijven van wat onze planeet aankan én binnen de grenzen van wat maatschappelijk verantwoord is. We willen koploper worden in de eiwit- en voedseltransitie. Energie- en klimaattransitie hebben prioriteit. In NoordNederland lopen we inmiddels voorop in de waterstofeconomie. Deze speerpunten krijgen een plek in de wijze waarop we nieuwe bedrijvigheid ruimtelijk faciliteren en ons landbouwbeleid invullen.

Doelen Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid Het deelprogramma Economie en werkgelegenheid heeft het volgende doel: • Het streven naar economische groei en werkgelegenheid die bijdragen aan groene en eerlijke brede welvaart.

18

Beleidsvelden Deelprogramma Economie en werkgelegenheid bestaat uit de volgende beleidsvelden: Economische ontwikkeling De Economische Agenda (2023-2026) is de basis voor ons economische beleid: • van zorg naar (positieve) gezondheid; • van fossiele naar hernieuwbare energie; • van analoog naar digitaal; • van een lineaire naar een circulaire economie. Op deze vlakken ontwikkelen we naar een duurzame, toekomstbestendige economie. Waarbij we werkgelegenheid stimuleren en behouden in samenwerking met onze partners in het bedrijfsleven en het onderwijs. Door middel van impact ondernemerschap streven we naar een duurzamere en inclusievere gemeente. Ruimtelijk-economische ontwikkeling In het programma Ruimtelijke Economie werken we aan het ruimtelijk faciliteren van de (groei van) werkgelegenheid en aan het structureel versterken van ons economisch profiel. In het meerjarenprogramma Stadsontwikkeling 20232026 onderscheiden we daartoe voor het programma ruimtelijke economie twee hoofdopgaven: 1. Van economische groei naar brede welvaart: • we werken samen met bedrijven aan energiehubs bij aan het lokaal opwekken en delen van schone energie; • we vergroenen, verduurzamen en maken bedrijventerreinen biodiverser; • we werken aan een volledig circulaire economie. 2.

De economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente: • vitale en toekomstbestendige centrumgebieden met een prettig verblijfsklimaat; • stimuleren en faciliteren van 'Werk in de Wijk'; • versterken en vergroenen bovenwijkse voorzieningencentra; • van winkelcentra naar wijkcentra met een mix van winkels (dagelijks aanbod), werkplekken, (para)medische, dienstverlenende en maatschappelijke voorzieningen; • in een groeiende gemeente is naast wonen en werken ook volop ruimte voor ontspanning. Overige economie In dit beleidsveld worden de jaarlijkse bijdragen aan het Ondernemersfonds waaronder inmiddels ook Ondernemersvereniging Ten Boer en Haren vallen verantwoord. Grondzaken In dit beleidsveld worden de resultaten grondzaken voor een groot deel verantwoord. Concreet gaat het om de nog in exploitatie te nemen eigendommen, de ontwikkeling van bedrijfsterreinen en verhuurde kavels. Voor grondzaken is geen afzonderlijk deelprogramma opgenomen in de begroting. In Paragraaf 7: Grondbeleid zijn alle resultaten grondzaken nader toegelicht. Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Economische Agenda 2023 - 2026 (2023) Strategie werklocaties (2021) Ruimte voor Retail (2021) 19

Meerjarenprogramma Stadsontwikkeling 2023-2026 Strategische agenda Akkoord van Groningen 2022-2026 (2022) Omgevingsvisie Levende ruimte (2022) Centrumvisie Haren (2018) Nieuwe aanpak arbeidsmarktbeleid (2017) Watervisie - Koersen op Water (2017) Toekomstvisie Koopmansplein (2017) Actualisatie Bestemming Binnenstad (2021) Strategisch evenementenbeleid (oktober 2014) en Nota vergunningen evenementen (2021)

Relevante ontwikkelingen De werkgelegenheid is in gemeente Groningen harder gegroeid dan de verwachte 1000 extra banen: 5.807 extra banen ten opzichte van 2022. In alle branches neemt de werkgelegenheid toe, maar met name in de commerciële en niet-commerciële dienstverlening, in handel en in onderwijs. We zien ook een grote stijging in het aantal ZZP’ers (6,8 procent). Speerpuntsectoren energie, ICT en creatieve industrie groeien allen. Het dempende effect van de coronasteun op de economie lijkt voorbij. Het aantal faillissementen was in 2023 landelijk op hetzelfde niveau als in de vijf jaren voor corona, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Meermaals speelde in 2023 het moeten terugbetalen van (te veel ontvangen) coronasteun als reden voor een bankroet, zo verklaarden noordelijke curatoren. Net als het aftikken van uitgestelde loonbelasting. Voor Groningen is het beeld over 2023 nog niet geheel duidelijk door het ontbreken van cijfers over het laatste kwartaal. De economische groei kwam in 2023 landelijk uit op 1 procent, voor 2024 voorspelt het Centraal Planbureau (CPB) 1,5 procent. In de Retail vielen in 2023 landelijk gezien een aantal grote winkelketens om.

Voorgenoemde naweeën van corona en toenemende (loon)kosten leiden ertoe dat in veel kleinere steden vooral in de laatste maanden van 2023 retailers de winkel moesten sluiten, zo bericht Onderzoeksbureau Locatus. In Groningen is dit beeld anders. De leegstand in de Retail blijft laag, zeker in verhouding tot omliggende steden als Veendam, Winschoten, Assen en Emmen. Wel is een lichte verschuiving zichtbaar van detailhandel naar winkelpanden die worden gevuld door ondernemers op het terrein van Leisure en persoonlijke verzorging. Zo zijn er meer sportscholen te zien in de Groninger binnenstad. ,,Vroeger was het alleen winkelen, nu zien we ook vermaak.’’ aldus een grote lokale bedrijfsmakelaar. Ook de kantoren- en bedrijfsvastgoedmarkt kent weinig leegstand. Marktonderzoeksbureau voor de kantorenmarkt Cushman & Wakefield stelt als verklaring dat er ten Noorden van Zwolle weinig ‘op risico’ wordt gebouwd. Ontwikkelaars willen wel bouwen, maar pas als duidelijk is dat er gebruikers zijn voor hun gebouwen. ,,Elders zie je dat er meer op risico wordt gebouwd. In het Noorden gebeurt dat eigenlijk alleen in Eemshaven en Emmen.’’ Ook is in Groningen meer sprake van een ‘eigenaar-gebruikers markt’. De eigenaar van een bedrijfspand gebruikt dat pand ook zelf.

Voor de nabije toekomst zijn er echter ook zorgen, “De stroomvoorziening is nu ook in Groningen een probleem, bouwkosten zijn gestegen en regelgeving wordt strenger. Dat maakt de toekomst wel spannend. Maar ik sta er wel positief in. Er is nog veel belangstelling, ’’ aldus de woordvoerder van Cushman & Wakefield. Om de benodigde ruimte voor de groei van de werkgelegenheid in beeld te krijgen is in 2023 de behoefteraming bedrijventerreinen en kantoren 2022-2040 vastgesteld. Hiertoe werken we samen in de Regio Groningen-Assen. We hebben in RGA-verband afgesproken een regionaal vestigingskader te hanteren voor grote ruimte vragers, bedrijven met een grote milieu contour en bedrijven die we via de NOM internationaal acquireren. Op gemeentelijke schaal kan een vestigingskader helpen om die bedrijven te vestigen die het meest bijdragen aan onze stedelijke economie. Zo kunnen we ook sturen op de toegevoegde waarde van bedrijven op de brede welvaart in onze gemeente. Eind 2023 is door de netbeheerders de komst van netcongestie afgekondigd. Dat betekent dat (nieuwe) bedrijven die een nieuw energiecontract af willen sluiten, op een wachtlijst kunnen komen totdat er weer voldoende ruimte is op het elektriciteitsnet is. Om de problematiek scherper te krijgen en ook oplossingen te kunnen bieden is binnen de 20

gemeente een taskforce Netcongestie opgericht. Mogelijke oplossingen bestaan uit: prioritering, reservering van netcapaciteit voor gebiedsontwikkeling, korte termijn netverzwaring en netcongestiemanagement (o.a. batterijen). Op die manier kan de impact op onze gebiedsontwikkelingen en kaveluitgifte van bedrijventerrein worden bepaald.

Resultaten en Activiteiten De resultaten en activiteiten worden per beleidsveld benoemd (aansluitend bij de financiële toelichting op het niveau van het beleidsveld). In de activiteitentabel reflecteren we op de activiteiten zoals opgenomen in de begroting 2023. Wat wilden we bereiken (resultaten)

Wat hebben we daarvoor gedaan (activiteiten)

Economische ontwikkeling •

Het behouden en creëren van duurzame en innovatieve werkgelegenheid.

•

•

• •

•

•

•

•

•

•

•

Ten behoeve van een betere matching van arbeidsmarkt en onderwijs en ook de onbenutte potentie op de arbeidsmarkt, hebben we aan Ondernemers Trefpunt (OTP) een subsidie verleend voor aanvullende carrière evenementen (Meet Your Future, Hart voor de zaak, Start Fest en CheckTheNewBizz). Als mede-initiatiefnemer hebben wij een bijdrage geleverd aan de oprichting van Circulair Groningen. Een provinciaal platform voor en door ondernemers voor het aanjagen van de circulaire transitie. Samen met onder andere het Martini ziekenhuis faciliteerden wij een pilot om contrastvloeistof uit afvalwater te filteren. We faciliteerden en ondersteunden initiatieven op het snijvlak van creativiteit en technologie. MXT is hiervan een concreet voorbeeld van een festival waar muziek en technologie elkaar ontmoeten. Samen met de bedrijven op Westpoort is een pilot gestart door Groningen Stroomt Door. Zij onderzoeken hier het energieverbruik en de belasting op het net. Begin voorjaar 2024 is hierover een informatie brief aangedragen bij de gemeenteraad. We hebben bijgedragen aan een initiatief voor een energiehub op bedrijventerrein Zuid-oost, waarbij onder andere Century, Wensink en Noorderpoort zijn betrokken. We onderzoeken de verbinding met het vervolg op het subsidieproject rondom Persoonlijke Gezondheidsomgeving/PersonalisedConnected Health (PGO/PCH).

Het gaat om het ondersteunen van het ecosysteem in het innoveren en ontwikkelen van digitale oplossingen voor de zorg. Hierin ligt de verbinding met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en dus onze samenwerking met de collega’s van DMO/Team Gezondheid. We onderzoeken of we samen met het UMCG en DMO de lobby willen starten om de zetel van de Health Data Access Body naar Groningen te halen. Dit is een hub/expertisecentrum rondom digitale vraagstukken dat van de EU in ieder land een plek moet krijgen. Een HDAB ziet toe op veilige toegang tot gezondheidsgegevens voor wetenschappelijk onderzoek, innovatie en beleid. We stimuleren de ontwikkeling van duurzame en innovatieve voedselingrediënten ten behoeve van onder andere de medische sector en circulaire economie om Groningen en Noord-Nederland als agrofood regio nog beter op de kaart te zetten. We hebben projecten ondersteund op het snijvlak van digitaal en health (Neolook/UMCG voor vroegtijdige constatering van afwijkingen van vroeg-borelingen; Personal Implants UMCG voor gepersonaliseerde maatwerk kunstmatige ledematen). Samen met de G6 (gemeentes Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven en Groningen) hebben we in 2023 de volgende

21

•

•

•

Faciliteren van toekomstbestendige economische groei

• •

•

• •

•

•

•

• •

actielijnen ingericht: Vitale Binnensteden, Ruimte voor bedrijven, MKBdienstverlening, Circulaire Economie en Innovatieve ecosysteem. Elk van deze actielijnen beoogt om of werkt al in samenwerking met relevante ministeries aan concrete resultaten op het vlak van economie en stedelijke ontwikkeling. We hebben in samenwerking met G6, ministeries van BZK, JenV en EZK, Nijmegen, Dordrecht, Hilversum en Roosendaal, INretail (namens diverse sectoren), Retail Innovation Platform (hogescholen) en Platform31 een City Deal afgesloten. De City Deal richt zich op: branchering, financiering, vastgoed en ondermijning. Uit de werkgroepen worden concrete (pilot)voorstellen en experimenten ontwikkeld. Samen met RGA, Provincie en Rijk werken we aan toekomstbestendige bedrijfsterreinen. De eerste pilots worden opgestart op de bedrijfsterreinen Winschoterdiep, Oosterhogebrug en Hoogkerk.

We hebben een nieuwe economische agenda opgesteld (2023-2026). Om ondernemers op een laagdrempelige manier te helpen bij het verlagen van hun energiekosten, hebben wij diverse regelingen opgezet vallend onder het 'hulppakket energiekosten, 3.3 fonds voor mkb'. Via de conferentie 'The Next Web' profileren wij de regio Groningen als dé plek voor digitaal ondernemerschap. Ondernemers krijgen daarnaast de kans om te netwerken en talent aan te trekken. We zijn een directieoverstijgende inspanning gestart voor de ontwikkeling van de uitvoeringsagenda impact ondernemen. Alexander Impact heeft een onderzoek voor ons gedaan, waarin een analyse is gemaakt over hoe de CO2 reductie in de keten leeft binnen het bedrijfsleven. Hieruit is gebleken dat de CRSD regelgeving minder leeft dan verwacht. Daarnaast is door Groningen Werkt Slim de milieubarometer (instrument om integraal CO2 uitstoot te meten) opgenomen in hun dienstverlening. In het consortium PharmaNL bundelen we de krachten om structureel de concurrentiekracht en concurrentiepositie van de Groningse en Nederlandse farmaceutische waardeketen te versterken. Waarin we ook inzetten op het vergroenen van de LifeScience sector en industrie, en zo de verbinding leggen met onze Energie en Circulaire opgave. De gemeente is aangesloten bij de Digital Literacy Coalition, gericht op digitale geletterdheid van onze (beroeps)bevolking.