Bijlage 2 Ontwerpbegroting 2026 boekwerk.pdf

Daarnaast blijven we betrokken bij de planuitwerking voor de aanleg van de Nedersaksenlijn, de verbetering van het spoor tussen Zwolle en Groningen en de vervolgstappen in de realisatie van de Wunderline; We gaan aan de slag met de uitwerking van de Top 20 van maatregelen uit onze Routekaart Openbaar Vervoer 2025-2040, zoals het onderzoek naar een toekomstbestendige hoofdstructuur openbaar vervoer (schaalsprong), het verbeteren van de rijtijd en de betrouwbaarheid van de bus tussen Zuidhorn en Zernike Campus (N355) en tussen station Groningen Noord en Zernike Campus, het onderzoek naar de OV-propositie voor mensen met een laag inkomen (de Meedoen pas) en het verbeteren van het treinaanbod tussen Groningen, Assen en Zwolle); Het wijkvervoer zien we als een belangrijke aanvulling op het openbaar vervoer. Samen met de verschillende wijkinitiatieven en de Werkgroep Toegankelijk Groningen werken we aan de doorontwikkeling van het wijkvervoer; We investeren in het aantrekkelijker maken van onze P+R terreinen door het verbeteren van reizigersvoorzieningen, van informatieverstrekking, de uitstraling en de sociale veiligheid én het faciliteren van deelmobiliteit. Tevens stellen we een P+R Strategie 2040 op; In wijken, buurten en dorpen realiseren we conform de landelijke huisstijl deelhubs zoals opgenomen in ons Uitvoeringsprogramma Hubs.

Met deze deelhubs stimuleren we het gebruik van deelfietsen en -scooters en verminderen we de overlast van foutgestalde deeltweewielers; ProRail rondt het onderzoek af naar de realiseerbaarheid en de kosten van het toekomstige station De Suikerzijde. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek besluiten Rijk, Provincie Groningen en Gemeente Groningen over de daadwerkelijke realisatie van dit station. De laatste hand wordt gelegd aan het project Aanpak Ring Zuid (ARZ). Het gaat dan om kleinschalige werkzaamheden op het onderliggende wegennet waarbij onder meer een aantal bushaltes wordt aangepast aan de nieuwe (langere) bussen en een nieuw voetpad langs de Europaweg wordt aangelegd;

27

•

•

•

De auto krijgt een minder dominante positie

•

•

•

We gaan verder met de uitwerking van de maatregelen die zijn opgenomen in de Ontwikkelagenda MIRT-onderzoek gebiedsgerichte ontsluiting Westflank Groningen zoals die is vastgesteld door Rijk, Provincie Groningen en Gemeente Groningen; We werken verder aan de uitwerking van de plannen voor woningbouw, openbare ruimte en mobiliteitsverbindingen in de Oosterhamrikzone én met de financiering en planologische verankering van die plannen; Ons Multimodaal Netwerk Kader Groningen (MNK) werken we uit in een regelstrategie en een regelontwerp voor verkeersmanagement. Zo maken we vroegtijdig de impact van ruimtelijke keuzes van gebiedsontwikkelingen op onze infrastructuur inzichtelijk, zodat we deze effectiever kunnen gebruiken. Conform ons Uitvoeringsprogramma Doorwaadbare Stad werken we verder aan de herinrichting en transformatie naar 30 km/uur. Wij verwachten in 2026 de fietsstraat Korreweg, Zaagmuldersweg, Dilgtweg, Lijzijde, Amkemaheerd, Friesestraatweg, De Savornin Lohmanlaan en Meerweg te hebben heringericht; We werken aan het versneld invoeren van 30 km/uur op die wegen die zijn opgenomen in de lange termijn planning van het Uitvoeringsprogramma Doorwaadbare Stad (zie Collegebrief Beantwoording motie ‘Bloembakken in de straat, snelheid eruit').

Het gaat hier specifiek om passende (tijdelijke) maatregelen die relatief weinig kosten; Samen met de omgeving en andere geïnteresseerden werken we verder aan de planuitwerking voor een autoknip in de Eikenlaan (zie Collegebrief 'Uitkomsten Onderzoek naar Autoknip Eikenlaan'). Zo organiseren we bijeenkomsten voor omwonenden, gebruikers en andere belanghebbenden, stellen we een ontwerp op en starten we noodzakelijke procedures voor het controlesysteem van de toekomstige knip. Dit alles hebben we nodig om een goed besluit te kunnen nemen.

I: Relatie resultaten en prestatie-indicatoren t.a.v. 'Vervoerswijzen' Resultaten

Prestatie-indicator(en)

•

Fietsvoorzieningen (infrastructuur en stallingen) zijn beschikbaar, veilig en van goede kwaliteit

•

Tevredenheidscijfer voor fietsen in Groningen

•

Openbaar vervoer rijdt zoveel mogelijk volgens dienstregeling

•

Betrouwbaarheid van het openbaar vervoer in Groningen

Prestatie-indicator(en) Vervoerswijzen Tevredenheidscijfer voor fietsen in Groningen Betrouwbaarheid van het openbaar vervoer in Groningen

28

Behaald 2022

Behaald 2023

Behaald 2024

Beoogd 2025

Beoogd 2026

7,1 >65%

7,1 87,9%

7,1 89,7%

7,1 85-90%

7,5 85-90%

Effect op de directe omgeving Herwinnen van de openbare ruimte en zorgen voor voldoende goede fietsparkeervoorzieningen

•

•

•

•

Herwinnen van de openbare ruimte door terugbrengen dominantie van geparkeerde auto’s in het straatbeeld

•

•

•

•

Minder verkeersslachtoffers

•

•

De nieuwe fietsenstallingen Herestraat (ruim 500 plekken) en Westerhaven (circa 1.200 plekken) zijn momenteel in ontwikkeling. We verwachten beide stallingen eind 2026/begin 2027 te kunnen openen; Voor de fietsparkeerbehoefte in het westelijke deel van de binnenstad (Vismarkt, A-Kerkhof en Brugstraat) zetten we vol in op de vervolgstappen richting de realisatie van een inpandige of ondergrondse fietsenstalling. Ter plekke van de inmiddels gesloten Parkeergarage Haddingestraat willen we een tijdelijke bovengrondse fietsenstalling realiseren; In de binnenstad blijven we fietsparkeervoorzieningen op straat verbeteren. Daarbij spelen we zoveel mogelijk in op de behoeftes van de binnenstads-bezoeker. Daarbij realiseren we fietsvakken, -rekken en pop-up stallingen; Het gedrag van fietsers in de binnenstad proberen we zoveel mogelijk te sturen met de inzet van rode lopers en fietsstewards. Daarnaast informeren we fietsers via social media en campagnes onder de vlag van Groningen Fietsstad.

We evalueren het effect van de maatregelen uit het Pakket Parkeermaatregelen en waar nodig draaien we aan de knoppen van het betaald parkeren om ruimte vrij te spelen voor leefkwaliteit, klimaatadaptatie, lopen en fietsen én de beschikbare parkeerruimte zoveel mogelijk in te stellen voor bewoners en hun bezoek; Conform het vastgestelde Pakket Parkeermaatregelen geven we uitvoering aan diverse parkeermaatregelen voor het parkeren in Haren; De openbare ruimte wordt steeds schaarser. Daarom overwegen we nieuwe maatregelen te nemen die recht doen aan de verdeling van die schaarse openbare ruimte, waarbij rekening wordt gehouden met het voorkomen of het verlagen van parkeeroverlast; Met de introductie van deelauto's, een vermindering van het eigen autobezit en de invoering van betaald parkeren zijn minder parkeerplaatsen nodig. Vanuit de parkeeropbrengsten zetten we daarom in op de aanleg van extra fietsrekken, fietsvlonders en meer groen. Dit doen we samen met bewoners en onze gebiedsteams. Conform ons Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid werken we aan concrete projecten die het aantal verkeersslachtoffers moet terugdringen.

Voorbeelden van deze projecten zijn het verbeteren van fiets- en voetgangersoversteken op drukke autoroutes zoals de Professor Uilkensweg en het nemen van snelheidsremmende maatregelen in Onnen, Haren en de Oosterparkwijk; We continueren onze integrale aanpak scholen waarmee we willen bereiken dat lopen of fietsen naar school weer naar de norm in onze gemeente wordt. Daarbij richten we ons op het verbeteren van schoolroutes, het creëren van een verkeersveilige schoolomgeving en het instellen van schoolstraten; 29

•

Naast fysieke maatregelen die de verkeersveiligheid moeten verbeteren, blijft verkeerseducatie een belangrijk speerpunt binnen ons verkeersveiligheids-beleid. Dat doen we met campagnes, verkeerslessen en andere educatie activiteiten onder de vlag van Verkeerswijzer Groningen. We richten ons vooral op kinderen, jongvolwassenen en ouderen.

II: Relatie resultaten en prestatie-indicatoren t.a.v. 'Effect op de directe omgeving' Resultaten

Prestatie-indicator(en)

•

Op P+R terreinen zijn altijd voldoende parkeerplaatsen en stallingsplekken beschikbaar

•

Bezetting van de P+R terreinen in Groningen

•

Parkeergarages zijn beschikbaar, sociaal veilig en van goede kwaliteit

•

Tevredenheidscijfer parkeergarages Groningen

•

In principe geldt op alle wegen binnen de bebouwde kom een maximumsnelheid van 30 km/uur, tenzij er een reden is om een specifieke weg 50 km/uur te houden

•

Aantal kilometers 50 km/uur-weg gewijzigd in 30 km/uur

Prestatie-indicator(en)

Behaald 2022

Behaald 2023

Behaald 2024

Beoogd 2025

Beoogd 2026

54%

57%

62%

65%

70%

83%

89%

96%

75%

65%

-

7,9

-

8,0

-

0

0,5

6,8

4

9,5

Effect op de directe omgeving Bezetting van de P+R terreinen in Groningen: •

Autoparkeerplaatsen

• Fietsparkeervoorzieningen Tevredenheidscijfer parkeergarages Groningen Totaal aantal kilometers 50 km/uur-weg gewijzigd in 30 km/uur sinds 2022 Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Bezetting van de P+R terreinen in Groningen:

Toelichting: De bezetting van de fietsparkeervoorzieningen ligt de komende jaren waarschijnlijk lager, omdat de komende periode extra stallingen gerealiseerd worden op een aantal P+R terreinen. Hierdoor daalt de gemiddelde bezettingsgraad. Tevredenheidscijfer parkeergarages Groningen: Toelichting: De tevredenheid van de parkeergarages in Groningen wordt tweejaarlijks gemeten.

30

Slim en Duurzaam Voorrang geven aan innovatie en schone vormen van personen- en goederenvervoer

• •

•

•

•

Sturen op verkeer (in plaats van faciliteren en geleiden)

•

•

Het op orde hebben van de datastromen

•

•

Een leefbare en aantrekkelijke binnenstad door alleen nog maar schone voertuigen toe te staan

•

We blijven publieke laadpalen onder het opdrachtenmodel plaatsen voor inwoners en bezoekers; We stellen de nieuwe Visie Openbare Laadinfrastructuur vast voor de komende jaren. Deze visie geeft richting voor de realisatie van verschillende typen laadinfrastructuur binnen onze gemeente; We gaan door met het begeleiden en (financieel) ondersteunen van bewonersgroepen die met elkaar auto's willen delen, zoals opgenomen in ons Uitvoeringsprogramma Deelmobiliteit, om het aantal privéauto's op straat te verminderen; We zetten een volgende stap in de verdere verduurzaming van het openbaar busvervoer in de provincies Groningen en Drenthe. Zo worden de laatste 59 nieuwe elektrische bussen geleverd uit de in 2023 afgesloten businesscase zero emissie met Qbuzz. Daarmee komt het totaal aantal zero emissiebussen op 343 voertuigen; We stimuleren bouwprojecten om (stapsgewijs) meer schone voertuigen in te zetten op weg naar zero emissie. In dit kader faciliteren we waar mogelijk met door de markt opgezette bouwhubs en laadinfra. We transformeren onze verkeersmanagementaanpak naar een meer data-gedreven aanpak. De afgelopen jaren was onze aanpak vanwege de grootschalige werkzaamheden vooral gericht op het verminderen van de hinder.

Nu ontstaat er meer ruimte voor het realiseren van de gewenste netwerkkwaliteit voor voetganger, fietser, openbaar vervoer en autoverkeer zoals beschreven in ons Multimodaal Netwerk Kader Groningen; We onderzoeken op locaties met nieuwe, intelligente verkeerslichten hoe de beleidsdoelen uit het Beleidsplan Verkeerslichten Groningen met meer prioriteit voor lopen, fietsen en het openbaar vervoer - in de praktijk uitpakken. Op basis hiervan stellen we een uitvoeringsprogramma op voor de verdere uitrol van intelligente verkeerslichten in onze gemeente. Op de kruispunten ZonnelaanPleiadenlaan, Zonnelaan-Eikenlaan, Paterswoldseweg-Laan Corpus den Hoorn en Paterswoldseweg-Overwinningsplein vervangen we de normale verkeerslichten door intelligente verkeerslichten. We blijven werken aan de ontwikkeling en het op orde brengen van alle relevante mobiliteitsdata die het digitale verkeerssysteem een flinke boost gaat geven. Daarmee kunnen we zowel beleidsmatig als operationeel het verkeer in onze gemeente sturen en voldoen we aan de nieuwe Europese regelgeving omtrent het beschikbaar stellen van (realtime) verkeersdata; We nemen deel aan het landelijke mobiliteitsprogramma Dutch Metropolitan Innovations (DMI). Samen met de gemeenten Amsterdam en Almere en techbedrijven werken we zo aan nieuwe instrumenten op het gebied van regie op de openbare ruimte.

Met behulp van ANPR-camera's handhaven we het venstertijdengebied én de zero-emissiezone voor bedrijfs- en vrachtauto's;

31

•

We monitoren en evalueren de effecten van het venstertijdengebied op de leefbaarheid van de binnenstad.

III: Relatie resultaten en prestatie-indicatoren t.a.v. 'Slim en Duurzaam' Resultaten

Prestatie-indicator(en)

•

Een duurzaam openbaar vervoer met nul CO 2uitstoot

•

CO2-uitstoot per reizigerskilometer bus in gram per reizigerskilometer

•

Zoveel mogelijk emissievrij reizen door het aanbieden van voldoende openbare laadpalen

•

Aantal openbare laadpunten voor elektrische voertuigen

•

Minder reizen per auto tijdens de ochtend- en avondspits

•

Aantal spitsmijdingen per dag

Prestatie-indicator(en)

Behaald 2022

Behaald 2023

Behaald 2024

Beoogd 2025

Beoogd 2026

33,1

12,2

5

4

750

930

1.110

1.290

68

91

112

115

122

5.473

-

2.282

-

1.250

Slim en Duurzaam CO2-uitstoot per reizigerskilometer bus in 14,2 gram per reizigerskilometer Aantal openbare laadpunten voor elektrische voertuigen 740 • Op straat en P+R • In gemeentelijke parkeergarages Aantal spitsmijdingen per dag

Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: CO2-uitstoot per reizigerskilometer bus in gram per reizigerskilometer: Toelichting: Door de aanschaf van nieuwe, elektrische bussen neemt deze indicator af. Aantal openbare laadpunten voor elektrische voertuigen: Toelichting: Naast de openbare laadpunten voor elektrische voertuigen beschikken we in onze gemeente ook over een openbaar waterstofvulpunt, namelijk aan de Bornholmstraat. Aantal spitsmijdingen per dag: Toelichting: Groningen Bereikbaar zet zich namens ons in om het aantal autoverplaatsingen in de spits zoveel mogelijk te reduceren, bijvoorbeeld door het aanpassen van schoolroosters, aanvangstijden en het stimuleren van alternatieve vormen van vervoer.

Financiën Financieel overzicht lasten en baten 01.2

Mobiliteit Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)

Rekening 2024

Actuele Begroting 2025

32

Primitieve begroting 2026

2027

2028

2029

Lasten

43.665

48.318

49.828

52.500

53.816

55.226

Baten

37.457

35.396

41.830

43.284

44.049

44.923

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties

-6.208

-12.922

-7.998

-9.216

-9.767

-10.303

Totaal toevoegingen

6.360

0

4.000

4.000

4.000

4.000

Totaal onttrekkingen

4.361

0

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten na reservemutaties

-8.207

-12.922

-11.998

-13.216

-13.767

-14.303

Reserve mutaties

Financiële toelichtingen begroting 2026 01.2 Mobiliteit (Bedragen x 1.000 euro)

Lasten

Baten

Saldo

Begroting 2026

49.828

41.830

-7.998

waarvan intensiveringen

-5.000

0

-5.000

Bestaand beleid

54.828

41.830

-12.998

Verschil vorig jaar

6.510

6.434

76

Hieronder lichten we achtereenvolgens toe waar het geld vandaan komt en waar het naartoe gaat, welke extra middelen er beschikbaar worden gesteld en of daar extra dekking tegenover staat. Hierbij geven we op hoofdlijnen aan wat de verschillen zijn in beschikbare baten en lasten ten opzichte van de vorige begroting. Waar gaat het geld voornamelijk naar toe (bestaand beleid), inclusief verklaring verschil ten opzichte van begroting 2025 op hoofdlijnen (schuin gedrukt): 1.2: Mobiliteit Parkeerbedrijf De baten bestaan vooral uit staangelden, parkeertickets en abonnementen. De lasten bestaan vooral uit kapitaallasten, beheer- en onderhoudslasten, verzekeringen, belastingen en personele lasten. Verschil t.o.v. 2025: De toename van de baten met ca. 5,7 miljoen euro wordt door diverse factoren verklaard. De toename van 3,4 miljoen euro bij straatparkeren wordt vooral verklaard door tariefsaanpassingen en indexaties. De toename van de omzet uit parkeergarages met 1,9 miljoen euro wordt vooral verklaard door een hogere bezetting bij de parkeergarages (1,5 miljoen euro) waaronder de parkeergarage Forum (0,85 miljoen euro) en het in exploitatie nemen van de parkeergarage Martiniplaza (0,4 miljoen euro). De toename van de omzet uit laden met 0,35 miljoen euro wordt verklaard door uitbreiding van de laadcapaciteit en dito gebruik. De toename van de lasten met ca.

5,2 miljoen euro wordt onder meer verklaard doordat we bij het opstellen van de begroting rekening hebben gehouden met een incidenteel hoger positief resultaat van 3,9 miljoen euro. Dit zorgt voor een lastentoename van 3,9 miljoen euro. De toename van de overige lasten met 1,3 miljoen euro wordt voor 0,6 miljoen euro verklaard door uitbreiding van het aantal laadpunten en een toegenomen gebruik van laadfaciliteiten. Door het in exploitatie nemen van de parkeergarage Martiniplaza stijgen de beheerskosten met 0,3 miljoen euro. Ook stijgen de lasten voor het 33

Lasten 26.400

Baten 35.100

fietsparkeren met 0,2 miljoen euro vooral als gevolg van hogere kosten voor uitbestede werkzaamheden (beheer van de fietsenstallingen) en het in exploitatie nemen van de fietsenstalling C&A. Parkeerhandhaving Voor handhaving op betaald parkeren bedragen de begrote lasten ca. 4,2 miljoen euro. Voor handhaving op foutparkeren is dat ca. 0,8 miljoen euro. De baten bestaan uit begrote opbrengsten naheffingsaanslagen parkeren (6 miljoen euro). Verschil t.o.v. 2025: We verwachten zowel hogere baten als lasten. Door uitbreiding van de tijden en gebieden waarin betaald parkeren geldt neemt de inzet van personeel voor handhaving toe. Dit leidt tot hogere lasten van ca. 1 miljoen euro. De baten nemen evenredig toe doordat het aantal naheffingsaanslagen ook stijgt. Intensiveringsmiddelen mobiliteit We zetten deze middelen o.m. in voor (verkeers)beleidsvorming en daaruit voortvloeiende projecten, het verrichten van studies en (plan)onderzoek, deelname aan experimenten en ontwikkelingen, cofinanciering van subsidies en het uitvoeren van maatregelen. Een belangrijk deel van deze middelen dient ter dekking van de kapitaallasten van projecten. Uitvoeringsprogramma's mobiliteitsvisie Aan het uitvoeren van de Mobiliteitsvisie zit een forse financiële opgave waarvoor in het coalitieakkoord structureel middelen beschikbaar zijn gesteld.

Stallingen centrum Voor de realisatie van fietsenstallingen aan de west- en zuidzijde van de stad zijn vanuit het coalitieakkoord middelen beschikbaar gesteld. SIF-middelen voor projecten

5.000

6.000

5.280

1.500

500

•

Binnenstadsprogramma

•

Stationsgebied

988

•

Ringsparen

454

•

Oosterhamrikzone Kapitaallasten Personele inzet programma Mobiliteit Klimaatakkoord Begrote middelen vanuit de regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat en energiebeleid (CDOKE) in te zetten voor de sector mobiliteit.

250

2.060

6.100 3.100 490

490

Waar zetten we dit jaar extra geld voor in (intensiveringen) en waar hebben we extra dekkingsbronnen binnen dit deelprogramma: 1.2 D3.

Intensiveringen en dekkingsbronnen 2026 Intensivering I/S Dekking Resultaat parkeerbedrijf S 1.000 Resultaat parkeerbedrijf I 4.000 Reserve Mobiliteitsfonds* 4.000 I Ad.*: Dit fonds wordt gevormd uit de verwachte resultaten van het parkeerbedrijf. Het fonds dient ter dekking van grote opgaven op het gebied van fietsparkeren en parkeergarages. De nummering komt overeen met de nummering in het Financieel meerjarenbeeld, hier staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven. 34

Deelprogramma 1.3: Wonen In de gemeente Groningen is het prettig wonen, studeren, werken en recreëren. Deze unieke combinatie zorgt ervoor dat steeds meer mensen in en rondom de stad Groningen willen wonen. De recentste bevolkingsprognose laat zien dat we tot 2040 richting de 270.000 inwoners groeien. In combinatie met de meer algemene (landelijke) druk op de woningmarkt, zorgt dit voor een gespannen situatie op de woningmarkt in de gemeente Groningen. Het is dan ook zaak om de komende jaren duizenden woningen bij te bouwen. Hierbij dient een fors aandeel beschikbaar te komen voor sociale huur en het middensegment (zowel koop als huur). We beogen het toevoegen van circa 1.200 woningen per jaar. Deze woningen moeten door middel van gemeentelijke grondexploitaties en gebiedsontwikkelingen (BV’s) worden gerealiseerd, maar ook door realisatie op gronden van corporaties en marktpartijen. Daarnaast zetten we in op een betere benutting van de bestaande woningvoorraad. Dit doen we momenteel al via (pilot) hospitaverhuur. In het kader van het nieuwe woonbeleid heroverwegen we bovendien de regelgeving rondom splitsen, optoppen en transformatie. De basis voor de woningbouwopgave zijn de omgevingsvisie 'Levende Ruimte' en de 'Woonvisie, een thuis voor iedereen’. Deze woonvisie heeft als looptijd 2020-2025. We verwachten begin 2026 nieuw woonbeleid te kunnen vaststellen.

De belangrijkste opgave in ons woonbeleid is het bouwen van voldoende en betaalbare woningen. Dit is in lijn met het beleid van het Rijk dat steeds meer regie en sturing pakt in de realisatie van voldoende betaalbare woningen. In het deelprogramma Wonen staat centraal dat we iedereen die in onze gemeente wil (blijven) wonen een plek bieden. We zetten in op voldoende kwalitatief goede en betaalbare woningen in een goede en toekomstbestendige woonomgeving. Wij bouwen als gemeente zelf geen woningen. Daarom sturen wij met wetgeving en beleid op onze doelstellingen en maken wij afspraken met ontwikkelaars en corporaties over hoe we onze ambities willen realiseren. Doelen Deelprogramma 1.3: Wonen Het programma Wonen heeft de volgende doelen (bron: Woonvisie): 1. We willen een ongedeelde gemeente zijn, waarbij iedereen een plek kan vinden; 2. We willen dat voldoende en betaalbare woningen worden gerealiseerd en behouden blijven; 3. We hebben extra aandacht voor de woonbehoeften van ouderen, kwetsbare groepen en groepen met een alternatieve woonwens; 4. We bouwen woningen met aandacht voor kwaliteit van de woon- en leefomgeving; 5. We willen dat woningen duurzaam en zo mogelijk biobased en circulair worden gerealiseerd in een klimaatbestendige woonomgeving. Effectindicator(en) Met de volgende effectindicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten.

Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten.

35

Effectindicator(en)

Behaald 2022

Behaald 2023

Behaald 2024

Beoogd 2025

Beoogd 2026

Beoogd 2027

Zoektijden sociale 2,8 jaar 2,9 jaar 3,1 jaar 2,5 <3,1 huurwoning Percentage huishoudens 60% 62% 65% tevreden over de prijskwaliteitsverhouding van de woning (incl. g/w/e) Tevredenheidscijfer kwaliteit 7,5 7,5 7,7 woning Gemiddelde energie-index 1,40 1,40 1,25 * woningen * Deze indicator kunnen we niet goed vullen, we zijn bezig met nieuw woonbeleid en zijn voornemens de indicatoren in de P&C cyclus in dat kader te herzien en waar nodig te vervangen Effectindicator(en) Opgeleverde aantal nieuwbouwwoningen Ontwikkeling totale woningvoorraad (netto) Netto toevoeging sociale huur

Behaald 2022

Behaald 2023

Behaald 2024

Beoogd 2025

Beoogd 2026

1.362

1.183

629

700

600

2.083

1.471

915

900

800

413

25

-272

200

-180

Beoogd 2027

Toelichting Voldoende en betaalbare woningen realiseren en behouden zijn belangrijke ambities van de gemeente. Voldoende aanbod hangt samen met het realiseren van nieuwe woningen. In 2026 verwachten we de oplevering van 600 nieuwbouwwoningen. Door transformatie en splitsing verwachten we dat de netto ontwikkeling van de woningvoorraad op 800 woningen uitkomt. We baseren de nieuwbouwcijfers op de woningbouwplanning deze cijfers vallen in 2026 lager uit dan gewenst. Deze cijfers laten altijd fluctuaties zien. Doordat projecten 36

verschuiven en net in een ander jaar vallen, kan dit grote effecten hebben in de cijfers. We verwachten dat de aantallen na 2026 zullen stijgen, want meer en meer komen de grote gebiedsontwikkelingen ‘los’. Als we naar de langjarige ontwikkeling kijken verwachten we voor de periode 2026 tot en met 2031 een realisatie van gemiddeld 1.750 nieuwbouwwoningen per jaar. Samen met de gemiddelde ontwikkeling in de bestaande voorraad komen we daarmee op ruim 2.000 woningen per jaar netto toevoeging vanaf 2026. Met deze langjarige cijfers voldoen we aan de behoefte van 1.500 woningen per jaar, zoals beschreven in de huidige Woonvisie. Onderstaande grafiek laat zien hoezeer de cijfers kunnen wisselen per jaar. De netto ontwikkeling van de sociale huurvoorraad van corporaties neemt naar verwachting af in 2026. Dit is een combinatie van nieuwbouw, sloop en verkoop. De nieuwbouw van corporaties wordt doorgaans vooraf gegaan door sloop. Dit betekent echter wel dat er eerst een afname van het aantal woningen is, waarna er een toename volgt. Het aantal nieuwbouw sociale huurwoningen in de woningbouwplanning laat, net als de planning als geheel, een toename zien na 2026. De sociale huurwoningen van woningcorporaties zijn een belangrijk onderdeel van het aanbod betaalbare woningen. De afgelopen jaren zien we een toename van de zoektijden voor deze woningen.

Voor 2026 beogen we een afname van deze zoektijden, echter verwachten we ook een afname van de voorraad van sociale huurwoningen waardoor een kortere zoektijd onwaarschijnlijk lijkt. Desalniettemin blijven we ons inzetten voor kortere zoektijden en voor voldoende sociale huurwoningen.

(Effect)Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Tevredenheidscijfer kwaliteit woning Toelichting: De indicator tevredenheid over de kwaliteit van de woning is gebaseerd op de enquête leefbaarheid en veiligheid van OIS Groningen, deze indicatoren worden eens in de twee jaar onderzocht, voor de jaren waarin dit niet gedaan wordt is daarom geen getal opgenomen. Relevante beleidsnota's Stimuleren woningmarkt Woonvisie Groningen - een thuis voor iedereen (2020) Meerjarenprogramma's Stadsontwikkelingen 2023-2026 Strategische Woningbouw Programmering (2024)

37

Doelgroepen Woonzorgvisie (2022) Uitvoeringsagenda wonen, samenleving en zorg 2023-2030 Kwaliteit en duurzaamheid Routekaart CO2 neutraal (2018) Aanpak naar CO2 neutraal en aardgasvrij (2022) Uitvoeringsagenda Circulaire Economie (2024) Overig wonen Erfgoednota (2017) Provinciale omgevingsverordening Woondeal (2022) Omgevingsvisie Levende Ruimte (2022)

Relevante ontwikkelingen Stimuleren en reguleren Woningmarkt Zoals beschreven hebben we een flinke bouwopgave voor verschillende woningbouwsegmenten (grondgebonden, appartement) en categorieën (koop, huur, sociale huur), zodat we alle doelgroepen kunnen bedienen. Het overgrote deel van deze woningen komt op de locaties Suikerzijde, De Nieuwe Held, Stadshavens, Reitdiepswaard en Meerstad. Ook op andere plekken in de stad en in de dorpen worden woningen toegevoegd. We hebben aandacht voor een eerlijke en evenwichtige verdeling van de sociale huurwoningen. Hiervoor hebben we afspraken met corporaties over de woonruimteverdeling. Socialer bouwen en wonen Meer dan voorheen zetten wij in op sociale huur en betaalbare koop. Conform het coalitieakkoord en vanuit de Woondeals met het Rijk wordt volkshuisvesting weer gezien als een kerntaak van de overheid. We werken aan het verhogen van het aandeel sociale huur in ontwikkelgebieden als Suikerzijde en Meerstad. Ook zijn we bezig met het herprogrammeren van nieuwbouwprojecten, waarbij geplande (middel)dure huurwoningen omgezet kunnen worden naar betaalbare koopwoningen. Dit sluit aan op de Strategische Woningbouwprogrammering, waarin het uitgangspunt 30% sociaal, 40% midden en 30% duur is. Woningbouw in de dorpen Ook in de dorpen is er behoefte aan meer (betaalbare) woonruimte.

Dit is goed voor de leefbaarheid en de instandhouding van voorzieningen. We zetten het traject voor het ontwikkelprogramma woningbouw in de kleine kernen voort. Met de ontwikkelprogramma’s geven we duidelijke kaders voor wooninitiatieven, passend bij de vraag, schaalgrootte en uitstraling van een dorp. In Thesinge geven we vervolg aan het ontwikkelprogramma door herontwikkeling van twee locaties. Daarnaast zetten we in verschillende dorpen de woningbouwprojecten voort, waaronder Ten Boer en Woltersum. Wijkvernieuwing Wonen in een goede, betaalbare woning met fijne buren in een aantrekkelijke woonomgeving is een randvoorwaarde voor een gezond en gelukkig leven. In Groningen zijn echter grote leefbaarheidsverschillen tussen wijken door een stapeling van problematieken. Daarom krijgen bepaalde wijken meer aandacht voor een gelijker en leefbaarder Groningen. Dit doen we door middel van Groninger wijkvernieuwing en het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid: een aanpak waarbij onderwijs, wonen, werk, meedoen en veiligheid integraal wordt uitgevoerd door verschillende partijen, inclusief de bewoners. Programma Wonen levert hier een actieve bijdrage aan door het creëren van een gevarieerder woningaanbod, en in te zetten op een kwaliteitsimpuls van de bestaande woningen en woonomgeving. We willen gemengde wijken op basis van ‘de 38

ongedeelde gemeente’, maar wel met behoud van elke wijk zijn eigen karakter. We hebben per wijkvernieuwingswijk een woonanalyse en ambitie opgesteld. Deze stukken geven richting aan waar we naar toe willen met elkaar in de wijk en legt een goede basis voor de gesprekken in projecten. Dit doen we in gezamenlijkheid met alle betrokken stakeholders, corporaties en bewoners, zodat we met elkaar dezelfde kant op kijken wat betreft het woonprogramma in de wijkvernieuwingswijken, want samen maken we de wijk. Doelgroepen Veel verschillende groepen mensen hebben moeite met het vinden van een woning. Toch focussen we ons vanuit ons beleid op een aantal specifieke doelgroepen, namelijk: (zorgbehoevende) ouderen en kwetsbare inwoners. In de Woonzorgvisie en bijbehorende uitvoeringsagenda gaan we hier verder op in. Ook hebben we aandacht voor groepen die anders (willen) wonen. Te denken valt aan stadsnomaden en woonwagenbewoners, maar ook aan hen die de ontwikkeling en/of het beheer van hun woning anders willen inrichten (wooncoöperaties, collectief wonen, etc.). Via het steunpunt wooncoöperaties helpen we mensen hierbij. Deze alternatieve vormen van woningontwikkeling kunnen zorgen voor een duurzame toevoeging van betaalbare woningen. Daarnaast blijven jongeren en (internationale) studenten een belangrijke doelgroep in de stad.

Ook houden we aandacht voor het positief verbinden van studenten en niet-studenten door de subsidiemogelijkheid ‘Leven in stad’. Deze subsidie is bedoeld voor ondersteuning van evenementen gericht op de verbinding tussen beide doelgroepen. Kwaliteit en duurzaamheid Bouwen in Groningen betekent bouwen voor de langere termijn, met aandacht voor diversiteit, kwaliteit en duurzaamheid. We streven naar klimaatbestendige woningen in een fijne en groene woonomgeving. Nieuwbouwwoningen zijn van Rijkswege aardgasvrij. Om in 2035 CO 2-neutraal te zijn alle nieuwbouwwoningen aardgasvrij en ligt ook in de bestaande woningvoorraad een grote opgave. De opgave is om de gebouwde omgeving te verduurzamen en aardgasvrij te maken middels de wijkenergieaanpak. Er ligt hier een directe relatie met de programma's Energie en Leefkwaliteit waar deze opgaven nader worden uitgewerkt. Biobased en circulair bouwen Naast de doelstellingen voor het reduceren van de primaire energievraag van woningen heeft gemeente Groningen ook hoge ambities op het gebied van duurzame bouwmaterialen. Grondstoffen zijn niet meer onuitputtelijk en dit vraagt om een nieuwe manier van bouwen. Een gebouw is circulair als bij de bouwen het beheer, de bouwmaterialen in een gesloten kringloop worden gehouden. Zonder schadelijke emissies naar lucht, water en bodem.

Er zijn al een aantal projecten in gang gezet en samen met ontwikkelaars en corporaties wordt ervaring opgedaan met verschillende manieren van circulair bouwen. Als het gaat over materiaalgebruik kijken we steeds meer naar biobased materialen. Biobased materialen zijn bouwmaterialen die gemaakt zijn van natuurlijke, hernieuwbare grondstoffen zoals hout, hennep, stro, vlas. Ze slaan CO₂ op tijdens de groei en zijn vaak herbruikbaar. In de bouw worden ze (onder andere) gebruikt voor isolatie, gevelbekleding, plaatmateriaal en constructieve opstellingen. Biobased materialen zijn een duurzaam alternatief voor traditionele (abiotische) materialen zoals beton, kunststof, isolatiemateriaal die vaak veel CO₂ uitstoten bij productie. Vooral in de nasiolatieopgave van bestaande woningen geven we invulling aan de doelstellingen om meer biobased te werken. Zo vragen we biobased materialen uit in eigen projecten en zijn we met woningcorporaties in gesprek over de toepassing van biobased materialen. Tevens brengen we de biobased bouwmaterialen en de (on)mogelijkheden er van onder de aandacht bij onze bewoners wanneer zij gebruik gaan maken van de isolatieaanpak (maatregel 29) van Nij Begun. Dit doen we in samenwerking met de Provincie Groningen, NCG, Building, Hanze, Economische Agenda, Vereniging Circulair Groningen Drenthe en Building Balance.

Overig wonen Binnen het programma Wonen worden vele reguliere taken en activiteiten uitgevoerd, die niet rechtstreeks aan een van de beleidsvelden of deelprogramma’s kunnen worden toebedeeld, maar wel een plek in de begroting moeten krijgen. Daarnaast verantwoorden wij de financiële middelen van het duurzaamheidsprogramma, 39

inhoudelijk toegelicht in Paragraaf 2: Klimaat en de wijkvernieuwing, inhoudelijk toegelicht Paragraaf 1: Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing.

Resultaten, activiteiten en prestatie-indicatoren De resultaten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we daarvoor doen. De prestatieindicator(en) meten de voortgang van de resultaten. De opbouw is opgesteld aan de hand van de beleidsvelden stimuleren woningmarkt, doelgroepen en kwaliteit en duurzaamheid. Wat willen we bereiken (resultaten)

Wat gaan we daarvoor doen (activiteiten)

Stimuleren woningmarkt Toevoegen van voldoende woningen (gemiddeld 1.500 per jaar tot en met 2030).

Meer grip op de woningmarkt

Toevoegen van netto gemiddeld 200 - 240 sociale huurwoningen.

Er worden in 2026 naar verwachting circa 600 nieuwbouwwoningen toegevoegd. Dit is minder dan gemiddeld per jaar. Door de sterk gestegen bouwkosten en een onzekere markt worden projecten aangepast en/of uitgesteld door ontwikkelaars. We zoeken met marktpartijen en corporaties naar instrumenten om de woningbouw op gang te houden. Dit doen we onder andere via de Boumakring en via de Versnellingstafel. We werken aan een divers woningaanbod en meer grip op de woningmarkt. We blijven de woningbouwontwikkelingen en ons beleid voor het beter benutten van de bestaande voorraad monitoren. Vanuit het Steunpunt Huren helpen we huurders met o.a. juridisch advies om hun positie te versterken. Ook in 2026 gaan we door met het maken en implementeren van de dorpsvisies. In het nog vast te stellen nieuwe woonbeleid, Volkshuisvestingsplan, bijft grip op de woningmarkt van belang. Zoals beschreven halen we deze doelstelling in 2026 tot onze spijt niet. Door samenloop van omstandigheden in de wijkvernieuwingsprojecten van verschillende van onze bouwpartners, worden er in 2026 meer woningen door verkoop of sloop aan de woningvoorraad onttrokken dan er nieuw worden gebouwd. Zoals het zich nu aan laat zien is dit alleen in 2026 het geval. Des te meer sturen we bij private ontwikkelingen op het toevoegen van sociale- en middenhuurwoningen, op locaties waar dit mogelijk en wenselijk is.

Doelgroepen Voldoende woningen voor (zorgbehoevende) ouderen en kwetsbare groepen.

Vanuit het uitvoeringsprogramma Wonen en Zorg werken we ook in 2026 aan de volgende thema’s en bijbehorende acties: 1. Voldoende, aantrekkelijk en divers aanbod aan woningen in gemengde woonwijken; 2. Sociale basis, (informele) ondersteuning en zorg aan huis;

40

Samenwerking met ketenpartners en communicatie met inwoners. Het uitvoeringsprogramma is in 2025 herijkt en wordt in 2026 voortgezet. Voor de piekopvang zijn er in 2024 extra studentenwoningen gebouwd. De ervaring van de zomer van 2025 is goed, in ovember 2025 wordt de huidige situatie specifieker geevalueerd. 3.

Voldoende huisvesting voor (internationale) studenten en jongeren.

Voor de lange termijn huisvesting werken we aan het Wonen op de Zernike Campus. Voor de realisatie van de permanente woningbouw werd de vastgestelde intentieovereenkomst in 2025 vertaald naar een ruimtelijk kader. In 2025 en 2026 werken we aan de realisatie van permanente woningbouw op deelgebieden van Zernike Campus Groningen, hotspot studenten en hotspot sport. Kwaliteit en duurzaamheid We willen duurzame, energieneutrale woningen

Deze algemene doelstelling maken we in 2026 een stuk concreter. Samen met Stadsingenieurs en het Vastgoedbedrijf werken we aan éénduidig integraal beleid voor netbewust, biobased en circulair bouwen met behulp van de handreikingen van Het Nieuwe Normaal. Daar waar mogelijk passen we de handreikingen ook al toe voor de eerste uitvoeringsprojecten. We zetten ons in voor het verzilveren van de financiele mogelijkheden van Nij Begun en de Economische Agenda ter stimulering van biobased isolatiematerialen voor zowel nieuwbouw als bestaande woningen. Tenslotte maakt biobased- en circulair bouwen deel uit van de prestatieafspraken met woningcorporaties en werken we samen met de markt vanuit Interreg Circular Trust Builing, Vereniging Circulair Groningen Drenthe, Boumakring, Building Balance en anderen om deze toekomstbestendig manier van bouwen betaalbaar te realiseren.

Prestatie-indicatoren Bij deelprogramma 1.3 Wonen hebben we geen prestatie-indicatoren opgenomen. In het Volkshuisvestingsplan, wat in 2026 moet worden vastgesteld, nemen we wel prestatie-indicatoren op.

Financiën Financieel overzicht lasten en baten 01.3

Wonen Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)

Rekening 2024

Actuele Begroting 2025

Primitieve begroting 2026

2027

2028

2029

Lasten

49.939

43.317

46.678

46.313

46.848

48.190

Baten

31.078

26.592

30.817

29.662

29.847

29.804

41

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties

-18.861

-16.725

-15.861

-16.652

-17.000

-18.386

Totaal toevoegingen

4.550

1.088

0

0

0

0

Totaal onttrekkingen

2.553

947

32

32

32

0

Saldo van baten en lasten na reservemutaties

-20.858

-16.866

-15.829

-16.619

-16.969

-18.386

Reserve mutaties

Financiële toelichtingen begroting 2026 01.3 Wonen (Bedragen x 1.000 euro)

Lasten

Baten

Saldo

Begroting 2026

46.678

30.817

-15.861

waarvan intensiveringen

540

0

540

Bestaand beleid

46.138

30.817

-15.321

Verschil vorig jaar

2.821

4.225

-1.404

Hieronder lichten we achtereenvolgens toe waar het geld vandaan komt en waar het naartoe gaat, welke extra middelen er beschikbaar worden gesteld en of daar extra dekking tegenover staat. Hierbij geven we op hoofdlijnen aan wat de verschillen zijn in beschikbare baten en lasten ten opzichte van de vorige begroting. Waar gaat het geld voornamelijk naar toe (bestaand beleid), inclusief verklaring verschil ten opzichte van begroting 2025 op hoofdlijnen (schuin gedrukt): 1.3: Wonen Intensiveringsmiddelen Wonen Beschikbare reguliere intensiveringsmiddelen voor het programma Wonen. Meer betaalbare woningen Beschikbare middelen voor de uitvoering van het initiatiefvoorstel 2.500 betaalbare woningen extra in de gemeente Groningen. Dit betreft zowel sociale huur als betaalbare koopwoningen. Verschil t.o.v. 2025: Ten opzichte van de vorige begroting is 300 duizend euro aanvullend beschikbaar. Goed verhuurderschap Voor het tegengaan van ongewenste effecten op de woningmarkt in Groningen hebben we hier 0,5 miljoen euro begroot. De dekking van deze kosten bestaat uit geraamde opbrengsten van bestuurlijke boetes (0,5 miljoen euro). Daarnaast zijn hier middelen begroot voor de uitvoering van de Wet goed verhuurderschap (0,4 miljoen euro) en de Wet betaalbare huur (0,4 miljoen euro). Voor meer informatie hierover verwijzen wij naar de website van de gemeente Groningen.

Personele inzet programma Wonen Kapitaallasten Stadshavens Voor de structurele dekking van de kapitaallasten gebiedsontwikkeling Stadshavens zijn hier middelen begroot. Overig wonen Diverse budgetten, waaronder middelen voor de bedrijfsvoering van het programma Wonen. Intensiveringsmiddelen Energie 42

Lasten 1.775

Baten

1.200

1.250

500

4.600 2.129

1.700

2.275

200

Deze middelen zetten we in voor de onderdelen Groningen Geeft Energie, Gebouwde Omgeving en Hernieuwbare energie- en energieoplossingen. Verschil t.o.v. 2025: In de vorige begroting is voor het programma Energie een incidenteel werkbudget van 3 miljoen euro beschikbaar gesteld. Daarnaast rekenen we ca. 0,6 miljoen euro bedrijfsvoeringslasten niet meer toe aan dit programma maar brengen we deze ten laste van de subsidies. Per saldo leidt dit tot lagere lasten van ca. 2,4 miljoen euro in deze begroting. Diverse subsidies programma Energie Met name zijn hier middelen begroot middelen vanuit de regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat en energiebeleid (CDOKE) voor de uitvoering van het Klimaatakkoord (7,6 miljoen euro). Overige begrote geldstromen: • Bijdrage Proeftuin Aardgasvrij wijken: de Wijert (0,5 miljoen euro); • Volkshuisvestingsfonds, middelen bestemd voor het isoleren van woningen van particuliere eigenaren (1,7 miljoen euro); • Aanpak energiearmoede (1 miljoen euro); • Lokale aanpak isolatie, voor de isolatie van koopwoningen (0,9 miljoen euro); • Subsidie voor woningisolatie, maatregel 29 van Nij Begun (0,3 miljoen euro). Verschil t.o.v. 2025: Het belangrijkste verschil betreft de in deze begroting opgenomen middelen voor de planfinanciering vanuit de regeling CDOKE.

Deze middelen zetten we onder meer in voor het aardgasvrij maken van aangewezen wijken in de gemeente Groningen. Dit leidt tot zowel tot hogere lasten als baten van ca. 4 miljoen euro in deze begroting. Leges omgevingsvergunning In dit deelprogramma zijn ook de lasten en baten in verband met het verlenen van een omgevingsvergunning begroot. Voor onder meer personele inzet en kosten van ICTapplicaties hebben we hier middelen begroot. Verschil t.o.v. 2025: De legesopbrengsten stijgen in totaal met ca. 0,7 miljoen euro, met name door indexatie als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen. Omgevingswet en omgevingsvisie Structurele middelen voor de implementatie van de Omgevingswet en de ontwikkeling van een omgevingsvisie/-plan. Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) Dit betreft met name personele inzet voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. Plankosten Stedelijk Investeringsfonds Verduurzaming maatschappelijk vastgoed Bijzondere woonvormen Dit gaat onder meer om woonwagenlocaties, woonschepen, nomaden en incidenteel ook andere vormen van bijzonder wonen (krakers, vluchtelingen, etc.). De medewerkers worden op verschillende gebieden ingezet voor o.a. advies. Daardoor kunnen de salariskosten van de medewerkers en de diverse overige kosten niet volledig worden doorberekend in de huur.

12.000

11.700

10.500

17.900

1.900

2.100

1.475 1.300 500

300

Waar zetten we dit jaar extra geld voor in (intensiveringen) en waar hebben we extra dekkingsbronnen binnen dit deelprogramma:

43

1.3 5. 6. 7. 7.

Intensiveringen en dekkingsbronnen 2026 Toezichthouder BAG meldingen Cofinanciering Volkshuisvestingsfonds Organisatiekosten Energiebedrijf Groningen Organisatiekosten Stadsontwikkeling / programma energie

Intensivering 50 490 201

I/S I I I I

De nummering komt overeen met de nummering in het Financieel meerjarenbeeld, hier staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven.

44

Dekking

201

Programma 2: Leefomgeving en Veiligheid Het programma Leefomgeving en Veiligheid richt zich op aangename, geborgen en veilige buurten en dorpen. Daar waar het goed toeven is doordat buren prettig met elkaar samenleven en geen overlast veroorzaken, inwoners gezond zijn en niet in aanraking komen met onveilige en ongewenste situaties. Maar ook waar architectuur, inrichting van de openbare ruimte en het onderhoud zorgen voor een buurt en dorp waar het fijn wonen, werken en verblijven is. We zetten in op een buitenruimte met verblijfskwaliteit door goede inrichting en beheer. Inwoners zetten zich hier in steeds grotere mate voor in door mee te helpen in het maken van een mooiere buurt en het onderhouden ervan. Door dit zoveel mogelijk in gezamenlijkheid te doen, worden sociale structuren sterker en dit vergroot de betrokkenheid bij de buurt. Met deze bijdrage van inwoners en ondernemers zetten we alles op alles om in 2050 een klimaatbestendige gemeente te zijn waarin hittestress en wateroverlast zijn teruggedrongen. De gevolgen van klimaatverandering raken ook de biodiversiteit. Klimaatverandering, verandering van landgebruik en versnippering van leefgebieden van planten en dieren zijn belangrijke oorzaken. Al decennia neemt wereldwijd de biodiversiteit af. Dat merken we ook in onze leefomgeving. Met andere beheersmaatregelen versterken we de biodiversiteit.

De GES (gemeentelijke ecologische structuur) is onze kraamkamer en zorgt voor een robuust netwerk waarbinnen planten en dieren kunnen verblijven en verplaatsen. Al deze aspecten dragen bij aan de leefkwaliteit zoals deze door inwoners wordt ervaren. Daarin speelt ook het niveau van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte een belangrijke rol. Met het regulier en groot onderhoud (onderhoud van wegen, openbare verlichting, bruggen, groen en speelplekken, waar nodig vervangen van versleten voorzieningen) waarborgen we een goed en veilig gebruik van voorzieningen in de openbare ruimte en zorgen we ervoor dat de vastgestelde beheerniveaus worden behaald. Maar beheer biedt ook veel kansen om bij te dragen aan de belangrijke maatschappelijke en gemeentelijke opgaven. We hebben daarom een nieuwe beheerstrategie ontwikkeld: ‘Sturen op Waarden in Groningen’ (SWING) waarmee we invulling geven aan waardengestuurd beheer. Beheer waarmee bijvoorbeeld de biodiversiteit wordt versterkt, minder fossiele brandstoffen en energie worden gebruikt, dierenwelzijn goed wordt geborgd en de inrichting van de openbare ruimte groener, gezonder en klimaatbestendiger wordt. Het klimaatbestendig maken van de leefomgeving is een belangrijk onderdeel. Bijdragen aan het oplossen van urgente wateroverlastsituaties is ook een belangrijk aandachtspunt.

Vanuit het Programma water en riolering zetten we, naast de instandhouding van een doelmatig (afval)watersysteem, nadrukkelijk in op maatregelen waarmee we de openbare ruimte aanpassen aan het veranderende klimaat. Het landelijk gebied in de gemeente Groningen is een gebied waar wordt gewoond en gewerkt. Tevens is het een groot uitloopgebied voor de dorpen en de stad Groningen en een belangrijk leefgebied voor verschillende planten- en diersoorten. In het landelijk gebied komen veel opgaven samen, zoals het verbeteren van de biodiversiteit, het zorgen voor een duurzame drinkwatervoorziening en een goede kwaliteit van oppervlakte- en grondwater. We koesteren en versterken de rijke contrasten in het landschap en werken samen met onze stakeholders aan een duurzaam, leefbaar en toekomstbestendig landschap met een passend landgebruik. Het programma Leefomgeving en Veiligheid richt zich ook op een verantwoord gebruik van de schaarse grondstoffenstromen die in Groningen vrij komen. Wij analyseren stelselmatig de hele grondstoffenstromenketen en richten onze inspanningen op die plekken waar ze het meeste rendement opleveren. Inwoners, lokale partijen, kennisinstellingen en bedrijven hebben een belangrijke rol bij het realiseren van de doelen. We focussen op facilitering, communicatie en dialoog zodat in gezamenlijkheid wordt bijgedragen aan het bevorderen van een circulaire economie.

Daarnaast zetten we aanbestedingen in om hergebruik te 45

stimuleren. We denken dat dit kan leiden tot het verder brengen van kansrijke productinnovaties en nieuwe vormen van bedrijvigheid en werkgelegenheid. Juist mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen baat hebben van deze werkgelegenheid om een betekenisvolle rol in de samenleving te spelen. We investeren flink in onze leefomgeving en de aantrekkingskracht van onze gemeente. Overal wordt gebouwd aan de groei van Groningen. Om in vrijheid te kunnen wonen, werken en leven vormt een veilig Groningen de basis. We willen dat iedereen zich in Groningen thuis voelt. In deze context werken we aan sociale veiligheid; de veiligheid rond sociale relaties en activiteiten, het ondersteunen van veilig samenleven met aandacht voor uitdagingen die zowel 'online' als 'offline' voor ons liggen. Dat doen we zowel lokaal als regionaal. Denk hierbij aan opgaven rond ondermijning, jeugd(overlast), zorg en veiligheid en veilige en leefbare wijken. Het organiseren van lokale veiligheid is complex. Onze missie om een aantrekkelijk en leefbaar Groningen te realiseren, kunnen we alleen samen met inwoners, politie, handhavers jongerenwerkers en vele andere partijen realiseren. Als gemeente treden we hierin op als regisseur en bevorderen we de samenwerking en afstemming met onze partners. Samen werken we aan een sterke sociale structuur die bijdraagt aan veilige buurten en dorpen.

We hebben aandacht voor inwoners of jeugdigen die in een moeilijke (persoonlijke) situatie verkeren en niet beschikken over een sociaal netwerk of professionele hulp nodig hebben. Dit doen we door ons te focussen op een goede balans tussen preventie en repressie. De nadruk van onze aanpak ligt op preventie, maar als repressie nodig is, dan zetten we daar ook mensen en instrumenten voor in. Deze begroting is een richtlijn die ons tegelijkertijd ruimte biedt om in de toekomst snel in te spelen op een veranderende wereld. Deelprogramma's Het programma leefomgeving en Veiligheid bestaat uit de volgende deelprogramma's: • Kwaliteit leefomgeving • Veiligheid Financieel overzicht lasten en baten 02

Leefomgeving en Veiligheid Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)

Rekening 2024

Actuele Begroting 2025

Primitieve begroting 2026

2027

2028

2029

Lasten 02.1

Kwaliteit leefomgeving

135.956

134.371

139.501

142.094

146.059

149.154

02.2

Veiligheid

45.318

44.928

49.178

47.748

49.266

50.578

Totaal

181.274

179.299

188.679

189.842

195.325

199.732

Baten 02.1

Kwaliteit leefomgeving

84.747

78.425

80.962

82.015

82.291

82.289

02.2

Veiligheid

10.057

6.704

7.512

5.290

5.291

5.291

Totaal

94.804

85.129

88.475

87.305

87.581

87.580

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties

-86.470

-94.170

-100.205

-102.537

-107.743

-112.152

568

71

30

30

30

30

Reserve mutaties Totaal toevoegingen

46

Totaal onttrekkingen Saldo van baten en lasten na reservemutaties

182

182

182

182

182

182

-86.856

-94.059

-100.052

-102.385

-107.592

-112.000

Een toelichting op deze cijfers kunt u vinden in het onderdeel ‘Financiële toelichtingen begroting 2026’ opgenomen onder elk deelprogramma. In het hoofdstuk financiële positie zijn aanvullend nog de volgende overzichten en toelichtingen opgenomen: • In het Financieel meerjarenbeeld staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven; • In de Intensiveringen 2026-2029 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle intensiveringen 2026; • In de Dekkingsbronnen 2026-2029 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle dekkingsbronnen. Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft een totaaloverzicht van en een toelichting op de (financiële) risico’s. Paragraaf 6: Verbonden partijen geeft de inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen.

Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving In dit deelprogramma staat een schone, aantrekkelijke leefomgeving centraal. De leefomgeving is groen, biodivers en klimaatbestendig, waar het aangenaam is om te verblijven en uitnodigt tot ontmoeting en beweging. Steeds meer inwoners doen in gezamenlijkheid actief mee; niet alleen bij het vormgeven en beheren van buurten en dorpen maar ook in het behalen van onze doelstelling om een afvalloze samenleving te worden, waarin scheiden en hergebruik van afval en grondstoffen centraal staat. Doelen Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving Het deelprogramma Kwaliteit leefomgeving heeft de volgende doelen: 1. Onze leefomgeving is voor mens en dier robuust en veerkrachtig; 2. Onze leefomgeving is gezond en veilig; 3. In alles wat we doen in de openbare ruimte staat leefkwaliteit voorop; 4. Wij zijn een circulaire gemeente waar zo weinig mogelijk afval ontstaat, waar we zuinig omgaan met grondstoffen en deze zoveel mogelijk opnieuw gebruiken, zodat we in 2030 afvalvrij zijn. Afval en grondstoffen Binnen dit beleidsveld werken we aan vier pijlers om de doelstelling om in 2030 afvalvrij te realiseren.

Voor de realisatie van onze doelen gebruiken we komend jaar een aantal beproefde instrumenten: • Bewustwording: Dat doen we met activiteiten hoog op de “R-ladder” en met communicatiecampagnes gericht op bewuster aankoopgedrag, het verhogen van hergebruik van goederen en een beter scheidingsgedrag; • Facilitering scheiding: We faciliteren inwoners om hun afval makkelijk te scheiden met goede voorzieningen en een betrouwbare dienstverlening. We zorgen voor extra voorzieningen dicht bij huis; • Nascheiding en circulair aanbesteden; Als nascheiding van specifieke grondstoffen leidt tot hogere scheidingsresultaten kiezen we daarvoor. Omdat we willen dat alle ingezamelde grondstoffen zo hoogwaardig worden hergebruikt kiezen we voor het circulair aanbesteden van verwerkingscontracten; • Bevorderen innovatie: We bevorderen innovaties rondom hoogwaardig hergebruik van grondstoffen. Door bijvoorbeeld onze inkoopkracht in te zetten als launching customer voor producten gemaakt uit onze grondstoffen, creëren we een business case perspectief voor bedrijven.

47

Effectindicator(en) Met de volgende effectindicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten. I: Relatie doelen en effectindicatoren t.a.v. 'Kwaliteit leefomgeving' Doelen

Effectindicator(en)

Wij zijn een circulaire gemeente waar zo weinig mogelijk afval ontstaat, waar we zuinig omgaan met grondstoffen en deze zoveel mogelijk opnieuw gebruiken, zodat we in 2030 afvalvrij zijn.

• •

In alles wat we doen in de openbare ruimte staat leefkwaliteit voorop

• •

Tevredenheid van inwoners over het onderhoud; % van de gemeente dat voldoet aan de vastgestelde BORG/SWING-kwaliteitsdoelstelling.

Onze leefomgeving is voor mens en dier robuust en veerkrachtig

•

% Boomkroonbedekking totale gemeente (trendanalyse.

Onze leefomgeving is voor mens en dier robuust en veerkrachtig

•

Tevredenheid bereikbaarheid en gebruik grote parken.

In alles wat we doen in de openbare ruimte staat leefkwaliteit voorop

•

Tevredenheid verblijfskwaliteit openbare ruimte (binnenstad).

Effectindicator(en)

• •

57 % gescheiden afval ten behoeve van hergebruik; 15% gescheiden afval ten behoeve van nuttige toepassingen; 72% totale scheiding van afval; 96 kg fijn huishoudelijk restafval per inwoner.

Behaald 2022

Behaald 2023

Behaald 2024

Beoogd 2025

Beoogd 2026

• Tevredenheid van inwoners over het onderhoud

6,3

-

6,5

-

6,5

• % van de gemeente dat voldoet aan de vastgestelde BORGkwaliteitsdoelstelling

94%

92%

93%

90%

90%

• % Boomkroonbedekking totale gemeente (trendanalyse)

9%

9%

9%

-

-

• Tevredenheid bereikbaarheid en gebruik grote parken

7,8

-

-

7,0

-

• Tevredenheid verblijfskwaliteit openbare ruimte (binnenstad)

7,9

-

7,8

7,0

-

Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: % Boomkroonbedekking totale gemeente (trendanalyse) Toelichting: Onderzoek naar boomkroonbedekking van de totale gemeente in 2022 is uitgevoerd aan de hand van een combinatie van luchtfoto’s en puntenwolken (Algemeen Hoogtebestand Nederland, AHN, www.ahn.nl). Een jaarlijkse monitoringscyclus leidt niet tot zichtbare significante veranderingen. Om deze reden wordt deze analyse niet jaarlijks uitgevoerd. In 2027 wordt een nieuwe analyse uitgevoerd met luchtfoto’s van 2026. 48

Beoogd 2027

Tevredenheid bereikbaarheid en gebruik grote parken Toelichting: Een panel onderzoek naar de tevredenheid van inwoners ten aanzien van de grote parken/recreatiegebieden in de gemeente Groningen. Het is niet nodig om jaarlijks een onderzoek uit te voeren naar de bereikbaarheid en gebruik van grote parken. Omdat we in 2025 een onderzoek een hebben uitgevoerd en de resultaten daarvan willen toepassen, verrichten we in 2026 geen onderzoek. Tevredenheid verblijfskwaliteit openbare ruimte (binnenstad) Toelichting: Een (panel) onderzoek naar de tevredenheid van inwoners en bezoekers ten aanzien van de verblijfskwaliteit openbare ruimte binnenstad. Het is niet nodig om jaarlijks een onderzoek uit te voeren naar de verblijfskwaliteit openbare ruimte in de binnenstad. Omdat we in 2025 een onderzoek een hebben uitgevoerd en de resultaten daarvan willen toepassen, verrichten we in 2026 geen onderzoek. Effectindicator(en) % afval gescheiden ten behoeve van hergebruik afval gescheiden ten behoeve van nuttige toepassingen Totale % afval gescheiden Kg fijn huishoudelijk restafval per inwoner per jaar

Behaald 2022

Behaald 2023

Behaald 2024

Beoogd 2025

Beoogd 2026

67,5%

70%

56%

60%

57%*

-

-

13%

15%

15%

67,5% 111

70% 98

69% 97

75% 95

72%** 96

Beoogd 2027

**De ontwikkelingen binnen de afvalketen hebben een negatieve invloed op het behalen van onze doelstellingen. We verwachten dat deze ontwikkelingen zich ook in 2026 zullen voortzetten, waardoor het een uitdaging blijft om het volume hergebruik te laten stijgen Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: % afval gescheiden ten behoeve van hergebruik Toelichting: Het volume huishoudelijk restafval dat hergebruikt wordt, afgezet tegen de totale volume huishoudelijk restafval. Een deel van het veegvuil en marktafval wordt achteraf toegekend aan het huishoudelijk restafval op basis van een percentage (vastgesteld door gemeente). Het niet hergebruikte restafval is wat uiteindelijk wordt verbrand of nuttig toegepast * Sinds 2025 wordt vanuit het Rijk verwacht dat we deze cijfers differentiëren in % afval gescheiden voor herhaaldelijk hergebruik en % afval dat maar eenmaal kan worden hergebruikt. De definitie hiervan is nuttige toepassing. % afval gescheiden ten behoeve van nuttige toepassingen Toelichting: Het volume huishoudelijk restafval dat ingezet wordt als nuttige toepassing, afgezet tegen de totale volume huishoudelijk afval. Het gaat om grondstoffen die eenmalig kunnen worden hergebruik, bijvoorbeeld als biogas/biogranulaat.

Totale % afval gescheiden Toelichting: Het volume huishoudelijk restafval dat hergebruikt wordt afgezet tegen de totale volume huishoudelijk restafval. Kg fijn huishoudelijk restafval per inwoner per jaar

49

Toelichting: Door overgang naar Omrin kunnen de percentages niet goed worden vergeleken met percentages van voorgaande jaren. Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Beheer en onderhoud van de openbare ruimte Sturen op waarden in Groningen (SWING) Beheerplan Openbare verlichting Groningen 2016-2025 Beheerplan openbare verlichting Ten Boer 2016-2025 Beleidsplan Openbare Verlichting Haren 2016-2025 Programma water en riolering 2025-2029 Bomenstructuurvisie Sterke Stammen 2014 Een graf in de stad 2012 Afval Minder afval meer grondstoffen; op weg naar een circulair Groningen (keuzenota) 2021-2025 Routekaart Groningen Afvalvrij 2030 Leefkwaliteit Onze leefomgeving is voor mens en dier robuust en veerkrachtig Natuurinclusief bouwen 2022 Bomenstructuurvisie-Sterke-Stammen 2014 Groenplan Vitamine G Uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Groningen 2020-2024 Ontwikkelkader Groningen stad aan de Hunze Agenda Landelijk Gebied Actualisatie Stedelijke Ecologische Structuur 2014 Doelsoortenbeleid 2016 Actualisatie nota 'Bladgoud' 2018 Kadernota bestemmingsplan Buitengebied Haren Landschapsbiografie Bomenplan (definitief Q3 2025) Groennormen (definitief Q3 2025) Onze leefomgeving is gezond en veilig Routekaart Voedsel- en eiwittransitie Uitvoeringsagenda Voedsel- en eiwittransitie Actieplan wegverkeerslawaai 2024-2028 gemeente Groningen Verslag

Luchtkwaliteit 2021 Nota bodembeheer 2021 In alles wat we doen in de openbare ruimte staat leefkwaliteit voorop Ontwerpleidraad leefkwaliteit openbare ruimte Erfgoednota 2017

50

Relevante ontwikkelingen Onze leefomgeving is voor mens en dier robuust en veerkrachtig Biodiversiteit Door stikstof, gebrek aan goede leefgebieden en matige waterkwaliteit gaat de biodiversiteit steeds verder achteruit. Er komen steeds minder soorten voor in het landelijk gebied. Hierdoor staan de voedselvoorziening en de beschikbaarheid van schoon drinkwater onder druk. Ook de afname van kwalitatief goede en robuuste groengebieden raakt niet alleen flora en fauna, maar heeft negatieve effecten op de fysieke en mentale gezondheid. Klimaat De trend van de afgelopen jaren zet door: het wordt warmer, natter en weersextremen komen steeds vaker voor. Nederland warmt twee keer zo snel op als het wereldwijde gemiddelde. Het groeiseizoen verandert hierdoor. Daarnaast krijgen we te maken met meer en extremere neerslag: het aantal dagen met zware neerslag (50 mm) is aan het stijgen. Op andere momenten hebben we weer te maken met extreme droge periodes waarbij (drink)water schaars is. Onze leefomgeving is gezond en veilig Drinkwatervoorziening Als gevolg van klimaatverandering en de onzekerheid van aanvoer van water, kunnen in de toekomst niet bij alle nieuwbouwlocaties drinkwateraansluitingen gegarandeerd worden. Daarnaast staat de drinkwaterkwaliteit van de Drentsche Aa onder druk door een toename van overschrijding van bestrijdingsmiddelen.