Bijlage 2 Ontwerpbegroting 2026 boekwerk.pdf
Tekst van het document
ONTWERPBEGROTING 2026
Inhoudsopgave Inleiding ........................................................................................................................................................... 4 Kerngegevens .................................................................................................................................................. 5 Programma's .................................................................................................................................................... 6 Programma 1: Economie en Ruimte ................................................................................................................. 6 Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid .............................................................................................. 7 Deelprogramma 1.2: Mobiliteit ............................................................................................................................. 22 Deelprogramma 1.3: Wonen ................................................................................................................................. 35 Programma 2: Leefomgeving en Veiligheid ....................................................................................................
45 Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving ........................................................................................................ 47 Deelprogramma 2.2: Veiligheid ............................................................................................................................. 63 Programma 3: Vitaal en Sociaal...................................................................................................................... 74 Deelprogramma 3.1: Werk en inkomen ................................................................................................................ 76 Deelprogramma 3.2: Onderwijs ............................................................................................................................. 91 Deelprogramma 3.3: Welzijn, gezondheid, zorg en diversiteit ............................................................................103 Deelprogramma 3.4: Sport en bewegen ..............................................................................................................126 Deelprogramma 3.5: Cultuur en evenementen ...................................................................................................134 Programma 4: Dienstverlening en bestuur ...................................................................................................
147 Deelprogramma 4.1: Dienstverlening ..................................................................................................................148 Deelprogramma 4.2: College, raad, wijkontwikkeling en wijkvernieuwing .........................................................155 Deelprogramma 4.3: Algemene inkomsten en post onvoorzien .........................................................................161 Deelprogramma 4.4: Overhead en ondersteuning organisatie ...........................................................................163 Paragrafen ...................................................................................................................................................
166 Paragraaf 1: Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing .............................................................................................166 Paragraaf 2: Klimaat .............................................................................................................................................184 Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................................................................205 Paragraaf 4: Onderhoud kapitaalgoederen .........................................................................................................233 Paragraaf 5: Financiering .....................................................................................................................................240 Paragraaf 6: Verbonden partijen .........................................................................................................................246 Paragraaf 7: Grondbeleid .....................................................................................................................................269 Paragraaf 8: Lokale heffingen ..............................................................................................................................284 Paragraaf 9: Bedrijfsvoering
................................................................................................................................292 Paragraaf 10: Openbaarheidsparagraaf (Wet open overheid) ............................................................................298 Financiële positie ......................................................................................................................................... 299 Samenvatting financieel beeld 2026-2029 ..........................................................................................................299 Financieel meerjarenbeeld ..................................................................................................................................300 Balans ...................................................................................................................................................................323 Investering en financieringsstaat .........................................................................................................................328 Reserves ...............................................................................................................................................................331 Voorzieningen
......................................................................................................................................................340 EMU-saldo............................................................................................................................................................345 Incidentele baten en lasten .................................................................................................................................346 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ........................................................................................................347 Overzichten.................................................................................................................................................. 349 Begroting op taakveld ..........................................................................................................................................349 2
Begroting op deelprogramma ..............................................................................................................................352 Kapitaallasten ......................................................................................................................................................354 Subsidies en inkomens overdrachten ..................................................................................................................354 Personeelskosten .................................................................................................................................................355 Meerjarige exploitatieprojecten ..........................................................................................................................356 Samenwerkingsverbanden ..................................................................................................................................356 SIF-middelen ........................................................................................................................................................356 Strategische investeringsagenda (SIA) .................................................................................................................357 Wettelijke indicatoren
.........................................................................................................................................370 Uitgangspunten begroting ...................................................................................................................................370 Bestuur ........................................................................................................................................................ 374 College van Burgemeester en wethouders ..........................................................................................................374 Gemeenteraad .....................................................................................................................................................376
3
Inleiding Voor u ligt een sluitend begrotingsvoorstel voor het jaar 2026. Het is meer dan een overzicht van cijfers: het is onze koers voor de toekomst van Groningen. Met deze begroting geven we uitvoering aan het coalitieakkoord ‘Het begint in Groningen, voor wat echt van waarde is’. Het gaat over alles wat Groningen maakt tot wat het is: de mensen die hier leven, wonen, werken en samenkomen. In deze begroting vindt u uitgebreidere informatie onder de betreffende onderdelen. Een beknopte samenvatting van de begroting vindt u in Begroting 2026 in 't kort.
4
Kerngegevens De peildatum van alle kerngegevens is 31 december van het betreffende jaar. Een streepje betekent dat het betreffende cijfer nog niet bekend is. Begroting 2024
Rekening 2024
Begroting 2025
Beoogd 2026
241.965
244.464
244.079
250.441
% jongeren (0 t/m 19 jaar)
17,9%
17,9%
17,8%
17,5%
% middengroep (20 t/m 64 jaar)
66,1%
66,6%
66,2%
66,7%
% ouderen (65 jaar en ouder)
16,0%
15,6%
16,0%
15,8%
Begroting 2024
Rekening 2024
Begroting 2025*
Beoogd 2026
19.795
19.796
19.796
19.796
9,4%
9,4%
7,7%
7,7%
-
59,1%
-
-
1.215
1.279
1.189
1.279
Woningvoorraad
Begroting 2024
Rekening 2024
Begroting 2025
Beoogd 2026
Aantal woningen
125.296
124.056
126.196
126.796
% huurwoningen
63%
62%
63%
63%
37%
37%
37%
37%
308.000
300.700
316.000
340.000
Inwoners Aantal inwoners
Ruimtelijke kerngegevens Oppervlakte gemeente (in ha) % binnenwater % Functiemenging Lengte van de wegen (km)
% koopwoningen Gemiddelde WOZ-waarde
2024 (Realisatie)
2025 (Primitieve Begroting)
2026 (Begroting)
1.382.061.000
1.372.365.000
1.481.991.000
Rekeningresultaat
63.226.000
0
0
Omvang algemene reserve (AR)
83.607.000
60.337.000
81.138.000
Ratio weerstandsvermogen
170%
150%
161%
Inkomsten gemeentefonds
768.937.000
788.617.000
825.768.000
Opbrengst belastingen (totaal)
142.603.000
146.649.000
157.189.000
Opbrengst onroerendezaakbelasting (OZB)
114.625.000
119.494.000
125.336.000
Opbrengst roerende zaakbelasting (RZB)
135.000
146.000
141.000
Opbrengst reclamebelasting
650.000
672.000
700.000
Opbrengst logiesbelasting
2.509.000
2.474.000
2.903.000
Opbrengst precariobelasting
2.199.000
1.540.000
1.784.000
Opbrengst parkeerbelasting
22.485.000
22.323.000
26.325.000
Financieel (in euro's) Totaal lasten (excl. reservemutaties)
Ad.*: Vanaf begroting 2025 worden de ruimtelijke kerngegevens weergegeven conform de CBS data.
5
Programma's Programma 1: Economie en Ruimte Binnen het programma Economie en Ruimte blijven we samen met onze partners investeren in maatregelen die de structuur versterken. Hiermee bieden we ondernemers, instellingen, initiatiefnemers en inwoners perspectief. Deze maatregelen zijn gericht op onze lange-termijn-doelen voor economische ontwikkeling, werkgelegenheid en woningbouw. Als kennisgemeente werken we binnen het Akkoord van Groningen samen met onze kennisinstellingen aan belangrijke speerpunten zoals energietransitie, digitalisering en gezondheid. We zorgen voor economische groei die bijdraagt aan brede en eerlijke welvaart en genoeg goede woningen in al onze wijken en dorpen. De gemeente moet klaar zijn voor de toekomst. We houden rekening met trends en ontwikkelingen en maken gebruik van kansen in Europa en Nederland, zoals het Just Transition Fund, het Klimaatakkoord, de Woondeal en het Volkshuisvestingsfonds. Om te groeien, investeren we in betere bereikbaarheid, zowel nationaal als internationaal. Ook investeren we in het verkeer en vervoer in de regio en een beter mobiliteitsbeleid maken dat duurzame vervoersopties zoals fietsen en lopen stimuleert. Dit beleid helpt ook om de woon- en leefomgeving te verbeteren. De gemeente wil een economie die goed is voor de welvaart en het welzijn van haar inwoners. Een sterke economie zorgt voor banen en inkomen.
Dit geeft mensen zekerheid en een goed gevoel over zichzelf. Het is belangrijk dat niet alleen de huidige inwoners, maar ook toekomstige generaties van dezelfde welvaart kunnen genieten. We willen dat iedereen die in onze gemeente wil wonen, hier een plek kan vinden. Daarom zorgen we voor goede, betaalbare en duurzame woningen. De woningmarkt is krap, dus we blijven de komende jaren nieuwe huizen bouwen en onze wijken verbeteren. We werken aan wijken die klaar zijn voor de toekomst, met duurzame huizen voor iedereen, en een gezonde, groene omgeving. Een goed werkgeversklimaat is van groot belang voor ondernemers en bedrijven omdat het de algehele economische gezondheid en aantrekkelijkheid van de regio bevordert. Wanneer de gemeente een positieve en ondersteunende werkomgeving biedt, leidt dit tot efficiëntere en effectievere dienstverlening, wat bedrijven helpt om sneller en beter te opereren. Bovendien trekt een gemeente met een goed werkgeversklimaat talent aan, wat de lokale arbeidsmarkt versterkt en innovatie stimuleert. Dit creëert een gunstig ondernemersklimaat waarin bedrijven kunnen groeien en floreren, wat uiteindelijk bijdraagt aan een dynamische en welvarende gemeenschap. Om een fijne plek te zijn om te wonen en werken, is goede bereikbaarheid belangrijk.
Vooral de bereikbaarheid van belangrijke gebieden zoals de binnenstad, het stationsgebied, het Universitair Medisch Centrum Groningen, Zernike Science Park, Europapark/Kempkensberg en het Martiniziekenhuis is essentieel. Ons verkeersbeleid is: ‘te voet, met de fiets of het openbaar vervoer als het kan, met de auto als het moet’. Veel inwoners van Groningen fietsen, omdat de afstanden kort zijn en het fietsklimaat goed is. Ook is er veel steun voor het gebruik van openbaar vervoer en Park+Ride (P+R). We verbeteren de leefbaarheid van onze wijken door de openbare ruimte anders in te richten en het autoverkeer te verminderen. Omdat Groningen een belangrijke rol speelt voor werk, onderwijs, cultuur en zorg in een verder landelijke regio, blijft de bereikbaarheid met de auto wel belangrijk. Deelprogramma's Het programma Economie en ruimte bestaat uit de volgende deelprogramma's: • Economie en werkgelegenheid • Mobiliteit
6
•
Wonen
Financieel overzicht lasten en baten 01
Economie en Ruimte Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)
Rekening 2024
Actuele Begroting 2025
Primitieve begroting 2026
2027
2028
2029
Lasten 01.1
Economie en werkgelegenheid
41.314
48.355
46.004
45.459
45.888
46.851
01.2
Mobiliteit
43.665
48.318
49.828
52.500
53.816
55.226
01.3
Wonen
49.939
43.317
46.678
46.313
46.848
48.190
Totaal
134.918
139.990
142.510
144.273
146.551
150.267
Baten 01.1
Economie en werkgelegenheid
18.644
10.901
9.291
9.291
9.291
9.291
01.2
Mobiliteit
37.457
35.396
41.830
43.284
44.049
44.923
01.3
Wonen
31.078
26.592
30.817
29.662
29.847
29.804
Totaal
87.180
72.889
81.937
82.237
83.187
84.018
Saldo van baten en lasten voor reservemutaties
-47.739
-67.101
-60.573
-62.036
-63.365
-66.249
Totaal toevoegingen
11.778
1.088
6.500
6.500
6.500
6.500
Totaal onttrekkingen
8.468
947
2.532
2.532
2.532
2.500
-51.048
-67.242
-64.541
-66.004
-67.332
-70.249
Reserve mutaties
Saldo van baten en lasten na reservemutaties
Een toelichting op deze cijfers kunt u vinden in het onderdeel ‘Financiële toelichtingen begroting 2026’ opgenomen onder elk deelprogramma. In het hoofdstuk financiële positie zijn aanvullend nog de volgende overzichten en toelichtingen opgenomen: • In het Financieel meerjarenbeeld staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven; • In de Intensiveringen 2026-2029 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle intensiveringen 2026; • In de Dekkingsbronnen 2026-2029 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle dekkingsbronnen. Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft een totaaloverzicht van en een toelichting op de (financiële) risico’s. Paragraaf 6: Verbonden partijen geeft de inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen.
Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid Een gezonde economie biedt kansen aan inwoners op het gebied van werk en inkomen. Dit draagt bij aan financiële zekerheid en zorgt voor sociale cohesie. We streven naar economische groei en werkgelegenheid die bijdragen aan groene en eerlijke brede welvaart voor onze inwoners. Daarbij zijn gelijke kansen voor alle 7
Groningers het uitgangspunt. Samen met alle stakeholders uit het onderwijs en bedrijfsleven, werken we daarvoor aan een arbeidsmarkt met ruimte voor duurzame ontwikkeling van talent op alle niveaus. Samen met ondernemers en kennisinstellingen werken we aan een toekomstbestendige economie en voeren we actief en zorgvuldig regie op ruimtelijke ordening. We zetten daarbij in op het verbeteren, vergroenen en verduurzamen van onze werklocaties, vitale en toekomstbestendige winkelgebieden en voorzieningen. De mate van economische groei hangt sterk af van de beschikbaarheid van economische randvoorwaarden. Schaarste wordt daarin een steeds grotere uitdaging. Nu de groei van het aantal banen afneemt, zwakt ook de krapte op de arbeidsmarkt iets af. Wel verwachten we ook voor 2026 een toenemende schaarste op o.a. elektriciteit, water en grondstoffen. Dit vraagt om innovatieve oplossingen en een nieuw kijk op de economie, waarin we verwachten dat lokaal ondernemerschap en korte keten aanpak een steeds belangrijkere rol gaat vervullen. Met ons vestigingskader sturen we op afgewogen keuzes bij uitgifte van onze bedrijfskavels. Met onze economische agenda 2023-2026 spelen we in op de kansen die de grote transities energie, gezondheid en digitalisering ons bieden.
We streven naar een volledig circulaire economie en investeren vanuit impact ondernemen in een meer inclusieve en duurzame economie. We willen binnen de grenzen blijven van wat onze planeet aankan én binnen de grenzen van wat maatschappelijk verantwoord is. De speerpunt-sectoren van de gemeente zijn Energie, ICT en Life-science & Health en zijn bepalend voor de wijze waarop we bedrijvigheid ruimtelijk faciliteren en landbouwtransitie in het buitengebied vormgeven. Nieuw speerpunt vanuit de economische agenda Nij Begun is de vrijetijdseconomie. Doelen Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid Het deelprogramma Economie en werkgelegenheid heeft de volgende doelen: 1. Het behouden en creëren van werkgelegenheid; 2. Van economische groei naar brede welvaart; 3. Economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente. Effectindicator(en) Met de volgende effectindicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten. I: Relatie doelen en effectindicatoren t.a.v. 'Werkgelegenheid' Doelen
Effectindicator(en)
Het behouden en creëren van werkgelegenheid
• • • •
8
Totaal aantal arbeidsplaatsen in gemeente Groningen; Ontwikkeling aantal banen in de energie sector; Ontwikkeling aantal banen in de ICT sector (digitale economie); Ontwikkeling aantal banen in Life science & Health (gezondheidseconomie).
Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Totaal aantal arbeidsplaatsen in gemeente Groningen Toelichting: Bij het opstellen van de begroting 2025 werd verwacht dat de stijging van 2023 zou doorzetten. Inmiddels is bekend dat de groei in 2024 is afgevlakt en laten prognoses van het UWV een verdere afvlakking van de groei zien tot 2027. Regio Groningen volgt in die prognoses het landelijk gemiddelde van 1,1% groei tussen 2024 en 2027. De werkgelegenheidscijfers voor 2022 en 2023 zijn ook bijgesteld naar aanleiding van het werkgelegenheids onderzoek van 2024. Ontwikkeling aantal banen in de energie sector Toelichting: De energie sector binnen de gemeente kent sinds 2022 een relatief sterke groei. Met de investeringen en inzet op onder anderen waterstof, verwachten we dat de sterke groei de komende jaren zal doorzetten. Ontwikkeling aantal banen in de ICT sector (digitale economie) Toelichting: Prognoses van het UWV stellen dat de informatie en communicatie sector het snelst zal groeien tussen 2024 en 2027. Ondanks de beperkte groei in 2024 verwachten we dat de groei de komende jaren de landelijk voorspelde trend zal volgen Ontwikkeling aantal banen in Life science & Health (gezondheidseconomie) Toelichting: We verwachten dat de groei van Speerpuntsector Life science & Health gemiddelde groei van het totaal aantal banen zal volgen.
9
II: Relatie doelen en effectindicatoren t.a.v. 'Economische groei' Doelen
Effectindicator(en)
Van economische groei naar brede welvaart
• • • • • • •
Totaal aantal arbeidsplaatsen in gemeente Groningen; aantal banen op kantoorlocaties; aantal banen op bedrijventerreinen; aantal banen in de binnenstad; aantal banen in kennisgebied; aantal banen in gemengd gebied; aantal banen in overige gebieden.
Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Totaal aantal arbeidsplaatsen in gemeente Groningen Toelichting: Bij het opstellen van de begroting 2025 werd verwacht dat de stijging van 2023 zou doorzetten. Inmiddels is bekend dat de groei in 2024 is afgevlakt en laten prognoses van het UWV een verdere afvlakking van de groei zien tot 2027. Regio Groningen volgt in die prognoses het landelijk gemiddelde van 1,1% groei tussen 2024 en 2027. De werkgelegenheidscijfers voor 2022 en 2023 zijn ook bijgesteld naar aanleiding van het werkgelegenheids onderzoek van 2024.
10
III: Relatie doelen en effectindicatoren t.a.v. 'Voorzieningen' Doelen
Effectindicator(en)
•
• • • •
Economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente
• • • • •
Beoogd 2025
Beoogd 2026
Beoogd 2027
Aantal toeristische 631.900 631.900 701.100 750.000 overnachtingen (2022) (2023) Bruto 1.721.596 1.709.008 1.723.691 785.168 vloeroppervlak bedrijfsruimte in m2 Bruto 1.160.659 1.146.680 1.166.951 1.163.621 vloeroppervlak kantoorruimte in m2 Leegstaand bruto 1,46% 2,2% 3,55% 4,8% vloeroppervlak bedrijfsruimte in % Leegstaand bruto 3,49% 3,9% 5,31% 5,5% vloeroppervlak kantoorruimte in % Winkelvloeropperv 459.279 456.090 450.280 438.092 lakte detailhandel in m2 Winkelvloeropperv 72.296 75.675 75.373 75.801 2 lakte horeca in m Winkelvloeropperv 28.742 29.336 29.960 30.432 lakte diensten in m2 Leegstaand 3,9% 2,9% 3,3% 4,9% detailhandel en horeca in % * Resultaten worden elk jaar met een jaar vertraging opgeleverd.
825.000
900.000
1.819.459
1.867.133
1.171.943
1.172.324
5,2%
5,5%
5,2%
5,5%
435.165
431.598
76.102
76.553
30.855
31.240
5,0%
5,2%
Effectindicator(en)
Behaald 2022
Behaald 2023
Behaald 2024
Aantal toeristische overnachtingen; Bruto vloeroppervlak bedrijfsruimte in m2; Bruto vloeroppervlak kantoorruimte in m2; Leegstaand bruto vloeroppervlak bedrijfsruimte in %; Leegstaand bruto vloeroppervlak kantoorruimte in %; Winkelvloeroppervlakte detailhandel in m2; Winkelvloeroppervlakte horeca in m2; Winkelvloeroppervlakte diensten in m2; Leegstaand detailhandel en horeca in %.
11
Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Aantal toeristische overnachtingen Toelichting: We verwachten een groei in het aantal overnachtingen de komende jaren door investeringen in de sector vanuit de markt en overheid. De aanlevering van de data over het aantal toeristische overnachtingen heeft altijd een jaar vertraging. Voor 2024 zijn nog geen cijfers bekend omdat nog veel hotels en B&B bedrijven het aantal overnachtingen niet heeft doorgegeven. Bruto vloeroppervlak kantoorruimte in m2 Toelichting: voor kantoren is sprake van een vervangingsmarkt: incourant aanbod verdwijnt, veelal door transformatie. Hierdoor ontstaat ruimte voor nieuwbouw op centrum/stedelijke locaties en OV-knooppunten. Leegstaand bruto vloeroppervlak kantoorruimte in % Toelichting: De leegstand wordt voornamelijk veroorzaakt door een beperkt aantal panden met een grote oppervlakte die niet langer courant zijn. Hierdoor is de ontwikkeling van de leegstand sterk afhankelijk van de herbestemming van deze panden. Eén grote locatie die momenteel leegstaat, wordt gesloopt en herontwikkeld tot woningbouwlocatie. Daarnaast speelt de investeringsbereidheid van vastgoedeigenaren een belangrijke rol, mede vanwege de verplichting om uiterlijk in 2030 te voldoen aan energielabel A.
Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Economische ontwikkeling Economische Agenda 2023 - 2026 (2023) Strategische agenda Akkoord van Groningen 2022-2026 (2022) Nieuwe aanpak arbeidsmarktbeleid (2017) Ruimtelijk-economische ontwikkeling Strategie werklocaties (2021) Ruimte voor Retail (2021) Meerjarenprogramma Stadsontwikkeling 2023-2026 (2023) MJP Stadsontwikkeling 2023-2026, Uitvoeringsagenda 2026 (2025) Grondzaken Vestigingskader bedrijventerreinen 2025 Overige economie Omgevingsvisie Levende ruimte (2022) Koersdocument omgevingsvisie (Q4 2025) Centrumvisie Haren (2018) Watervisie - Koersen op Water (2017) Toekomstvisie Koopmansplein (2017) Actualisatie Bestemming Binnenstad (2021) Strategisch evenementenbeleid (oktober 2014) Nota vergunningen evenementen (2021) Actualisatie 2025 Routekaart Groningen CO₂-neutraal 2035 (juni 2025) Economische Agenda Nij begun (2025) Sociale Agenda Nij begun (2025)
12
Toekomstperspectief Binnenstad Groningen (2025) Agenda VTE (Q4 2025) Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie 2024-2027 Provincie Groningen Strategische visie Vrijetijdseconomie Provincie Groningen 2021-2030 Sterker, eerlijker en duurzamer ondernemen (2025)
Relevante ontwikkelingen Gematigde economische groei Na een afkoelingsperiode van de economische groei in 2023 (0,1%) is de stijging van het bbp in 2024 weer op gang gekomen en voor het hele jaar uitgekomen op 1,1%. Naar verwachting vertoont de Nederlandse economie in 2025 een gematigde groei met ongeveer 1,7% en in 2026 1,3% (CPB cMEV, juli 2025). Vooral huishoudens en de overheid stimuleren de groei doordat zij meer besteden. De herstellende wereldhandel en de stijgende lonen leveren een positieve bijdrage. De komende jaren trekt de economische groei verder aan door hogere binnenlandse bestedingen voor onder meer zorg en defensie. Ondanks de positieve vooruitzichten blijven geopolitieke spanningen en de inflatiefactoren voor onzekerheid en uitdagingen zorgen. De huidige grillige geopolitiek leidt in elk geval al tot grotere economische onzekerheid. Dat heeft een dempend effect op mondiale economische activiteit en investeringen. De inflatie blijft hoger dan de beoogde 2%, vooral door voedselinflatie, diensteninflatie en stijging van huren. In 2025 gaat het om een totale inflatie van 3,2%. Deze neemt af tot 2,6% in 2026. De inflatie daalt weliswaar in Nederland, maar is nog altijd hoog in vergelijking met andere EU-landen (NRC Economie, 5 juni 2025). Het rentebeleid van de Europese Centrale Bank helpt Nederland niet de inflatie omlaag te krijgen.
De lonen nemen meer toe dan de inflatie, waardoor mensen in doorsnee meer te besteden hebben en de koopkracht stijgt. Volgens het CPB blijven de lonen sterk stijgen, met een verwachte cao-loongroei van 5% in de marktsector in 2025. In 2026 neemt deze groei iets af, naar 4,2%. Afvlakkende groei Groningse werkgelegenheid Na stormachtige groei in de voorgaande jaren (+6.620 arbeidsplaatsen in 2023, +8.224 in 2022) kwam de groei in 2024 een stuk lager uit (+ 1.001 arbeidsplaatsen). Prognoses van het UWV voorspellen landelijk een verdere afvlakking van de groei waarbij de regio Groningen dit landelijk gemiddelde zal volgen. Netcongestie Netcongestie heeft een brede maatschappelijk impact op de energietransitie. Het belemmert de verduurzamings-, uitbreidings- en ontwikkelmogelijkheden voor ons allen. Binnen de gemeente is een taskforce Netcongestie opgericht. Deze taskforce inventariseert welke problemen nu op ons afkomen en of en hoe inwoners en bedrijven het beste kunnen inspelen op de situatie. De gemeente overlegt hierover met Enexis en Tennet. Het uitgiftetempo in de lopende grondexploitatie is herzien op basis van de meest actuele informatie over netcongestie.
Vestigingskader bedrijventerreinen Het vestigingskader voor bedrijventerreinen in de gemeente Groningen van april 2025 biedt richting aan de vestiging, uitbreiding en verplaatsing van bedrijven binnen de beschikbare ruimte. Door toenemende druk op de fysieke ruimte en schaarste aan (bouw)grond, is het doel om zorgvuldig en strategisch om te gaan met de uitgifte van bedrijfskavels. Het kader helpt bij het maken van afgewogen keuzes, waarbij economische meerwaarde, aansluiting op gemeentelijk en regionaal beleid, en de impact op andere maatschappelijke opgaven centraal staan. Het vormt de basis voor selectie- en uitsluitingscriteria bij kaveluitgifte en biedt ruimte voor maatwerk
13
wanneer de situatie daarom vraagt. Economische Agenda Nij Begun De Economische Agenda van Nij Begun sluit sterk aan bij de gemeentelijke economische koers, met focus op duurzame groei, innovatie en een inclusieve arbeidsmarkt. Voor de periode 2026–2055 stelt het Rijk jaarlijks 100 miljoen euro beschikbaar, aangevuld met een eenmalige investering van 250 miljoen euro. Deze middelen bieden extra kansen om samen met regionale partners te investeren in economische structuurversterking die bijdraagt aan een stijging en eerlijke verdeling van de Brede Welvaart in Groningen. We spannen ons in om de gemeentelijk economische doelstellingen en belangen in Nij Begun te borgen.
Resultaten, activiteiten en prestatie-indicatoren De resultaten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we daarvoor doen. De prestatieindicator(en) meten de voortgang van de resultaten. De opbouw is opgesteld aan de hand van de beleidsvelden economische ontwikkeling, ruimtelijk-economische ontwikkeling, grondzaken en overige economie. Wat willen we bereiken (resultaten)
Wat gaan we daarvoor doen (activiteiten)
Doel 1: Het behouden en creëren van werkgelegenheid Het behouden en creëren van duurzame en innovatieve werkgelegenheid & Faciliteren van toekomstige economische groei
Ruimtelijk • Ruimte voor economie wordt onderdeel van de voorzieningenvisies voor de wijkvernieuwingswijken; • Westpoort en de bedrijventerreinen De Eems en Meerpoort (bij Meerstad) zijn aangewezen als uitbreidingslocaties voor bedrijvigheid. Woningbouw is hier niet toegestaan; • We voeren het Vestigingskader uit voor de verkoop van kavels op bedrijventerreinen. Marketing • We versterken het merk Groningen door samen te werken met de provincie, het Akkoord van Groningen, het Nationaal Programma Groningen en bedrijvenverenigingen. Dit gebeurt via een nieuwe Destination Marketing Organisatie (DMO), waarin Marketing Groningen en Merkpartners Groningen zijn samengevoegd; • We verbeteren de zichtbaarheid van baankansen via gezamenlijke branding en campagnes. Tegelijkertijd vergroten we het bewustzijn bij werkgevers over het belang van actieve werving, stages en traineeships; • Om talent van alle niveaus aan te trekken en te behouden, verbinden we werkgevers, onderwijsinstellingen en andere partners. De arbeidsmarktcampagne die in 2025 is gestart, zetten we voort.
Internationaal • We zetten de gemeente-brede Duitslandtafel voort als structureel platform voor strategische afstemming, kennisuitwisseling en gezamenlijke projectontwikkeling met Duitse partners, met betrokkenheid van zowel interne als externe stakeholders; • We ondersteunen de opvolging van de innovatiemissie uit 2025 naar Schotland, door het faciliteren van vervolgacties en het versterken van de samenwerking tussen bestuurders, kennisinstellingen en bedrijven. Hiervoor organiseren we jaarlijks 2 wrap-ups; 14
• We werken verder aan de uitvoering van de integrale jaaragenda voor internationale betrekkingen; • We evalueren de prioritaire thema’s in de samenwerking met Duitsland, zoals energietransitie, mobiliteit, gezondheidszorg en cultuur, en actualiseren deze waar nodig op basis van nieuwe kansen en verzoeken. Lokaal Ondernemerschap wordt onderdeel van de VTE agenda van de gemeente Groningen. Onderstaande punten zullen hier onder anderen in naar voren komen: • We evalueren de pilotfase van de GRO Studio en nemen besluiten over het vervolg; • We ontwikkelen het Kompas Lokale Economie als richtinggevend instrument. Hieronder vallen ook de Stadmakers die zich bezig houden met leegstand en het stimuleren innovatief ondernemerschap; • We implementeren het stadskwartier rondom de Gelkingestraat en Oosterstraat. Doel 2: Van economische groei naar brede welvaart Investeren in de economie van morgen
Kaveluitgifte en campussen • Uitgifte van bedrijfskavels vindt plaats op basis van het in 2025 vastgestelde vestigingskader. Belangrijke criteria zijn: eindgebruiker in beeld en de bijdrage aan de lokale en/of regionale economie en de werkgelegenheid; • Samen met onze partners in het Akkoord van Groningen en het NPG blijven we investeren in de groei van de campuslocaties Healthy Ageing Campus (UMCG e.o.), Vitaliteitscampus (Kardinge), ICT Campus Niemeyer Open, Duurzaamheidscampus Suikerzijde en Campus Zernike. We voeren het masterplan Campussen uit, gericht op gebiedsontwikkeling en thematische specialisatie en samenwerking; • Op basis van de 'Groningse workmix' programmeren we werk in (nieuwe) woonwijken Suikerzijde, Stadshavens en Meerstad, en voegen we passend werkprogramma toe op het Stationsgebied, Europapark en Corpus den Hoorn-zuid. Impact ondernemerschap Op basis van Actieprogramma Impact Ondernemen 2025-2028 volgen we de volgende actielijnen: • We betrekken het bedrijfsleven bij maatschappelijke vraagstukken door bestaande initiatieven te verbinden, nieuwe ideeën te stimuleren en goede voorbeelden zichtbaar te maken. Via een platform brengen we ondernemers en maatschappelijke organisaties met elkaar in contact; • We ondersteunen Impact Ondernemers met trainingen in samenwerking met Impact Noord en lokale bedrijven.
We koppelen hen aan investeerders, verkennen een Impact Fonds met Nij Begun, faciliteren een broedplaats en verbeteren de communicatie via een centrale website met alle relevante informatie; • We werken samen met ondernemers aan de ontwikkeling van inwoners door periodieke gesprekken te voeren, knelpunten te signaleren en de aansluiting tussen zorg en re-integratie te verbeteren. Ontwikkeltrajecten maken we toegankelijk via een Open House-constructie 15
•
•
en we ontwikkelen samen met partners doorlopende leer- en ontwikkellijnen; We versterken het Platform Goed Inkopen om regionale Impact Ondernemers beter te ondersteunen en kennisdeling te stimuleren. We bieden MVOI-trainingen aan onze inkopers, en tijdens het evenement Inkoop Meets Impact brengen we professionals en ondernemers samen; We versterken het Impact Ondernemerschap in de regio door samen te werken met landelijke initiatieven en noordelijke overheden. Een voorbeeld hiervan is de Noordelijke Impact Day, waar partners uit het ecosysteem samenkomen om kennis te delen, nieuwe verbindingen te leggen en plannen te maken voor het komende jaar.
Gezondheidseconomie • We werken samen met de LifeCooperative en onze stakeholders aan het versterken van het ecosysteem via de industrieagenda LifeSciences voor 2025–2035; • In 2026 vindt de gezondheidstop plaats in Groningen; • We intensiveren de samenwerking met Noord-Duitse regio’s, met name Hamburg; • We schalen de regionale agenda Gezondheidseconomie op naar een brede Noord-Nederlandse aanpak, gericht op integrale samenwerking en regionale versterking. Hierbij werken we toe naar een Noord-Nederlandse Strategische Agenda Gezondheidseconomie voor de komende 5 jaar; • We intensiveren de samenwerking tussen EZ en DMO. Waarbij we proeftuinen inzetten voor digitale en technologische toepassingen bij gezondheidsvraagstukken. Initiatieven zoals Health Data Valley en de AIFactory worden verder ontwikkeld. Daarbij wordt gewerkt aan de regionale gezondheidstop in 2026 als vervolg op de top van 2025; • We versterken het arbeidsmarktvraagstuk binnen de lifescience sector via de LifeAcademy en skillsprogramma’s in samenwerking met de onderwijsinstellingen, onze stakeholders en het bedrijfsleven.
Tegelijkertijd zetten we in op het werven, behouden en scholen van zorgprofessionals, in nauwe samenwerking met onderwijs- en zorginstellingen en bestaande programma’s; • We voeren gerichte marketing- en positioneringsactiviteiten uit om Groningen te profileren als (inter)nationale innovatiehotspot in de gezondheidseconomie. Digitalisering • We versterken het digitale ecosysteem in Noord-Nederland door de samenwerking tussen onderwijsinstellingen, ondernemers en overheden te intensiveren; • We richten ons op het stimuleren van kennisontwikkeling en het ondersteunen van nieuwe initiatieven op het snijvlak van digitalisering en sectoren zoals gezondheid en energie; • We zetten in op de digitalisering van het Groningse mkb; • We investeren in het vergroten van de IT-talentpool;
16
• Vergroenen, biodiverser maken en verduurzamen van bedrijventerreinen
We voeren gerichte promotieactiviteiten uit om Groningen te positioneren als een toonaangevende regio op het gebied van digitale innovatie. Algemeen • We zetten in op het versterken van integrale samenwerking binnen lopende projecten en werken samen met ondernemers en ondernemersverenigingen aan het verbeteren, verduurzamen en vergroenen van de bedrijventerreinen; • Er liggen kansen en opgaven op het gebied van de energietransitie, hittestress, wateroverlast, mobiliteit, verblijfskwaliteit van de openbare ruimte en verbetering van bedrijfsvastgoed. Aan de hand van ambitiewebsessies halen we de behoefte met betrekking tot deze thema's op bij ondernemers; • Samen met RGA en de provincies Groningen en Drenthe werken we aan de oprichting van een herstructureringsmaatschappij. Energietransitie • In afstemming met project toekomstbestendige bedrijventerreinen werken we vanuit project Groningen Stroomt Door aan gebiedsgerichte energieoplossingen om netcongestie het hoofd te bieden; • We organiseren excursies en bijeenkomsten over de waterstoftransitie om kennisdeling en bewustwording te bevorderen; • We werken samen met het programma Energie aan meerdere projecten om netcongestie problemen te verzachten; • We stimuleren het bedrijfsleven actief om het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen, onder andere via gerichte acties en voorlichtingsactiviteiten.
Op naar een volledig circulaire economie
Water • We werken samen met Stadsbeheer aan het voorkomen van wateroverlast, bijvoorbeeld door het afkoppelen van hemelwater; • Indien uit onderzoek blijkt dat er te weinig bewustzijn/actie in het bedrijfsleven is op het verminderen van het gebruik van drinkwater starten we een campagne. liefst ism het waterbedrijf. Circulariteit Op basis van de Strategie werklocaties en de uitvoeringsagenda Circulaire economie werken we aan: • Behoud en uitbreiding van ruimte voor circulaire bedrijvigheid op bedrijventerreinen in beleid; • Faciliteren van ruimte voor het realiseren van circulaire hubs (o.a. textielhub, en circulaire activiteiten rondom de afvalwegbrengstations); • Continueren van onze inzet samen met bedrijvenverenigingen en ondernemers voor de pilots omtrent ketensamenwerking en reststromengebruik op bedrijventerreinen; • Vanuit de Agenda landelijk gebied werken we aan het toekomstbestendig maken van landbouw met onder andere het thema kringlooplandbouw. Projecten en samenwerkingen • Wij dragen actief bij aan de verdere ontwikkeling van het project ‘Gezond eten uit de omgeving’. Als kwartiermaker en in nauwe samenwerking met
17
•
•
•
het lokale bedrijfsleven en convenantpartners stimuleren we de economische groei van de korte voedselketen; Samen met onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven verkennen we strategische vraagstukken voor de toekomst. Waar nodig brengen we vraag en aanbod bijeen en creëren we ruimte om thema’s als circulariteit en maatschappelijke impact sterker te verankeren in het onderwijsprogramma; Met marktleiders zetten we in op betekenisvolle inkoop. Intern bevorderen we kennisdeling, en extern organiseren en faciliteren we inspirerende kennissessies voor uiteenlopende organisaties; We werken aan het vergroten van bewustwording binnen de markt, waarbij de praktische uitvoering in nauwe samenwerking met Circulair Groningen plaatsvindt.
Doel 3: Economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente Vitale en toekomstbestendige centrumgebieden met een prettig verblijfsklimaat
•
• •
Stimuleren en faciliteren van 'Werk in de Wijk'
•
Versterken en vergroenen bovenwijkse voorzieningencentra
•
In Groningen is volop ruimte voor ontspanning
Samen met betrokken marktpartijen geven we uitvoering aan de wijkvoorzieningenvisies voor Selwerd, De Wijert, Indische buurt en Lewenborg; Met ondernemers en andere stakeholders geven we invulling aan het in 2025 gepresenteerde toekomstperspectief voor de binnenstad; We werken een pakket (juridisch-planologische) maatregelen uit, waaronder een aangepaste horecacategorisering, de herinvoering van een exploitatievergunning voor nieuwe horeca en beleid voor supermarkten in de binnenstad. Vanuit de 'Groningse workmix' wordt in gebiedsontwikkelingen 10-15% van de wijk gereserveerd voor m2 werken.
Voor winkelcentrum Paddepoel is een overeenkomst gesloten met de winkeliers en een ontwikkelaar. Het winkelcentrum wordt grootschalig gerenoveerd. Er komen onder andere een gebouwde parkeervoorziening en nieuwe woningen. Daarnaast wordt de openbare ruimte groener ingericht; • Voor het Haderaplein en omgeving in Haren is een plan opgesteld voor de toevoeging van een supermarkt en de herinrichting en het vergroenen van de openbare ruimte; • Voor het gebied tussen het hoofdstation en de Vismarkt, De Gele Loper, worden maatregelen getroffen en activiteiten georganiseerd die bijdragen aan het veiliger en leefbaarder maken van dit gebied; • Voor de Vismarkt en A Kerkhof werken we aan een toekomstbeeld. Daarvoor worden eerst de kansen, eisen, ambities en wensen in beeld gebracht. Samen met ondernemers, de cultuursector en Marketing Groningen werken we aan het versterken van de VrijeTijdseconomie (VTE) naar de toekomst. • We zetten in op het versterken van de leefomgeving, werkgelegenheid en arbeidsmarkt door de vrijetijdseconomie strategisch te benutten; • We verbeteren de wisselwerking tussen stad en ommeland door Groningen gezamenlijk te profileren als een aantrekkelijke plek van rust én reuring; • We stimuleren en professionaliseren ondernemerschap via nauwe samenwerking tussen ondernemers, de cultuursector, overheden en Marketing Groningen.
Dit omvat ook de opschaling van Groninger Congressen Alliantie naar Groningen Conventions; • We zetten ons in om de programmering van cultuur en evenementen op peil te houden en waar mogelijk te versterken; 18
• •
We benutten regionale “parels” en vullen deze aan om aantrekkelijk te zijn voor bovenregionale bezoekers; We spreiden de druk op populaire locaties door het vrijetijdsaanbod te verbreden en de diversiteit ervan te vergroten.
Grondzaken: Zie Paragraaf 7: Grondbeleid. Overige economie Het uitvoeren van projecten door het Fonds Ondernemend Groningen.
•
We dragen jaarlijks bij aan het Fonds Ondernemend Groningen.
I: Relatie resultaten en prestatie-indicatoren t.a.v. Economische groei en werkgelegenheid Resultaten
Prestatie-indicator(en)
•
• • • •
Het behouden en creëren van duurzame en innovatieve werkgelegenheid & Faciliteren van toekomstige economische groei
Prestatie-indicator(en)
Aantal uitgevoerde bedrijfsbezoeken; Aantal adviesgesprekken horeca; Aantal projecten ondersteund; Aantal bedrijven geparticipeerd in door ons opgezette activiteiten.
Behaald 2022
Behaald 2023
Behaald 2024
Beoogd 2025
Beoogd 2026
Aantal uitgevoerde bedrijfsbezoeken
510
590
605
600
600
Aantal adviesgesprekken horeca
750
1.000
800
1.200
1.200
Aantal projecten ondersteund
102
106
131
103
103
Aantal bedrijven geparticipeerd in door ons opgezette activiteiten
265
350
735
750
750
Toelichting Met de bovenstaande indicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar, staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten. Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Aantal bedrijven geparticipeerd in door ons opgezette activiteiten: Toelichting: In 2024 is een aangepaste definitie gehanteerd dan eerdere jaren. In het kort houdt dit in dat partijen die belangen behartigen van meerdere bedrijven voorheen als één geteld werden, nu als het aantal bedrijven dat ze behartigen zijn meegeteld.
19
Financiën Financieel overzicht lasten en baten 01.1
Economie en werkgelegenheid Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)
Rekening 2024
Actuele Begroting 2025
Primitieve begroting 2026
2027
2028
2029
Lasten
41.314
48.355
46.004
45.459
45.888
46.851
Baten
18.644
10.901
9.291
9.291
9.291
9.291
Saldo van baten en lasten voor reservemutaties
-22.669
-37.454
-36.714
-36.169
-36.597
-37.560
Totaal toevoegingen
868
0
2.500
2.500
2.500
2.500
Totaal onttrekkingen
1.554
0
2.500
2.500
2.500
2.500
Saldo van baten en lasten na reservemutaties
-21.984
-37.454
-36.713
-36.168
-36.597
-37.560
Reserve mutaties
Financiële toelichtingen begroting 2026 01.1 Economie en werkgelegenheid (Bedragen x 1.000 euro)
Lasten
Baten
Saldo
Begroting 2026
46.004
9.291
-36.714
waarvan intensiveringen
-1.444
0
-1.444
Bestaand beleid
47.448
9.291
-38.158
Verschil vorig jaar
-907
-1.611
704
Hieronder lichten we achtereenvolgens toe waar het geld vandaan komt en waar het naartoe gaat, welke extra middelen er beschikbaar worden gesteld en of daar extra dekking tegenover staat. Hierbij geven we op hoofdlijnen aan wat de verschillen zijn in beschikbare baten en lasten ten opzichte van de vorige begroting. Waar gaat het geld voornamelijk naar toe (bestaand beleid), inclusief verklaring verschil ten opzichte van begroting 2025 op hoofdlijnen (schuin gedrukt): 1.1: Economie en werkgelegenheid Economische Agenda Personele inzet economische ontwikkeling Reguliere activiteiten economische ontwikkeling Dit budget houdt verband met reguliere activiteiten voortkomend uit eerdere economische programma's. Daarnaast zijn hier de middelen voor Stichting Marketing Groningen begroot. Akkoord van Groningen De inzet van deze middelen wordt deels gedekt uit bijdragen van de Akkoord-partners. Verschil t.o.v. 2025: We ontvangen vanuit Nij Begun tot en met 2030 van het ministerie van OCW de specifieke uitkering Masterplan Campussen. In de vorige begroting is het te besteden
20
Lasten 1.400 2.900 2.250
Baten
1.250
750
bedrag in 2025 van ca. 1,7 miljoen euro verwerkt. In deze begroting nemen we dit bedrag niet meer op, vandaar zowel lagere lasten als baten van 1,7 miljoen euro. Markt- en havenwezen Voor het markt- en havenwezen hebben we middelen begroot (2,5 miljoen euro), waaronder de lasten voor de brugbediening in de gemeente (1,4 miljoen euro). In 2026 verwachten we uit marktgelden 1,0 miljoen euro en uit havengelden 0,3 miljoen euro te ontvangen. Intensiveringsmiddelen programma Ruimtelijke economie We hebben hier middelen gereserveerd voor o.m. de revitalisering van bedrijventerreinen, het investeren in dynamo's, het verbeteren van wijk- en dorpswinkelcentra en de ontwikkeling van broedplaatsen. Strategisch bezit Dit betreft gemeentelijke panden en percelen die zijn aangekocht met als doel om op een later tijdstip te worden (her)ontwikkeld. Erfpacht Kapitaallasten bovenwijkse voorzieningen Meerstad Bovenwijkse infrastructuur SIF-middelen voor de ontwikkeling en realisatie van bovenwijkse infrastructuur. Verschil t.o.v. 2025: In 2026 is aanvullend 500 duizend euro beschikbaar voor bovenwijkse infrastructuur volgens de meerjarenraming van het SIF. Dit leidt tot hogere lasten van 500 duizend euro in deze begroting.
Kapitaallasten ruimtelijk-economische projecten/activa Dit betreft het kapitaallastenbudget in verband met investeringen in gemeentelijke ruimtelijk-economische projecten/activa. Suikerzijde SIF-middelen begroot voor de structurele dekking van beheer- en rentelasten bij de gebiedsontwikkeling van de Suikerzijde. Regio Groningen-Assen Personele inzet en bedrijfsvoering Stadsontwikkeling Diverse personele- en bedrijfsvoeringsbudgetten voor Stadsontwikkeling Verschil t.o.v. 2025: Hogere lasten van ca. 1 miljoen euro, enerzijds door diverse formatie-uitbreidingen (0,5 miljoen euro) en anderzijds door de verschuiving van organisatie- en bedrijfsvoeringslasten (0,5 miljoen euro). In de vorige begroting waren deze lasten nog op deelprogramma 4.4 Overhead en ondersteuning organisatie begroot. Overige verschillen t.o.v. 2025 In de vorige begroting was incidenteel 500 duizend euro beschikbaar gesteld voor het gemeentelijk ontwikkelbedrijf. In deze begroting leidt dit tot lagere lasten van 500 duizend euro.
2.500
1.300
1.545
9.800
5.900
600 4.000 2.000
900
6.700
3.840
1.600 6.800
Waar zetten we dit jaar extra geld voor in (intensiveringen) en waar hebben we extra dekkingsbronnen binnen dit deelprogramma: 1.1 1. 2. 3.
Intensiveringen en dekkingsbronnen 2026 Verwijderen wegenfundering Warmtestad Handhaving op het water Huisvesting onderwijs en cultuur in Camera-bioscoop
21
Intensivering 450 146 100
I/S I I S
Dekking
4. 18. 22. D2. D1.
Veilig en gezond werken (arbeidsomstandighedenwet) Verlichting Tijdelijke invulling Casinolocatie Vrijval bijdrage Regio Groningen Assen Stedenbanden Grondbedrijf
150 290 600
I I I S S S
550 130 2.500
De nummering komt overeen met de nummering in het Financieel meerjarenbeeld, hier staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven.
Deelprogramma 1.2: Mobiliteit In het deelprogramma Mobiliteit staat een goed bereikbare gemeente met een aantrekkelijke, veilige en gezonde leefomgeving centraal. Uitgangspunt van ons mobiliteitsbeleid is om lopen, fietsen en het openbaar vervoer te stimuleren en de auto daar waar noodzakelijk te faciliteren. Met een stevig groeiende gemeente is het een flinke uitdaging om de impact van het (auto)verkeer zoveel mogelijk in balans te houden met aantrekkelijkheid en leefbaarheid. Samen met het terugdringen van de CO 2-uitstoot in het kader van onze klimaatdoelstellingen vraagt dit om een transitie naar minder ruimte innemende en emissievrije mobiliteit. Het speelveld rond mobiliteit gaat de komende tijd hierdoor flink veranderen. Doelen Deelprogramma 1.2: Mobiliteit Het deelprogramma Mobiliteit heeft de volgende doelen: 1. Stimuleren van lopen, fietsen en het openbaar vervoer; 2. Groningen is en blijft voor iedereen goed bereikbaar is en blijft op een zo veilige en duurzame manier; 3. Voorrang geven aan innovatieve en schone vormen van personen- en goederenvervoer waarmee de CO2uitstoot verminderd wordt. Effectindicator(en) Met de volgende effectindicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten.
I: Relatie doelen en effectindicatoren t.a.v. 'Vervoerswijzen' Doelen
Effectindicator(en)
•
• •
Stimuleren van lopen, fietsen en het openbaar vervoer
Effectindicator(en)
Behaald 2021
Behaald 2023
Vervoerswijzekeuze (modal split) binnen Groningen; Vervoerswijzekeuze (modal split) van en naar Groningen.
Behaald 2024
Beoogd 2025
Beoogd 2026
Beoogd 2027
Vervoerswijzekeuze (modal split) binnen Groningen*: 33,4% 31,6% • Aandeel voetganger
-
30%
-
31%
• Aandeel fiets
42,8%
46,5%
-
48%
-
49%
• Aandeel openbaar vervoer
1,1%
2,4%
-
3%
-
4%
-
19%
-
16%
22,7% 19,5% • Aandeel auto Vervoerswijzekeuze (modal split) van en naar Groningen*:
22
• Aandeel voetganger
-
-
-
2%
-
2%
• Aandeel fiets
8,0%
7,4%
-
10%
-
11%
• Aandeel openbaar vervoer
13,6%
19,8%
-
20%
-
21%
• Aandeel auto
72,2%
67,4%
-
68%
-
66%
Vervoerswijzekeuze (modal split) binnen Groningen
Vervoerswijzekeuze (modal split) van en naar Groningen
23
Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Vervoerswijzekeuze (modal split) binnen Groningen* Vervoerswijzekeuze (modal split) van en naar Groningen* Toelichting: De cijfers die betrekking hebben op het aandeel verplaatsingen binnen de gemeente Groningen en van en naar de gemeente Groningen ontvangen we tweejaarlijks van het CBS. De optelsom van het aandeel verplaatsingen is geen 100%, omdat een beperkt deel van de verplaatsingen onder de categorie 'overig' valt. Het relatief grote verschil tussen behaald 2021 en behaald 2023 is waarschijnlijk het gevolg van ander reisgedrag tijdens de coronacrisis. II: Relatie doelen en effectindicatoren t.a.v. 'Effect op de directe omgeving' en 'Slim en Duurzaam' Doelen
Effectindicator(en)
•
•
Groningen is en blijft voor iedereen goed bereikbaar op een zo veilige en duurzame manier
•
Effectindicator(en)
Behaald 2022 Aandeel schone voertuigen in het wagenpark: 21% • Gemeentelijk wagenpark • Stedelijke logistiek binnenstad
-
Aandeel schone voertuigen in het gemeentelijk wagenpark; Aandeel schone voertuigen in de stedelijke logistiek binnenstad.
Behaald 2023
Behaald 2024
Beoogd 2025
Beoogd 2026
Beoogd 2027
24%
25%
27%
34%
41%
18%
-
20%
5%
10%
Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Aandeel schone voertuigen in het wagenpark Toelichting: Het aandeel schone voertuigen in het gemeentelijk wagenpark heeft betrekking op alle emissievrije voertuigen (personenauto, bestelauto, vrachtwagen en ook machines. Ten aanzien van het aandeel schone voertuigen stedelijke logistiek binnenstad weten we op dit moment nog niet wat het exacte aandeel schone bedrijfs- en vrachtauto's is dat daadwerkelijk in de binnenstad rijdt. In het verleden is de indicator gebaseerd op het aantal verleende ontheffingen voor de venstertijden; op basis daarvan werd dan een inschatting gemaakt van het aantal uitstootvrije voertuigen. Met de handhaving van de venstertijden én de zero emissiezone sinds 1 april 2025 door middel van ANPR-camera's is de verwachting dat we een beter inzicht krijgen in het aandeel schone logistieke voertuigen in de binnenstad. Kengetal Aantal verkeersslachtoffers (doden en gewonden) in Groningen Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s:
Vervoerswijzen 24
Behaald 2022
Behaald 2023
Behaald 2024
430
463
451
Routekaart openbaar vervoer Groningen 2025-2040 (2025) Meerjarenprogramma's Stadsontwikkeling 2023-2026 (2023) Uitvoeringsagenda 2025 bij Meerjarenprogramma's Stadsontwikkeling 2023-2026 (2025) Mobiliteitsvisie Groningen Goed op Weg (2021) Fietsstrategie Groningen 2015-2025 (2015) (Fietsstrategie Groningen 2025-2035 dient nog vastgesteld te worden) Effect op de directe omgeving Nieuwe Ruimte - Ontwerpleidraad Leefkwaliteit Openbare Ruimte (2021) Visie Openbare Laadinfrastructuur Groningen 2025 (2020) Parkeervisie 2018-2025 (2018) Slim en duurzaam Beleidsplan Verkeerslichten Groningen (2023) Ruimte voor zero-emissie Stadslogistiek (2021)
Relevante ontwikkelingen Het aantal inwoners, arbeidsplaatsen en bezoekers in Groningen groeit. En als gevolg daarvan ook de mobiliteit in en naar onze gemeente. Daardoor wordt het steeds drukker op straat en lopen we ook vaker tegen de grenzen van onze mobiliteit aan. Om te voorkomen dat het welzijn van onze inwoners hier negatief door beïnvloed wordt, geven we lopen, fietsen en het openbaar vervoer prioriteit. In onze Mobiliteitsvisie hebben we daarom bepaald dat schone, ruimte-efficiënte en gezonde vormen van mobiliteit én de kwaliteit van de openbare ruimte leidend zijn bij het maken van keuzes. Zo maken we onze straten en pleinen leefbaarder en aantrekkelijker. Als laatste in de rij van uitvoeringsprogramma's van de Mobiliteitsvisie 'Groningen Goed op Weg' is in 2025 de Routekaart OV 2025-2040 vastgesteld. Daarmee ligt er nu ook voor het openbaar vervoer een uitvoeringsplan waarmee we aan de slag kunnen.
De werkzaamheden aan de Zuidelijke Ringweg zijn inmiddels afgerond en ook rond het Hoofdstation gaan de ontwikkelingen snel. Naar verwachting zijn de werkzaamheden in het kader van Groningen Spoorzone voor een groot deel in de loop van 2027 afgerond. Dat betekent echter niet dat de hinder voor het verkeer in en rond Groningen daarmee ook ten einde zal zijn. Ook de komende jaren wordt er namelijk hard gewerkt aan de infrastructuur. Zo wordt een deel van de Westelijke Ringweg ongelijkvloers gemaakt en starten we in de loop van 2026 met de Insnijding van het Emmaviaduct. Om de minder hinder aanpak die Groningen Bereikbaar de
25
afgelopen jaren voor ons heeft uitgevoerd door te kunnen blijven zetten, wordt in 2026 een nieuwe bestuursovereenkomst van kracht. Het Rijk heeft aangekondigd dat er in 2026 gekort gaat worden op de rijksbijdrage voor de Studenten OV-kaart. Dit legt extra druk op de financiering van het openbaar vervoer, terwijl de groei van het aantal inwoners en de werkgelegenheid in onze regio juist vragen om meer en beter openbaar vervoer. Het wordt daarom extra belangrijk om het openbaar vervoersysteem betaalbaar te houden, onder meer door de doorstroming en betrouwbaarheid ervan te vergroten. Bij de Voorjaarsnota 2025 heeft het kabinet besloten de financiële middelen die voor de Lelylijn gereserveerd waren te besteden aan andere bereikbaarheidsprojecten. Zo gaat een groot deel van het gereserveerde bedrag naar de aanleg van de Nedersaksenlijn. Bovendien komt € 100 miljoen extra beschikbaar voor de aanpak van de flessenhals op het spoor tussen Zwolle en Meppel. Hoewel de financiering van de Lelylijn meer onder druk komt te staan, gaan regio en Rijk ook in 2026 onverminderd door met het onderzoeken van de haalbaarheid van de Lelylijn.
Resultaten, activiteiten en prestatie-indicatoren De resultaten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we daarvoor doen. De prestatieindicator(en) meten de voortgang van de resultaten. De opbouw is opgesteld aan de hand van de beleidsvelden vervoerswijzen, effect op de directe omgeving, slim en duurzaam. Wat willen we bereiken (resultaten)
Wat gaan we daarvoor doen (activiteiten)
Vervoerswijzen Toename van ruimte-efficiënte, schone en gezonde vervoerswijzen door groei van het aandeel voetgangers, fiets en openbaar vervoer en afname van het aandeel auto's zowel binnen gemeente Groningen als van en naar Groningen met als doel: herwinnen openbare ruimte, verminderen CO2 uitstoot en realiseren van een gezondere leefomgeving.
•
•
•
•
Conform ons Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid werken we aan nieuwe voetpaden langs bijvoorbeeld de Leegeweg, tussen Buitenhof en het Stadspark en langs de Europaweg en het verbeteren en aantrekkelijker maken van looproutes naar scholen en wijkvoorzieningen; Conform ons Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid gaan we verder met de aanleg van onze regionale doorfietsroutes (naar Leek, Assen, Zuidlaren en Harkstede), het verbeteren van bestaande fietsroutes (Jaagpad), de aanleg van ontbrekende schakels (fietspad Noordelijke Ringweg, fietspad BAT Niemeyer, fietsroute P+R Hoogkerk-Groningen Zuid en doortrekken Suikerzijderoute naar Hoogkerk), de aanleg van fietsstraten (Korreweg en Helperzoom Noord) en de realisatie van nieuwe fiets- en voetgangersbruggen (Eemskanaal en Oosterkade-Winschoterkade); Met betrekking tot de Paddepoelsterbrug starten we de realisatiefase. Daarnaast werken we samen met Rijkswaterstaat aan de afronding van de aanbestedingsfase en de start van de realisatiefase van de Gerrit Krolbrug. Voor de busbaanbrug over het Van Starkenborghkanaal maken we afspraken met het Rijk over hoe we verder gaan met de mogelijke oplossingsrichtingen; De werkzaamheden aan de ombouw van het Hoofdstation in het kader van Groningen Spoorzone gaan onverminderd door.
Nadat de reizigerstunnel is geopend en de sporen met elkaar verbonden zijn, rijden regionale treinen door waardoor reizigers vanuit bijvoorbeeld
26
•
•
•
•
•
•
•
Bereikbaar houden van de economische kerngebieden van Groningen met onder meer de (vracht)auto
•
Leeuwarden zonder overstap naar Groningen Europapark kunnen reizen. In 2026 zal het grootste deel van het Hoofdstation gereed zijn. Uitzondering is het oostelijke perronplein, want die kan pas worden voltooid nadat het nieuwe busstation inclusief busbuffer in gebruik is; We starten met de realisatie van de Insnijding Emmaviaduct. Na realisatie hiervan kunnen bussen uit zuidelijke richting op een snelle en efficiënte wijze van en naar het nieuwe busstation aan de zuidzijde van het Hoofdstation rijden. Meteen na realisatie van de Insnijding Emmaviaduct starten we met de bouw van de fietstunnel Brailleweg op de huidige plek van de gelijkvloerse fiets- en voetgangersoversteek; Op basis van de afspraken met het Rijk (voorjaar 2025) werken we mee aan vervolgonderzoeken naar de ruimtelijke inpassing en financieringsmogelijkheden voor de Lelylijn.