Bijlage 2 Locatievergelijking Muziekcentrum Groningen.pdf

Zodat inwoners en bezoekers zich meer spreiden en minder druk op de binnenstad ontstaat. Het is duidelijk dat minder bezoekers van het muziekcentrum naar de binnenstad zullen gaan bij Het Voorterrein, en bezoekers zo meer verspreid worden. Maar het is de vraag of het muziekcentrum nodig is om van Het Voorterrein een aantrekkelijk gebied te maken dat zelfstandig bezoekers trekt (ook buiten het muziekcentrum om). De historie van Het Voorterrein, samen met toekomstige investeringen in het gebied en de massa van de nieuwe woonwijk Suikerzijde, kan mogelijk ook zonder muziekcentrum interessant worden.

Cultuuras Oost-West of Noord-Zuid? Naast de richting van stadsontwikkeling, speelt ook de richting van de cultuuras. Een Noord-Zuid as van muziekcentrum aan de zuidzijde van het station, het Groningen Museum en het Forum. Of Oost-West ontwikkeling vanaf het station, via het Niemeyergebouw naar het Voorterrein als culturele hotspot met het Muziekgebouw, de Zeeffabriek en andere ontwikkelingen. Om daar een as met combinatiebezoek van te maken is meer nodig dan alleen het Muziekcentrum op Het Voorterrein: de infrastructuur, ontwikkeling eromheen, zullen ook op orde moeten zijn. Mogelijk kan dan ook de verbinding met het Stadspark en MartiniPlaza beter worden gemaakt. Vanuit De Suikerzijde is er de visie om ook de omliggende perifere detailhandel te laten ‘verkleuren’ naar een combinatie van wonen en werken. De as in het centrum bestaat, de as richting de Suikerzijde moet zich ontwikkelen en betreft momenteel vooral een visie. De kansrijkheid daarvan laat zich in dit stadium nog moeilijk beoordelen. Evenals het belang van een dergelijke as: de muziekbezoeker, is een andere dan de bezoeker aan het de Niemeyerfabriek. Maar dat geldt waarschijnlijk ook voor een groot deel van de bezoekers van de beoogde as in het centrum.

Als geheel is echter een compacte stad met veel voorzieningen bij elkaar aantrekkelijker voor bezoekers, dan wanneer de hotspots verspreid zijn over een groter deel van de stad. Voor bewoners van de stad kan voorkeur anders liggen dan voor bezoekers. Passend bij toekomstvisie, maar geen randvoorwaarde We zien dat de investering in het Voorterrein bij een andere visie voor stadsontwikkeling past dan investeren in het Spoorkwartier. Echter: er wordt geen visie onmogelijk gemaakt. Uitbreiding centrum, poly-centrisch of cultuuras oost-west, kunnen met een muziekcentrum op beide locaties. De keuze voor een muziekcentrum op de ene of andere locatie kan gebruikt worden om een visie voor stadsontwikkeling te bevestigen en realisatie aan te zwengelen. Maar hoeft in principe geen doorslaggevend effect te hebben. Het valt buiten de scope van ons onderzoek om een oordeel te vellen over de visies zelf. 29

Impact op economische en maatschappelijke doelstellingen Scholen Voor veel scholieren, studenten en docenten is een muziekcentrum op loopafstand van het station ideaal. Hogescholen zouden zelfs graag ruimtes afhuren in het muziekcentrum als deze in het Spoorkwartier wordt gevestigd. Het Spoorkwartier is dus de voorkeurslocatie voor deze groepen. De afstand naar het Voorterrein is echter niet onoverkomelijk. Het is 6 minuten fietsen van Station Groningen naar het Voorterrein. Dat deze afstand niet onoverkomelijk is wordt bevestigd door de verschillende activiteiten die op dit moment al in samenwerking met scholen plaatsvinden op het Voorterrein. Het Voorterrein kan juist kansen bieden voor uitbreiding van het onderwijs vanwege de ruimte die hier beschikbaar is. Het Spoorkwartier is dus de voorkeurslocatie, maar het Voorterrein biedt ook kansen. Het belangrijkste is dát er een nieuw muziekcentrum komt. Dit is belangrijker dan de exacte locatie.

voorzieningenniveau kan deze score vergroten: maar de impuls lijkt niet afhankelijk van het muziekcentrum. Daarnaast is het de vraag of de afstand, bijvoorbeeld t.o.v. Vinkhuizen, niet te groot is om echt een impuls te geven. Het Voorterrein ligt namelijk ingesloten tussen de perifere detailhandel. Er zijn betere instrumenten dan een muziekcentrum op 1 kilometer afstand om een wijk als Vinkhuizen een impuls te geven.

Omgeving: sociale cohesie, achterstanden, werkloosheid, etc. Het stationsgebied scoort hoog op de leefbarometer: de werkloosheid is laag en het opleidingsniveau is hoog. Het muziekcentrum versterkt dit al zeer aantrekkelijke gebied, maar de locatie levert geen specifieke bijdrage aan een oplossing van maatschappelijke problematiek. In ieder geval niet significant ten opzichte van de complete gebiedsontwikkeling van de Spoorzone.

Voor Het Voorterrein zijn er kansen voor samenwerking met de omgeving, maar die kansen zijn er in principe ook op de andere locatie. Vooral de lagere aanloop zal zorgen voor mindere spontane ontmoetingen en mogelijk minder publiek voor de kleinere artiesten.

De Suikerzijde moet nog ontwikkeld worden en wordt een gemengde wijk. De wijk is pas tegen 2050 volledig uitontwikkeld. Een muziekcentrum en versnelde ontwikkeling van het Voorterrein maakt de wijk eerder een volgwaardig onderdeel van de stad. De westzijde van Groningen – zoals de wijk Vinkhuizen – scoort lager op Leefbarometer dan de rest van de stad. Een impuls in

Impact op toegankelijkheid cultuur en ontwikkeling cultuursector Als er gekeken wordt naar de impact op cultuur toegankelijkheid en sector dan zal dit voor het Spoorkwartier dezelfde voordelen geven als genoemd bij de categorie ‘bezoekers’: het is op loopafstand van het Groningse centrum en andere attracties, het gebouw is ook interessant zonder bezoek aan een optreden, veel free publicity en meer kansen voor kleinere artiesten.

30

Impact op economische en maatschappelijke doelstellingen Toerisme en recreatie De centrale ligging van het Spoorkwartier vergroot de kans op het aantrekken van (extra) bezoek. Daarnaast kan er combinatiebezoek ontstaan met andere culturele instellingen zoals het Forum en Groningermuseum. Het risico van deze locatie is wel dat het bezoek na een optreden sneller in de trein stapt en minder lang in Groningen blijft hangen. Het Voorterrein ligt verder van het station1 waardoor het lastiger is om bezoek van buiten de stad te trekken. Hierdoor is de verwachting dat er meer doelbezoek zal zijn ten opzichte van het Spoorkwartier. Deze mensen zullen alleen voor het optreden naar Het Voorterrein komen. Afhankelijk van de voorzieningen zal er wel op locatie gegeten en gedronken kunnen worden. Er is dus een verschuiving van bestedingen in het centrum naar bestedingen op Het Voorterrein. Het nieuwe muziekcentrum zorgt voor meer bestedingen dan de huidige Oosterpoort, dus Groningen als stad gaat er niet op achteruit.

Spin-off lokale ondernemers Een nieuw muziekcentrum in het Spoorkwartier zal een impuls geven aan de (ontwikkeling van) horeca. Daarnaast zullen bezoekers van het muziekcentrum gebruik maken van de faciliteiten in het centrum. Deze ondernemers profiteren daarmee ook van het nieuwe muziekcentrum. Ook voor Het Voorterrein zal het muziekcentrum voor een impuls in voorzieningen zorgen. Bezoekers zullen minder snel in het centrum iets gaan eten en drinken voorafgaand of na afloop van het concert. De ondernemers in het centrum zullen hier dus minder van profiteren.

De spin-off voor overige ondernemers (cultuur, toeleveranciers, etc.) zal niet significant verschillen tussen het Spoorkwartier en het Voorterrein. De toeleveranciers en andere samenwerkingspartners kunnen met het muziekcentrum samenwerken als deze op het Voorterrein zit, maar ook als deze zich in het Spoorkwartier vestigt.

Daarbovenop geeft de afstand naar het Voorterrein mogelijk een grotere prikkel om te blijven overnachten in Groningen. Hiervoor is een goede samenwerking met hotels wel cruciaal. De loopafstand tot hotels, verkleint immers de prikkel.

1 De Suikerzijde krijgt ook een station dat ligt op circa 10 minuten lopen van het Voorterrein.

Gegeven het feit dat alle trein- en buslijnen samenkomen op het hoofdstation van Groningen, het muziekcentrum vanuit veel richtingen bezoekers trekt en er maximaal 2 keer per uur een trein naar Station Suikerzijde zal rijden, verwachten we dat het hoofdstation van Groningen (met goede opties voor na-transport met bus, OV-fiets of te voet) belangrijker zal zijn voor de gemiddelde OV-reiziger naar het Muziekcentrum dan station Suikerzijde.

31

Impact op economische en maatschappelijke doelstellingen Bijdrage aan vestigingsklimaat Een levendig stationsgebied kan een positief effect hebben op Groningen als stad. Echter: Het imago van Groningen als hét aantrekkelijke centrum van het Noorden is op dit moment al uitstekend. De stad groeit vele malen harder dan het ommeland. Daarnaast neemt het nieuwe muziekcentrum in het Spoorkwartier een goed bereikbare locatie in voor kantoren die mogelijk alleen naar Groningen zouden gaan als deze locatie beschikbaar is. Als het muziekcentrum op het Voorterrein wordt gebouwd zal dit geen onderscheidende kansen voor Groningen als stad bieden (kijkend naar het vestigingsklimaat). Een aantrekkelijk Voorterrein als verblijfswaarde voor de stad, heeft effect op de aantrekkelijkheid van de stad als geheel en de directe omgeving (en ontwikkeling woningbouw Suikerzijde) in het bijzonder. Maar dit staat grotendeels los van of het muziekcentrum hier wordt gebouwd en hangt af van de totale gebiedsontwikkeling. Er is niet direct een bepaald ondernemersklimaat dat hier dóór het muziekcentrum wordt gecreëerd (zie ook activiteiten rond de huidige Oosterpoort, waar bijvoorbeeld geen cultureel cluster ontstaan is). Het nieuwe muziekcentrum heeft dus een kleine impact op het vestigingsklimaat. Bij het station is vooral het risico dat een aantrekkelijke kantorenlocatie wordt ingenomen.

1CPB (2018), Ruimtelijke en mobiliteitsprojecten in de stad

Uitstraling naar omgeving Uitstralingseffecten naar omgeving van gebiedsontwikkelingen of iconische gebouwen, reiken in de regel tot circa 500 meter1. Vastgoedwaarden in deze straal stijgen, doordat de woon- en werkomgeving aantrekkelijker wordt. Het stationsgebied is dichter bebouwd dan de omgeving van het Voorterrein. Rondom het Voorterrein zit veel perifere detailhandel dat beperkt zal profiteren van de komst van een muziekcentrum. Bij het station profiteren meer bedrijven en bewoners. Anderzijds is de impuls van de investeringen in het station al dusdanig, dat de vraag is wat een muziekcentrum daarbovenop nog aan toevoegt. Uitstralingseffecten naar de omgeving moeten daarom niet overschat worden.

Ambities cultuurnota Groningen Als we kijken naar de drie ambities van de kadernota cultuur van de gemeente Groningen: 1) Kunst en Cultuur voor iedereen, 2) Bijdrage aan de bruisende stad en 3) City of Talent. Dan zien we dat het Spoorkwartier het sterkste bijdraagt aan de eerste twee ambities. Voor talentontwikkeling is in beginsel de locatie minder doorslaggevend. Maar voor een maximaal bereik voor beginnende artiesten, biedt de stationslocatie meer mogelijkheden.

32

Wat als het muziekcentrum er niet komt? De waarde van het nieuwe muziekcentrum voor de locaties wordt ook mede bepaald door de waarde die het gebouw inneemt. Oftewel: wat wordt er niet gerealiseerd als gevolg van de ruimte die het muziekcentrum inneemt en wat is dat waard voor de stad?1 Het Spoorkwartier: ook kans voor grote kantoren, meer monofunctioneel? Unieke kantoren locatie die kan concurreren met andere provinciesteden De stationslocatie is een van de meest gewilde locaties van Groningen voor vrijwel iedere functie. In de MKBA uit 2020 was de aanname dat op de locatie van het muziekcentrum ook circa 25 tot 30 duizend m2 (1.000 – 1.500 werknemers) aan kantoren en 78 appartementen gerealiseerd zouden kunnen worden. Uit alle monitors en behoefteonderzoeken blijkt dat in het centrumgebied van Groningen en nabij het station de vraag naar kantoren groot is en het aanbod klein. De leegstand is minder dan 1 procent. Het Spoorkwartier biedt daarbij ook kansen om bedrijven aan te trekken die anders niet naar Groningen zouden komen. Waar andere kantoorlocaties in de stad vooral met elkaar concurreren (en mogelijk omliggende gemeenten), kan een kantorenlocatie naast het station concurreren met kantorenlocaties bij stations van andere provinciesteden. Zonder grote trekker wel passanten, geen toeristen Het station is de grote trekker in het gebied.

Hier komen dagelijks 70 duizend reizigers én met de nieuwe tunnel als centrale verbinding tussen Zuid-Groningen en het centrum zal het Spoorkwartier ook veel doorgaand fiets- en loopverkeer trekken. De verplaatsing van het busstation naar de Zuidzijde van het station zorg ook voor meer bezoekers aan de Zuidzijde. 1 NB: de financiële waarde is hierin niet relevant. In de grondexploitatie en huurprijzen is gerekend met commerciële opbrengsten, oftewel de

gederfde inkomsten van een andere functie zijn al verwerkt in de businesscase van het nieuwe muziekcentrum.

Voor levendigheid en een aantrekkelijk voorzieningenniveau met goed lopende horeca, lijkt een muziekcentrum geen randvoorwaarde. Met een aantrekkelijk plein, de reizigers, passanten, bewoners en werknemers, kan het gebied aantrekkelijk zijn voor bewoners, reizigers en werknemers. De verruiming van de binnenstad, met bezoekers die óók de zuidzijde van het station bezoeken, zal minder snel plaatsvinden als het plein niet ook een grote publiekstrekker heeft. Zonder grote publiekstrekker is het gebied waarschijnlijk monotoner, maar een muziekcentrum is geen garantie voor meer levendigheid (zie ook andere concertzalen in Nederland of de huidige Oosterpoort). Gebouw moet dan méér zijn dan een muziekcentrum: ook een zelfstandige trekker zoals Forum. Voorterrein: nog onbekend, Muziekcentrum is versneller Bij het Voorterrein is vooral onbekend wat er precies op de locatie zal komen. Het muziekcentrum zou duidelijk haar stempel drukken en de ontwikkeling versnellen. Voor een invulling zonder muziekcentrum liggen alle opties nog open: er komt waarschijnlijk geen woningbouw. Het Zeefgebouw blijft behouden en het Voorterrein wordt een gebied voor cultuur, onderwijs, werk en recreatie. Maar hoe dit ontstaat met de transitie van de huidige tijdelijke invulling naar permanent, wat vervolgens waar komt, is nu nog ongewis. Martiniplaza wordt genoemd, maar is nog niet concreet.

Een grote ontwikkeling betekent wel wat voor het transitietempo en de uitdaging de transformatie met behoud van de huidige levendigheid in het gebied te voltooien. Concluderend: het muziekcentrum past binnen de beoogde signatuur van deze locatie, versnelt een aantrekkelijke invulling van het gebied als verbinding tussen de binnenstad en de vloeivelden De Suikerzijde waar de woningen worden ontwikkeld. Maar de aantrekkelijke invulling van het gebied kan waarschijnlijk ook zonder Muziekcentrum (immers: ook de huidige tijdelijke invulling geldt als succesvol), alleen laat mogelijk langer op zich wachten. Over een aantrekkelijke alternatieve invulling – wat deze kan betekenen voor de stad en zou kosten - is 33 verder nog niets bekend.

Afweegkader – Maatschappelijk voor de stad Criterium

Stationsgebied - Spoorkwartier

Suikerzijde – Voorterrein

Scholen

Voor scholieren/studenten/docenten die stage lopen is naast het station ideaal. Hogescholen zouden hier graag ruimte willen hebben (maar dát er een nieuw muziekcentrum komt, is belangrijker dan exacte locatie).

Afstand lijkt niet onoverkomelijk. 6 minuten fietsen van station Groningen. Op het Voorterrein vinden nu ook verschillende activiteiten in samenwerking met scholen plaats. Op Voorterrein is er ruimte voor uitbreiding van onderwijs, dat biedt juist ook kansen.

Omgeving: sociale cohesie, achterstanden, werkloosheid, etc.

Het stationsgebied scoort hoog op de leefbaarometer. De werkloosheid is laag, het opleidingsniveau hoog.

De Suikerzijde moet nog ontwikkeld worden en wordt een gemengde wijk. De wijk is pas tegen 2050 volledig uitontwikkeld. Een muziekcentrum en versnelde ontwikkeling van het Voorterrein, maakt de wijk eerder een volgwaardig onderdeel van de stad. De westzijde van Groningen – zoals de wijk Vinkhuizen – scoort lager op Leefbarometer dan de rest van de stad. Een impuls in voorzieningenniveau, kan deze score vergroten: maar impuls lijkt niet afhankelijk van muziekcentrum (gaat wel sneller met muziekcentrum). Daarnaast is de vraag of de afstand, bijvoorbeeld t.o.v. Vinkhuizen niet te groot is om echt een impuls te geven.

Impact op cultuur toegankelijkheid en sector

Zie het oordeel bij bezoekers: de locatie Spoorkwartier zal de grootste toegankelijkheid bieden. Veel free publicity, meer kansen voor kleinere artiesten en extra programma in het gebouw.

Kansen op samenwerking met omgeving, maar die kansen zijn er in principe ook op een andere locatie. Vooral minder aanloop, zorgt voor minder spontane ontmoeting.

Functies zonder Muziekgebouw (economisch en maatschappelijk)

De Zuidzijde van het station wordt minder een ontmoetingsplek, maar blijft aantrekkelijk. Een muziekcentrum in het Spoorkwartier, betekent ook dat ruimte in wordt genomen om kantoren aan te trekken die niet elders in Groningen zullen zitten (25 – 30 duizend M2, 1.000 – 1.500 werknemers).

Het muziekgebouw neemt een plot van het Voorterrein in waar ook een andere (permanente of tijdelijke) functies kunnen zitten. Mogelijk dat een alternatieve invulling beter zou passen (dat is niet onderzocht). Risico is ook dat de huidige levendigheid van het Voorterrein eerder gestopt worden.

Het muziekcentrum versterkt dit al zeer aantrekkelijke gebied, maar de locatie levert geen specifieke bijdrage aan oplossing van maatschappelijke problematiek. In ieder geval niet significant ten opzichte van de complete gebiedsontwikkeling van de Spoorzone.

34

Afweegkader – Economisch voor de stad Criterium

Stationsgebied - Spoorkwartier

Suikerzijde – Voorterrein

Toerisme en recreatie

De centrale ligging vergroot kansen op aantrekken van extra bezoek. Risico is dat die extra bezoek ook weer sneller in de trein zit. Uiteindelijk zit hier wel een plus voor bezoekers richting het centrum en mogelijk combinatiebezoek met andere culturele instellingen zoals Forum en Groningermuseum. Een compact centrum met veel voorzieningen voor bezoekers is aantrekkelijk.

De ligging verder van het station maakt het iets lastiger om bezoek van buiten de stad te trekken. Maar geeft wellicht ook kansen om juist bezoekers te laten overnachten. Goede samenwerking met hotels is cruciaal om dat te laten slagen.

In relatie tot totale aantrekkingskracht Groninger binnenstad zijn dit relatief kleine bedragen. De verwachting is dat het Spoorkwartier leidt tot 1,7 miljoen euro aan meer bestedingen in de binnenstad dan het Voorterrein. Dit zorgt voor 0,2 miljoen euro aan extra winsten voor ondernemers per jaar. Dat is een effect van circa 0,2% van de horecasector in de binnenstad. Spin-off lokale ondernemers

Impuls voor (ontwikkeling van) horeca in het Spoorkwartier. Ook ondernemers in het centrum kunnen profiteren. Voor spin-off overige ondernemers (cultuur, toeleveranciers, etc.) is impact van locatiekeuze waarschijnlijk beperkt.

Bijdrage aan vestigingsklimaat

Levendig stationsgebied – ook aan zuidzijde – kan positief effect hebben op imago Groningen als stad. Maar: imago van Groningen als hét aantrekkelijke centrum van het Noorden is al uitstekend. De stad groeit vele malen harder dan het ommeland. Risico: Muziekcentrum neemt top-bereikbare locatie in voor kantoren die mogelijk alleen naar Groningen zouden gaan als deze locatie beschikbaar is.

Verwachting is uiteindelijk dat er meer doelbezoek zal zijn dat alleen naar muziekcentrum zal gaan. Afhankelijk van de voorzieningen daar, wordt wel daar wat gegeten of gedronken. Dat is vooral een verschuiving van bestedingen van het centrum naar Het Voorterrein. Het nieuwe muziekcentrum zorgt voor meer bestedingen dan huidige Oosterpoort, dus Groningen gaat er niet op achteruit. Impuls voor voorzieningen bij De Suikerzijde. Bezoekers zullen minder snel in centrum iets gaan eten en drinken voorafgaand of na afloop van concert. Voor spin-off overige ondernemers (cultuur, toeleveranciers, etc.) kleine maar niet doorslaggevende kansen. Bedrijven op Voorterrein kunnen ook met muziekcentrum samenwerken als deze bij station zit. Locatie station blijft vrij voor nationaal opererende kantoren.

Geen specifieke onderscheidende kansen voor Groningen als stad. Wel of geen muziekcentrum op Voorterrein heeft beperkte invloed op vestigingsklimaat. Het nieuwe muziekcentrum heeft een impact op het totaalaanbod van de stad en daarmee de aantrekkelijkheid als stad om te wonen en te werken, maar exacte locatie maakt daarvoor beperkt uit.

35

Afweegkader op hoofdlijnen - Overig Criterium

Stationsgebied - Spoorkwartier

Suikerzijde – Voorterrein

Duurzaamheid / mobiliteit (zie bijlage)

14% van de autobezoekers geeft aan dat ze zeker van het OV gebruik zouden maken als dat in de nabijheid van het muziekcentrum zou zijn. OV gebruik neemt hierdoor toe ten opzichte van de huidige locatie. Autogebruik onder huidige bezoekers zal in aandeel kunnen afnemen (van 32% naar circa 28%), maar er is ook een forse toename van het aantal bezoekers van buiten de stad Groningen door groei van grote popconcerten. Hierdoor stijgt het aandeel auto naar het huidige niveau en neemt OV fors toe (verwachting: 32% auto en 18% OV), ten koste van de fiets.

Autoverkeer waarschijnlijk hoger dan op huidige locatie. Er komen meer bezoekers van buiten de stad Groningen waardoor aandeel fiets en te voet zal afnemen. Daarnaast is hoofdstation niet meer op loopafstand. Impact niet onderzocht, maar stijging van autobezoek van 32 naar 37 procent lijkt reëel. OV-aandeel daalt hier naar 13%. 1

Leefbaarheid: hinder en overlast

Gebied is een druk gebied – bewoners kiezen voor een levendige locatie, logistiek wordt binnen afgehandeld – negatieve impact op omgeving is daarmee beperkt.

Gebied is beoogd zonder woningbouw: horeca, recreatie, cultuur, bedrijvigheid en onderwijs. Afstand tot woningen is een paar honderd meter. Dus beperkte hinder.

Martiniplaza

Geen issue. Wat er in het Spoorkwartier gebeurt heeft geen impact op Martiniplaza (wel indirect via financiële stromen: muziekcentrum en Martiniplaza staan op de strategische investeringsagenda).

Martiniplaza voert ook gesprekken met Suikerzijde. Muziekcentrum betekent iets voor de mogelijkheden van een toekomstig Martiniplaza. Maar daar is nu nog weinig over te zeggen.

Flexibiliteit en uitbreidbaarheid

Er is nog ruimte in het in het ontwerp om het plot op verschillende wijzen in te vullen, maar ruimte zal snel gevuld worden.

Suikerzijde is in transitie en daarmee zal zeker de eerste 10 jaar nadat het nieuwe muziekcentrum er staat, de omgeving veranderen. Dit biedt kansen voor het nieuwe muziekcentrum (transitie beïnvloeden, activiteiten ondernemen), maar ook risico’s: is het gebied aantrekkelijk genoeg in de transitieperiode om naar concerten te gaan? Er is meer speelruimte voor toekomstige invulling.

Verwachting is dat gebouw 50 – 75 jaar mee kan. Voor stap groter – 5.000 bezoekers – is er ook Martiniplaza (maar artiesten in deze categorie kiezen eerder voor de Randstad) en voor nog groter de Drafbaan in het Stadspark.

1 In euro’s gaat het om circa 15 duizend euro aan CO

2 uitstoot die hiermee gereduceerd kan worden op jaarbasis (zie bijlage voor de berekening). Impact op kosten van gebouwde parkeervoorzieningen lijkt belangrijker, maar dat valt buiten de beschouwing die we nu doen en hebben we geen gegevens over.

36

4. Analyse en conclusies

37

Analyse functioneren muziekcentrum: effect van gebied op muziekcentrum Exploitatie kan op beide locaties Het muziekcentrum kan op beide locaties functioneren. Voor het exploitatieresultaat zijn de locaties beperkt onderscheidend: de grote namen zullen op beide locaties voldoende animo trekken. De meer verliesgevende gesubsidieerde activiteiten zijn verantwoordelijk voor een klein deel van het bezoek en hebben dus ook een kleinere impact op de exploitatie. De programmering is bepalender voor de exploitatie dan de locatie. Gebruikers en bezoekers hebben voorkeur voor stationslocatie Gebruikers als het NNO, ESNS en concertorganisatoren hebben de voorkeur voor de stationslocatie. Ze kunnen eenvoudiger meer bezoekers bereiken, er is aanloop en de nabijheid van het centrum wordt als groot voordeel gezien. Voor de gemiddelde bezoeker zal de voorkeur daarom ook bij het station liggen, zeker zolang prijzen voor kaartjes gelijk zijn op beide locaties. Stationslocatie biedt meer kansen voor cultuurbereik Commerciële concertzalen kiezen vaker voor goedkopere locaties, maar het muziekcentrum als gesubsidieerde instelling is meer dan een commerciële afweging. Het gaat ook om uitstraling voor de stad en cultuurbereik en daarin zijn wel verschillen. Het stationsgebied heeft veel aanloop. Daarmee is er veel ‘free publicity’ voor activiteiten van het muziekcentrum.

Voor kleinere artiesten en evenementen en mogelijk ook bepaalde nachtprogrammering, kan dat een verschil uitmaken. Voor de doelen en ambities die Groningen met Cultuur wil bereiken, sluit deze locatie beter aan. Ook zorgt de aanloop voor een rendabelere horeca-exploitatie, omdat het plein aan de zuidzijde een nieuwe ontmoetingsplek wordt.

Voor de exploitatie van het muziekcentrum is deze open toegankelijke horecaexploitatie niet noodzakelijk: er is genoeg in de omgeving en de bouwkosten voor openbare horeca in het gebouw zijn ook aanzienlijk. Maar voor de levendigheid van het gebied en aantrekken van bezoek buiten het doelbezoek om dat kennismaakt met aanbod en gebouw, is dit wel essentieel. Op Voorterrein meer doelbezoek en belang voorzieningen in eigen beheer Het Voorterrein heeft deze aanloop niet. Het is daarnaast extra van belang een aantrekkelijke horecavoorziening in huis te hebben om aantrekkelijk te zijn voor bezoekers. Het is immers nog onzeker of en op welke termijn de omgeving deze voorzieningen in voldoende mate biedt. Het Voorterrein biedt ook nieuwe kansen: door het open canvas kan men nog veel kanten op. Ook samenwerking met bijvoorbeeld het Zeefgebouw is mogelijk. Maar dat zijn kansen buiten het programma in het gebouw om en nog onbekend is met wie deze opgepakt moeten worden. De risico’s en onzekerheden zijn er ook over het tempo waarin het gebied een aantrekkelijk en uitontwikkeld gebied is. Hoe lang moet het muziekcentrum op een bouwplaats functioneren en hoe gaat de transitie eruit zien? Een aantrekkelijke transitieperiode is niet onmogelijk, maar heeft veel aandachtspunten.

Geen verschil in jaar van opening De meest recente planning voor de ontwikkeling van het muziekcentrum laat zien de dat de locatiekeuze waarschijnlijk niet doorslaggevend is voor het jaar van opening. De sterfhuisconstructie voor de huidige sterfhuisconstructie moet voor beide locaties even lang worden voortgezet. 38

Effect op waarde van muziekcentrum voor de stad Stationslocatie biedt meer kansen voor cultuurbereik Met de doelstelling zoveel mogelijk mensen te bereiken, biedt de stationslocatie de meeste mogelijkheden. Er zijn mogelijkheden om activiteiten gericht op passanten te organiseren. De nabijheid van de binnenstad maakt de combinatie van binnenstadbezoek en vergroot de kans op een concertbezoek of nachtprogramma (mits niet uitverkocht). En het gebouw kan toeristisch bezoek trekken als één van de te bezoeken hotspots in Groningen. Daarnaast wonen en werken er ook mensen op loopafstand van het muziekcentrum, wat de drempel voor bezoek (met name bij kleinschaligere activiteiten) verlaagt. Economische impact betreft ook verschuiving tussen gebieden Het gaat bij de bovenstaande aspecten waarschijnlijk eerder om toegankelijkheid van cultuur, dan om een significant grotere economische impact. Spontaan concertbezoek gebeurt beperkt en waar dit gebeurt zorgt dit (grotendeels) voor een verschuiving van bestedingen: geld aan het concert of een nachtprogramma, zou anders aan iets anders in de stad worden uitgegeven. Die verschuiving speelt ook bij verschillen tussen locaties: bij het Spoorkwartier is de kans op combinatiebezoek met het centrum groter. Maar bij het Voorterrein zal er juist meer worden uitgegeven in het muziekcentrum zelf en de horeca op het terrein.

De grootste impact komt dóór het nieuwe muziekcentrum dat zorgt voor meer optredens en bezoekers. Het Spoorkwartier zorgt waarschijnlijk voor meer spin-off, maar de meeste verschillen betreft de locatie waar het geld wordt uitgegeven.

Uitstraling van muziekcentrum groter bij Spoorkwartier, maar niet doorslaggevend Het Spoorkwartier heeft een dichter bebouwde omgeving (ook nadat de gehele Suikerzijde is ontwikkeld) dan het Voorterrein. De uitstraling op vastgoedwaarden van een aantrekkelijk gebouw en aantrekkelijk gebied reikt gemiddeld zo’n 500 meter. Bij het station is die impact dus in potentie groter dan bij het Voorterrein, dat vooral omgeven is door perifere detailhandel. Echter zijn de investeringen in het stationsgebied ook al dusdanig dat het effect daarvan waarschijnlijk vele malen groter is op de omgeving dan de toevoeging van een muziekgebouw.

Op Voorterrein meer kansen voor samenwerking buiten gebouw Omdat de ontwikkeling van het Voorterrein nog open ligt, zijn daar meer mogelijkheden te bedenken voor samenwerking buiten het gebouw. Met het Zeefgebouw, maar mogelijk ook met andere ondernemers en (onderwijs)instellingen die zich in het gebied vestigen. Suikerbiedt laat zien hoe een dergelijke samenwerking eruit kan zien. De kansen zijn op dit moment alleen nog onzeker. Gebouw of gebied als icoon van popstad Groningen? Bij het Station kan het gebouw als icoon van popstad Groningen dienen. Direct als entree van de stad voor vrijwel iedereen zichtbaar. Bij het Voorterrein is het gebouw belangrijk, maar zou het totale gebied de uitstraling van pop- en cultuurstad moeten krijgen om een bepaalde iconische waarde te genereren. En om meer te zijn dan een aantrekkelijk muziekcentrum voor bewoners van Groningen en de provincies (en bij grote internationale namen de rest van Nederland). 39

Analyse effecten van muziekcentrum op het gebied Muziekcentrum geen garantie op levendig gebied Een muziekcentrum leidt niet vanzelfsprekend tot levendigheid in een gebied. Het grootste deel van het publiek wordt ‘s avonds aangetrokken en niet overdag. En is voor het grootste deel in het muziekgebouw. Het zijn de faciliteiten eromheen die het gebied levendig maken. Daarvoor is het van belang dat deze de gehele dag voldoende aanloop hebben. In het Spoorkwartier is deze aanloop er de gehele dag, ook zonder muziekcentrum. Het station zelf, met de nieuwe onderdoorgang als centrale noord-zuidroute én het busstation dat naar de zuidzijde wordt verplaatst zorgen daarvoor. Bij het Voorterrein is dat nog onzeker: bezoekers weten het Voorterrein nu te vinden voor de activiteiten die daar zijn. Uitbreiding en behoud daarvan is noodzakelijk om het gebied de gehele dag aantrekkelijk te houden en bezoekers uit de gehele stad te blijven trekken. Het muziekcentrum is dan de extra impuls om een goede exploitatie voor horecavoorzieningen te kunnen draaien, doordat er ook ‘s avonds voldoende aanloop is. Horeca in gebouw noodzakelijk in Spoorkwartier om te profiteren van ligging en door grote plot die muziekcentrum inneemt Voor levendige horeca in het Spoorkwartier is het muziekcentrum geen randvoorwaarde.

Andersom moet het muziekcentrum wel levendige en openbaar toegankelijk horeca faciliteren, wil het muziekcentrum haar rol vervullen als trekker naar de zuidzijde van het station, dit gebied levendig houden en het centrum vergroten. Het muziekcentrum neemt veel ruimte in: als dit een niet-toegankelijk en gesloten gebouw is, wordt het stationsplein wellicht zelfs minder levendig door het muziekcentrum. Een aantrekkelijk gebouw als icoon dat deels openbaar toegankelijk is, is noodzakelijk om dat te voorkomen.

Bij het Voorterrein versnelling definitieve invulling, maar ook risico’s Bij het Voorterrein geeft het muziekcentrum een grote impuls aan de gebiedsontwikkeling en de definitieve invulling van het gebied. Het is een versneller en drukt haar stempel en geeft signatuur aan het gebied. Omdat er nog weinig bekend is over de toekomstige invulling laat de meerwaarde voor het gebied zelf zich nog moeilijk bepalen. Het muziekcentrum kán een impuls geven aan het Voorterrein als het gebied voor cultuur en recreatie. Maar dat vergt wat van zowel het muziekcentrum als de functies eromheen. Het muziekcentrum biedt kansen, maar is geen garantie voor een succesvolle ontwikkeling. Belangrijk aandachtpunt voor het Voorterrein is dat het gebouw van vier zijden aantrekkelijk moet zijn: ‘Als een paleis in een park’. Anders is het een risico dat de achterzijde een onguur gebied wordt. Bij het Spoorkwartier kan de wand langs het spoor minder toegankelijk zijn, zonder dat het gebied daar last van heeft. Bij station is stapeling van gebouw complex, maar bij het Voorterrein misschien wel de uitstraling aan vier zijden (ook de logistieke zijde, die bij het station aan spoor en viaduct ligt).

40

Analyse impact van gebiedsontwikkeling op de stad Economie en vestigingsklimaat Muziekcentrum op stationslocatie neemt unieke kantorenlocatie in Het Spoorkwartier is een unieke kantorenlocatie. Het muziekcentrum neemt deze ruimte in en maakt de ontwikkeling van 25 – 30 duizend m2 aan kantoorruimte onmogelijk (terwijl die hier wel verkocht kan worden en mogelijk ook unieke bedrijvigheid kan trekken: 1000 – 1500 banen). Aan de andere kant wordt het Spoorkwartier mogelijk ook interessanter door de mix van kantoren, wonen en cultuur en versterkt dat de concurrentiepositie met andere gemeenten. Maar dit effect lijkt kleiner dan het kantorenlocatie effect: het gebied is immers al heel aantrekkelijk. Muziekcentrum op het Voorterrein versnelt potentieel aantrekkelijke gebiedsontwikkeling Op het Voorterrein is de toekomstige invulling nog ongewis, maar de visie is dat dit een gebied voor onderwijs, bedrijvigheid, cultuur en ontspanning wordt. En waarde toevoegt voor de stad als geheel. Een muziekcentrum past hier in, versnelt deze ontwikkeling, maar lijkt geen randvoorwaarde. Polycentrische ontwikkeling of uitbreiding centrum? Keuze voor het Voorterrein betekent een keuze voor spreiding in de stad, investeren in de westzijde van Groningen, aantrekkelijke locatie op verbinding Hoogkerk – Groningen, versnelling transitie Suikerzijde en Voorterrein als icoon van cultuur en recreatie.

Maar de uitstraling naar de omgeving is beperkt: het ligt ingeklemd tussen perifere detailhandel die niet profiteert.

Keuze voor het station betekent een uitbreiding centrum, optimaal bereikbaar en zichtbaar (gebouw als icoon), keuze voor cultuur op één (Stationslocatie is vanuit muziekcentrum gezien de voorkeurslocatie), en optimale spin off voor ondernemers in Groningen centrum. Dit laatste effect moet ook niet overschat worden: op het Voorterrein zal spin off naar ondernemers op het terrein zijn. En het centrum van Groningen is een op zichzelf een trekker die interessant is. De gebiedsontwikkeling zelf heeft grotere impact dan wel/geen muziekcentrum De grotere bevolkingsdichtheid rond het Station en de nabijheid van het centrum maken dat een muziekcentrum in het Spoorkwartier gunstiger is voor bewoners. Maar een toekomstig culturele hotspot op het Voorterrein kan ook een aantrekkelijke toevoeging aan de stad geven. Echter is nog onzeker hoe het totaalpakket van het Voorterrein eruit ziet en op welk moment dit zich manifesteert en de impact van het muziekcentrum daarop. Bij het Voorterrein geldt dus dat er, zowel mét als zonder muziekcentrum, investeringen in de totale ontwikkeling nodig zijn om van het terrein een aantrekkelijk verblijfsgebied voor Groningers te maken. Bij het Spoorkwartier is er een hogere mate van zekerheid dat het gebied een aantrekkelijk verblijfsgebied wordt, zowel mét als zonder muziekcentrum.

Het muziekcentrum vormt voor beide gebieden geen randvoorwaarde om een aantrekkelijk gebied voor de stad te realiseren. Een nieuw muziekcentrum zal op beide locaties waarde voor de stad toevoegen, met een grotere succeskans bij het Spoorkwartier.

41

Overige aandachtspunten Suikerzijde is risico voor ESNS In de huidige opzet van ESNS is de nabijheid van het centrum een van de grote succesfactoren. ESNS is een van de paradepaardjes popstad Groningen en het meest toonaangevende popcongres voor nieuw talent in Europa met 4200 professionele deelnemers en veel internationale pers. ESNS vreest dat in een andere opzet deze uitstraling verloren gaat.

Locatie voor veel initiatieven beperkt onderscheidend Er zijn ideeën over de bijdrage van een muziekcentrum aan achterstandsgebieden (Groningen West / Vinkhuizen), samenwerking met onderwijsinstellingen of leveranciers. We zien beperkte verschillen tussen de locaties voor deze aspecten. Een nieuw muziekcentrum maakt nieuwe samenwerkingen en activiteiten mogelijk. De exacte locatie van het muziekcentrum is minder doorslaggevend.

Impact op duurzaam vervoer Bij het Voorterrein zal het aandeel van de auto circa 37% in de modal split bedragen en bij het station naar verwachting 32%. Dat heeft een impact in termen van CO2-uitstoot, congestie, etc. maar deze impact is beperkt in het totaalplaatje van vervoer van en naar Groningen. Het betekent wel iets voor de omvang van de benodigde parkeervoorziening in het gebied. Op het Voorterrein is het idee dat (in ieder geval aan het begin) op maaiveld geparkeerd kan worden, waarmee kosten beperkt zijn. Maar op termijn zal een gebouwde parkeervoorziening nodig zijn voor de uitstraling van het gebied als geheel. De extra plaatsen in de parkeervoorziening zijn waarschijnlijk niet erg rendabel, want alleen bezet bij grote evenementen in de White (grote publiekstrekkers overdag op het Voorterrein zijn er waarschijnlijk niet van die omvang). De kosten hiervan zijn nog niet beeld.

42

Conclusies (1) Twee perspectieven: meeste waarde uit muziekcentrum of meeste waarde uit gebiedsontwikkeling halen? In het onderzoek zijn twee hoofdoverwegingen naar voren gekomen: 1) De gemeente investeert in een muziekcentrum en wil dat dit de maximale waarde oplevert voor de stad: haar bewoners, bezoekers en bedrijven. Met dit uitgangspunt komt het Spoorkwartier als meest aantrekkelijke locatie naar voren uit de analyse. Op het Voorterrein van de Suikerzijde kan ook een goed functionerend muziekcentrum worden gerealiseerd. Maar de bereikbaarheid en de nabijheid van het stadscentrum maakt het Spoorkwartier aantrekkelijker voor bewoners, bedrijven en artiesten. Ook profiteren bewoners en bedrijven in de omliggende wijken sterker, doordat de omgevingsdichtheid groter is. De passantenstroom biedt kansen om cultureel aanbod breed onder de aandacht te brengen. 2) Het andere perspectief is hoe een gebiedsontwikkeling het meeste oplevert en het meeste voor de stad betekent en welke rol het muziekcentrum daarin speelt. In dat geval is het antwoord minder eenduidig. ▪ In het Spoorkwartier neemt het muziekcentrum een unieke kantorenlocatie in, die ook van meerwaarde voor de stad kan zijn. De gebiedsontwikkeling heeft een muziekcentrum niet nodig om een aantrekkelijk gebied te worden.

Anderzijds past een muziekcentrum hier uitstekend bij de visie om het centrum van Groningen te verruimen. En hoe meer voorzieningen (horeca, detailhandel en cultuur) het centrum heeft, hoe aantrekkelijker het als geheel is. Daarin is één voorziening overigens niet doorslaggevend. ▪ Voor het Voorterrein zal het muziekcentrum een grote versnelling betekenen in de gebiedsontwikkeling. Een muziekcentrum past uitstekend bij de beoogde functies van het Voorterrein als gebied voor cultuur, onderwijs, ontspanning en bedrijvigheid. En past bij de visie om een subcentrum

voor het nieuwe stadsdeel Suikerzijde te realiseren. De vraag is of dat alléén met een muziekcentrum kan, of dat er ook andere opties zijn. Er lijken ook hier voldoende mogelijkheden om een aantrekkelijk gebied zonder muziekcentrum te realiseren. Niet is uitgewerkt of onderzocht hoe het gebied en het tempo van gebieds- en stadsdeelontwikkeling er zonder muziekcentrum uit zien. Randvoorwaarden Beide locaties kennen een aantal randvoorwaarden om het muziekcentrum optimaal te laten functioneren en maximale meerwaarde te laten bieden voor het gebied en de stad: ▪ Bij het Spoorkwartier is het cruciaal dat het muziekcentrum een open toegankelijk gebouw wordt met horeca aan het plein, om ervoor te zorgen dat het gebouw iets toevoegt aan de levendigheid van het nieuwe stationsplein aan de zuidzijde en als icoon iets toevoegt aan de stad. ▪ Bij het Voorterrein moet het gebouw een uitgebreide horecafunctie hebben, omdat de voorzieningen in de omgeving beperkter zijn. Voor meerwaarde aan het gebied als geheel is samenwerking buiten het gebouw belangrijk: het zeefgebouw en de huidige culturele bedrijvigheid bieden daar mogelijkheden voor. De meerwaarde is daarnaast afhankelijk van de ontwikkeling van de omliggende gebieden en verbindingen. Tot slot is het belangrijk dat het gebouw aan alle kanten aantrekkelijk is, zodat er bijvoorbeeld aan de logistieke zijde geen ongure plekken komen.

43

Conclusies (2) Gewenste richting van stadsontwikkeling valt buiten scope van dit onderzoek Tijdens dit onderzoek zijn verschillende visies over de gewenste ontwikkeling van het centrum en de stad Groningen als geheel de revue gepasseerd. In ons onderzoek hebben we ons gefocust op de locatiekeuze voor het muziekcentrum en beoordelen we niet deze visies voor de stad: is er behoefte aan een nieuw subcentrum, of uitbreiding van het centrum? Of kan dat ook allebei? En wat is de rol van het muziekcentrum daar in? Een stadsontwikkeling is van meer factoren afhankelijk dan de locatie van het muziekcentrum en kan ook op meerdere manieren ingevuld worden. De komst van een muziekcentrum biedt kansen, maar is geen garantie voor een succesvolle gebiedsontwikkeling (dat geldt voor beide locaties). Daarbij willen we meegeven: aanzwengelen van de gebiedsontwikkeling kán met muziekcentrum, maar hoeft niet met muziekcentrum. Andere opties zijn op dit moment alleen nog niet onderzocht. De vraag is ook of dat nodig is om de locatie voor het muziekcentrum te kiezen. Het belangrijkste onderscheid wat het muziekcentrum betekent op beide locaties is immers in beeld.

Spoorkwartier biedt grootste kansen voor muziekcentrum, muziekcentrum biedt voor het Voorterrein grootste ontwikkelkansen (maar ook risico’s) De kostenafweging buiten beschouwend latend, zien we het volgende: het Spoorkwartier is vanuit het muziekcentrum én functie van het muziekcentrum voor de stad (op gebied van maatschappij, cultuur en economie), de meest aantrekkelijke optie. Maar neemt unieke kantorenlocatie in. Op het Voorterrein zal een muziekcentrum ook functioneren, maar met meer onzekerheden en risico’s, een kleinere waarde voor stad als geheel, maar met een grotere potentie voor de gebiedsontwikkeling van het Voorterrein van de Suikerzijde. 44

Samenvattende overweging Criterium

Stationsgebied - Spoorkwartier

Suikerzijde – Voorterrein

Waar genereert muziekcentrum de meeste waarde voor de stad?

Op de stationslocatie is de spin off voor de stad het grootste: de centrale locatie maakt het muziekcentrum geschikt voor een divers programma met een divers publiek. Ook bezoekers die niet voor een concert komen, kunnen in aanraking komen met muziek en cultuur. De economische spin off voor de binnenstad is het grootst (maar moet niet worden overdreven). Dichtheid van omgeving zorgt ook dat muziekcentrum nabij is voor een groter aantal bewoners (maar Voorterrein is op fietsafstand). Voorwaarde: aantrekkelijk en open toegankelijk gebouw.

Een muziekcentrum op het Voorterrein met grote concerten is een verbetering voor de stad ten opzichte van de huidige locatie. Het cultureel aanbod voor de Groningers (en omliggende provincie) neemt toe. De economische spin off voor de binnenstad is kleiner: deze zal meer in het gebied zelf terecht komen en aandeel doelbezoek is groter (maar let op: meeste bezoek aan concert/evenement is doelbezoek). Voorwaarde: gebouw of omgeving moet voldoende horecafaciliteiten bieden.

Waar genereert het muziekcentrum de meeste waarde voor het gebied?

Het gebied heeft geen muziekcentrum nodig om zich te ontwikkelen. Deze zal de signatuur beïnvloeden, maar ook zonder muziekcentrum wordt zuidzijde station een aantrekkelijk gebied. Een aantrekkelijk muziekcentrum met open toegankelijke horeca die ook in de avond zelfstandig bezoekers trekt, vergroot de levendigheid, maar dat vergt meer dan het programmeren van een aantrekkelijk ‘binnenprogramma’ (waar nu de kern ligt van het muziekcentrum).

Muziekcentrum zal permanente invulling versnellen en eerder zorgen dat Voorterrein is ontwikkeld tot aantrekkelijk gebied. Voor een levendig gebied is meer nodig dan het Muziekcentrum alleen. Het muziekcentrum geeft signatuur aan de gebiedsontwikkeling die bovendien past binnen de visie voor het gebied. Goede inpassing van logistieke kant is hier complexer dan bij station (een ‘dode zijde’ past bij het spoor en viaduct, maar minder op het grote Voorterrein), maar is met een goed ontwerp ook op te lossen.

Waar genereert het gebied de meeste waarde voor het muziekcentrum?

Bij het station profiteert het muziekcentrum het sterkste van het gebied: veel aanloop, free publicity, uitstekende bereikbaarheid gunstig voor artiesten en evenementen met sterke binding met de binnenstad zoals ESNS. Financieel is impact beperkt, maar vooral zekerheid dat muziekcentrum functioneert zoals beoogd.

Het muziekcentrum moet hier meer op eigen kracht doen: de programmering is altijd de belangrijkste factor voor bezoekers om naar het muziekcentrum te komen. Dat (en de promotie ervan) is hier nog belangrijker. Het gebied leent zich hier wel voor samenwerking buiten het gebouw, maar nog onbekend met wie. Dus kansen voor ‘andere activiteiten’ die de aantrekkingskracht van het gebied kunnen vergroten, maar ook grotere risico’s voor de huidige ideeën rondom exploitatie en programma van het muziekcentrum.

Hoe genereert het gebied de meeste waarde voor de stad?

Twee overwegingen: het stationsgebied biedt ook ruimte als toplocatie voor kantoren. Dus zonder muziekcentrum is dit een aantrekkelijk gebied voor de stad bij het aantrekken van bedrijven. Maar met muziekcentrum wordt centrum echt verruimd en is er ook een grote attractie aan de zuidzijde van het station. Het gebouw is toonbeeld van Groningen cultuurstad.

Dit gebied kan nog alle kanten op. Een versnelling zorgt voor een vlotte permanente invulling en kan gebied als icoon van Groningen cultuurstad maken. Maar met een langzamere transitie zonder muziekcentrum kan het gebied ook aantrekkelijk blijven voor de stad. Het Voorterrein zit ingeklemd tussen perifere detailhandel. De uitstraling van een muziekcentrum op en de waarde voor dat gebied is beperkt. Als verbinding tussen bijvoorbeeld Vinkhuizen en het stadspark, is ook meer nodig dan alleen het Voorterrein: daarin lijkt het muziekcentrum niet doorslaggevend. 45

Bijlage 1 Achtergronden

46

Korte factsheet / beschouwing locaties

De onderstaande locaties zijn ter inspiratie gebruikt en als controle op aannames in de onderliggende studies voor het nieuwe muziekcentrum. Wat betekent een muziekcentrum voor een stad en gebied? Wat zijn succesfactoren voor het muziekcenturm en welke bezoekers worden waardoor getrokken? Omdat ieder gebouw en iedere omgeving ander is, zijn er geen voorbeelden 1 op 1 over te nemen, maar wel lessen te trekken.

• TivoliVredenburg – Locatie: ligt direct aan station Utrecht Centraal in de loop naar het centrum van Utrecht – Is 2015 geopend en in bezoekersaantal ongeveer verdubbeld (groei vooral in pop en dance) t.o.v. van de situatie voor de verbouwing en samenvoeging van muziekcentrum Vredenburg met Tivoli. Groei vooral mogelijk door grotere zalen en programmering; impact van locatie is niet te bepalen. – Tijdelijke zaal ‘Rode Doos’ in Leidsche Rijn (4 kilometer van de binnenstad) verkocht wel de grotere namen, maar bij kleinere namen en klassiek bleef deel bezoekers weg. – Heeft een goedlopende horecafunctie → deze trekt naast bezoekers van het muziektheater (nog steeds belangrijkste groep) ook zelfstandig bezoekers. Lijkt daarbij niet te kannibaliseren, maar voor levendigheid toe te voegen aan gebied – Bezoekers komen voor 75-80% uit provincies Utrecht, Noord- en Zuid-Holland. 24% komt met de auto, 34% met de trein, 16% bus en tram. Van het bezoek gaat 36% wat eten of drinken in de stad, 6% winkelt en 3% overnacht.

• Stadsschouwburg & Concertgebouw in Nijmegen – Locatie: Vergelijkbaar met TivoliVredenburg liggen Stadsschouwburg en het Concertgebouw naast het station in Nijmegen. Ook liggen deze gebouwen in de loop naar het centrum. – De stadsschouwburg is gebouwd in 1959-1961. Sinds 2013 is het ook een rijksmonument. Het concertgebouw bestaat al ruim honderd jaar. – In 2023 was er een recordaantal bezoeken aan de stadsschouwburg en het concertgebouw. Bijna 272.00 gasten bezochten de podia. De stijging is een gevolg van een groter aantal voorstelling en een hogere kaartverkoop. Ook is de belangstelling voor laaggeprijsde en gratis toegankelijke programma’s groot. – De levendigheid in de omgeving is vrij beperkt, omdat de gebouwen langs (drukke) autowegen staan. Het is dus geen aantrekkelijk verblijfsgebied. De bezoekers gaan richting het centrum om deze levendigheid op te zoeken.

47

Korte factsheet / beschouwing locaties • Theater Zuidplein – Theater Zuidplein ligt ruim een uur lopen vanaf Rotterdam Centraal, maar kan ook bereikt worden met de metro in een klein kwartiertje. Theater Zuidplein ligt op 10 minuten lopen van Rotterdam Ahoy. – Er is een veelzijdig zaalaanbod. Naast landelijke toerende gezelschappen en bekende namen is er ook aandacht voor kleinschalig en laagdrempelig programma-aanbod voor een door de omgeving en alles ertussenin. – Er is invulling gegeven aan het verbreden van de podiumfunctie. In de openbare centrale hal worden vaste, gratis toegankelijke en terugkerende ontmoetingsmomenten georganiseerd. – Recordaantal bezoekers in 2023 met 134.911 bezoekers. Daarnaast zijn er mensen die het eigen restaurant en terras bezochten en de exposities die in de centrale hal te zien waren. – In 2020 is het nieuwe gebouw van Theater Zuidplein opgeleverd, midden in de Coronapandemie. In 2023 is er ‘eindelijk’ gerealiseerd wat er van te voren voor ogen was met de locatie. Met als resultaat het recordaantal bezoekers. – Het nieuwe gebouw is een belangrijk onderdeel van de gebiedsontwikkeling ‘Hart van Zuid’. Bij deze gebiedsontwikkeling ondergaat het gebied rondom Ahoy en Zuidplein een metamorfose en ontwikkelt dit zich tot nieuw centrum voor Rotterdam Zuid. Deze gebiedsontwikkeling is vanaf 2016 bezig en loopt nog steeds.

Om te oordelen over succes van deze ontwikkeling en de rol van het nieuwe theater erin, is het nog te vroeg.

• Westergasfabriek – Westergas ligt op bijna 40 minuten van het centraal station, maar is ook te bereiken met het OV (ongeveer 20 minuten). – Vroeger was het een steenkolengasfabriek (de grootste van Nederland) en stond op ongeveer 4 hectare grond. Begin van de 21e eeuw is het terrein gesaneerd. De historische gebouwen op deze grond zijn gerenoveerd. Het is een samenkomst van creativiteit en cultuur. – Het Cultuurdorp telt 17 gebouwen. Een deel hiervan wordt gebruikt voor tijdelijke evenementen zoals feesten, festivals, theater of tentoonstellingen. Daarnaast is er een verscheidenheid aan horeca te vinden op het terrein. – De Westergas is omsingeld door een treinstation en een relatief drukke weg, waardoor er niet heel veel levendigheid rondom het terrein zit. Het terrein zelf is daarentegen wel heel levendig. Er is een mix van horeca en cultuur waardoor er altijd wel iets gaande is op het terrein. Daarnaast loopt er een fietspad door het terrein waardoor er ook levendigheid ontstaat van mensen die over het terrein heen fietsen of lopen.

48

Korte factsheets / beschouwing aangedragen locaties • AFAS Live/Ziggo Dome

• Nieuwe Luxor Theater

– Deze zalen zijn anders dan een muziekcentrum. Bij AFAS Live en Ziggo Dome moeten artiesten namelijk zelf licht en geluid regelen, terwijl dit in een muziekcentrum al aanwezig is. – Locatie: Ziggo Dome en AFAS live liggen aan het station Amsterdam Bijlmer Arena. Het plein waar deze podia zitten is dan ook niet neergezet om voor de optredens een hapje te eten of erna te blijven hangen voor een drankje. – De Ziggo Dome heeft jaarlijks ongeveer 1,2 miljoen bezoekers. AFAS Live heeft jaarlijks 670.000 bezoekers.

• Overige locaties - Een gebouw langs het spoor kan heel goed een ‘niet-levendige kant’ hebben. De achterkant kan je langs het spoor bouwen. Bij een muziekcentrum in het stationsgebied kan dat dus ook (zie ROC Leiden hieronder)

– Geopend in 2001 aan het begin van de Kop van Zuid, aan de voet van de Erasmusbrug, 40 minuten lopen vanaf Rotterdam Centraal (Oude Luxor theater is 10 minuten lopen, maar een metrostation bij de ingang van Nieuwe Luxor). – Recordaantal bezoekers in 2023 in het oude en nieuwe Luxor Theater. Bij elkaar meer dan 350.000 gasten. Cabaret, musical en dans in trek. – De levendigheid in direct om het Nieuwe Luxor theater is vrij beperkt, omdat het gebouw langs drukke autowegen staan. Het is dus geen aantrekkelijk verblijfsgebied. De Kop van Zuid waar het theater staat en aangrenzend Katendrecht hebben een grote metamorfose ondergaan. Van een oud en ontoegankelijk havengebied is hier een concentratie van grote publiekstrekkers (horeca, cultuur en architectuur), woon- en werklocaties ontstaan. Het nieuwe Luxor is een van de symbolen van deze verandering, maar niet dé grote attractie die zorgt voor de levendigheid het gebied. Die komt van de gebiedsontwikkeling als geheel.

We hebben ook gekeken naar de theaters in Apeldoorn en Eindhoven aan de rand van het centrum, het Chasséterrein in Breda waar theater en gebiedsontwikkeling samen komen. De zaal 013 als zaal in het centrum met vergelijkbare omvang als The White. Het totaalbeeld laat zien: bezoekers komen voor het binnenprogramma en leiden niet direct tot levendigheid in de directe omgeving. Het kán wel, maar dan afhankelijk van totale ontwikkeling, niet van muziekcentrum losstaand. Iconische gebouwen trekken bezoekers, maar alleen als de omgeving ook aantrekkelijk is.

49

Hoe kijken belangrijke gebruikers aan tegen beide locaties? Voor dit onderzoek hebben we een aantal prominente gebruikers van De Oosterpoort gesproken: Eurosonic Noorderslag ESNS, concertorganisator Mojo en het Noord Nederlandse Orkest (NNO). Hieronder zetten we kort uiteen hoe zij aankijken tegen de verschillende locaties. ESNS Voor ESNS geldt dat als grootste showcasefestival van Europa de locatie bij het centrum waar op 20 podia talent zich kan presenteren, echt een unieke kwaliteit is. De 4.200 muziekprofessionals die ESNS bezoeken kunnen hierdoor schakelen tussen conferentie, artiesten, netwerken op loopafstand. Er zijn geen andere conferenties in Europa die een vergelijkbare grootte hebben. En ESNS is ervan overtuigd dat het concept met alles op loopafstand van elkaar daarvoor cruciaal is. Indien de Oosterpoort naar De Suikerzijde zou gaan, zou ESNS ook daar proberen een succesvol evenement neer te zetten. Maar hoe dat er precies uit gaat zien, is onbekend. Er zou een mogelijkheid zijn om een compact festival op De Suikerzijde te organiseren met de verschillende locaties daar. Maar daarmee gaat de relatie met de Groninger binnenstad verloren: dat maakt het evenement minder aantrekkelijk voor de Groninger binnenstad en mogelijk ook artiesten en bezoekers.

Wanneer alleen de conferentie op het Voorterrein wordt gehouden en de rest wel in de binnenstad blijft, vreest ESNS voor veel minder betalende professionele bezoekers. Dat zal het evenement onder druk zal zetten. ESNS heeft baat bij een grotere locatie, want de huidige Oosterpoort barst uit haar voegen tijdens Eurosonic en Noorderslag, maar de huidige Oosterpoort is naar verwachting aantrekkelijker voor ESNS dan een nieuwe locatie op De Suiker.

MOJO Mojo is de grootste concertorganisator van Nederland en ziet in het nieuwe muziekcentrum een erg aantrekkelijke plek om artiesten (vaker) in Groningen op te laten treden. De nieuwe White-zaal met 3.000 man die volledig ingericht is, is voor de grotere Nederlandse artiesten erg interessant. In de zalen van een slag groter, zoals Afas-live en de Ziggodome, moeten artiesten zelf de techniek organiseren. In The White is de techniek aanwezig, wat voor veel artiesten de propositie financieel aantrekkelijker maakt. En bovendien ontbreekt het in het Noorden aan een zaal van deze omvang. Naast top van de Nederpop, is er ook kans dat Groningen meer internationale artiesten weet te trekken: zeker de groep die een aantal concerten in Nederland doet. De artiesten die maar één optreden geven in Nederland, kijken in eerste instantie naar Amsterdam. Maar als daar geen locatie beschikbaar is, komen andere plekken in beeld: zo lukt het 013 in Tilburg lukt ook om namen binnen te halen die slechts één optreden in Nederland. Ze staan bovenaan als Amsterdam niet lukt, maar weten zelf ook een goed internationale namen aan te trekken die bezoekers uit heel Nederland en België trekken. Dit zijn uiteraard niet de artiesten die uitverkochte shows in stadions, Ziggodome of Ahoy voor elkaar krijgen, maar net de slag eronder.

De combinatie 013 en Groningen zou zelf voor een goede spreiding in Nederland kunnen zorgen. Het stationsgebied is daarbij aantrekkelijker: het zorgt voor een groter bereik en de nabijheid van de binnenstad is voor bezoeker en artiest een voordeel. Het zou het voor MOJO eenvoudiger maken om ook internationale artiesten te overtuigen om in Groningen op te treden.

50

Hoe kijken belangrijke gebruikers aan tegen beide locaties? NNO Het Noord Nederlands Orkest (NNO) kan als een bijzondere artiest of gebruiker van het muziekcentrum worden beschouwd. De Oosterpoort is de thuisbasis waar dagelijks geoefend wordt en dertig keer per jaar wordt opgetreden. Naast een groep vaste muzikanten maakt het NNO veel gebruik van freelancers en internationale topcellisten en dirigenten die worden ingehuurd. Om in Groningen te werken en op te treden – wat voor muzikanten, freelancers en de internationale topartiesten een langere reis betekent – is vaak wat extra overtuigingskracht nodig. De uitstekende zaal én locatie bij het centrum, zodat de aantrekkelijke binnenstad nog eenvoudig bezocht kan worden, zijn daarbij belangrijk. Het NNO ziet het als risico als dit niet langer het geval is. Het conservatorium dat nu naast het NNO zit, is bovendien aantrekkelijk voor de muzikanten die ook docent zijn en voor samenwerkingen. Bij de locatie het Voorterrein zal het NNO meer moeten regelen met vervoer van en naar hotels in het centrum voor de topartiesten en freelancers dan bij het station. De stationslocatie kan mogelijk ook net wat meer vaste muzikanten overtuigen om voor het NNO te kiezen. Ook hier geldt dat de onzekerheid over de toekomstige uitstraling van het Voorterrein en termijn waarop deze gerealiseerd is, een belangrijk aandachtspunt is.

Bij het stationsgebied ziet het NNO bovendien meer mogelijkheden om publiek kennis te laten maken met klassiek buiten de concerten om, door de centrale locatie en grotere passantenstroom. Het NNO zou graag met tentoonstellingen en andere openbaar toegankelijke activiteiten de toegankelijkheid van de klassieke muziek vergroten. 51

Spoorzone – kenmerken omgeving De (huidige) bewoners Er liggen drie buurten rondom het Spoorkwartier. Dit zijn de Herewegbuurt, de Rivierenbuurt en de Grunobuurt. In 2022 woonden in deze buurten bijna 8.400 inwoners. Het grootste deel van deze inwoners was tussen de 15 en 45 jaar oud (68%). Het gemiddeld inkomen per inkomensontvanger in de drie wijken was 29.800 euro in 2022. Dit ligt onder het gemiddelde van 33.100 euro van de gemeente Groningen. Daarnaast had 4% van de inwoners een bijstandsuitkering, 4% had een arbeidsongeschiktheidsuitkering en 1% had een werkloosheidsuitkering. Deze uitkeringspercentages zijn gelijk aan de gemiddelden van de gemeente Groningen. Het gemiddelde opleidingsniveau ligt in de drie buurten hoger dan in de gemeente Groningen. 48% van de inwoners had in 2022 een hoog opleidingsniveau. Dit is 4 procentpunt hoger dan in de gemeente Groningen. 40% van de inwoners had een middelbaar opleidingsniveau en dit is 1 procentpunt hoger dan in gemeente Groningen. 12% van de inwoners uit de drie buurten had een laag opleidingsniveau en dit is 4 procentpunt lager dan in gemeente Groningen1. De huidige bevolking in de drie buurten rondom het Spoorkwartier is dus relatief jong, hoog opgeleid, kent een lager dan gemiddeld inkomensniveau en een gemiddeld werkloosheidspercentage.