Bijlage 2 Locatievergelijking Muziekcentrum Groningen.pdf

Locatievergelijking Muziekcentrum Groningen Eindrapport, 21 november 2024

Inhoudsopgave

2

Samenvatting

3

Samenvatting (1) Introductie: heroverweging voorkeurslocatie muziekcentrum De gemeente Groningen wil als culturele hoofdstad van het noorden een nieuw muziekcentrum realiseren ter vervanging van De Oosterpoort. In 2020 besloot de gemeenteraad van Groningen de plannen voor het nieuwe muziekcentrum uit te werken voor de Zuidzijde van het Stationsgebied – het Spoorkwartier. Door oplopende kosten en de snelle ontwikkeling van de Suikerzijde met het Voorterrein als culturele broedplaats, is discussie ontstaan over de gewenste locatie van het muziekcentrum. Decisio is gevraagd om de maatschappelijke en economische impact van een muziekcentrum op beide locaties met elkaar te vergelijken. Locatievergelijking voor onderscheidende voor- en nadelen per locatie In deze locatievergelijking zetten we de voor- en nadelen en onderscheidende elementen van beide gebieden uiteen: cultureel, economisch, en maatschappelijk. We kijken daarbij naar hoe het muziekcentrum functioneert en waarde toevoegt aan de stad en directe omgeving. Ook beschouwen we wat de impact is op de gebiedsontwikkeling en de kansen die de gebiedsontwikkeling daarmee heeft voor de stad. Het verschil in financiën tussen beide locaties maakt geen onderdeel uit van deze vergelijking en wordt in een separaat traject uitgewerkt.

De analyse is gegeven een korte doorlooptijd gebaseerd op bestaande informatie en interviews en daarmee grotendeels kwalitatief van aard. Op basis daarvan is wel een aantal duidelijke conclusies te trekken. Twee perspectieven: meeste waarde uit muziekcentrum of meeste waarde uit gebiedsontwikkeling halen? In het onderzoek zijn twee hoofdoverwegingen naar voren gekomen: 1) De gemeente investeert in een muziekcentrum en wil dat dit de maximale waarde oplevert voor de stad: haar bewoners, bezoekers en bedrijven.

Met dit uitgangspunt komt het Spoorkwartier als meest aantrekkelijke locatie naar voren uit de analyse. Op het Voorterrein van de Suikerzijde kan ook een goed functionerend muziekcentrum worden gerealiseerd. Maar de bereikbaarheid en de nabijheid van het stadscentrum maakt het Spoorkwartier aantrekkelijker voor bewoners, bedrijven en artiesten. Ook profiteren bewoners en bedrijven in de omliggende wijken sterker, doordat de omgevingsdichtheid groter is. De passantenstroom biedt kansen om cultureel aanbod breed onder de aandacht te brengen. 2) Het andere perspectief is hoe een gebiedsontwikkeling het meeste oplevert en het meeste voor de stad betekent en welke rol het muziekcentrum daarin speelt. In dat geval is het antwoord minder eenduidig. ▪ In het Spoorkwartier neemt het muziekcentrum een unieke kantorenlocatie in, die ook van meerwaarde voor de stad kan zijn. De gebiedsontwikkeling heeft een muziekcentrum niet nodig om een aantrekkelijk gebied te worden. Anderzijds past een muziekcentrum hier uitstekend bij de visie om het centrum van Groningen te verruimen. En hoe meer voorzieningen (horeca, detailhandel en cultuur) het centrum heeft, hoe aantrekkelijker het als geheel is. Daarin is één voorziening overigens niet doorslaggevend. ▪ Voor het Voorterrein zal het muziekcentrum een grote versnelling betekenen in de gebiedsontwikkeling.

Een muziekcentrum past uitstekend bij de beoogde functies van het Voorterrein als gebied voor cultuur, onderwijs, ontspanning en bedrijvigheid. En past bij de visie om een subcentrum voor het nieuwe stadsdeel Suikerzijde te realiseren. De vraag is of dat alléén met een muziekcentrum kan, of dat er ook andere opties zijn. Er lijken ook hier voldoende mogelijkheden om een aantrekkelijk gebied zonder muziekcentrum te realiseren. Niet is uitgewerkt of onderzocht hoe het gebied en het tempo van gebieds- en stadsdeelontwikkeling er zonder muziekcentrum uit zien.

4

Gebieden Spoorkwartier en Voorterrein Stadsdeel-/gebiedsontwikkeling Suikerzijde met 5000 woningen op de Suikerzijde en het Voorterrein als locatie voor het muziekcentrum (aan het water) en groen gebied met bedrijvigheid, onderwijs, cultuur en ontspanning.

Station Suikerzijde

Muziekcentrum

Ontwikkeling Stationsgebied/ Spoorzone met het Spoorkwartier als locatie voor het muziekcentrum (in kwadrant 1) en een gemengd woon-werkgebied met voorzieningen en verblijfskwaliteit rond het plein.

Voorterrein

5

Samenvatting (2) Geen uitgewerkte plannen voor gebieden zonder muziekcentrum Voor een volledige vergelijking hoe de gebiedsontwikkeling het meeste waarde aan de stad kan toevoegen, zouden eigenlijk meerdere ideeën voor de gebiedsontwikkeling geschetst moeten worden: mét en zonder muziekcentrum. Dat is niet uitgewerkt. De vraag is ook of dát onderdeel moet zijn van de locatiekeuze voor een muziekcentrum. Of dat vooral naar de functie van het muziekcentrum zelf gekeken moet worden: hoe deze past en functioneert op beide locaties en waarde toevoegt voor economie en maatschappij in het gebied en de stad als geheel. Over dat laatste kunnen we immers wel het nodige zeggen. Een volledige visie over de best mogelijke invulling van beide gebieden voor de stad, valt buiten de scope van ons onderzoek. Door de vele mogelijke invullingen die op het Voorterrein nog mogelijk zijn, is de méérwaarde van het Muziekcentrum ten opzichte van een andere gebiedsinvulling op dit moment ook nog niet goed te bepalen. Functioneren muziekcentrum op beide locaties: beperkt onderscheid in exploitatie, waarschijnlijk wel verschil in cultuurbereik Voor de financiële exploitatie (los van de investeringskosten) van het muziekcentrum zijn beide locaties beperkt onderscheidend. De programmering is bepalend voor het financiële succes: op de grote popconcerten wordt geld verdiend.

De locatie heeft een beperkte impact of deze concerten uitverkocht raken. Op het deel klassiek, de kleinere artiesten en niet uitverkochte evenementen kan wel onderscheid tussen de locaties zitten. Onze verwachting is dat het Voorterrein bij een gelijke programmering uiteindelijk 2 tot 3 procent minder bezoekers zal trekken. Dit is dus beperkt en betreft bovendien het bezoek waar weinig op verdiend wordt, waardoor de exploitatie beperkt wordt geraakt. Het onderscheid zit dus vooral in bereik en diversiteit van het programma. Het Spoorkwartier biedt meer kansen om groepen passanten in aanraking te laten komen met het programma en zo het bereik te vergroten.

Betekenis van muziekcentrum voor de stad: dát er een nieuw muziekcentrum komt heeft grotere impact dan exacte locatie Het nieuwe muziekcentrum maakt een uitgebreider cultureel aanbod mogelijk. Bewoners van de stad en Noord-Nederland als geheel profiteren van een forse uitbreiding van het popaanbod. Beide locaties zijn voor alle inwoners van de stad goed bereikbaar. En ook voor de meeste inwoners uit Noord-Nederland – die grotendeels met de auto naar het muziekcentrum komen – zijn beide locaties goed bereikbaar. De afstand van het Voorterrein tot het station is bovendien goed overbrugbaar met een bus, OV-fiets en eventueel te voet. En in de toekomst is station Suikerzijde op loopafstand. Het nieuwe culturele aanbod zal dus op beide locaties waarde toevoegen voor stad en ommeland. Maatschappelijke en economische impact van muziekcentrum is groter bij Spoorkwartier Het muziekcentrum bij het Spoorkwartier heeft een grotere impact op de omgeving: meer bewoners en ondernemers profiteren van de nabijheid van het muziekcentrum. Dat komt eenvoudigweg door de hogere dichtheid aan inwoners en ondernemers in de directe omgeving, inclusief de binnenstad. Een muziekcentrum in het Spoorkwartier past ook binnen de vastgestelde visie om het centrum te verruimen en te versterken.

Voor artiesten en evenementen als ESNS lijkt de locatie op loopafstand van het centrum en naast het hoofdstation aantrekkelijker. Dit maakt het voor ESNS eenvoudiger haar positie als topevenement vast te houden en voor NNO om muzikanten aan te trekken. Het Voorterrein wordt omringd door perifere detailhandel, die niet profiteert van een muziekcentrum. Waar inwoners en horeca rond het Spoorkwartier profijt hebben, blijft dat bij het Voorterrein vooral beperkt tot ondernemers op het Voorterrein zelf. Er zijn visies om de omliggende perifere detailhandel te laten verkleuren naar gemengd wonen en werken. Maar de uitvoering en het tempo van deze verkleuring is nog onzeker.

6

Samenvatting (3) Locatie niet doorslaggevend voor onderwijs en vestigingsklimaat Voor het vestigingsklimaat van de stad als geheel is het vooral belangrijk dát er aantrekkelijke voorzieningen zijn: beide locaties voldoen. Voor samenwerkingen met bijvoorbeeld toeleveranciers of partners in het onderwijs zien we geen groot onderscheid tussen locaties. Het Spoorkwartier is goed bereikbaar en er zitten mogelijke samenwerkingspartners op het gebied van horeca en cultuur op loopafstand in het centrum. Op het Voorterrein zijn er mogelijkheden voor ontwikkelingen van onderwijsgebouwen of werkplaatsen en zit het Zeefgebouw en een cluster van creatieve industrie. Ook staat hier al een samenwerking in de vorm van de coöperatie Suikerbiedt, waar het muziekcentrum op aan kan sluiten. Maar de afstand tussen de locaties is beperkt, waarmee de locatiekeuze voor het muziekcentrum niet doorslaggevend hoeft te zijn in de samenwerkingsmogelijkheden en ontwikkelingsmogelijkheden van culturele bedrijvigheid in de stad. De huidige Oosterpoort laat zien het geen automatisme of noodzaak is dat culturele bedrijvigheid zich rond een muziekcentrum vestigt. Een risico voor het vestigingsklimaat is de ruimte die het muziekcentrum inneemt in het Spoorkwartier: het is ook de toplocatie voor kantoorontwikkeling voor bedrijven en organisaties waarbij Groningen concurrerend is met andere provincies en steden.

Directe effect op gebied verschilt Voor een levendig en aantrekkelijk Spoorkwartier is het muziekcentrum niet noodzakelijk. De huidige investeringen in het station, de verplaatsing van het busstation, de nieuwe tunnel onder het station die het nieuwe stationsplein aan de Zuidzijde verbindt met het centrum, zorgen voor een grote impuls in het Spoorkwartier. Een muziekcentrum voegt wat toe aan de woningen, kantoren en horeca, vergroot de functiemix, maar is geen randvoorwaarde voor een aantrekkelijk Spoorkwartier.

Het Voorterrein is nu al een aantrekkelijke toevoeging aan de stad als culturele broedplaats en experimenteerruimte en wordt goed gevonden. Met name door het programma van de (culturele) ondernemers op het terrein. Voor spontaan bezoek is het nog geen aantrekkelijk gebied. De bedoeling is dat het Voorterrein zich wel die kant op ontwikkelt. Een muziekcentrum op De Suikerzijde geeft een impuls aan de ontwikkeling van het Voorterrein als nieuw gebied voor werken, cultuur en ontspanning. De permante invulling komt sneller tot stand. En moet ook sneller tot stand komen, om ervoor de zorgen dat het muziekcentrum niet lang op een bouwplaats moet functioneren. Een aantrekkelijke invulling van het gebied lijkt ook mogelijk zonder muziekcentrum. Omdat onbekend is wat die alternatieve invulling is met bijbehorend ontwikkeltempo, kosten en effect daarvan op de aantrekkelijkheid voor het gebied en omgeving, is het lastig om de economische en maatschappelijke meerwaarde objectief te bepalen. Muziekcentrum op Voorterrein vergt visie op stadsontwikkeling Wanneer het muziekcentrum als losse entiteit wordt beschouwd, lijkt het Spoorkwartier de meest aantrekkelijke locatie en is het muziekcentrum op deze locatie het meest aantrekkelijk voor de stad. Bij het Voorterrein moet het muziekcentrum als onderdeel van een integrale ontwikkeling worden gezien.

Een integrale strategie (met middelen daaraan gekoppeld) om de samenhang tussen het Voorterrein en de rest van de omgeving te versterken, met de rol die het muziekcentrum daarin speelt is nodig voor een goed oordeel. Een grote publieke voorziening kan de gebiedsontwikkeling aanzwengelen, maar de vraag is of dat deze voorziening op deze locatie moet zijn, of dat een andere invulling van het gebied beter of net zo goed past? Dat is niet onderzocht en daar kunnen wij in het kader van dit onderzoek geen antwoord op geven: dat gaat immers om de kant die de stad als geheel op wil ontwikkelen. De vraag is of een muziekcentrum een dusdanige impact heeft om de locatiekeuze daaraan op te hangen. 7

Samenvatting (4) Randvoorwaarden Beide locaties kennen een aantal randvoorwaarden om het muziekcentrum optimaal te laten functioneren en maximale meerwaarde te laten bieden voor het gebied en de stad: ▪ Bij het Spoorkwartier is het cruciaal dat het muziekcentrum een open toegankelijk gebouw wordt met horeca aan het plein, om ervoor te zorgen dat het gebouw iets toevoegt aan de levendigheid van het nieuwe stationsplein aan de zuidzijde en als icoon iets toevoegt aan de stad. ▪ Bij het Voorterrein moet het gebouw een uitgebreide horecafunctie hebben, omdat de voorzieningen in de omgeving beperkter zijn. Voor meerwaarde aan het gebied als geheel is samenwerking buiten het gebouw belangrijk: het zeefgebouw en de huidige culturele bedrijvigheid bieden daar mogelijkheden voor. De meerwaarde is daarnaast afhankelijk van de ontwikkeling van de omliggende gebieden en verbindingen. Tot slot is het belangrijk dat het gebouw aan alle kanten aantrekkelijk is, zodat er bijvoorbeeld aan de logistieke zijde geen ongure plekken komen. Spoorkwartier biedt grootste kansen voor muziekcentrum, muziekcentrum biedt voor Voorterrein de grootste ontwikkelkansen (maar ook risico’s) De kostenafweging buiten beschouwend latend, zien we het volgende: ▪ Op beide locaties kan het nieuwe muziekcentrum functioneren. Daarmee is er een basis om deze locaties met elkaar te vergelijken.

▪ Het Spoorkwartier is vanuit het muziekcentrum én de directe functie van het muziekcentrum voor de stad (op gebied van maatschappij, cultuur en economie), de meest aantrekkelijke optie. De grote stromen passanten zorgen voor mogelijkheden om het culturele aanbod onder de aandacht te brengen.

▪

En voor bezoekers, artiesten en de nabije horeca in de stad is de concentratie rond het centrum aantrekkelijk. Maar in het Spoorkwartier neemt het muziekcentrum ook een unieke kantorenlocatie in. Het gebied kan ook zonder muziekcentrum aantrekkelijk worden. Op het Voorterrein kent het muziekcentrum meer onzekerheden en risico’s en liggen er kansen buiten het gebouw. Het is nog niet duidelijk in wat voor een gebied het muziekcentrum komt te liggen en hoe de omgeving er in de komende jaren uit komt te zien. Daarin liggen ook kansen, vooral in relatie tot de gebiedsontwikkeling van het Voorterrein. De meerwaarde kan hier liggen in het totaalconcept van de gebiedsontwikkeling en als aanzwengelaar van een transformatie van de omgeving. Daarentegen: aanzwengelen van de gebiedsontwikkeling kán met muziekcentrum, maar hoeft niet met muziekcentrum. Andere opties zijn op dit moment alleen nog niet onderzocht.

Aandachtspunten in de discussie Tijdens dit onderzoek zijn verschillende visies over de gewenste ontwikkeling van het centrum en de stad Groningen als geheel de revue gepasseerd: de ontwikkeling van subcentra/polycentrische stadsontwikkeling met spreiding van functies en investeringen in de Westkant van de stad, of de uitbreiding van het centrum. In ons onderzoek hebben we ons gefocust op de locatiekeuze voor het muziekcentrum en beoordelen we niet deze visies voor de stad. Hoewel we begrijpen dat afhankelijk van de visie op de gewenste stadsontwikkeling, een muziekcentrum beter op de ene of andere locatie kan passen, denken we dat de locatiekeuze van het muziekcentrum daar niet volledig aan opgehangen hoeft te worden. Een stadsontwikkeling is van meer factoren afhankelijk dan de locatie van het muziekcentrum en kan ook op meerdere manieren ingevuld worden.

8

Samenvattende overweging Criterium

Stationsgebied - Spoorkwartier

Suikerzijde – Voorterrein

Waar genereert muziekcentrum de meeste waarde voor de stad?

Op de stationslocatie is de spin off voor de stad het grootste: de centrale locatie maakt het muziekcentrum geschikt voor een divers programma met een divers publiek. Ook bezoekers die niet voor een concert komen, kunnen in aanraking komen met muziek en cultuur. De economische spin off voor de binnenstad is het grootst (maar moet niet worden overdreven). Dichtheid van omgeving zorgt ook dat muziekcentrum nabij is voor een groter aantal bewoners (maar Voorterrein is op fietsafstand). Voorwaarde: aantrekkelijk en open toegankelijk gebouw.

Een muziekcentrum op het Voorterrein met grote concerten is een verbetering voor de stad ten opzichte van de huidige locatie. Het cultureel aanbod voor de Groningers (en omliggende provincie) neemt toe. De economische spin off voor de binnenstad is kleiner: deze zal meer in het gebied zelf terecht komen en aandeel doelbezoek is groter (maar let op: meeste bezoek aan concert/evenement is doelbezoek). Voorwaarde: gebouw of omgeving moet voldoende horecafaciliteiten bieden.

Waar genereert het muziekcentrum de meeste waarde voor het gebied?

Het gebied heeft geen muziekcentrum nodig om zich te ontwikkelen. Deze zal de signatuur beïnvloeden, maar ook zonder muziekcentrum wordt zuidzijde station een aantrekkelijk gebied. Een aantrekkelijk muziekcentrum met open toegankelijke horeca die ook in de avond zelfstandig bezoekers trekt, vergroot de levendigheid, maar dat vergt meer dan het programmeren van een aantrekkelijk ‘binnenprogramma’ (waar nu de kern ligt van het muziekcentrum).

Muziekcentrum zal permanente invulling versnellen en eerder zorgen dat Voorterrein is ontwikkeld tot aantrekkelijk gebied. Voor een levendig gebied is meer nodig dan het Muziekcentrum alleen. Het muziekcentrum geeft signatuur aan de gebiedsontwikkeling die bovendien past binnen de visie voor het gebied. Goede inpassing van logistieke kant is hier complexer dan bij station (een ‘dode zijde’ past bij het spoor en viaduct, maar minder op het grote Voorterrein), maar is met een goed ontwerp ook op te lossen.

Waar genereert het gebied de meeste waarde voor het muziekcentrum?

Bij het station profiteert het muziekcentrum het sterkste van het gebied: veel aanloop, free publicity, uitstekende bereikbaarheid gunstig voor artiesten en evenementen met sterke binding met de binnenstad zoals ESNS. Financieel is impact beperkt, maar vooral zekerheid dat muziekcentrum functioneert zoals beoogd.

Het muziekcentrum moet hier meer op eigen kracht doen: de programmering is altijd de belangrijkste factor voor bezoekers om naar het muziekcentrum te komen. Dat (en de promotie ervan) is hier nog belangrijker. Het gebied leent zich hier wel voor samenwerking buiten het gebouw, maar nog onbekend met wie. Dus kansen voor ‘andere activiteiten’ die de aantrekkingskracht van het gebied kunnen vergroten, maar ook grotere risico’s voor de huidige ideeën rondom exploitatie en programma van het muziekcentrum.

Hoe genereert het gebied de meeste waarde voor de stad?

Twee overwegingen: het stationsgebied biedt ook ruimte als toplocatie voor kantoren. Dus zonder muziekcentrum is dit een aantrekkelijk gebied voor de stad bij het aantrekken van bedrijven. Maar met muziekcentrum wordt centrum echt verruimd en is er ook een grote attractie aan de zuidzijde van het station. Het gebouw is toonbeeld van Groningen cultuurstad.

Dit gebied kan nog alle kanten op. Een versnelling zorgt voor een vlotte permanente invulling en kan gebied als icoon van Groningen cultuurstad maken. Maar met een langzamere transitie zonder muziekcentrum kan het gebied ook aantrekkelijk blijven voor de stad. Het Voorterrein zit ingeklemd tussen perifere detailhandel. De uitstraling van een muziekcentrum op en de waarde voor dat gebied is beperkt. Als verbinding tussen bijvoorbeeld Vinkhuizen en het stadspark, is ook meer nodig dan alleen het Voorterrein: daarin lijkt het muziekcentrum niet doorslaggevend. 9

1. Inleiding

10

Inleiding Groningen wil top 5 cultuurstad van Nederland blijven De gemeente Groningen wil een aantrekkelijk en divers cultureel aanbod bieden voor haar bewoners en de bezoekers van de stad. Als cultuurstad wil Groningen meedraaien in de nationale top. Muziek maakt een belangrijk onderdeel uit van het cultuuraanbod en Groningen wordt dan ook door velen als popstad gezien. Groningen is ambitieus op het gebied van cultuur en investeert in: 1) cultuur voor iedereen 2) cultuur voor een levendige binnenstad 3) en cultuur als onderdeel van talentonwikkeling (‘City of Talent’). De Oosterpoort is toe aan vernieuwing Het huidige gebouw van De Oosterpoort sluit niet langer aan bij de ambities van de stad: De Oosterpoort groeit uit haar jasje. Het muziekcentrum kan niet alle aanvragen die zij krijgt huisvesten en moet daarmee veel potentieel interessant aanbod afwijzen. Daarnaast is een ruimer jasje nodig om grotere artiesten aan te (blijven) trekken: de huidige Grote Zaal is te klein voor de nationale top en internationale subtop. Tot slot is het pand verouderd en sluit het niet meer aan bij de wensen en eisen die vandaag de dag aan het gebouw worden gesteld, zoals: de interne logistiek, uitstraling, duurzaamheid, gelijktijdig gebruik van verschillende ruimtes en overlast richting de omgeving.

Plannen ontwikkeld voor het nieuwe muziekcentrum in het stationsgebied Eerder is vastgesteld dat renovatie van het huidige gebouw verhoudingsgewijs kostbaar is en niet alle aandachtspunten oplost. De gemeente Groningen heeft daarom besloten te werken aan een nieuw muziekcentrum. Het muziekcentrum staat bovenaan de strategische investeringsagenda (SIA) van de stad.

In 2020 besloot de gemeenteraad van Groningen de plannen voor het nieuwe muziekcentrum uit te werken voor de Zuidzijde van het Stationsgebied – het Spoorkwartier. Hoge kosten en snelle ontwikkeling Suikerzijde zorgen voor heroverweging In 2023 kwam het Voorterrein van De Suikerzijde in beeld als locatie om (opnieuw) te beschouwen. In de wetenschap dat niet alle investeringen op de SIA tegelijk uitvoerbaar zijn, kijkt de gemeente in samenhang naar financiering en prioritering. De Suikerzijde kan als locatie voor het muziekcentrum mogelijk goedkoper zijn. Bovendien maakt het Voorterrein van de De Suikerzijde een stormachtige ontwikkeling door naar een aantrekkelijk cultureel gebied, hetgeen deze locatie mogelijk ook interessant maakt als vestigingslocatie voor het muziekcentrum. Derhalve is een behoefte ontstaan aan een actuele locatievergelijking. Locatievergelijking voor onderscheidende voor- en nadelen per locatie In deze locatievergelijking zetten we de voor- en nadelen en onderscheidende elementen van beide gebieden uiteen: cultureel, economisch en maatschappelijk. Het verschil in financiën tussen beide locaties maakt geen onderdeel uit van deze vergelijking en wordt in een separaat traject uitgewerkt. In de locatievergelijking beschouwen we het concept van het nieuwe muziekcentrum zoals dat op dit moment bedacht is.

Dat betekent dat het programma en de functies van het gebouw op beide locaties (zo goed als) gelijk zijn. 11

Het nieuwe muziekcentrum Het nieuwe muziekcentrum voor de culturele hoofdstad van het Noorden Het nieuwe gebouw krijgt vier zalen. Drie zalen zijn vergelijkbaar met de huidige configuratie van De Oosterpoort, de vierde zaal is de grote toevoeging: 1. The Purple: gelijk aan de huidige ‘grote zaal’ met 1.100 zitplaatsen voor klassiek en ‘seated pop’ en thuisbasis van het Noord Nederlands Orkest (NNO) 2. The Orange: gelijk aan de ‘kleine zaal’, multifunctioneel inzetbaar met 500 (zit) tot 1.000 (staan) plaatsen 3. The Green: gelijk aan de ‘binnenzaal’ (maar verbeterd, zonder geluidslek), voor 300 bezoekers. Focus op cultuureducatie, onderwijs en amateurs. 4. The White: is de nieuwe grote popzaal met capaciteit voor 3.000 bezoekers. Deze toevoeging zorgt voor de grote groei in het muziekaanbod in Groningen. Hier zullen de grotere Nederlandse, maar ook internationale artiesten circa 100 dagen per jaar optreden. Alle zalen zullen ook gebruikt worden voor festivals en zakelijke evenementen. De mix van zalen van verschillende formaten, maakt het gebouw multifunctioneel en flexibel inzetbaar. Het nieuwe muziekcentrum kent vier programmalijnen voor 24/7 beleving 1. Cultureel programma met muziek, dans, dance en festivals: de kern van het nieuwe muziekcentrum. 2.

Onderwijs- en Innovatieprogramma CrossWise (samen met Hanzehogeschool Groningen, NHL Stenden Hogeschool, Noorderpoort, Alfa-college, Rijksuniversiteit Groningen).

3. Maatschappelijk programma met cultuureducatie en -inspiratie (o.a. tours) en amateurs: het nieuwe muziekcentrum moet een locatie worden die ook aantrekkelijk en toegankelijk is buiten concerten en evenementen om. 4. Zakelijk programma met horeca, zaalverhuur en congressen: het nieuwe muziekcentrum krijgt ruimte om meer zakelijke events te huisvesten en een horecavoorziening, die ook zonder concertbezoek aantrekkelijk is om te eten of te drinken. Beoogde functies voor beide locaties gelijk We gaan er in beginsel van uit dat de zalen en programmalijnen op beide locaties gelijk zijn. Uiteraard kan uit de analyse volgen dat de ene locatie andere mogelijkheden biedt of juist minder geschikt is voor bepaalde programmaonderdelen dan de andere locatie. Maar dat is niet het vertrekpunt.

12

2. Profielschets locaties

13

Spoorzone – het plan Het gebied Het gebied rondom het Centraal Station Groningen ondergaat een omvangrijke metamorfose. Het station zelf krijgt een impuls met meer sporen, extra parkeerplekken voor fietsers en een passage onder de sporen door. Daarnaast verhuist het busstation van de noordzijde naar de zuidzijde van het station en er komt een fietstunnel die de noordzijde (de binnenstad) en de zuidzijde met elkaar verbindt. Zowel aan de noord- als zuidzijde vinden nieuwe stedelijke ontwikkeling en investeringen in de openbare ruimte plaats. Dit alles wordt mogelijk gemaakt door de verplaatsing van het opstelterrein van de zuidzijde van het station naar de Vork. De zuidzijde transformeert hierdoor van een parkeerplaats voor treinen naar een nieuw deel van de stad en wordt de centrale as die Zuid-Groningen (stad) met het station en centrum van de stad verbindt. De nieuwe buurt krijgt de naam Spoorkwartier.

Het Spoorkwartier is verdeeld in vier kwadranten rondom een centraal plein: Kwadrant 1 is gereserveerd voor het muziekcentrum met (semi-)publieke functies in de plint. Kwadrant 2 is hoofdzakelijk gereserveerd voor kantoorontwikkeling. In de plint van dit kwadrant wordt er gestreefd naar horeca, ontmoetingsruimten of ondersteunende diensten. Voor kwadranten 3 en 4 is het idee om voornamelijk woningen te ontwikkelen. Sommige delen van deze kwadranten kunnen ook gebruikt worden voor kantoren. Het geplande programma met circa 84.000 m2 aan gebouwoppervlak voor de kwadranten 2, 3 en 4 (hierin is kwadrant 1 met het muziekcentrum dus niet meegenomen) is 39% kantoren, 7% hotel/onderwijs, 5% plintprogramma en 49% wonen. Door deze opzet verbindt het nieuwe stationsplein de vier routes van het gebied en is op de nieuwe centrale noord-zuidroute ruimte voor ontwikkeling van levendige horeca en detailhandel.

NB: er is geen ontwikkelperspectief zonder muziekcentrum ontworpen omdat het Spoorkwartier in 2020 als voorkeurslocatie voor het muziekcentrum is aangewezen.

14

Plan Spoorkwartier in beeld Impressies uit stedenbouwkundig plan: let op, dit geeft een beeld bij de invulling en kwaliteit, maar het is geen daadwerkelijk ontwerp van de gebouwen.

Impressie gebied (Excl. muziekcentrum)

Impressie hoe entree muziekcentrum aan het plein eruit kan zien.

Bouwvolumes en bouwhoogten 15

Suikerzijde – het plan De Suikerzijde De Suikerzijde is het voormalige terrein van De Suikerfabriek (Cosun/Suikerunie) in Groningen. Het is gelegen aan de westkant van de stad en ongeveer 15 minuten fietsen vanaf het hart van de stad. Op De Suikerzijde komt een nieuw woon-, werk- en leefgebied. Het gebied is 160 hectare waar minimaal 5.000 woningen komen en 110.000 m2 aan diverse voorzieningen. In 25 jaar tijd (mogelijk sneller) worden de voormalige vloeivelden tot nieuw stadsdeel ontwikkeld, met naast woningen, ook een subcentrum met eigen voorzieningen en een nieuw station, waarmee ruimte ontstaat voor bedrijvigheid en regionale onderwijs-, zorg- en welszijnsvoorzieningen. Het Voorterrein met de voormalige fabriekspanden wordt de verbinding tussen deze nieuwe woonwijk en het centrum van de stad, waar de focus juist niet op wonen ligt. De Suikerzijde verbindt ook Hoogkerk met de stad. De plannen voor het station Suikerzijde op de lijn Leeuwarden-Groningen zijn ook concreet: er is al 80 miljoen euro gereserveerd, wat laat zien dat de kans reëel is dat dit station wordt gerealiseerd. De gesprekken met ProRail zijn in een gevorderd stadium en de planning is dat het station rond 2031/2032 gerealiseerd is. Het station komt in de woonwijk, op circa 800 meter van het Voorterrein.

Het Voorterrein Het Voorterrein, ook ‘De Suiker’ of het Suikerterrein genoemd, is het voormalige fabrieksterrein. Het Voorterrein is de beoogde locatie voor het nieuwe muziekcentrum. Het terrein is 14,5 hectare en wordt op dit moment verhuurd aan verschillende initiatieven (bedrijven, sportscholen, festivalterrein, horeca, ZZP’ers, kunstenaars, etc.). Het is een broedplaats voor creativiteit. Deze huurders hebben een contract tot 2030. De vraag over de mogelijkheid voor een muziekcentrum heeft de ideeënvorming over de toekomst van het gebied een impuls gegeven, en er wordt gewerkt aan een plan om toekomstige initiatieven een plek te geven. Het ruimtelijk programma is nog flexibel in te vullen, maar gericht is op werken, kunst, cultuur en onderwijs. Hier wordt niet gewoond. Het plan bevat een stedelijke ontwikkeling met historische elementen, zoals het Zeefgebouw, die behouden blijven als publieke voorziening. Wanneer de omliggende bedrijventerreinen ‘verkleuren’ naar een combinatie van wonen en werken, kan het Voorterrein ook en rol spelen in de noord-zuid verbinding aan de westkant van de stad. Door de flexibiliteit is een stapsgewijze ontwikkeling mogelijk en kan het gebied nog vele kanten op.

16

Voorterrein met muziekcentrum in beeld Entree bij Het Voorterrein

Impressies uit eerste uitwerking De Nieuwe Poort op het Voorterrein: let op, dit is een eerste uitwerking van ideeën. Er ligt nog geen compleet plan voor het Voorterrein.

Concept met muziekgebouw aan insteekhaven op het Voorterrein Uitzicht over de stad 17

Het Voorterrein – tijdelijke invulling Faciliteiten Op dit moment zijn er nog weinig voorziening rondom het Voorterrein. Er is voornamelijk perifere detailhandel en de tijdelijke invulling van het Voorterrein. Deze tijdelijke invulling zorgt voor levendigheid in het gebied, maar vooral rondom geprogrammeerde events. Er is nog te weinig massa voor een constante levendigheid. Op termijn zullen er door de ontwikkeling van De Suikerzijde (met 5.000 woningen) eigen voorzieningen ontstaan. Het Voorterrein wordt dan een gebied voor werk, onderwijs, cultuur en ontspanning. Omdat de plannen nog niet heel concreet zijn, is over de exacte invulling nog weinig te zeggen. Het is de bedoeling dat dit een gebied voor heel Groningen blijft, waarin gebruik gemaakt wordt van de aantrekkelijke ligging aan het water en van het industrieel erfgoed. Tijdelijke invulling Voorterrein is breed bekend in Groningen De tijdelijke invulling van het Voorterrein is succesvol. Jaarlijks trekt het terrein inmiddels circa een half miljoen bezoekers1. Deels voor evenementen, zoals van Paradigm en de Evenementenfabriek (die onder andere het Zeefgebouw exploiteert). Deze trekken ieder circa 100 duizend bezoekers per jaar. E2 en het stadslab zitten bij elkaar op circa 50 duizend bezoekers.

Daarnaast is er tijdelijke huisvesting voor internationale studenten en tijdelijke bewoning en toeristische overnachtingen in de demonstratiewijk (tevens Living Lab) de Loskade met duurzame woningen die in de fabriek worden gebouwd en andere overnachtingslocaties zoals de Bamboo Lodge. Bij elkaar goed voor circa 100 duizend bezoeken per jaar. Circa 10 duizend studenten bezoeken de drie onderwijslocaties, waarvan Energiehub050 de grootste is. De sportscholen en padelbanen trekken 30 duizend bezoeken.

Daarnaast zijn er nog de vele mkb-ers, makers en kunstenaars die meer dan 50 duizend bezoekers trekken, plus de gezamenlijke evenementen zoals het Suikerbrij festival dat vorig jaar 15 duizend bezoekers wist te trekken. Bezoek met duidelijk doel of programma Bezoekers weten het terrein dus goed te vinden. En veel organisaties in en om Groningen vinden het leuk om hun evenement op het Voorterrein te organiseren. Bezoekers komen wel met een specifiek doel: het is geen gebied zoals de binnenstad, een park of andere recreatief gebied, waar men heen gaat om eens rond te kijken, te wandelen, wat te winkelen, hapje eten of drinken, zonder vooraf bedacht plan. Programmering van activiteiten, huizen/hotels en bedrijven trekken de bezoekers. Maar de locatie met de rauwe uitstraling van het industrieel erfgoed wordt daarbij wel erg gewaardeerd. Toekomst tijdelijke invulling De contracten voor de tijdelijke invulling van het Voorterrein lopen in 2030 af. Er wordt momenteel nagedacht hoe de toekomstige invulling kan voortborduren op de initiatieven die nu ondernomen worden en hoe de transitie naar een permanente invulling eruit kan zien.

1O.b.v. inschatting Suikerbiedt

18

3. Beoordeling locaties

19

Toelichting op beoordeling Op basis van gesprekken, literatuur en analyse komen we in dit hoofdstuk tot een beoordeling op een aantal aspecten/criteria voor beide locaties. Deze criteria zijn deels meegegeven bij aanvang van het onderzoek en deels opgehaald in de gesprekken en als aandachtspunt meegegeven.

Thematisch lichten we de belangrijkste overwegingen toe, waarna we per beoordelingscriterium komen tot beoordeling per locatie. Met de hiernaast gepresenteerde kleurenschaal geven we aan in hoeverre er sprake is van een duidelijk onderscheid tussen de locaties. Let op het beoordelingskader beoordeelt de kansen en risico’s van of voor de locatie. Niet om het feit dat het nieuwe muziekcentrum zelf een verbetering is voor de stad. Dit hoofdstuk betreft vooral de beoordeling op de genoemde criteria, op basis van thema’s die zijn meegegeven. Ook als criteria beperkt onderscheidend blijken, zijn ze benoemd. In de analyse in hoofdstuk 4 clusteren we deze criteria en komen we tot de belangrijkste conclusies op verschillende schaalniveaus: hoe functioneert het muziekcentrum op beide locaties? Wat betekent dat vervolgens voor de stad en het gebied waar het muziekcentrum in komt? En tot slot: wat betekent de het gebied vervolgens voor de stad als hier een muziekcentrum komt?

Sterke verbetering / grote kans ten opzichte van huidige locatie of invulling van het gebied zonder muziekcentrum én onderscheidend ten opzichte van alternatieve locatie Verbetering / kans ten opzichte van huidige locatie of invulling van het gebied zonder muziekcentrum, maar beperkt onderscheidend en/of met nog de nodige onzekerheid Niet sterk onderscheidend en/of nog onzeker en met veel randvoorwaarden Risico / verslechtering ten opzichte van huidige locatie of invulling van het gebied zonder muziekcentrum en aandachtspunt voor deze locatie Aanzienlijk risico / verslechtering ten opzichte van huidige locatie of invulling van het gebied zonder muziekcentrum en groot aandachtspunt voor deze locatie

20

Functioneren van muziekcentrum Bezoekers, programma en exploitatie De grote kwaliteit van het Spoorkwartier zit in de bereikbaarheid en centrale ligging. De waarde daarvan voor bezoekers is evident, maar lijkt niet doorslaggevend voor de exploitatie. Bezoekers van een muziekcentrum komen in de regel voor het programma: de artiesten en het aanbod. Het grootste deel van de bezoekers van het muziekcentrum komt uit de stad zelf en de regio. Circa 11 procent van De Oosterpoortbezoekers komt op dit moment met het OV. De fiets en de auto zijn belangrijkere vervoermiddelen dan het OV. Ook bij een nieuw muziekcentrum bij het station, zal dat het geval blijven. Een groot deel van het bezoek woont immers niet nabij een goede OV-verbinding of woont op fietsafstand. De toevoeging van The White maakt het mogelijk om ook internationale namen te trekken die maar één of een paar locaties in Nederland aandoen. Daarmee komen er meer bezoekers van verder weg en meer met de auto én trein. Maar als bezoekers van ver komen, is de 2 kilometer van station naar Het Voorterrein (ongeveer twee keer zover als naar de huidige Oosterpoort) geen grote belemmering. Het Voorterrein weet nu met tijdelijke programmering ook een half miljoen bezoekers per jaar te trekken.

Als het puur om exploitatie van het muziekcentrum gaat, lijken meer perifeer gelegen locaties zelfs meer voor de hand te liggen. Commerciële theaters liggen buiten het centrum, aangezien deze grote volumes huisvesten, ruimte in de stad duur is en ook voor de theaterlogistiek stedelijke locaties vaak minder geschikt zijn. Dit is een trend die in Europa en daarbuiten al langer gaande is1, maar in Nederland ook blijkt uit bijvoorbeeld locaties als Afas Live, de Ziggo Dome, of de Theaterhangaar. Echter: het muziekcentrum is niet een commerciële locatie die vooral de ruimte verhuurt, zoals een Afas Live. Het is een totaalaanbod met culturele en maatschappelijke doelstellingen, waar een programma wordt gemaakt voor de stad en waar de gemeente in investeert om daarmee waarde te creëren.

Voor de minder grote namen die niet uitverkocht raken, kan locatie uitmaken. En ook voor mogelijkheden voor programma eromheen. Bij het Spoorkwartier komen veel passanten en biedt dit kansen voor een levendige horeca gekoppeld aan het gebouw, denk aan TivoliVredenburg in Utrecht. En hoewel spontaan bezoek beperkt is (een concertbezoek wordt in de regel van tevoren gepland), kan een bezoek aan het theatercafé, de posters en aankondigingen aan de gevel, wel zorgen voor contact met meer publiek en interesse wekken. Ook zien partijen als het NNO hier mogelijkheden laagdrempelige muziekeducatie of tentoonstellingen te doen. De stationslocatie zorgt voor meer free publicity. Dat vergt wel een open en toegankelijk gebouw, met ruimte voor dergelijke activiteiten. Samenwerking met Forum, het Groninger Museum en binnenstadsondernemers zorgen mogelijk dat meer bezoekers de binnenstad bezoeken, maar naar verwachting niet dat het muziekcentrum veel meer bezoekers trekt. Bij Het Voorterrein liggen vooral kansen in samenwerking met partijen op het terrein. Echter is nog onzeker wie dat zijn na 2030. Het Zeefgebouw blijft staan, maar de verdere inrichting van het gebied en partijen die er komen te zitten zijn onzeker. Het gebied moet het waarschijnlijk meer van doelbezoek hebben.

Kansen verzilveren vergt hier een andere invulling dan gebruikelijk: SPOT maakt programma voor in het muziekcentrum. Om het gebied meer bezoek te laten trekken, zou naar het totaalprogramma ook buiten het muziekcentrum gekeken moeten worden. Maar, dat heeft SPOT minder in eigen hand. Er kan hier een aantrekkelijk gebied ontstaan voor Groningen en het Muziekcentrum, waar bezoekers graag naartoe gaan en ook verblijven voor en na (of zonder) een concert. Maar of, en op welke termijn, dat gerealiseerd wordt, is nu nog onzeker. Slotsom: voor de exploitatie is het programma van het Muziekcentrum meer doorslaggevend dan de locatie. De locatie is van invloed voor het bereiken van een breder publiek met de kleinere programmaonderdelen die meer gesubsidieerd zijn. 1 Langeveld (2006), De economie van het theater

21

Functioneren van muziekcentrum Evenementen en samenwerkingen: ESNS Het belangrijkste evenement van De Oosterpoort op dit moment is Eurosonic Noorderslag (ESNS). Vier dagen lang – drie dagen Eurosonic van woensdag tot vrijdag en de afsluiting met Noorderslag op zaterdag – staat een groot deel van de stad Groningen in het licht van dit evenement. Jaarlijks komen meer dan 4.000 professionals (talentscouts, platenlabels, festivalorganisatoren, bookers, etc.) op dit evenement af om te netwerken en nieuw talent te ontdekken. Eurosonic is met De Oosterpoort als thuisbasis voor de congressen en 20 locaties in de stad met optredens hét netwerkcongres en showcase festival voor Europees aanstormend talent. Noorderslag voor de Nederlandse artiesten speelt zich geheel in De Oosterpoort af. Circa 40.000 bezoekers komen op deze vier dagen op het evenement af dat nationaal en Europees wordt uitgezonden. Daarmee is ESNS een prominent uithangbord van popstad Groningen. Een belangrijk selling point van ESNS zijn de vele locaties en optredens op loopafstand van de congreslocatie. ESNS is ervan overtuigd dat deze nabijheid, gecombineerd met de aantrekkelijke levendige binnenstad, ervoor zorgt dat ESNS het evenement is met het grootste aantal professionele bezoekers in Europa. En daarmee de grootste impact op kansen voor nieuw Europees talent.

Op Het Voorterrein zou ook een concept voor ESNS neergezet kunnen worden, maar als het compact gehouden zou worden, verdwijnt de binding met de binnenstad en 20 podia. Als het minder compact gehouden wordt, kunnen professionele bezoekers minder snel tussen congres en optredens van talent wisselen. Beide opties vindt ESNS een risico voor de aantrekkelijkheid.

Samenwerking onderwijsorganisaties Het Alfa-college, Hanzehogeschool Groningen, NHL Stenden, Noorderpoort werken met SPOT samen in het programma Crosswise. Docenten, studenten en de professionals van SPOT leren en innoveren samen in projecten, innovatielabs en via stages. Daarmee willen ze “de arbeidsmarkt, de samenleving en het cultuur- en onderwijsklimaat in Noord-Nederland duurzaam versterken”. Een nieuw muziekcentrum met meer evenementen, nieuwe ruimten, techniek en voorzieningen biedt daarmee ook meer kansen voor samenwerking. De onderwijspartners van Crosswise zien de meeste kansen bij het stationsgebied. Mogelijk zouden zij daar ook een deel van hun opleiding willen huisvesten, indien ruimte en kosten dat toelaten. Uit de praktijk blijkt dat De Suikerzijde ook een aantrekkelijke onderwijslocatie is. Zelfs nu al, zonder station en goede OV-verbindingen. De onderwijsinstellingen zijn immers al actief op het Voorterrein. In Energiehub050 zorgen het Alfa-college en Noorderpoort voor opleidingen en kennisdeling in het volwassenonderwijs over de energietransitie. De Hanzehogeschool participeert in het Living Lab De Loskade. Het Terra College heeft het educatiecentrum De Pionier opgestart (aan De Suikerzijde, net buiten het Voorterrein). Voor een aantrekkelijk project, stage of andere samenwerking zijn studenten en docenten bereid naar De Suikerzijde te reizen.

Deze ligt immers op minder dan 10 minuten fietsen van het hoofdstation. En aangezien het Voorterrein ook een gebied met ruimte voor educatie moet worden, liggen ook hier kansen voor toekomstige samenwerking in elkaars nabijheid. We begrijpen dat de onderwijspartners kansen om een locatie in het stationsgebied te realiseren met beide handen aangrijpen, maar het lijkt geen randvoorwaarde voor verdergaande samenwerking met SPOT. Zij geven zelf ook aan: de komst een nieuw muziekcentrum heeft een grotere impact dan de locatiekeuze. 22

Functioneren van muziekcentrum Artiesten en NNO Voor veel artiesten is de nabijheid van de binnenstad een voordeel bij de stationslocatie: de gezelligheid van de Groninger binnenstad en overnachtingsmogelijkheden op loopafstand van het muziekcentrum, maken ook nu De Oosterpoort een locatie waar artiesten graag optreden. Een aantrekkelijk gebouw, met juiste formaat zalen, goed geluid en voldoende geïnteresseerd publiek om rendabel op te treden zijn belangrijker.

Het Noord Nederlands Orkest (NNO) kan als een bijzondere artiest of gebruiker van het muziekcentrum worden beschouwd. De Oosterpoort is de thuisbasis waar dagelijks geoefend wordt en dertig keer per jaar wordt opgetreden. Naast een groep vaste muzikanten maakt het NNO veel gebruik van freelancers en internationale topcellisten en dirigenten die worden ingehuurd. Om in Groningen te werken en op te treden – wat voor muzikanten, freelancers en de internationale topartiesten een langere reis betekent – is vaak wat extra overtuigingskracht nodig. De uitstekende zaal én locatie bij het centrum, zodat de aantrekkelijke binnenstad nog eenvoudig bezocht kan worden, zijn daarbij belangrijk. Het NNO ziet het als risico als dit niet langer het geval is. Bij het Voorterrein zal het NNO meer moeten regelen met vervoer van en naar hotels in het centrum voor de topartiesten en freelancers dan bij het station. De stationslocatie kan mogelijk ook net wat meer vaste muzikanten overtuigen om voor het NNO te kiezen. Ook hier geldt dat de onzekerheid over de toekomstige uitstraling van het Voorterrein en termijn waarop dit uitontwikkeld is, een belangrijk aandachtspunt is. Bij het Spoorkwartier ziet het NNO bovendien meer mogelijkheden om publiek kennis te laten maken met klassiek buiten de concerten om, door de centrale locatie en grotere passantenstroom.

Zakelijk en maatschappelijk programma Het Spoorkwartier is door de bereikbaarheid een locatie waar ook horeca zelfstandig kan draaien. Voor veel zakelijke evenementen is de OVbereikbaarheid ook een pre. Op Het Voorterrein zijn echter meer mogelijkheden in de ruimte, zoals de samenwerking met het Zeefgebouw, (een opvolger van) EM2 en andere ontwikkelingen die daar gaande zijn. Voor de bezoeker per auto – de meeste congresbezoekers komen per auto – is Het Voorterrein mogelijk ook een aantrekkelijkere locatie. Het profiel van het cultuurhistorisch erfgoed biedt ook kansen. Het maatschappelijk programma draait om bijvoorbeeld cultuureducatie en ruimte voor amateurs. We verwachten dat de locaties hiervoor beperkt onderscheidend zijn. De centrale ligging spreekt voor het Spoorkwartier, maar op Het Voorterrein is ruimte voor een groter opgezet programma met andere partners. Suikerbrij laat zien hoe 15 duizend Groningers samen kunnen komen op Het Voorterrein. We verwachten niet dat de ene locatie meer impact heeft op specifieke doelgroepen met bijvoorbeeld sociale achterstanden. Vinkhuizen heeft meer sociale achterstandsproblematiek dan het centrumgebied, maar een muziekcentrum op Het Voorterrein ligt te ver van de wijk om de impact van een sociaal maatschappelijk programma te vergroten.

Instandhouding huidige locatie Een mogelijk onderscheid was de instandhouding van de huidige locatie. Op het Voorterrein kan pas na 2030 gestart worden met de ontwikkeling. Maar ook voor het Spoorkwartier geldt dat de verwachting is dat het muziekcentrum niet gebouwd gaat worden vóór 2030. Daarmee is dit geen onderscheidend element. 23

Functioneren Muziekcentrum (1/2) Criterium

Stationsgebied - Spoorkwartier

Suikerzijde – Voorterrein

Bezoekers(beleving)

Kans: Uitstekende bereikbaarheid vooral voor bezoek van buiten de stad, entree van de stad, (bij aantrekkelijk ontwerp en open toegang) ook interessant zonder bezoek aan concert/evenement, loopafstand van centrum en andere attracties Groninger binnenstad, meer free publicity door groter aantal passanten (en bezoekers horeca).

Kans: Veel mogelijkheden, interessant gebied met oude zeefgebouw, aan het water, binnen/buiten mogelijkheden, verblijfsfunctie staat centraal, op fietsafstand van het centrum en centraal station.

Risico: het is een stationsgebied, dus ook veel drukte en gehaast publiek dat niet daar verblijft. Maar de binnenstad is nabij, dus aantrekkelijkheid muziekcentrum minder afhankelijk van geslaagde gebiedstransformatie.

Programma

Kans: Door uitstekende ligging ook aantrekkelijk voor zakelijk/commercieel programma en activiteiten die mogelijk ook spontante aanloop trekken, zoals educatie en nachtprogramma (alhoewel dit in aantallen bezoekers beperkt zal zijn). Free publicity biedt mogelijk extra kansen voor kleinere artiesten (grote namen raken sowieso uitverkocht).

Risico: onbekend hoe het gebied eruit komt te zien, of aantrekkelijk blijft (slaagt de transformatie?) en de termijn waarop? Er komt meer doelbezoek: is er aantrekkelijke horeca in of om het gebouw om dit vast te houden? Combinatie binnen/buiten-programma moet niet overschat worden: programmering van muziekcentrum zit niet in de zomer. Risico op missen van de laatste trein kan voor kleine groep betekenen een concert over te slaan? (NB: 11% bezoekers komt nu met OV). Kans: Door ligging in interessant gebied met andere voorzieningen (o.a. zeefgebouw) aantrekkelijk voor zakelijk/commercieel programma. Mogelijke ontwikkeling programma in combinatie met partners rondom muziekgebouw. Gebied biedt mogelijkheden voor nieuwe combinaties. Risico: nog onbekend wie toekomstige partners zijn. Risico voor de kleinere artiesten (vooral in eerste jaren als Suikerzijde nog niet uitontwikkeld is, daarna niet anders dan op huidige locatie De Oosterpoort)

Exploitatie (excl. vastgoed/huurkosten)

Huidige programma kan worden voortgezet en uitgebreid, horeca kan bezoekers trekken die niet voor een artiest of evenement komen.

Risico op achterblijvende bezoekersaantallen. Bezoekers weten later het nieuwe muziekcentrum te vinden, of klein deel haakt af door OVbereikbaarheid. Verwachting: tijdelijke impact, of klein deel programma. De grootste opbrengstenposten (grote namen in pop) blijven waarschijnlijk goed lopen. Impact op exploitatieresultaat bij een scenario met 10% minder bezoek blijft beperkt tot circa 1 miljoen euro op jaarbasis. 24

Functioneren Muziekcentrum (2/2) Criterium

Stationsgebied - Spoorkwartier

Suikerzijde – Voorterrein

Samenwerking

Samenwerking mogelijk cultuuras in de stad: Groninger Museum, Forum, horeca in stationsgebied en centrum dat in kan spelen op komst van grote namen of evenementen. Op overige onderwerpen beperkt verschil. Onderwijspartners Crosswise zouden graag ook op deze locatie een ruimte hebben en activiteiten in onderbrengen indien mogelijk (maar dat geldt voor vrijwel iedere instelling als er een kans komt om tegen acceptabele kosten op deze locatie een ruimte te krijgen).

Kansen voor samenwerking met partijen op het terrein (Zeefgebouw, horeca/culturele ondernemers). Aansluiting bij huidige coöperatie Suikerbiedt, waar ook onderwijs bij aangesloten zit geeft een basis. Maar vraag is welke partijen na 2030 hier blijven zitten.

Evenementen (ESNS)

ESNS heeft voorkeur voor Spoorkwartier. Vooral voor alle professionele vertegenwoordigers is de huidige compacte opzet met de congreslocatie in De Oosterpoort op loopafstand van alle podia in de binnenstad van grote meerwaarde. Bij de het Spoorkwartier blijft dit mogelijk.

Thuisbasis ESNS zou niet meer op loopafstand van het centrum liggen. Op Het Voorterrein zou een ander concept van ESNS kunnen, maar dan gaat de relatie met de binnenstad en alle podia daar verloren. Andere locaties (dan de huidige Oosterpoort) in het centrum zijn ongeschikt. ESNS blijft liever in de huidige Oosterpoort, dan dat het naar Het Voorterrein zou moeten gaan. Wél interessante aanvullende locatie.

NNO / artiesten

Voor muzikanten NNO de voorkeur: vanuit bezoekersperspectief ziet NNO veel kansen om laagdrempeliger mensen in contact met klassieke muziek te laten komen. Programma’s of tentoonstellingen in de foyer, cafe-restaurant waar aandacht is voor de muziek, etc. Voor artiesten is de centrale ligging een plus. Het NNO moet nationaal topmuziekanten overtuigen in Groningen te spelen: een thuisbasis waar dagelijks geoefend wordt op een toplocatie helpt daarbij. Daarnaast is voor freelancers (instrument kan makkelijk mee de trein in/uit) en voor de topdirigenten en cellisten een toplocatie van belang: dat gaat om geluid, uitstraling en ligging. De bruisende binnenstad en goede hotels in omgeving op loopafstand helpen.

Afhankelijk van voorzieningenniveau eromheen. Nog onbekend. Nog geen hotels op loopafstand. Uiteindelijk is ook veel afhankelijk van het totaalplaatje op en om Het Voorterrein. Hier is nog veel onzekerheid over. De afstand tot het centrum zal in de regel geen onoverkomelijk probleem zijn: een auto met chauffeur of taxi zijn goed te regelen. Voor de vaste muzikanten van het NNO is een locatie dichterbij het station aantrekkelijker, maar de huidige Oosterpoort ligt ook op enige afstand.

Instandhouding huidige locatie

De planning is recent aangepast, waarbij de verwachting is dat niet vóór 2030 gestart zal worden met de bouw. Daarmee is dit geen onderscheidend element in de vergelijking.

Vanaf 2031 kan er gestart worden met de bouw: dat is vergelijkbaar met de locatie Spoorkwartier.

25

Impact muziekcentrum op gebied Impact op tempo gebiedsontwikkeling Op dit moment zijn de ontwikkelingen op en rondom het stationsgebied in volle gang. Zo wordt bijvoorbeeld gebouwd aan meer sporen en perrons, een voetgangerspassage, een fietstunnel en extra parkeerplekken voor fietsen. Onderdeel van deze gebiedsontwikkeling zijn de plannen voor het muziekcentrum. In 2020 is het Spoorkwartier als voorkeurslocatie voor het muziekcentrum aangewezen waardoor er geen ontwikkelperspectief zonder muziekcentrum is ontworpen. Het Spoorkwartier is echter een toplocatie voor wonen en werken waardoor het ook mogelijk is om hier kantoren en woningen neer te zetten. Hierdoor zal het gebied, ook zonder muziekcentrum, in vergelijkbaar tempo ontwikkeld kunnen worden. De huidige discussie en het uitstel van de besluitvorming over het muziekcentrum kan alsnog voor vertraging van de ontwikkeling zorgen.

Zonder dit muziekcentrum ontstaat er een meer monofunctioneel Spoorkwartier. Hierbij is de aanname dat er geen andere publiekstrekker in het Spoorkwartier komt en dat er op deze plek woningen en/of kantoren worden neergezet. Het is daarentegen nog steeds mogelijk om met bepaalde functies in de plinten van gebouwen een levendig gebied met verblijfskwaliteit te creëren. Denk hierbij aan horeca en publieke functies. Ook wordt het busstation naar de zuidzijde van het station verplaatst en komt er een fietstunnel onder het station waardoor het Spoorkwartier sowieso prominenter wordt. Het muziekcentrum op zichzelf brengt niet 24 uur levendigheid in de omgeving. Er is mogelijk wel 24 uur programma, maar dit zal voornamelijk binnen zijn. Voor levendigheid in het gebied is open toegang tot het muziekgebouw en een iconisch gebouw cruciaal. Het nieuwe muziekcentrum geeft dus een mogelijke plus, maar is niet randvoorwaardelijk voor een levendig Spoorkwartier.

Aan de andere kant kan het muziekcentrum op Het Voorterrein voor een aanzienlijke impuls zorgen aan de gebiedsontwikkeling. Van huidige invulling naar permanent gebied voor cultuur, onderwijs, sport en recreatie. De tijdelijke functies op het Voorterrein blijven tot en met 2030. Er kan op zijn vroegst vanaf 2031 gestart worden met de ontwikkeling van het muziekcentrum én de rest van het gebied. De bouw van het muziekcentrum loopt daarmee geen vertraging op, de ontwikkeling van het gebied krijgt juist een versnelling.

Op Het Voorterrein zal er met en zonder het muziekcentrum een gebied komen waar cultuur en ontspanning een prominente rol krijgen. Het muziekcentrum kan wel voor een versnelde gebiedsontwikkeling zorgen en heeft invloed op de invulling en naamsbekendheid van het gebied. Muziekcentrum kan voor de massa zorgen die nodig is om (versneld) een nieuw aantrekkelijk verblijfsgebied in het westen van de stad te creëren. Aan de andere kant is het muziekcentrum een groot gebouw met een logistieke achterkant. Dat vergt een goed ontwerp om ‘ongure’ gebieden te voorkomen. Het muziekcentrum trekt overdag beperkt bezoekers en tijdens een optreden zijn bezoekers binnen. Doordat het nog niet bekend is wat de toekomstige invulling is van Het Voorterrein is het moeilijk in te schatten hoe het gebied er overdag uit komt te zien. Het gebied heeft dus kansen en risico’s.

Impact op aantrekkelijkheid gebied Een nieuw muziekcentrum in het Spoorkwartier zorgt voor een multifunctioneel gebied waar zowel gewoond en gewerkt kan worde, met een hoge verblijfskwaliteit en cultureel aanbod.

26

Impact van muziekcentrum op gebied Imago van gebied en stad Het muziekcentrum zal beperkt bijdragen aan de naam en het imago van het stationsgebied in Groningen. Het stationsgebied heeft op zichzelf al een sterke positie als entree van de stad, dat bovendien sterk verbeterd wordt door de gebiedsontwikkeling Spoorzone. Het heeft geen extra impuls van het muziekcentrum nodig om dit gebied verder op de kaart te zetten. Het gebouw van het muziekcentrum kan wel dienen als zelfstandig icoon van de cultuurstad Groningen, mits er een iconisch gebouw neer wordt gezet. Het is namelijk de entree en het visitekaartje van de stad, met dagelijks tienduizenden passanten.

Op Het Voorterrein zal het muziekcentrum minder snel als zelfstandig icoon van de cultuurstad Groningen dienen. Het muziekcentrum kan er wel aan bijdragen dat het Voorterrein van De Suikerzijde als icoon van de cultuurstad Groningen kan functioneren en ook buiten de stad Groningen naamsbekendheid krijgt. Een iconisch gebouw is ook hier noodzakelijk, maar samen met een complete ontwikkeling van het Voorterrein dat aansluit bij cultuurstad Groningen.

27

Afweegkader – bijdrage aan gebied Criterium

Stationsgebied - Spoorkwartier

Suikerzijde – Voorterrein

Impact van muziekcentrum op (tempo) gebiedsontwikkeling

Kans: Zonder muziekcentrum wordt dit gebied ook ontwikkeld in vergelijkbaar tempo: toplocatie voor wonen en werken. Mix met cultuur kan wel kleine plus betekenen op verkoopwaarde overig vastgoed (niet alleen woon en werk gebied). Maar het station is de grootste plus.

Kans: Muziekcentrum kan aanzienlijke impuls en versnelling aan de gebiedsontwikkeling geven. Van huidige tijdelijk invulling naar permanent gebied voor cultuur, onderwijs, sport en recreatie.

Risico: de huidige discussie en uitstel besluitvorming over muziekcentrum, kan ontwikkeling vertragen. Impact van muziekcentrum op functie en aantrekkelijkheid van het gebied

Impact van muziekcentrum op imago van gebied en stad / icoonfunctie

Kans: Zonder muziekcentrum (en geen plan voor andere publiekstrekker) ontstaat een meer monofunctioneel Spoorkwartier. Maar met busstation aan zuidzijde en nieuwe centrale fietstunnel, wordt zuidzijde station sowieso prominenter. Muziekcentrum geeft mogelijke plus, maar is niet randvoorwaardelijk voor een levendig Spoorkwartier. Heeft dit gebied een publiekstrekker echt nodig?

Kans: Muziekcentrum versnelt de gebiedsontwikkeling, het invloed op de invulling en naamsbekendheid, maar ook zonder muziekcentrum een gebied waar cultuur en ontspanning een prominente rol krijgen. Muziekcentrum kan voor de massa zorgen die nodig is om (versneld) een nieuw aantrekkelijk verblijfsgebied in het westen van de stad te creëren.

Risico/randvoorwaarde: Muziekcentrum brengt op zichzelf niet 24 uur levendigheid. Er komt wel 24 uur programma, maar vooral binnen. En voor levendigheid in gebied is open toegang van muziekgebouw (en een iconisch gebouw) op deze locatie cruciaal. Dan kunnen ook passanten worden bediend en kan het een trekker worden buiten de programmering om.

Risico/randvoorwaarde: muziekcentrum is groot gebouw met logistieke achterkant. Dat vergt een goed ontwerp om ‘ongure’ gebieden te voorkomen. Het muziekcentrum zelf trekt overdag beperkt bezoekers en tijdens concert zijn bezoekers binnen. Door onbekendheid toekomstige invulling, moeilijk in te schatten hoe het gebied er overdag uit ziet. Gebied heeft kansen en risico’s.

Kans: De bijdrage van muziekcentrum aan de naam en imago van Stationsgebied Groningen is beperkt. Het gebouw op deze locatie kan wel dienen als zelfstandig icoon van de cultuurstad Groningen. Het is letterlijk de entree en het visitekaartje van de stad.

Kans: Een muziekcentrum op De Suikerzijde is juist niet een zelfstandig icoon van de cultuurstad Groningen. Het muziekcentrum kan er wel aan bijdragen dat Het Voorterrein van de Suikerzijde als icoon van de cultuurstad Groningen kan functioneren.

28

Bijdrage aan stadsontwikkeling Vanuit de gesprekken en achterliggende documenten, zien we een aantal aandachtspunten die raken aan de visie wat het muziekcentrum bijdraagt aan stadontwikkeling. Of beter gezegd: wat het Spoorkwartier bijdraagt aan stadsontwikkeling met/zonder muziekcentrum en wat Het Voorterrein bijdraagt aan stadsontwikkeling met/zonder muziekcentrum. Uitbreiding centrum of poly-centrische stadsontwikkeling? Het muziekcentrum aan de zuidzijde van het station past bij de visie dat Groningen de binnenstad wil verruimen en het stationsgebied volwaardig onderdeel moet worden van de binnenstad, zodat de druk over een groter gebied verspreid wordt. De omgevingsvisie uit 2021 zet nadrukkelijk in op uitbreiding van het centrum en niet op het creëren van een nieuw (winkel)centrum buiten de binnenstad. Het muziekcentrum als belangrijke stedelijke en regionale voorziening aan de zuidzijde van het station past binnen deze visie van de verruimde binnenstad. Overigens hebben de grote investeringen in het station, met de tunnel onder het station door én de verplaatsing van het busstation hier een grotere impact op. Een muziekcentrum op het Voorterrein past meer bij de visie van een polycentrische ontwikkeling en als onderdeel van een subcentrum voor het nieuwe stadsdeel. Niet alle hotspots in het centrum, maar meer verspreid over de stad.