Bijlage 2 Evaluatierapport 5 experimenten Democratische vernieuwing Groningen.pdf

Olievlekwerking: Wanneer mensen zich laten uitnodigen om iets te komen halen of te brengen is de stap voor hen klein om vervolgens iets anders te halen of te brengen.

Ook leidt het tot het betrekken van anderen bij hun activiteiten voor de wijk, die op hun beurt weer anderen activeren.

Duidelijke kaders voor de werkwijze van het

Wijkbedrijf.

Het centraal stellen van de bewoners. Hun ideeën en initiatieven zijn altijd welkom. Het aantal activiteiten is hoog en genereert enthousiasme en trot bij de betrokkenen.

BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST

................................................................................

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

................................................................................

................................................................................

Invloed van de wijk op de grotere/strategische beslissingen voor de wijk vergroten. Vanuit het Wijkbedrijf hier invloed op uitoefenen.

Meer investeren in de samenwerking met andere organisaties/professionals in de wijk. De samenwerking verder uitbouwen. Om van elkaars kracht gebruik te maken.

Diversiteit bevorderen: Besteed aandacht aan de deelname van de jeugd aan activiteiten. Individuele ontwikkeling mogelijkheden voor jongeren betalen zich in de toekomst terug in de vorm van actieve wijkbewoners.

34

WERKENDE BESTANDDELEN

DELIBERATIE

CHECKS & BALANCES

................................................................................

................................................................................

CONNECT, COMBINE EN COCREATE ................................................................................

Het creëren van (participatie)banen voor wijk-

Actieve opstelling van de bewoners. Zelf initiatie-

De banen komen ook ten goede aan de wijk, ze spelen in op aanwezige behoeften.

Waardering voor de actieve bewoners. Dat houdt

bewoners door het Wijkbedrijf. Men is er trots op.

ven nemen en met plannen naar voren komen.

hun betrokkenheid en enthousiasme levend en stimuleert anderen.

................................................................................

BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST

................................................................................

Mensen ook mee laten denken. Anders haken ze snel weer af na het meedoen. Een co-creatie proces vanaf het begin van een project met alle betrokkenen leidt tot gedeelde verantwoordelijkheid voor datgene dat tot stand gebracht wordt.

35

Wijkbedrijf Selwerd

CONCLUSIES

3. Eindbeschouwing De conclusies, werkende bestanddelen en bouwstenen leveren inzichten op per experiment maar ook een algemeen beeld. Deze verwoorden we in de antwoorden op de volgende vragen: •

Wat zijn de belangrijkste lessen voor nieuwe experimenten.

•

Wat kunnen de 5 experimenten van elkaar leren wanneer we de werkende bestanddelen als uitgangspunt nemen

•

Wat dragen de experimenten bij aan de beweging van democratische vernieuwing.

•

De belangrijkste lessen voor nieuwe experimenten.

De lessen van de vijf experimenten De bedoeling

Als we uitgaan van de bedoeling die de gemeente Groningen heeft met de experimenten; het verkleinen van de afstand tussen de gemeente en bewoners en het vergroten van vertrouwen van burgers in de gemeente en we kijken naar de resultaten van de experimenten valt ons het volgende op. Er is een groot potentieel actieve betrokken mensen in de gemeente. Ze zijn verantwoordelijk voor en betrokken bij hun wijk. Daarom zijn wij van mening dat het vergroten van dit potentieel zeker zal bijdragen aan het slechten van de

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

afstand en het vergroten van het vertrouwen. Digitale raadplegingen kunnen de inclusie vergroten. Het geeft veel mensen de gelegenheid om op een snelle en effectieve manier hun stem te laten horen. Dit zal zeker na deze “corona” periode een steeds vaker gebruikte vorm zijn en biedt veel kansen. Een actieve rol in de experimenten van politici zal ook bijdragen aan wederzijds begrip en vertrouwen, gezien de positieve ervaringen en het toegenomen begrip voor de gemeente daar waar de gemeente en bewoners nauw samenwerkten.

Vergoeding professionals en vrijwilligers

De verschillen in de organisatie van de experimenten zijn groot. Dit is onder andere zichtbaar in het vaststellen en het besteden van budgetten. Bij sommige experimenten wordt geïnvesteerd in externe begeleiding. Bij sommige experimenten worden de deelnemers betaald. Het kan zinvol zijn de wijkbudgetten zo in te richten dat ze transparant zijn en dat de wijk samen met inwoners en professionals kan bepalen wat ze waarvoor gaan inzetten. Daarmee doe je ook recht aan de verschillen tussen de wijken en geef je de wijk zeggenschap over de manier waarop ze de democratische waarden willen vormgeven. Vrijwilligers willen net als werknemers erkenning en waardering voor hun inzet en/of resultaten van hun inspanningen. Ze willen gezien worden door hun omgeving en stellen attenties en presentjes op prijs. Vergoedingen betalen, anders dan gemaakte onkosten vergoeden lijdt makkelijk tot scheve gezichten. Mensen gaan hun inzet en resultaten vergelijken met die van anderen die betaald worden vanuit het gezichtspunt van billijkheid en rechtvaardigheid. De gedachten dat zij, die zich inzetten als onbetaalde actieve krachten, ook recht hebben op een vergoeding vat makkelijk post

36

Wijkbegroting

De vraag van de gemeente om in de wijken te werken met een wijkbegroting is niet van de grond gekomen. In sommige experimenten is dat een bewuste keuze, bij anderen een te grote verantwoordelijkheid. De ervaringen leren dat als de bewoners ook over eigen financiële middelen beschikken, zij worden gestimuleerd om met initiatieven te komen die naar hun eigen oordeel bijdragen aan de verbetering van hun eigen buurt. Voorbeelden daarvan zien we in de experimenten. Het is echter van belang samen een manier te vinden waarop het beheren van het geld de zeggenschap en invloed vergroot en de verantwoordelijk realistisch en te dragen is. Er zijn ook andere vormen van budgetten bekend bijvoorbeeld door wijkvouchers. Voorwaarde is transparantie van de gemeente over de inzet van financiële middelen voor de wijken. Zorg dat de verschillende budgetten en geoormerkte gelden samen toegeschreven kunnen worden aan de wijk. Ook de aanwezigheid van democratische vaardigheden en de mate van inclusie (wie vertegenwoordigen wij?) van de experimenten speelt een belangrijke rol in de afweging. Wanneer wijkbewoners het gevoel hebben dat ze de wijk vertegenwoordigen en ze zich competent voelen om beslissingen over geld te nemen zullen ze makkelijker de verantwoording op zich nemen om oordelen te vormen over de bestemming van het geld dat voor de wijk bedoeld is.

Rol van de ambtenaren Bijeenkomst Wijkbedrijf Selwerd

37

De rol van de ambtenaren bij het verbeteren van de kwaliteit van de buurt op het gebied van leefbaarheid en veiligheid is groot en wordt in de experimenten

EINDBESCHOUWING

gewaardeerd. Als werkend bestanddeel zien we de rol van ambtenaren in de experimenten als gelijkwaardige coproducent. Ambtenaren sluiten bijvoorbeeld aan als gelijkwaardig kerngroep lid. Co-creatie heeft als doel de zeggenschap en eigenaarschap van bewoners te vergroten. De ambtenaar kiest de rol die past bij de situatie in de wijk en luistert naar de vraag van de wijkbewoners. Bewoners bepalen wat ze willen, hoe ze dat willen bereiken en wanneer ze dat doen, de gemeente heeft een stimulerende, faciliterende of een co-producerende rol. Co-creatie en ondersteuning kan door de tijd heen veranderen en per activiteit verschillen. Het ACTIE-instrument (zie blz. 10) helpt professionals om een goede balans te vinden bij hulp bij initiatieven: tussen verwaarlozen en overnemen, sturen en loslaten, tussen te veel en te weinig, te actief en te passief. De relatie en verbinding die mensen samen aangaan in de experimenten zijn bepalend voor het samenspel en het vertrouwen tussen wijkbewoners en ambtenaren. Het is goed om erbij stil te staan dat het voor professionals logisch is dat er van project gewisseld wordt of dat er een knip wordt gemaakt tussen de uitvoering en het beleid. De impact op de samenwerking in de experimenten is negatief. Een nieuw gezicht van de gemeente betekent weer op nieuw werken aan verbinding en vertrouwen.

Ambtenaren en politici zouden vastgesteld beleid moeten gebruiken als referentiekader en niet als een niet te overtreden grens. Werk vanuit de bedoeling van regelgeving bepleit Wouter t Hart in “Anders Vasthouden”* Het is een lastige puzzel, maar een ambtenaar, of politicus die zijn talent inzet om er daadwerkelijk te zijn voor bewoners en die tegelijkertijd ambtelijke obstakels probeert weg te werken om ruimte voor bewonersinitiatieven te scheppen heeft veel waarde wanneer het gaat om samen democratische vernieuwing vorm te geven. * Wouter ‘t Hart, Anders vasthouden, 2017

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

38

Bijeenkomst CWR

39

EINDBESCHOUWING

Shoppen bij de experimenten Wat kunnen de experimenten van elkaar leren en bij elkaar halen? Wat is kenmerkend voor het experiment? Wat zijn de sterke werkende bestanddelen per experiment?

HERONTWIKKELING A-KWARTIER

................................................................................

Goede aandacht voor samenspel bij de start van het project. Professionele begeleiding van de projecten. Maken van een gemeenschappelijke visie/ droom Kwaliteit van de communicatie

COÖPERATIEVE WIJKRAAD OOSTERPARKWIJK

................................................................................

Het digitale wijkpanel De democratische leerschool, de politiek verbinden met het experiment Bewustwording van eigen invloed op de omgeving. Professionele begeleiding van de projecten

Realistische afspraken maken en nakomen

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

40

GOLVEND LEWENBORG

WIJKDEAL DE WIJERT

WIJKBEDRIJF SELWERD

................................................................................

................................................................................

................................................................................

Voortdurend enthousiasme en aanwas van vrijwilligers met een sterk “Doe” gehalte.

Methodische aanpak van het begin af aan

Sterke sociale cohesie als resultaat. Samenspel gemeente en inwoners

Het creëren van betaalde banen koppelen aan voorzieningen in de wijk.

Structurele aandacht voor co-creatie en dialoog De inzet op samenwerking met alle partijen met onder andere als resultaat banen en investeringen in de wijk Bewustwording van eigen invloed op de omgeving.

Het opbouwen van een netwerk van actieve buurtbewoners vanuit de gemeente samen met een eerste groep al actieve bekenden uit de wijk. Initiatief en verantwoordelijkheid van bewoners voor nieuwe activiteiten

Samenspel gemeente en inwoners. Professionele begeleiding van de projecten.

41

EINDBESCHOUWING

Wat dragen de experimenten bij aan de beweging van democratische vernieuwing? We hebben geen bevindingen over de bijdrage die de experimenten leveren aan de democratische vernieuwing omdat we daar niet naar gevraagd hebben. Wel hebben we gehoord en gezien dat in de experimenten deelnemers zich meer bewust zijn van de invloed die ze kunnen uitoefenen op hun omgeving. Ook verkleint het verschil tussen de systeem wereld van de gemeente en de leefwereld in de wijken. De experimenten dragen bij aan democratische vaardigheden en politieke betrokkenheid. Daarover zijn meerdere keren verhalen over verteld aan de dialoogtafel.

De bevindingen beperken zich tot degenen die deelnemen aan de dialoogtafels, veelal mensen die actief of zijdelings betrokken zijn bij de experimenten. Omdat we niet weten hoe degenen die niet deelnemen oordelen, kunnen we geen uitspraken doen over de effecten voor de wijk.

De belangrijkste lessen voor nieuwe experimenten

De startvraag bij Waarderend Onderzoeken is waar je staat en wat vandaag je al gebracht heeft. Met andere woorden welke sterktes nemen we mee en waar bouwen we op verder. In de dialogen die we hebben gevoerd hebben we veel krachtig werkende bestanddelen gezien. Het is mooi om daarvan te kunnen leren; voor de bestaande experimenten en voor de start van nieuwe experimenten. We gebruiken de methodiek van Waarderend Onderzoek om te beschrijven wat je kunt meenemen bij de start van een nieuw experiment.

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

Connect, creëer en combineer.

Waar het samenspel wijkbewoners en gemeente goed functioneert is de methodiek vanaf het begin bewust gebruikt. Wat we daar kunnen zien is dat ze alle belanghebbenden in de wijk, professionals en wijkbewoners bij elkaar hebben gezet en samen de thema’s voor de wijk hebben gekozen. Ze zijn met elkaar gaan dromen waardoor deelnemers zich verbonden voelen met elkaar, met de wijk en met de thema’s. Het is belangrijk om zoveel mogelijk betrokkenen mee te laten doen vanaf het begin. Het gaat immers om complexe vragen in wijken die niet door 1 iemand beantwoord kunnen worden. Het loont om andere perspectieven te betrekken. Daarbij is het ook van belang dat mensen zich verbinden aan het thema. Samen de start maken is dus van belang om daarna met elkaar de gewenste toekomstvisie uit te werken en te realiseren. Het proces vergt een lange adem en kost energie, maar levert ook veel enthousiasme en verbondenheid op. Verbondenheid met de zaak waaraan gewerkt wordt en tussen de co-creatoren onderling. De verbinding die verschillende personen met elkaar aangaan is van groot belang. Wijkbewoners, ambtenaren, projectleiders die een band hebben met elkaar werken aan wederzijds vertrouwen. Dat is een werkend bestanddeel. Daar waar vanuit de gemeente een knip wordt gezet tussen het ontwikkelen van de gezamenlijke visie en de uitvoering wordt het samenspel doorbroken en de relatie geschaad.

42

¤ Alle belanghebbenden, het hele systeem, betrekken. ¤ Verbind de politiek, de ambtelijke wereld en die van de wijk met elkaar. ¤ Vertrouwen hebben dat je samen het goede bedenkt voor de wijk ¤ Samen een gewenste toekomst formuleren EN uitvoeren ¤ Werk de visie uit in concrete en behapbare plannen. ¤ Leer met elkaar tijdens de uitvoering daarvan. Experimenteer en blijf er plezier in houden. Naast het pleidooi voor een Co-creatieproces als invalshoek voor een goed samenspel tussen de gemeente, wijkbewoners en professionele partners valt er ook verder te leren van de positieve praktijken die in de experimenten zichtbaar werden.

1. Zorg voor een zich uitbreidende groep actieve buurtbewoners die op basis van motivatie en aanwezige kwaliteiten hun bijdrage willen leveren. Streef naar diversiteit en overweeg het lotingsprincipe. 2. Maak een onderscheid tussen “Doeners” en “Denkers” werf in beide groepen genoeg mensen en zet ze in op de juiste plekken. “Denkers” zijn nodig wanneer nagedacht moet worden over de keuze van Wijkthema’s om met elkaar inzet op te leveren en hoe het thema te vertalen naar plannen en acties. “Doeners” zijn onmisbaar en goud waard bij het initiëren en uitvoeren van activiteiten voor de buurt. 3. Overweeg het inschakelen van professionals wanneer het aankomt op vlotte en effectieve communicatie- en besluitvorming procedure. Kies een goede professional die bij je experiment past. 4. Bekijk de optie van het creëren van (participatie)-banen met partners samen. Het draagt in het bijzonder bij aan de activering, trots en het zelfvertrouwen van bewoners en heeft een positieve uitstraling in de hele wijk. 5. Communiceer met alle betrokken partijen laat van je zien en horen. Maak gebruik van nieuwe digitale mogelijkheden. 6. Maak gehaalde successen zichtbaar en zet mensen in het zonnetje. Maak samen goede afspraken over de waardering en vergoeding van vrijwilligers. 7. Breid het handelingsrepertoire uit en onderzoek nieuwe rollen voor ambtenaren en politici voor een goed co-creatieproces.

43

EINDBESCHOUWING

4. Bijlage HERONTWIKKELING A-KWARTIER

wordt in overleg met bewoners, eigenaren en ondernemers nader ingevuld. De plannen zijn gemaakt en worden nu uitgevoerd.

In hoeverre zijn de doelen van het experiment gehaald?

Aan de hand van verhalen, voorbeelden en quotes van bewoners, professionals, raadsleden en de gemeenteambtenaren worden onderstaande vragen beantwoord. In het A kwartier werd op 4/2/2020 een dialoogsessie georganiseerd. Met geïnteresseerde bewoners, de buurtvereniging, ondernemers, professionals en de gemeente werd van gedachte werd gewisseld over de ontwikkeling van het A kwartier. aanwezig waren in het totaal ca. 48 mensen, die verdeeld over 6 tafels met elkaar de dialoog aangingen

1. Zijn er meer bewoners actief dan bij aanvang? Zijn er andere bewoners actief? Nadat de prostitutiepanden op 1 januari 2016 waren gesloten is de gemeente in overleg met buurtgenoten aan de slag gegaan met de toekomst van het A-kwartier. De herontwikkeling van het A-kwartier zorgt voor een meer aantrekkelijke buurt om te verblijven, te wonen en te werken. Samen met bewoners, ondernemers en geïnteresseerden is een agenda voor de buurt gemaakt en is de toekomstvisie ontworpen. Die is flexibel ingericht, om op ontwikkelingen in te kunnen spelen en

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

Er zijn meer bewoners actief betrokken geraakt dan bij de aanvang van het experiment. De herinrichting van de straten is gefaseerd verlopen waardoor steeds meer en dus ook andere bewoners mee zijn gaan doen. Er gebeurt veel tegelijk in de wijk, niet per se meer verschillende activiteiten, maar wel in meer straten. De positieve resultaten van dit proces motiveren de bewoners om zich niet terug te trekken maar te blijven investeren in de onderlinge saamhorigheid. De buurtvereniging meldt dat het moeilijk is om actieve vrijwilligers te krijgen. Er

44

wonen individualistische mensen in de wijk en er zijn veel internationale studenten die geen band hebben met de wijk. De diversiteit van mensen die betrokken zijn is dan ook niet optimaal. Algemene noemer om actief te zijn in de buurt is onvrede over de buurtsituatie (ook de prostitutie- en drugsproblematiek van weleer) en de wil om de buurt te verbeteren.

betrokken, dachten mee en zochten naar oplossingen. Er werd goed naar elkaar geluisterd. Bewoners pakten zelf zaken op in plaats van achterover te leunen in afwachting van acties van de gemeente. Dit gebeurde in informatiebijeenkomsten met de gemeente en er was goed overleg met de buurtvereniging.

2. Wat is er georganiseerd (bijeenkomsten?] en in welke vorm, met welke methodiek?

De bewoners antwoorden: Er is een andere dynamiek in de wijk: er is meer sociale controle, we hebben een groep app en een buurtcafé en we maken kennis met onze buren. Meerdere malen is gezegd dat er sprake is van bovengemiddelde energie in het A kwartier. Zoals tijdens de succesvolle activiteiten die de revue passeren:

Er zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd zoals brainstorm sessies, informatie avonden, inloopsessies, inspraak avonden en een werkbezoek aan de gemeente Deventer Er is erg gewaardeerd dat er gezamenlijk een visie ontwikkeld is die een leidraad geeft voor het verder ontwikkelen van de wijk. Wijkbewoners geven aan dat bijeenkomsten bijdragen bij aan de betrokkenheid; informatie uitwisseling is erg belangrijk. Het is goed om elkaar te horen en te zien om argumenten en beweegredenen te horen. Ook een nee is een acceptabel antwoord als het maar uitgelegd wordt.

3. Wat werkt? Is er een andere dynamiek in de wijk?

Vaak wordt, wanneer het over de samenwerking tussen de gemeente en de bewoners gaat, het begin van het experiment geroemd. De ambtenaren waren

45

BIJLAGE

buurtborrels, geveltuintjes, werkgroepen, buurtschouw, kunst in de straat en schoonmaakacties. Deze energie gevende activiteiten tezamen met de goede resultaten van deze gezamenlijke inspanningen draagt bij, zoals vaak genoemd wordt, aan trots op de mooie uitstraling van de wijk, een gevoel van veiligheid en saamhorigheid tussen de bewoners. Een bewoonster merkte op:

“Vroeger had ik geen aanspraak op straat, ik kende de mensen niet, nu ken ik mensen die ik op straat tegenkom. Dat geeft een fijner en veiliger gevoel”.

4. Als gemeente niet zelf (alleen) plannen maakt, wat levert dat op wat betreft: Bereik beleidsdoelen? Betrokkenheid, legitimiteit, efficiëntie? Tevredenheid van betrokkenen? “ Je moet als deelnemer aan een burgerparticipatieproject een lange adem hebben en dat valt niet altijd mee” Als voorbeelden die getuigen van de door bewoners gewenste invloed op besluiten die genomen zijn worden genoemd: De Befietsbare bestrating hoge de Aa, de geveltuintjes en beschilderde garagedeuren, de Visserstraat en Kunst in de straat. Ook een schoonmaakactie die op initiatief van de bewoners met ondersteuning van de gemeente samen georganiseerd zijn worden gewaardeerd. Invloed van bewoners, werkers en ondernemers in de wijk levert in ieder geval betrokkenheid, actiebereidheid, legitimiteit en tevredenheid van de betrokkenen op. Naast de onderwerpen die te maken hebben met de veiligheid en aantrekkelijkheid van de directe leefomgeving wordt het volgende gezegd over het contact en de communicatie met de gemeente:

“We werden in de gelegenheid gesteld genoeg invloed uitoefenen bij de start van het project. En een helder antwoord van de gemeente op vragen geeft het gevoel dat je serieus genomen werd. Nu is onze invloed helaas afgenomen doordat het contact met de gemeente vaak ontbreekt.”

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

46

Er wordt opgemerkt dat naarmate minder duidelijk is hoe lang resultaten op zich laten wachten en de communicatie over de redenen hiervan en de voortgang van de door de gemeente te nemen acties op een laag pitje staan geven deelnemers aan dat het moeilijker wordt voor actieve mensen om aangehaakt te blijven. Al met al is de tevredenheid van de deelnemers aan het experiment over de bereikte resultaten redelijk tot hoog. Mensen verwijzen naar de successen en stellen de inspraakmogelijkheden die er zijn erg op prijs. Zoals bewoners hun trots en enthousiast samenvatten:

COÖPERATIEVE WIJKRAAD (CWR)

“Genieten van een mooie wijk!” en

“Van verloederde wijk naar een top wijk.” 5. Levert betrokkenheid van bewoners andere besluiten op? (Is m.n. proces of inhoud anders) Naast het proces van besluitvorming is ook de inhoud van de besluiten anders. Zie de voorbeelden hierboven bij vraag 4.

“We zijn te vroeg en te plotseling los gelaten door de gemeente: we willen verder: van project naar structureel co-creatie proces.”

47

De Coöperatieve Wijkraad (CWR) in de Oosterparkwijk experimenteert met een nieuwe vorm van lokale democratie, geïnspireerd op ervaringen in Londen. De Oosterparkwijk is de eerste wijk in Nederland met een Coöperatieve Wijkraad. Het behelst een samenwerking tussen gemeente en wijkbewoners. De CWR bestaat uit elf wijkbewoners en zes gemeenteraadsleden. De Wijkraad organiseert dat alle Oosterparkers mee kunnen praten. Dat gebeurt o.a. met een wijkpanel van 400 gelote bewoners. De wijk beslist zo samen over wat ertoe doet.

BIJLAGE

Wijkbewoners zijn in de meerderheid. Want als het gaat over de wijk, weten zij het beste wat er speelt en wat er nodig is. Een loting heeft bepaald welke wijkbewoners deelnemen aan de CWR.

In hoeverre zijn de doelen van het experiment gehaald?

Aan de hand van verhalen, voorbeelden en quotes van bewoners, professionals, raadsleden en de gemeenteambtenaren worden onderstaande vragen beantwoord. Ongeveer 40 deelnemers hebben meegedaan aan de dialogen over de CWR

1. Zijn er meer bewoners actief dan bij aanvang? Zijn er andere bewoners actief? Er zijn meer bewoners betrokken dan twee jaar geleden. Dat betreft de 11 ingelote bewoners, de 400 leden van het wijkpanel en de mensen die bij verschillende projecten en processen betrokken waren. Het eerste jaar is de CWR vooral bezig geweest met het ontwerpen en vaststellen van hun eigen regels, hun vergadercultuur en -structuur, hun mandaat, hun verhouding tot elkaar en tot de wijk. Kortom veel intern gerichte aandacht, waardoor er weinig in en met de wijk werd gesproken. Dat is inmiddels veranderd door bijvoorbeeld enkele projecten die samen met wijkbewoners zijn gestart. Voorbeelden die genoemd zijn; de verkeersaanpak in de Zaagmuldersweg en de aanpak van het Linneusplein. Voor het Linneusplein zijn wijkbewoners gevraagd naar hun ervaringen en zijn ze ook gevraagd om mee te doen in de werkgroep die op zoek ging naar oplossingen. Bij de Zaagmuldersweg is een deelgroep van

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

het wijkpanel ingezet die rondom de Zaagmuldersweg wonen, om mee te denken over oplossingen. Tijdens de vergaderingen is er plek voor buurtbewoners op de publieke tribune. Daar wordt in beperkte mate door verschillende wijkbewoners gebruik van gemaakt. Een voorbeeld;

“Ik kwam voor vragen over een parkeervergunning maar toch wel interessant om te zien wat er leeft in de wijk. Ik wil wel vaker meepraten.” Het organiseren van “Oosterparkwijk: altijd een goed idee” is een manier om meer en andere bewoners te betrekken. De CWR nodigde bewoners uit online met plannen voor de wijk te komen, daarvoor werd 20.000 beschikbaar gesteld. Op www.stemvan.Groningen.nl kwamen in een paar weken tijd 12.000 bezoekers werden 1100 accounts (op ruim 11.000 inwoners), aangemaakt en 65 plannen ingediend (waarvan 23 stembare plannen). De verschillende initiatiefnemers werden fysiek bijeengebracht om verbindingen te zoeken en de plannen verder uit te werken. Uit de verschillende ideeën die zijn ingediend zijn er 13 door stemming verkozen en uitgevoerd. Een ingediend idee voor het Goudenregenplein is doorgezet door de bewoners van het plein ondanks dat het de ranking niet heeft gehaald. Inmiddels waren de bewoners zo enthousiast voor het idee dat ze het zelf hebben uitgevoerd.

48

Er zijn werkgroepen gestart die ook leden hebben van buiten de CWR. De duurzaamheidswerkgroep en de communicatiewerkgroep zijn voorbeelden van. Op initiatief van de BO en de CWR wordt de wijkagenda met de punten voor het sociale domein van 2021 binnenkort besproken met 70 actieve bewoners, BO, CWR en verenigingen in de wijk. Dit lijkt een goede manier om in gezamenlijkheid met partners in de wijk meer verbinding en invloed op de wijkthema’s te realiseren. Steevast kwam als antwoord op deze vraag aan de dialoogtafel dat de manier waarop de CWR zelf tot stand is gekomen ertoe heeft geleid dat er mensen in de CWR zitten die anders nooit actief waren geworden in de wijk. De loting heeft geleid tot meer inclusie. Dit geldt zowel voor de 11 CWR leden als voor de wijkpanelleden. In de loop van de tijd zijn er werkgroepen ontstaan waarin ook bewoners zitten die op dit specifieke onderwerp actief zijn en daarvoor niet al actief waren op een andere manier of bij een andere groep of vereniging. Er is ook vaak opgemerkt dat de loting tegelijkertijd leidt tot exclusie. Voorbeelden zijn de opmerkingen uit de wijk; “wat jammer dat ik niet ben ingeloot”, of het geluid van andere vrijwillige besturen in de wijk “waarom krijgen zij zoveel financiële steun en fysieke ondersteuning?”.

Uiteraard is het zo dat iedere wijkbewoner kan aanhaken bij initiatieven of zelf initiatieven kan nemen en inbrengen. Wellicht werd dit in het begin anders ervaren omdat de CWR zoals eerder genoemd vooral intern gericht was.

Er is voor de deelnemers van de CWR veel veranderd, ze hebben meer begrip voor en kennis van de gemeente en zijn meer betrokken bij hun wijk. Ook hebben ze meer kennis van hun eigen wijk, van de activiteiten die plaats vinden en van de mogelijkheden die je hebt om invloed uit te oefenen op je eigen omgeving. Het is een democratische leerschool. Twee voorbeelden daarvan zijn:

Onderzoek5 toont aan dat deliberatieve democratie een positief effect kan hebben op de deelnemers, maar niet per se een positief effect heeft op de inclusiviteit van de hele wijk. Voor de inclusiviteit van de wijk moet er extra inspanning worden gedaan. Beide is onderdeel van de doelstelling van de CWR.

Voor het wijkpanel zijn 1932 bewoners ingeloot. Daarvan hebben 440 leden, incl. verloop, in het wijkpanel meegedaan. Dat is een respons van 23%

Aan de dialoogtafel wordt dat positieve effect op de deelnemers ook geconstateerd.

“Ik heb in mijn leven nog nooit gestemd en nu zit ik zelf in de CWR samen met raadsleden.……..” “Ik ben verbaasd over mijn eigen betrokkenheid, ik deed al wat op de school van de kinderen maar dit is echt gericht op wat er mijn eigen leefomgeving is. Ik ben ook verbaasd over wat er soms gewoon kan bij de gemeente” In hetzelfde landelijke onderzoek wordt gesteld dat 95% van de burgers die worden ingeloot en/of opgeroepen voor nieuwe democratische werkvormen bedanken voor deze eer. Alleen de (toch al) betrokken bewoners doen echt mee. De doelstelling van de CWR was om met de loting andere deelnemers te werven dan de inwoners die toch al betrokken zijn.

Bij de start van de CWR is getracht dit effect van “bedanken voor de eer” te verkleinen door persoonlijk te spreken met de mensen die zijn ingeloot. Voor de 11 5

Onderzoek aangehaald door Harmen Binnema tijdens symposium Hellinproef. Binnema is universitair docent Bestuur en Beleid. In onderzoek en onderwijs ligt zijn focus op lokaal en regionaal bestuur en dan in het bijzonder bewonersparticipatie, lokale democratie en de rol van politieke partijen.

49

BIJLAGE

plekken in de CWR is 148 keer aangebeld bij gelote wijkbewoners. Daarvan hebben 20 deelgenomen aan de Wijkraad (respons 14%). De gevraagde tijdsinvestering is zo’n halve dag per week, daar staat een vrijwilligersvergoeding tegenover. Gezien deze percentages is dat goed gelukt. Een aantal deelnemers heeft ook aangegeven dat dat persoonlijke gesprek ze heeft doen besluiten mee te doen. In de verschillende dialogen werden alternatieven geboden voor de loting; • Eerst verwachtingen helder maken, het animo toetsen en dan loten in de groep die zich heeft aangemeld. • Andere verdeling maken; een deel bestaat uit mensen die zich aanmelden en het andere deel wordt geloot • Bestaande groepen in de wijk de helft van de plekken geven en de andere helft loten. Suggesties die gedaan zijn om de CWR naast de gelote leden en het wijkpanel uit te breiden om de inclusiviteit van de hele wijk te vergroten zijn ook: • Maak een eigen vereniging waar mensen lid van kunnen worden, of laat ze lid worden van de coöperatie. • Maak een kring rondom de CWR; vrienden van de CWR. Er zijn 9 raadsleden actief geweest in de CWR. Door verschillende redenen zijn de raadsleden gewisseld onder andere door de tussentijdse verkiezing en het verdwijnen 3 raadsleden uit de raad. Tijdens de evaluatie waren er nog 3 actief, 2 van de raadsleden die zijn gewisseld zijn wel aanwezig geweest bij een dialoogtafel.

Er is veel verschil van inzicht over de rol en de meerwaarde van raadsleden. Een groot dilemma voor de raadsleden is de investering in tijd en de onduidelijkheid in de rol. Het gevoel van spagaat tussen de rol in de raad en de rol in de CWR is

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

meerdere malen genoemd. “hoe verhoud je je in de raad tot een idee waar je in de CWR zelf aan meegewerkt hebt ?” Positieve zaken die genoemd zijn door de aanwezigheid van raadsleden zijn: 1. Ervaring met politieke processen en met de dynamiek die participatie en inspraak met zich meebrengt. Raadsleden zijn in staat systeem en leefwereld aan elkaar te verbinden, ze overzien wat belemmerende factoren zijn in de systeem wereld van de overheid en kunnen de leefwereld van de wijk aan de orde stellen in de raad. 2. De autoriteit die dankzij de functie van raadsleden ingezet kan worden zowel naar de wijk als naar collega raadsleden en bestuurders. 3. Doordat er raadsleden in de CWR zitten voelen zij zich mede-eigenaren van de thema’s in de wijk en kunnen ze niet makkelijk om de vragen en de dilemma’s heen. 4. Het wederzijdse begrip dat ontstaat. De politiek krijgt een gezicht en het persoonlijke wordt politiek. Kennis van elkaars wereld; Raadsleden leren de wijk en de leefwereld kennen en de bewoners leren de bestuurlijke context, de systeemwereld kennen.

“In de gemeenteraad is partijpolitiek een onderdeel. In de CWR niet, het gaat alleen over de wijk. Wij houden partijpolitiek buiten de CWR!”

50

2. Wat is er georganiseerd (bijeenkomsten?] en in welke vorm, met welke methodiek? Intern proces

De werkwijze van de CWR was vooraf bewust opengelaten. De bijeenkomsten bij de start van de CWR tekenen zich door een bestuurlijke insteek. Er waren vergaderingen en openbare vergaderingen met een publieke tribune. Veel aandacht in de overleggen en bijeenkomsten ging uit naar besluitvorming, structuur, zeggenschap, hoe gaan we om met de invloed die we hebben. Er waren kwartaaldagen voor leren en reflecteren en bijeenkomsten gericht op samenwerken. Een intern gericht proces met weinig aandacht voor de persoonlijke drijfveren van deelnemers en met weinig oog voor de wijk. Zoals ook geconstateerd in het onderzoek van BreuerIntraval6 is dit veelvoorkomend bij de start van een nieuwe organisatie, groep of nieuw experiment. Zeker bij een experiment als de CWR. Aan de dialoogtafels is aangegeven dat er behoefte is geweest aan meer sturing in het begin en het aanreiken van alternatieven en handelingswijzen dan was naar verwachting het proces sneller gegaan. Ook stelt men zichzelf vragen over de manier die gekozen is. De vergadercultuur is formeel zoals in de raad maar is dat een juiste en passende manier? De bouwgroep (de initiatiefnemers) heeft een kader meegegeven. Het kader was; een voorzitter, openbare vergaderingen en voldoende aanwezigheid om te stemmen en besluiten te nemen. Dit kader nodigt, weliswaar onbedoeld, niet uit om andere vormen te kiezen dan de formele vergadervorm.

Het aanbieden en uitproberen van alternatieven was helpend geweest constateren

enkele leden. Er is in kwartaaldagen wel gesproken over alternatieve manieren van vergaderen maar in de praktijk is dat niet gebeurd.

Voor de wijk

Bij de start is een inventarisatie gemaakt van de belangrijkste thema’s in de wijk. Dit is d.m.v. een digitale dialoog met het wijkpanel gedaan. Daar kwamen 3 hoofdthema’s uit die dienden als agenda voor de CWR: Sociale verbondenheid, Zwerfvuil en Verkeersveiligheid. Deze thema’s zijn uit de raadpleging van het panel gekomen en zijn niet gedeeld met andere groepen in de wijk. De inwoners zijn geïnformeerd via de wijkkrant. De verbinding tussen de thema’s van de CWR en met de thema’s van de wijkagenda is er (nog) niet. Dit jaar wordt, zoals hierboven al vermeld, samen met netwerkpartners een gezamenlijke sociale wijkagenda gemaakt. Op de vraag welke activiteiten in de Oosterparkwijk zijn georganiseerd op initiatief van, met ondersteuning van of in samenwerking met de CWR worden er veel voorbeelden genoemd. Veelal tastbare thema’s zoals verkeersveiligheid, schone wijk en parkeren. Het 100-jarig bestaan Oosterpark, Jubileum Avanti, Kerstmarkt, Theaterproductie hebben financiële steun hebben gekregen van de CWR. Door veel wijkbewoners worden deze verbindende activiteiten in de wijk erg gewaardeerd.

“Muziek en markten brengen mensen samen. Iedereen komt op straat, het geeft een gevoel van gemeenschappelijkheid.” 6

Tussentijds verslag: Evaluatie Coöperatieve Wijkraad Oosterparkwijk Groningen 0- en 1-meting: periode najaar 2017 - voorjaar 2019 Oktober 2019

51

BIJLAGE

1. Sociale verbondenheid:

Enkele voorbeelden van activiteiten die gericht zijn op sociale thema’s Beeldend atelier en theater atelier. Deze ateliers zijn tot stand gekomen door samenwerking tussen CWR, Vrijdag en Borgmanschool. De diversiteit is groot in de wijk, dat vraagt extra aandacht. De ateliers dragen bij aan de toegankelijkheid van activiteiten voor kinderen met verschillende achtergronden. • De buurtbus waar bewoners een beroep op kunnen doen als ze vervoer nodig hebben of grofvuil moeten afvoeren. Dit is geïnitieerd door de CWR nadat de bus was aangeschaft voor de hondenpoep bakken. • Altijd een goed idee”

2. Hondenpoep en zwerfvuil & prullenbakken

Concrete ideeën die snel zijn uitgewerkt door de leden van de CWR. Toen het idee ontstond om bakken te maken voor hondenpoep bleek dat de bakken niet geleegd konden worden en dus moest er nog iets verzonnen worden. Een voorbeeld van het verschil tussen leefwereld en systeemwereld. Bewoners die dagelijks overlast ervaren bedenken een oplossing die niet past in de regelgeving van de gemeente. De oplossing die gekozen is wijkt dan ook af van het stedelijk beleid. Uiteindelijk is het idee ontstaan een bus te kopen om de bakken te legen die vervolgens ook gebruikt kon worden voor andere doeleinden. De besluitvorming rondom de aanschaf van de bus is en de aanschaf van de bakken is een lang en soms moeizaam traject geweest. Aanbesteding en vaste leveranciers van de gemeente spelen hierin een belangrijke rol naast de verschillende perspectieven van de deelnemers; kiezen we voor duurzaam of is de prijs doorslaggevend?

3. Verkeersveiligheid Wielewaalplein,

Zaagmuldersweg,

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

fietsen

in

het

park

zijn

voorbeelden

van verbetering van de veiligheid in de wijk. Samen met de gemeente en verkeersdeskundigen is dit probleem aangepakt. Dit samen oplossen heeft veel begrip voor elkaar gebracht, je leert gemeentelijke processen kennen, wetgeving, het ongeduld van bewoners en andere obstakels. Een werkgroep lid zei aan de dialoogtafel “een zebrapad is toch wat meer dan alleen witte verf op de weg” Wat uit verhalen over deze aanpak bleek is dat communicatie met de buurt, de wijk en met andere afdelingen van de gemeente ook van belang is. Een bewoner die een klacht indiende over de verkeersveiligheid kreeg te horen dat daar niets aan gedaan kon worden. Terwijl er al hard aan gewerkt werd. Het is van belang dat bewoners weten dat ze terecht kunnen bij de CWR en dat de gemeentelijk afdelingen elkaar informeren. “Altijd een goed idee”; geeft ruimte aan ideeën door de pitches van de wijkbewoners en de stemming daarover door alle wijkbewoners. Het is van ons en door ons. Een CWR lid zei hierover;

“We hebben onze eigen regie en we bereiken mensen die normaliter niet zo op de voorgrond treden” Tot slot wordt de CWR zelf als positieve activiteit benoemd. Ondanks veel vragen, verbeterpunten en een moeizame start van het experiment is de waardering door de mensen die aan de dialoogtafels hebben gezeten hoog. Zoals al gemeld zijn in het begin de activiteiten gericht op de interne samenwerking. Nu wordt er steeds meer het gesprek met de wijk gevoerd. Voorbeelden zijn hierboven genoemd. Een CWR lid zei:

52

“Door meer bekendheid, meer projecten in samenwerking uitvoeren en het vergroten van het netwerk spelen wij een centrale rol in de wijk”. “De CWR midden in het web in de wijk!” 4. Wat werkt? Is er een andere dynamiek in de wijk? Het idee om het gesprek tussen wijkbewoners in de hele wijk te laten ontstaat waardoor echt een andere dynamiek ontstaat is onvoldoende uit de verf gekomen. Door middel van overleg, brainstormsessies, panels en peilingen - in de wijk en online – zou de Coöperatieve Wijkraad zoveel mogelijk bewoners betrekken. Vanaf het begin is dat is met het wijkpanel wel gebeurd. Dit was onderdeel van de structuur van de CWR en heeft goed gewerkt in het betrekken van mensen bij het maken van plannen en nemen van besluiten. Het gesprek met de wijk is beter op gang gekomen door alle nieuwe initiatieven die de laatste periode zijn genomen. Aan de dialoogtafel werd opgemerkt dat vooral de laatste maanden er een andere dynamiek ontstaat. Wijkbewoners worden vaker direct aangesproken. Met ‘Oosterpark altijd een goed idee” is te zien wat de potentie is van het aanboren van de energie in de wijk. De gesprekken in de wijk zijn het laatste half jaar intensiever en minder vrijblijvend geworden. Deze blik naar buiten is wel altijd gesprekonderwerp geweest in de CWR maar de drempel om direct mensen aan te spreken is lange tijd als hoog ervaren.

Dat dit niet gebeurt heeft volgens deelnemers verschillende oorzaken; deels heeft dit te maken met competenties en ervaringen met mensen, deels heeft

53

het te maken met verschillende inzichten over hoe het gesprek gevoerd kan worden en de onzekerheid over wat er te bieden is. Sommige CWR leden bepleiten meer vrijwilligerswerk in de wijk door de CWR leden zodat ze meer en andere mensen leren kennen. Je bent dan meer verbonden met de wijk en dat zorgt ervoor dat je als CWR meer impact hebt op de sociale cohesie in de wijk. De samenwerking met andere organisaties werkt mee in een veranderende dynamiek in de wijk. Voorbeelden van de samenwerking zijn ; de rol van het opbouwwerk van WIJ bij het Linneusplein, de scholen als het gaat over activiteiten met kinderen, het gebiedsteam bij de ondersteuning van uitvoering van verschillende activiteiten.

4. Als gemeente niet zelf (alleen] plannen maakt, wat levert dat op wat betreft: Bereik beleidsdoelen? Betrokkenheid, legitimiteit, efficiëntie? Tevredenheid van betrokkenen? Wijkpanel-peilingen worden unaniem, door bewoners en panelleden positief beoordeeld als een goed instrument voor toetsing van besluiten en het ophalen en prioriteren van thema’s. Dit verhoogt de legitimiteit. Een CWR lid verwoorde het gevoel aan een dialoogtafel als volgt:

“De omslag van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving vraagt betrokkenheid, kennis en verantwoordelijkheid voor je eigen omgeving. Daar moeten we energie in steken, dat gaat niet van zelf”.

Dit wordt beaamd aan tafel en aangevuld met;

BIJLAGE

“Kijk naar de visie van Kind centrum (IKC) in de wijk; samenleven en leren, verantwoordelijkheid voelen en nemen.” Dat zou ook meer in de wijk op kunnen leveren. Kinderen en jongeren zijn onze toekomst!. Activiteiten die burgerschap voor kinderen en jongeren vergroten zijn geopperd bijvoorbeeld de schatkamer, een huiskamer voor kinderen, uitbreiding van de ateliers met theater en muziek zijn enkele ideeën. Maar ook het direct betrekken van jongeren in de CWR kan de basis van de besluiten in de CWR verbreden. Bekendheid en transparantie van de CWR vergroot de betrokkenheid en legitimiteit.7 Loting draagt bij aan deze kernwaarden.

“Het lot heeft mij in de Coöperatieve wijkraad gebracht waardoor ik mij nu veel meer verbonden voel met de wijk en zijn bewoners en dat eerst eigenlijk niet had.” De basis voor de legitimiteit van besluitvorming ligt in de vrije deliberatie onder gelijken, dat is ook het uitgangspunt van de CWR. Het gesprek en de besluiten gaan over de hele wijk; over alle belanghebbenden, betrokkenen, niemand uitgesloten. De uitdaging is om deze uitsluiting te voorkomen. Wanneer meer mensen weten van de activiteiten van de CWR en kunnen meedenken en meebeslissen wordt het draagvlak breed en worden beslissingen gedragen. Het goede gesprek in en met de wijk kan worden gevoerd en de verschillende standpunten en perspectieven worden belicht.

De wijkkrant is een goed middel voor het delen en ontsluiten van informatie. Inmiddels is er ook een vlogger actief in de wijk die verslag doet van de activiteiten die plaatsvinden.

5. Levert betrokkenheid van bewoners andere besluiten op? (Is m.n. proces of inhoud anders?) ‘In de wijk ontstaan andere ideeën dan wanneer de gemeente het zou bedenken,’ wordt gezegd aan de dialoogtafels. Het is echter lastig om dit altijd goed te staven en wellicht ook niet nodig. Je werkt in het vertrouwen dat wijkbewoners en professionals hun eigen expertise inzetten. Uitgangspunt is dan dat wanneer je in Co-creatie werkt, zoals gebeurt getuige de voorbeelden die hieronder genoemd zijn, het proces en het resultaat altijd zal verschillen. Alle meningen en perspectieven worden immers gedeeld en samen besluiten worden samen genomen. Wat meerdere malen genoemd is als voordeel van Co-creatie, is dat er is meer tijd is om plannen te maken, te prioriteren en besluiten te nemen. Het begint immers bij de vraag van de bewoners in plaats van in het politieke proces. Neem de ideeën rond verkeersveiligheid. Deze komen allemaal uit de wijk, ze zijn niet bedacht of geïnitieerd door de gemeente. In de wijk zijn oplossingen anders dan vanaf de ontwerptafel, dat bleek tijdens de besprekingen met de gemeenteambtenaren. Zowel het proces als de inhoud zijn anders alleen al omdat de start anders is. De start ligt in de wijk, niet in het gemeentehuis. Dit werd duidelijk bij het verkeerprobleem op de Zaagmuldersweg en de nieuwe verkeersborden in het park. 7

Uit de waardendriehoek van de publieke waarden:

We formuleerden legitimiteit als de kernwaarde van overheden. We doelen daarmee op formeel juridische legitimiteit. De grondwet, het recht, de beginselen van behoorlijk bestuur. Daarnaast is in het bestuursrecht de juridische relatie tussen burger en overheid vormgegeven. Er bestaat ook een zachtere, informele legitimiteit. Het gaat dan vooral over processen van in en uitsluiting op projectniveau. Een andere waarde is betrokkenheid. Dat is de kernwaarde van de samenleving. Samenlevingen kunnen beter betrokkenheid organiseren dan bedrijven of overheden. Of, wat eenvoudiger geformuleerd: wij helpen onze buren eerder als onze buren daarom vragen, dan als de overheid ons dat verzoekt.

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

54

“Die borden waren er helemaal niet geweest als we niet zelf hadden gevraagd.” De aanpak van de hondenpoep is een voorbeeld van een absoluut ander resultaat. Dit is tot stand gekomen ondanks het beleid van de gemeente. De gemeente wil geen hondenpoepbakken o.a. omdat de verantwoordelijkheid bij hondenbezitters wegneemt, door de zorg dat er meer vuil op straat komt en omdat het extra kosten met zich meebrengt. De CWR heeft de gemeente gevraagd deze bakken te kopen en te plaatsen. Samen met Werkpro dragen zij zorg voor het leeghalen van de bakken en het aanvullen de zakjes en het schoonhouden van de omgeving. De CWR in zichzelf is een voorbeeld;

in deze grote veranderingen in de wijk. De CWR heeft een veel grotere bevoegdheid om besluiten te nemen dan die ze in de praktijk hebben gebruikt. Daar zijn verschillende redenen voor. De legitimiteit die je ook moet ervaren om als CWR een besluit te kunnen nemen is niet altijd zo gevoeld. Het vraagt kennis, ervaring en vertrouwen van de wijk om dit te kunnen doen. Waar de gemeenteraadsleden hun vertrouwen krijgen door verkiezingen moet de CWR zelf haar vertrouwen winnen in elkaar en van de wijk. Ook dat kost tijd. Een dilemma: hoe besluit je over iets waar mensen verdeeld over zijn? Dit is een lastig punt gebleken voor de CWR. Het wijkpanel is soms ingezet om een besluit te legitimeren.

“Hadden we dit op deze manier gedaan als de wijk het zelf had mogen beslissen?” Het hebben van een wijkbudget; een pot met geld, zorgt ook voor reuring in de wijk. Door de verschillende ideeën, de digitale stemming over het besteden van het geld, is de betrokkenheid ook gegroeid. Daardoor komen er andere ideeën boven dan wanneer de gemeente het initieert. Meerwaarde is aantoonbaar door bovenstaande voorbeelden maar kan beter als er helderheid is bij bewoners en CWR over de bevoegdheden of over de experimenteerruimte die er is. Waar hebben wij invloed op? Leden van de CWR geven aan dat het van belang is de CWR te betrekken bij beslissingen die de wijk raken ook al gaat het verder dan de wijk alleen. (bovenwijkse vraagstukken zoals het Oosterhamriktracé). De gemeente en de CWR kunnen elkaar versterken

55

BIJLAGE

GOLVEND LEWENBORG

In hoeverre zijn de doelen van het experiment gehaald? Aan de hand van verhalen, voorbeelden en quotes van bewoners, professionals, raadsleden en de gemeenteambtenaren met voorbeelden en quotes worden onderstaande vragen beantwoord:

1. Zijn er meer bewoners actief dan bij aanvang? Zijn er andere bewoners actief? Door de hoeveelheid aan verschillende activiteiten (zie vraag 2) worden er steeds meer bewoners actief en krijgt Golvend Lewenborg meer bekendheid in de buurt. Tijdens de gesprekken op straat bleek dat er nog veel te winnen is en de bekendheid groter kan. Maar er bleek ook dat veel mensen de activiteiten wel kenden maar dit niet meteen aan Golvend Lewenborg koppelen. Golvend Lewenborg is te typeren als een ‘bewonersvereniging nieuwe stijl’, een netwerk van actieve wijkbewoners. Bewoners uit het voormalig NLA (Nieuw Lokaal Akkoord) team werken samen met de Oude Bieb, leden van de bewonersorganisatie en WIJ Lewenborg. De deelnemers zetten 4 jaar geleden een nieuwe dynamische beweging op, voor en door bewoners. De kopgroep van Golvend Lewenborg organiseert bijeenkomsten om bewoners te verbinden en initiatieven van bewoners te helpen ontplooien.

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

De oude bieb en de kringloopwinkel zijn laagdrempelige fysieke plekken waar veel bewoners komen. Daar wordt iedereen welkom geheten en deelgenoot gemaakt van wat er allemaal gebeurt in de wijk. Waarna mensen uitgenodigd worden om zelf een actieve bijdrage te gaan leveren. Een bewoner vertelde tijdens de straatgesprekken dat hij slechts 2 maanden in de wijk woont. Tijdens een bezoek aan de kringloop werd hij gevaagd wat hij kon betekenen voor de wijk.

“Vrijwilligerswerk zoals veel vergaderen daar moet je mij niet voor hebben, maar ik kan wel klussen. Dat ga ik doen!”

56

Zo zijn er meer voorbeelden van vrijwilligers die actief zijn bijvoorbeeld in het onderhoud van de sportapparaten in de wijk of in de eco tuin. Er zijn steeds meer “doeners” actief naar mate het aantal activiteiten stijgt. Een bewoner aan de dialoogtafel; ” Ik kwam hier voor mezelf maar toen zag ik zoveel actieve mensen, nu doe ik van alles voor anderen”. De actief meedenkende en meewerkende wijkbewoners is groep die zich steeds uit zichzelf vernieuwt, zodat genoeg deelname van wijkbewoners aan de uitvoering van activiteiten gewaarborgd blijft. Dit is een wel een voortdurende zorg van de kopgroep en de netwerkpartners. Door velen wordt opgemerkt dat er 1 persoon de dragende kracht is. Ze wordt ondersteund door een groep actieve bewoners in de kopgroep. De kopgroep is een kleine groep en er komt veel terecht op hun schouders. Gelukkig is inmiddels veel goed geborgd in de wijk maar dit verdient wel voortdurend aandacht. Dit maakt Golvend Lewenborg naast een krachtige actieve beweging ook kwetsbaar op de lange duur. Wanneer er een doorontwikkeling naar bijvoorbeeld een wijkbudget, een wens van zowel Golvend Lewenborg als de gemeente is het belangrijk dat er voldoende “massa” is om de verantwoordelijkheid te dragen en draagvlak voor besluiten te krijgen en voldoende kennis. Veel wijkbewoners kennen de activiteiten maar niet de overstijgende thema’s.

De vrijwilligers zijn gericht op hun eigen bijdrage; onderhoud jeu de boules baan, de tuinen, etc. Zoals overigens ook is afgesproken toen de activiteit is gestart. Ze vormen een onderdeel van de beweging maar voelen zich niet verantwoordelijk voor het geheel. Aandacht voor diversiteit is een belangrijk thema volgens velen aan de

57

dialoogtafels. Er is een diverse groep actief qua leeftijd en achtergrond maar deze bestaat voornamelijk uit witte vrouwen. Een hechte groep mensen trekt vaak ook gelijkgestemden aan. Dit geldt ook voor het verschil tussen doeners en denkers. Er zijn veel doeners actief. In de interviews op straat bleek ook dat de bekendheid van Golvend Lewenborg nog verbeterd kan worden.

2. Wat is er georganiseerd (bijeenkomsten?] en in welke vorm, met welke methodiek? Bij Golvend Lewenborg is er persoonlijke aandacht voor iedereen en word je altijd welkom geheten. In het brede aanbod van laagdrempelige activiteiten worden wijkbewoners en initiatieven en ideeën aan elkaar gekoppeld. De activiteiten die plaats vinden worden uitgebreid maar het afgelopen jaar vooral geborgd. De toename van deelnemers aan de bijeenkomsten zoals de vuurplaats, de derde donderdag thema-avond, de filmavond, de inloop bij de oude bieb etc. geeft een indicatie voor de groei van bekendheid bij en deelname van wijkbewoners. De thema-avonden en filmavonden trekken soms 60 tot 120 deelnemers. De buurtcamping is een activiteit waar de wijk trots op is en die bijdraagt aan sociale cohesie en aansluit bij het thema armoede. Elk jaar stijgt het aantal kampeerders. Dit geldt ook voor de energiecoaches. Een initiatief dat tot stand gekomen is door de samenwerking met het gebiedsteam en WIJ. Onderdeel van de wijkagenda; De problematiek rondom jongeren wordt

BIJLAGE

aangepakt in de vreedzame wijk, een samenwerkingsverband van scholen en zorg/welzijnsinstellingen. Ook samen met WIJ en het gebiedsteam wordt op andere vlakken samen gewerkt. Het gebiedsteam, de reclassering, het WIJ team (opbouwwerk en jongerenwerk) is aangesloten bij de kopgroep.

“Ik woon al heel lang in deze wijk, fijne wijk, maar nu ik gepensioneerd ben zie ik pas wat er gebeurt en daar draag ik graag een steentje aan bij!”.

De samenwerking met de Scheepsraad, de bewonersorganisatie, wordt ook steeds beter. Bewoners geven aan dat de Scheepsraad toegankelijk is en informatie deelt. Inmiddels zijn 2 leden van de scheepsraad in de kopgroep gestapt.

4. Als gemeente niet zelf (alleen] plannen maakt, wat levert dat op wat betreft: Bereik beleidsdoelen? Betrokkenheid, legitimiteit, efficiëntie? Tevredenheid van betrokkenen?

In deze voorbeelden wordt duidelijk dat de samenwerking met de andere (professionele) netwerken heel goed is. Allerlei activiteiten worden samen georganiseerd en er wordt gebruik gemaakt wordt van elkaars expertise en kracht.

De tevredenheid van betrokkenen is groot. Ze zijn zichtbaar trots op wat er bereikt is.

3. Wat werkt? Is er een andere dynamiek in de wijk?

“Ik ben niet zomaar meer een wijkbewoner; ik ben een TROTSE wijkbewoner.”

Eigenaarschap van vraagstukken en oplossingen, en prioritering van wijkagenda door wijkbewoners maakt dat er een goede dynamiek is in de wijk. Aan de dialoogtafel werd geconstateerd dat Lewenborg “voelt” als een dorp met dorpskern. In de dorpskern staan het winkelcentrum, het dok en de oude bieb.

Er liggen nog veel ideeën op de plank. Niet alles kan worden uitgevoerd omdat er niet voldoende borging is voor bijvoorbeeld onderhoud. De voorwaarde voor de steun voor een nieuw initiatief is de borging in de wijk. Samen verantwoordelijkheid dragen is een belangrijk criterium. De plaatselijke ondernemers worden betrokken bij het tot stand brengen.

Het aanstekelijk enthousiasme en de hoeveelheid aan laagdrempelige activiteiten werkt. De oude bieb en de kringloop, de fysieke plek waar mensen kunnen komen om iets te doen of gewoon aan te schuiven voor koffie, dragen daar zeker aan bij.

Het zijn initiatieven van de buurt en daardoor is de betrokkenheid en het eigenaarschap groot. Zoals een actieve vrijwilliger van de jeu de boules baan zei:

Aan de dialoogtafel zei iemand:

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

“Als we ook nog zelf hadden mogen bepalen wie de aannemer zou worden was het nog beter geworden.”

58

Meerdere malen is door bewoners aangegeven dat ze zich over het algemeen goed gefaciliteerd voelen met name door het gebiedsteam. Verbetering voor de gemeente ligt vooral in terugkoppeling. De ervaring van velen is dat er meer voor elkaar wordt gekregen dan een aantal jaren geleden.

“De oude bieb en golvend zijn de goedkoopste zorg die er bestaat!” 5. Levert betrokkenheid van bewoners andere besluiten op? (Is m.n. proces of inhoud anders?) Bij sommige initiatieven worden ook besluiten genomen die tegen de ideeën van de gemeente ingaan omdat het niet past in de gemeentelijke plannen. Dan proberen ze het toch met elkaar gedaan te krijgen. Een voorbeeld is de jeu de boules baan. Verkeersveiligheid is verbeterd, daar zijn wijkbewoners ook actief bij betrokken. Dit werd gesignaleerd door de bewoners en is samen met de gemeente en het gebiedsteam aangepakt. De wijkagenda is voor de koplopers een belangrijk thema. Zij leveren punten aan bij de start van het jaar. Ook deze evaluatie hebben zij gebruikt bij het ontwikkelen van de agenda voor 2020-2021. Thema’s die aan de dialoogtafels werden genoemd voor de toekomst zijn: De doorontwikkeling naar andere themagerichte activiteiten. De basis zoals hij nu is is goed en moet blijven. Dit is goed voor de sociale cohesie in de wijk,

59

elkaar kennen en helpen. Grotere thema’s zoals gerichtere actie op diversiteit, schuldenvrije wijk, schonere wijk, cultuur in de wijk, jongeren vraagstuk en campus Kluiverboom kunnen nog meer in gezamenlijkheid worden aangepakt. De initiatieven die Golvend ondersteunt of neemt, sluiten aan bij de wijk thema’s duurzaamheid & armoede. De wijkagenda wordt in gezamenlijkheid vastgesteld en is leidend voor het beoordelen van het wel of niet faciliteren, sponsoren van de activiteiten. De wijkbewoners worden geïnformeerd op de avonden die ze elke maand organiseren. Ook worden wijkbewoners over de resultaten geïnformeerd door middel van de wijkkrant.

6. Overdragen van zeggenschap over een wijkbudget naar de wijkbewoners. Golvend heeft een eigen budget. Dit maakt onderdeel uit van de gebiedsbegroting. De kopgroep beslist over het te besteden geld. Alleen de uitvoering van ideeën wordt betaald aan nieuwe en bestaande activiteiten die via Golvend of door Golvend zijn georganiseerd en die aansluiten bij de wijkagenda. De kopgroep vraagt voor de bestaande activiteiten en op basis van de wijkbijeenkomsten en de nieuwe ideeën en initiatieven die daar worden gepresenteerd, geld aan bij het gebiedsteam. Hun eigen budget is er niet meer. Alles gebeurt door vrijwilligers, ook de kopgroep. Dat maakt het sterk maar soms ook kwetsbaar omdat het neerkomt op een beperkte groep mensen. Zij zijn goed in staat diverse groepen uit de wijk te activeren voor gerichte activiteiten. Het aanvullen van de kopgroep, een meer bestuurlijke rol, is moeilijk.

BIJLAGE

De kopgroep vindt de verantwoordelijkheid voor de verdeling van het geld en de prioritering een zware verantwoordelijkheid.

40 deelnemers aan 6 dialoogtafels in het DOK; professionals, wijkbewoners, raadsleden en actieve vrijwilligers. In de wijk zijn nog ongeveer 60 bewoners geïnterviewd.

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

WIJKDEAL DE WIJERT

Wijkdeal De Wijert is een afspraak. Een afspraak tussen alle partijen van De Wijert, zoals wijkbewoners, ondernemers, scholen en andere organisaties die belangrijk zijn voor de wijk. Er is afgesproken om samen én in samenhang te gaan werken aan de wijk. Dat is de deal. De keuze om het samen te doen is gemotiveerd door de overtuiging dat de tijd waarin bijvoorbeeld de overheid of een instelling bepaalde wat belangrijk was, definitief voorbij is. In hoeverre zijn de doelen van het experiment gehaald? Aan de hand van verhalen, voorbeelden en quotes van bewoners, professionals, raadsleden en de gemeente ambtenaren worden onderstaande vragen beantwoord.

60

In de Wijert werd op 28/2/2020 een dialoogsessie georganiseerd. Aanwezig waren in het totaal ca. 35 mensen, die verdeeld over 5 tafels met elkaar in dialoog gingen.

1. Zijn er meer bewoners actief dan bij aanvang? Zijn er andere bewoners actief? Er is een harde kern zeer actieve bewoners en een groeiende groep bewoners die zich inzetten voor projecten of als vrijwilligers bij activiteiten. De deelnemers vinden het evident dat er meer gebeurt met meer actieve bewoners. Er zijn wervers die actief mensen werven. Ze nodigen mensen persoonlijk uit om kennis te maken met Wijkdeal de Wijert en moedigen ze aan om naar het Wijkdealcafé te komen. Het Wijkdealcafé wordt iedere laatste donderdag van de maand georganiseerd op een vaste plek, de Wijkdeal werkplaats. Iedereen is welkom. De voortgang van lopende projecten worden besproken en ideeën voor nieuwe activiteiten of projecten kunnen kort gepresenteerd worden (gepitcht) door de wijkbewoners. Tijdens of na hun bezoek aan het café vragen ze hoe het beviel of de mensen zin hebben om een actieve rol te gaan spelen die bij hun interesse en capaciteiten past. Zoals een bewoonster zei:

“Persoonlijk contact maken en nieuwe mensen meenemen naar activiteiten of vergaderingen, dat werkt als een olievlek.”

61

Toch zijn er wel groepen ondervertegenwoordigd, meer deelname van jongeren en oudere ouderen en bewoners van Wijert Zuid is welkom. Wat maakt dat mensen actief meedoen? De verhalen van de deelnemers illustreren het volgende proces: Eerst is er onvrede over een voor hen belangrijk onderwerp of over hun persoonlijke situatie. Dan ontstaat er de verwachting, of hoop dat actief worden in de wijk iets kan verbeteren. Wanneer ze mee gaan doen blijkt het actief meewerken ook leuk, interessant en leerzaam te zijn. Een aantal mensen gaat er dan mee door. Zoals bewoners zeggen:

“Ik word er gelukkig van om samen met anderen iets te bereiken.” en

“Zelfgeluk creëert ander-geluk.” 2. Wat is er georganiseerd (bijeenkomsten?] en in welke vorm, met welke methodiek? Op de vraag wat er zoal georganiseerd was en wordt in de wijk barstte aan alle tafels een storm van voorbeelden los. Teveel om allemaal op te noemen. Eerst gaven ze een inkijkje in het proces volgens welke de activiteiten tot stand komen. In het begin werden er eerst ideeën opgehaald in de wijk, het waren er meer dan 500. Deze zijn toegedeeld aan 5 Wijk thema’s die door wijk zelf met andere betrokkenen in 32 wijkspellen zijn vastgesteld. Dat zijn: Groen & Buiten