Bijlage 2 Evaluatierapport 5 experimenten Democratische vernieuwing Groningen.pdf

BIJLAGE

zijn, Verkeer& Veiligheid, Bouw & Duurzaamheid, Meedoen& Samenzijn en Kunst, Cultuur en Historie. In het totaal zijn er op de thema’s 22 projecten ontwikkeld. Met zoveel mogelijk wijkbewoners is er toen een stemming gehouden en zijn de 10 voor de wijk belangrijkste projecten gekozen en is men er mee begonnen om deze uit te voeren. Deze projecten worden ieder gefaciliteerd door twee projectbegeleiders ( een bewoner en een professional van de gemeente) en uitgevoerd door buurtbewoners gesteund door professionals en het gebiedsteam. Nieuwe projecten die er bij komen passen steeds in 1 van de 5 thema’s en worden dan ook uitgevoerd. Het verband tussen activiteiten, thema’s en projecten is als volgt: Er zijn 5 thema’s gekozen door de wijkbewoners ( bijv. Verkeer & veiligheid, Meedoen& Samenzijn) de zgn. Wijkthema’s. Deze 5 thema’s leidden tot ca 22 projecten in totaal verdeeld over de thema’s die de verbinding zijn tussen deze 5 belangrijke onderwerpen voor de wijk. De projecten zijn de plannen om in de praktijk aan deze onderwerpen te werken. En bij de projecten horen uit te voeren activiteiten. Dit onderlinge verband tussen projecten en thema’s bijvoorbeeld is belangrijk, om dat een project onderdeel van een thema moet zijn. Zo wordt er gewerkt aan de onderwerpen die de wijk belangrijk vindt. Nieuwe projectvoorstellen worden ook in dat licht beoordeeld.

De projecten leiden tot activiteiten, de deelnemers aan de dialoogsessie noemden met veel enthousiasme de volgende voorbeelden:

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

Nieuwjaarsfeesten en 2019 en 2020, de laatste keer waren er meer dan 100 bezoekers. De Sociale koelkast en het Fruitcafé, de Wijkdealcafés, het Zwerfvuilteam, Kansen voor Kinderen, Wijkdeal de Wijert werkplek en de Sinterklaasfeesten. Projecten zijn er van groot tot klein; van herinrichting van het winkelplein en verkeerskundige ingrepen in de wijk tot het Springkussenfestival. Een keer per maand wordt er voor en met alle Wijkdeal deelnemers, wijkbewoners en andere geïnteresseerden een Wijkdeal café georganiseerd waar men elkaar op de hoogte houdt van de voortgang van de projecten, resultaten deelt en successen viert. Vrijwilligers werven en nieuwe initiatieven pitchen staan ook op de agenda. Als je een initiatief presenteert is het ook de bedoeling dat jezelf mede verantwoordelijk bent voor de uitvoering ervan. Over het samenspel met de gemeente zijn de meningen van de bewoners heel positief en vice versa. Ze noemen deze samenwerking en ook die met andere partijen, als 1 van de dingen waar ze het meest trots op zijn. Men is blij met de Koplopers vergaderingen en de korte communicatielijnen tussen alle partijen. Zoals werd opgemerkt:

“We kennen elkaar, de Wijkdealstructuur = gelijkwaardigheid.” 3. Wat werkt? Is er een andere dynamiek in de wijk? Wat werkt in de wijk is de hierboven genoemde gelijkwaardigheid in de samenwerking tussen alle partijen. Zoals de open opstelling van de gemeente en de verschillende initiatieven die bewoners nemen.

62

Neem bijvoorbeeld het Zwerfvuilteam, een bewoonster startte haar activiteiten en verzamelde een heel team om zich heen. Een deelnemer hieraan zei:

“Eraan meedoen doet je welkom voelen in de buurt. Mensen groeten me nu als ik boodschappen doe, ze zeggen met te herkennen uit het zwerfvuilteam en vinden het mooi dat ik dat doe.” Het SWO ( Samenwerkende Ondernemers) is in het leven geroepen om mensen die in de bijstand leven een kans te bieden om weer aan het werk te komen. Ze kunnen een opleiding tot hovenier volgen met baangarantie. Het samenspel tussen alle betrokken partijen in de buurt, inclusief de woningbouwcorporaties en scholen heeft zich ontwikkeld tot een gelijkwaardige werkrelatie met steeds ruimte voor nieuwe initiatieven. Actieve, verantwoordelijkheid nemende bewoners die op basis van direct persoonlijk contact met anderen tot plannen komen om kwesties in de buurt aan te pakken en te verbeteren. Zij krijgen ook het podium en de mogelijkheid deze plannen uit te voeren en worden daarbij ondersteund door de procesbegeleiders. Dit samenspel, gebaseerd op gelijkwaardigheid en waardering en respect voor elkaar, geeft de deelnemers veel mogelijkheden om samen met anderen successen te halen, van betekenis te zijn voor anderen en verbondenheid te ervaren. Zo wordt dit ook benoemd door de deelnemers aan de dialoogtafels:

“Het wijkgevoel is veel sterker dan voorheen”

63

4. Als gemeente niet zelf (alleen] plannen maakt, wat levert dat op wat betreft: Bereik beleidsdoelen? Betrokkenheid, legitimiteit, efficiëntie? Tevredenheid van betrokkenen? Het goede samenspel tussen alle partijen bij Wijkdeal de Wijert en de vele en diverse resultaten die behaald zijn laten zien zien dat de meerwaarde van het gezamenlijk bedenken en uitvoeren van thema’s, projecten en activiteiten zonder meer aanwezig is. De beleidsdoelen zoals voor dit experiment geformuleerd, zijn in belangrijke mate behaald volgens de aanwezigen van alle partijen. De ontwikkeling van de rol van het gebiedsteam is die van een volwaardig samenwekingspartner in de Wijkdeal.

“Er is geen sprake van wij en zij maar van ons” deze uitspraak werd door de verschillende partners aan tafel bevestigd.” Deze meerwaarde wordt door de deelnemers aan de tafels als volgt:

“Omdat we alles samendoen met de gemeente en de professionals hebben we overal invloed op. Boosheid op de gemeente is omgevormd tot constructief samenwerken en oplossingen zoeken.” Voorbeelden die daarbij gegeven worden zijn de Herinrichting van de van Lenneplaan, Vestdijklaan, zichtbaarheid van Borg de Wijert, en het Julianapark. Doordat bewoners betrokken zijn in het samenstellen van de agenda van de wijk en zien dat deze ook uitgevoerd wordt zonder ingewikkelde procedures maakt dat

BIJLAGE

er vertrouwen is in de lokale democratie. Een professional zegt:

“Het is leuk om mee te werken en er is slagkracht. Er wordt vertrouwen gegeven en dat schept ook weer vertrouwen. Veel organisaties willen meedoen vanwege dit vertrouwen en de slagkracht” Gemeentemedewerkers merken ook op dat het binnen de gemeente niet altijd logisch is om over disciplines en afdelingen heen te werken en dat vraagt veel “ lobbywerk” van medewerkers. Hier volgt nog een voorbeeld van een geslaagde samenwerking tussen een professional van de gemeente en de bewoners. De professional licht toe:

“Ik ken de weg in de politieke besluitvorming en kan de projecten en ideeën vertalen. En andersom de taal van de politiek vertalen naar de wijk.” Hij zoekt naar “koppelkansen”, zoals toen de bewoners naar voren brachten dat ze behoefte hadden aan een beter onderhoud van het groen. Hij is toen met de hoveniers gaan praten die hier verantwoordelijk voor zijn en vroeg of ze behoefte hadden aan extra mensen uit de wijk die ze een leer/werktraject kunnen aanbieden. Dat is nu geregeld. Twaalf mensen zijn intussen aan het werk bij SWO en zorgen voor een groene en kleurrijke wijk.

5. Levert betrokkenheid van bewoners andere besluiten op? (Is m.n. proces of inhoud anders)? Zowel het besluitvorming proces als de inhoud van de besluiten worden door

alle partijen die meedoen beïnvloed. Met elkaar werden de thema’s gekozen, die de aanwezigen aan de tafels ook direct konden opnoemen. En met elkaar worden projecten vastgesteld en uitgevoerd. Dit proces levert zowel gedragen als andere besluiten op in een hechte samenwerking waarin ieders stem gehoord is en evenveel waard is. Er waren bijvoorbeeld klachten van de Molukse buurt over de Ringweg. Deze klachten werden besproken op een burendag.

“We zaten samen met de Gemeente en de projectontwikkelaar op de bank!” Om te illustreren hoe belangrijk de goede samenwerking is voor de Wijkdeal deelnemers volgt hier hun reactie op de vraag hoe ze denken over de Right to challenge.

“Dat is bij ons niet populair. Integendeel juist de samenwerking met instanties is waardevol.” Dit zijn leuzen van 2 bewoners:

“Wijkdeal geeft je grip op je leven en leefomgeving. Maak er wat van!” “We vertrouwen elkaar en gunnen elkaar allemaal een mooie wijk!”

* Zelf determinatie theorie van motivatie van Ryan en Deci (2000)* Master thesis Annet Muller-ter Veen

5 mei 2019, dankbaar hebben we gebruik gemaakt van de informatie uit haar thesis als aanvulling op de uitkomsten van de dialoog tafels.

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

64

WIJKBEDRIJF SELWERD

In hoeverre zijn de doelen van het experiment gehaald?

Aan de hand van verhalen, voorbeelden en quotes van bewoners, professionals, raadsleden en de gemeente ambtenaren worden onderstaande vragen beantwoord. In Selwerd werd op 5/3/2020 een dialoogsessie georganiseerd Aanwezig waren in het totaal ca. 25 mensen, waarvan 10 wijkbewoners, maar ook vertegenwoordigers van organisaties in de wijk, die verdeeld over 4 tafels met elkaar in dialoog gingen.

1. Zijn er meer bewoners actief dan bij aanvang? Zijn er andere bewoners actief? De meeste dialooggenoten vinden dat het aantal actieve mensen in de wijk gestaag toeneemt.

”Er komen steeds meer nieuwe mensen binnen bij het Wijkbedrijf, dat is een Stimulans!” Als onderdeel van het Wijkontwikkelingsplan Selwerd heeft de gemeente samen met bewoners het wijkbedrijf ontwikkeld. Het wijkbedrijf is aanjager voor nieuw initiatief in de wijk en ondersteunt en verbindt bewoners en organisaties. Uitgangspunt is dat de bewoners zelf (wijk)diensten ontwikkelen en leveren onder andere op het gebied van leefbaarheid, armoede, energie, werk & inkomen, opleiding, groen en zorg.

65

zegt een actieve wijkbedrijf deelnemer. Zo komen er meer kwetsbare bewoners en ouderen in het Wijkbedrijf dan in het begin. We hebben het over wekelijks zo’n 100 verschillende bewoners die soms over de vloer komen om koffie te drinken en meestal om actief te zijn. Van op pad gaan met de buurtconciërge tot meedoen aan een opleidingstraject. Actief worden werkt aanstekelijk en smaakt naar meer. Het Wijkbedrijf heeft ca 25 projecten tegelijk onder haar hoede.

BIJLAGE

De professionals aan tafel konden de ontwikkeling in aantal actieve bewoners vanuit hun eigen ervaring beoordelen:

prettig is wanneer de haalbaarheid van initiatieven beoordeeld wordt door de financiers, omdat de kans op succes daarmee vergroot wordt.

“Selwerd stond- en staat- bekend als een wijk waarin de sociale cohesie niet groot is. Dat is zelfs ooit de reden geweest om het Wijkbedrijf op te zetten, waarbij professionals het voortouw namen en bewoners zochten die ook anderen konden activeren. Deze aanpak bleek heel goed te werken.”

Daarnaast richt het Wijkbedrijf zich op het stimuleren van initiatieven om sociale samenhang te vergroten en ten slotte op experimenteren met het uitdagingsrecht. Wanneer het gaat om Wijkontwikkeling en ondernemerschap vermelden de deelnemers de volgende voorbeelden waarvan er twee uitgebreider worden beschreven als illustraties van de ondernemerszin en succes:

De bedenkers van de wijkverbetering met de doeners uit de wijk bleken samen een krachtige combinatie te vormen wanneer het gaat om het activeren van bewoners.

2. Wat is er georganiseerd (bijeenkomsten?) en in welke vorm, met welke methodiek? Een van de doelen die Wijkbedrijf Selwerd zich stelt is het activeren en stimuleren van mensen om initiatieven te nemen op het vlak van ondernemerschap. Iedere wijkbewoner kan zich melden bij het Wijkbedrijf via bijvoorbeeld de buurtregisseur en licht daarna haar plan toe aan de bedrijfsleider. In dat gesprek wordt feedback gegeven aan de indienster over de ingeschatte haalbaarheid. Vervolgens wordt het plan in het bestuur besproken. Bij een “go” wordt de bewoner ondersteund door het Wijkbedrijf bij het uitvoeren van haar plan. De beslissing wordt genomen door het bestuur dat uit actieve wijkbewoners bestaat. De invloed die de indieners kunnen uitoefenen op de beslissing is niet zo duidelijk evenals de criteria die het bestuur daarbij hanteert. Aan de andere kant wordt ook vaak genoemd dat het

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

•

Een Irakese vrouw heeft met steun van buurbewoners een eethuisje opgezet. Het liep na een tijdje niet meer en is toen stopgezet. Al hoewel het zakelijk gezien geen succes was heeft het zelfvertrouwen van deze vrouw een “boost” gekregen. Ook andere vrouwen uit haar omgeving komen meer naar buiten en nemen initiatieven.

•

De kringloop container winkel die een buurtbewoonster met haar man runt loopt heel goed. Door de snelle roulatie van studenten in de flats worden de spullen van vertrekkende nieuw komende studenten letterlijk in een kringloop van eigenaren gewisseld. Het tosti ijzer is het populairste product. Het echtpaar zoekt een groter onderkomen en overwegen om een commerciële doorstart te maken.

Verder worden de buurt conciërge en de ondernemerswerkplaats naar voren gebracht. Wat gebeurt er om de sociale samenhang te vergroten? Tal van activiteiten zijn en worden ontplooid om mensen bij elkaar te brengen: Het

66

Wijkrestaurant, dat de buurt beter weet te vinden dan de studenten, het Sunny Selwerd festival, het Wijkfeest, de Kerstmarkt, het Sloopfeest, de Buurtrappers opgezet door twee moeders voor kinderen, Together Tutoring; huiswerkbegeleiding voor kinderen op de basisschool met coaching voor de ouders, de Computer werkplaats en de Gamingclub waarvan het doel is bewoners en speciaal kinderen bij elkaar te brengen om contacten te leggen en om computer skills op te doen. Tenslotte worden met extra trots de activiteiten genoemd die gestart zijn door van het Uitdagingsrecht gebruik te maken. (we doen het beter en goedkoper dan de gemeente). De wereldboerderij, de Buurttaxi en de PC werkplaats (PCWP Selwerd.) Een actieve Wijkbedrijf medewerker brengt naar voren:

”De betrokkenheid van bewoners t.o.v. het begin is enorm gegroeid. Ik ervaar het Wijkbedrijf als een tweede familie. Inclusief de wrijvingen, maar ook de steun en vanzelfsprekendheden die bij families horen.” 3. Wat werkt? Is er een andere dynamiek in de wijk? Wat brengt het Wijkbedrijf teweeg in de wijk? Veel wordt er gesproken over het activeren van buurtbewoners. Er zijn veel voorbeelden (zie ook hierboven bij vraag 2) die laten zien dat meer buurtbewoners zich hebben gemeld bij het Wijkbedrijf, mee zijn gaan doen met activiteiten en daar ook het initiatief toe genomen hebben. Van activering naar een participatiebaan en een betaalde baan, door het bevorderen van een ondernemende houding en ondernemingszin bij bewoners. Dat zijn naast het bevorderen van de sociale samenhang in de wijk de belangrijkste doelstellingen van het Wijkbedrijf.

67

Het faciliteren van initiatieven leidt tot nuttige resultaten voor de wijk en daarnaast tot trots en een sterker ontwikkeld zelfvertrouwen van de wijkbewoners die hun huis uitgekomen zijn om actief te zijn in de wijk.. Het volgende voorbeeld laat zien wat een grote impact dit op individueel niveau heeft.

Een deelnemer aan het tafel gesprek vertelde dat hij in slechte doen was, hij is gescheiden, had geen werk, zat heel veel op de bank thuis en leefde ongezond. Er kwam een enquêteur van een onderzoeksbureau bij hem langs die onderzoek deed naar de leefsituatie van langdurig werklozen. Via een vraag naar wat hij zou kunnen bijdragen aan de buurt is hij in beweging gekomen en heeft hij nu een mooie participatiebaan. Hij helpt op zijn beurt nu werklozen die er zoals hij aan toe waren Zijn dankbaarheid voor de kansen die hij krijgt en gekregen heeft van het Wijkbedrijf zijn groot. Hij leeft gezond en is een ander mens geworden. De hoofddoelstelling van het Wijkbedrijf is om individuen te stimuleren initiatieven te nemen voor de wijk. Daarnaast is het vergroten van de sociale samenhang ook een gewenste uitkomst. Er zijn wisselende geluiden te horen over de ontwikkeling van de sociale samenhang. Het woord Noaberschap werd in het gesprek door een deelnemer geïntroduceerd. Door sommigen werd dit per straat wel ervaren terwijl anderen het missen in de wijk. Door een aantal mensen wordt gezegd dat er meer verbinding tot stand gekomen is tussen de multiculturele bewoners.

BIJLAGE

“Er heerst een leuke, gezellige sfeer in de wijk; dat is echt een verbetering!” “Het Wijkbedrijf als verbindend element in de wijk” Anderen vinden dat het nog beter kan. De vraag wordt besproken of we in deze wijk soms in diverse bubbels leven. En of er angst is voor de “ buitenlander”? Doorbreek de onbekendheid door met elkaar te eten en te feesten of door samen een tuin te maken en die te onderhouden is het devies van de aanwezigen. En ze waarschuwen:

“Je moet er meer voor doen om mensen uit een andere bubbel te ontmoeten en je ermee te verbinden.” Naast het cohesie versterkende effect van de activiteiten van het Wijkbedrijf heeft het wijkbedrijf vooral invloed door haar verbinding met het professionele netwerk. Dat netwerk zorgt voor activiteiten die gericht zijn op sociale cohesie. Zij zorgen ook voor de sociale component in de agenda van de wijkvernieuwing

4. Als gemeente niet zelf (alleen] plannen maakt, wat levert dat op wat betreft: Bereik beleidsdoelen? Betrokkenheid, legitimiteit, efficiëntie? Tevredenheid van betrokkenen? Er is een onderscheid te maken tussen het activeren en stimuleren van individuele bewoners om te ondernemen in en voor de wijk en de vergroting van de sociale

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

samenhang zoals hierboven (vraag 3) beschreven. Er wordt vaak en met trots gesproken over de kansen en ondersteuning van het Wijkbedrijf die individuele wijkbewoners krijgen om hun eigen ideeën en plannen om te zetten in initiatieven om de wijk te verbeteren. Naast het honoreren van de eigen initiatieven creëert het wijkbedrijf ook vacatures voor de dienstverlening in de wijk in de vorm van vrijwilligers werk, participatie- of vaste banen. Daarnaast zijn er studiemogelijkheden voor mensen die zich willen ontwikkelen. Het samenspel tussen gemeente, het wijkbedrijf en bewoners loopt goed. De ervaren invloed van de wijk op het beleid van de gemeente is wisselend. In het algemeen heerst er het gevoel dat de gemeente de wijkbewoners een stem geeft. Kleinere verkeersprojecten zoals het fietspad in het park en het wandelpad naast Paddepoelsterweg zijn tot stand gekomen in samenspraak met de bewoners. Zij zelf hebben het initiatief genomen om aan de overlegtafel te komen Wat betreft verkeersbeleid en bouwplannen komt het anderzijds voor dat bewoners ervaren schijninvloed te krijgen op plannen die allang vastliggen. Daar haken mensen op af. Heldere kaders vooraf zijn gewenst. Er is duidelijk behoefte aan meer invloed op het verkeersbeleid en op de aannemers en bouwbedrijven. Wat deze laatsten betreft is het zeer welkom wanneer zij meer werkmogelijkheden voor wijkbewoners gaan creëren.

De samenwerking met andere organisaties in de wijk heeft aandacht nodig. Dit bewustzijn heeft tot eerste actie geleid. Het gaat om het zoeken naar de samenhang tussen activiteiten en dan persoonlijke contacten leggen. Het Wijkbedrijf, de

68

speeltuin en de Berk kunnen bijvoorbeeld meer van elkaars kracht gebruik maken. Dit gaat al beter, de eerste contacten zijn gelegd. Ook de energiecoach, die een signalerende en verwijzende rol naar andere instanties heeft, speelt een positieve rol in de samenwerking tussen instanties. Een statement dat aan tafel gemaakt wordt:

“Instanties bedenk geen dingen achter de tekentafel, kom naar de mensen toe!” WIJ wordt in dit verband als positief voorbeeld aangehaald. De algemene tevredenheid over het Wijkbedrijf is groot bij de aanwezigen. Die geldt zowel voor de persoonlijke wensen van bewoners die in zakelijke activiteiten uitmonden, als voor de gezelligheid en de verbeterde sfeer in de wijk.

bedenken plannen en voeren die met steun van het Wijkbedrijf uit. Een mooi voorbeeld hiervan is de alleenstaande moeder die op een pleintje waar ze bij woont een speelkist wilde organiseren voor alle kinderen uit de buurt. Door haar in verbinding te brengen met de studenten is dat gelukt. Ook is ze daarna gaan moestuinieren. Zij werd trotser, kreeg meer zelfvertrouwen en haar netwerk werd groter. Zoals eerder beschreven is de ervaren invloed van de wijkbewoners op de besluiten en acties van de gemeente wisselend. Dit geldt niet zozeer voor het Wijkbedrijf, maar wel voor de verkeers- en woningbouwprojecten in de wijk. De behoefte aan een evenwichtig samenspel tussen gemeente en burgers in Sunny Selwerd, het wijkverbeteringsproject , is zeker aanwezig bij de wijkbewoners.

5. Levert betrokkenheid van bewoners andere besluiten op? (Is m.n. proces of inhoud anders?) Zoals aanwezigen citeren:

“Selwerd: Wijk in Bedrijf” en

“Droom wordt waarheid” Omdat Wijkbedrijf Selwerd zich in sterke mate richt op het stimuleren van ondernemerschap van individuen te dienste van de wijk en de resultaten hiervan zichtbaar en tastbaar zijn is de invloed van de bewoners hierin maximaal. Zij

69

BIJLAGE

5. Achtergrond en uitleg bij de rapportage In de kennismaking met de deelnemers van de experimenten, in de dialogen die we hebben gevoerd met betrokkenen van de experimenten hebben we veel enthousiasme gezien. De overeenkomst tussen alle experimenten is de enorme betrokkenheid van de mensen bij hun eigen wijk, hun eigen initiatief, hun eigen experiment. We hebben ook veel vragen, dromen en zelfreflectie gezien. Betrokkenen hebben steeds mogelijkheden gevonden om verder te komen en zicht te ontwikkelen. Ze zijn trots op wat er bereikt is en vol goede moed om verder te werken aan de mogelijkheden en kansen die ze zien. Elke experiment heeft een eigen geschiedenis een eigen dynamiek, een eigen structuur, een eigen financiering dat maakt het interessant en tegelijkertijd ook lastig gezamenlijke lessen te trekken uit de verschillende evaluaties. Om een goed beeld te geven van de bouwstenen beschrijven we de bevindingen in alle experimenten aan de hand van dezelfde Democratische waarden. Vervolgens richten we ons op de inzichten uit de organisatieontwikkelingsleer, met name die afkomstig uit “Waarderend Onderzoeken” om de ontwikkelingsprincipes van organisatievormen in het algemeen te belichten. En toe te passen op de ontwikkeling van de experimenten om er lessen voor de toekomst uit te trekken.

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

5.1 De 5 experimenten en de 5 democratische waarden INCLUSIE

Voor een democratie is inclusie een belangrijke waarde. In ideale zin zou elke stem gehoord en meegeteld worden. Daarmee zijn besluiten gelegitimeerd. Inclusie gaat over 2 aspecten: 1. Toegankelijkheid voor alle inwoners van de wijk. 2. De representativiteit van de deelnemers in het experiment. Toegankelijkheid is een belangrijk kenmerk van inclusie, er vindt geen discriminatie plaats, er is geen selectie vooraf, iedereen die wil kan meedoen. De experimenten hebben daar allemaal een vorm voor gevonden. Ze zoeken naar manieren waardoor alle groepen vertegenwoordigd zijn en waarmee niemand wordt buitengesloten. In de experimenten in de Wijert en Lewenborg zijn ambities geformuleerd met betrekking tot inclusie. Daarnaast maken alle experimenten in meer of mindere mate gebruik van het (professionele) netwerk in de wijk. Ook dit is een manier om ervoor te zorgen dat veel mensen en veel perspectieven een stem hebben in het experiment. Toegankelijkheid lijkt te botsen met het criterium van representativiteit. Loting draagt bij aan representativiteit doordat het toeval bepaalt wie er gevraagd wordt om mee te doen in het experiment. De steekproef die getrokken wordt voor de loting wordt samengesteld uit onbekende mensen uit verschillende starten in de wijk. Dat is alleen het geval bij de CWR.

De CWR maakt gebruik van een willekeurige selectiemethoden in tegenstelling tot de andere experimenten

70

waarbij deelnemers op basis van eigen interesse of motivatie worden uitgenodigd. Daardoor is de diversiteit en de aanwezigheid van verschillende perspectieven groter. Tegelijkertijd heeft dit ook invloed op de toerusting en motivatie van de betrokkenen. Zowel in Lewenborg als in de Wijert wordt de vraag gesteld; hoe kunnen we meer en andere mensen betrekken in ons experiment en de CWR stelt de vraag: hoe kunnen we deze 2 aspecten, toegankelijkheid en representativiteit combineren en het beste van 2 werelden bereiken.

Indicatoren: • •

Activiteiten en inspanningen om diverse wijkbewoners te betrekken bij het experiment. Samenwerking met andere netwerken

TRANSPARANTIE

te nemen over de experimenten is voor betreffende gemeente ambtenaren relevant. Ook is meer duidelijkheid gewenst over de beschikbare budgetten en de zeggenschap die de bewoners erover hebben.

Indicatoren: • •

Activiteiten en inspanningen om de buurt te informeren Heldere kaders wat betreft, financiën, doelen, werkwijzen, zeggenschap en samenspel gemeente en inwoners

ZEGGENSCHAP

Zeggenschap kan op verschillend manieren plaatsvinden. Hebben bewoners daadwerkelijk invloed op de beslissingen die worden genomen in de wijk en op het gemeentelijk beleid? Hebben bewoners invloed op beslissingen die worden genomen binnen het experiment? Hebben deelnemers invloed op het proces van besluitvorming en op de besluiten die genomen worden?

Zijn wijkbewoners op de hoogte van de activiteiten van de experimenten, is de informatie helder, is er communicatie over de inhoud en over het proces? Is het voor iedereen duidelijk hoe het proces rondom de verdeling van lokale bestedingen in elkaar steekt? Is het samenspel tussen overheid en inwoners transparant? De informatie van de experimenten naar de wijk krijgt veel aandacht. Er is veel te vinden op internet, sociale media en ook op papier. Het is ook een voortdurend aandachtspunt.

In de praktijk blijkt vaak dat er een grens aan zeggenschap in de wijk en het experiment zit. Soms staat wet – en regelgeving haaks op de wens van meer maatschappelijke verantwoordelijkheid en zeggenschap van bewoners en wordt de zeggenschap bij voorbaat ingeperkt. In alle experimenten zien we wel voorbeelden van het uiteenlopen van de systeemwereld van de gemeente en de leefwereld van de wijk. Dit vraagt goede samenwerking, lef en creativiteit om juiste en gewenste oplossingen te vinden.

Het ontbreken van een helder kader is een aandachtspunt waardoor de besluitvorming niet altijd transparant is. Heldere afspraken en verwachtingen in samenspraak vastgesteld en meer mandaat om zonder ruggenspraak besluiten

Indicatoren:

71

•

Invloed van wijkbewoners op de beslissingen die voor de wijk worden genomen.

BIJLAGE

•

Invloed van deelnemers en wijkbewoners op de beslissingen in het experiment.

DELIBERATIE Hierbij ligt de nadruk op de kwaliteit van het communicatieproces waarin iedere deelnemers als individu een stem heeft. Het gaat niet om discussie, maar om dialoog voeren, een vorm van open en geïnformeerde gedachtewisseling waarbij deelnemers proberen om zoveel mogelijk verschillende standpunten ter tafel te brengen. Deelnemers/ wijkbewoners luisteren naar elkaar en wisselen standpunten uit. Ze zijn in staat en bereid om hun mening aan te passen en gedragen besluiten te nemen. Dat betekent dat voldoende communicatieve en deliberatieve competenties aanwezig zijn of ontwikkeld worden. Voorwaarden zijn een omgeving en omstandigheden waarin iedereen gerespecteerd wordt en mee kan doen.

Indicatoren: • •

De mate waarin dialoog met wijkbewoners en de gemeente effectief en efficiënt is gevoerd. De mate waarin besluiten gedragen worden door de wijk en door de deelnemers.

CHECKS&BALANCES

Deelnemers in een experiment hebben er belang bij dat een gezamenlijk probleem gezamenlijk op wordt gelost. In de verschillende experimenten zijn naast de algemene doelen de specifieke doelen opgenomen.

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

Indicatoren: • •

Behalen van de doelstellingen van het experiment. Behalen van de algemene doelstellingen.

5.2. Organisatieontwikkeling en Waarderend onderzoeken (Co-creatie) Hierboven wordt beschreven hoe het er in de verschillende experimenten voorstaat met het tot zijn recht laten komen van 5 democratische waarden. Door de bril bezien van het Waarderend onderzoeken belichten we het ontwikkelproces in organisaties, afdelingen, teams of groepen, die samen een verandering tot stand willen brengen en/of iets nieuws willen creëren. Om deze ontwikkelprincipes vervolgens toe te passen op het ontwikkelproces in de 5 experimenten. Wanneer het gaat om het overbruggen van belangenstegenstellingen, waarvan altijd sprake is, wordt in de politiek vaak eerst het verschil tussen de verschillende belangen vergroot. Om daarna een oplossing te vinden in winst van de ene en verlies van de andere partij of een compromis. In het proces van Co-creatie gaat het om het zoeken naar de gemeenschappelijke deler waar de verschillende partijen zich genoeg in kunnen vinden en mee akkoord gaan. Zonder dat hun oorspronkelijke standpunten volledig gehonoreerd zijn hebben ze een andere kijk op wenselijke oplossingen gekregen.

72

Waarderend onderzoeken kent de volgende werkprincipes: 1. Er is een vraag geen probleem. We gaan dus onderweg naar een resultaat, niet naar een probleemanalyse. 2. Wat al goed is helpt ons het resultaat te bereiken. 3. We richten ons op de toekomst als ideaal en trekken de toekomst naar het heden. 4. We zien, accepteren en waarderen verschillen tussen mensen en zoeken naar een gemeenschappelijk gewenste toekomst. 5. We betrekken in ons gesprek zoveel mogelijk belanghebbenden en voeren gezamenlijk de dialoog over de gewenste toekomst en hoe die samen vorm te geven. “The single biggest problem in communication is the illusion that it has taken place.” “Het enige echte probleem bij communiceren is de illusie dat het plaats gevonden heeft” - George Bernard Shaw Het samen denken (visie ontwikkelen) en doen (activiteiten uitvoeren) is een belangrijke doelstelling en dimensie in het samenspel tussen de gemeente en de wijkbewoners in de experimenten. Het verwijst naar het Co-creatieproces gekenmerkt door de stappen: Connect-Combine-Co-creatie (verbind-verenigverwezenlijk).

73

Connect: het gaat om het verbinden van de verschillende deelnemers aan het thema dat aan de orde is. En om het verbinden van de deelnemers aan elkaar. Deze stap is noodzakelijk om de vervolgstappen te kunnen zetten. Mensen leren elkaar o.a. kennen door het belang dat het thema voor hen heeft met elkaar te delen. Ze wisselen hun motivatie om mee te doen uit en vertellen wat ze belangrijk vinden en wat hun krachten zijn aangaande het thema door middel van storytelling. Punt 2, 4 en 5 van de werkprincipes zijn hier van toepassing en blijven dat verder in de volgende stappen: inventariseer succesverhalen uit het verleden aangaande het thema, ga op een waarderende en constructieve wijze om met verschillen tussen mensen en betrek zoveel mogelijk belanghebbenden bij het thema in het gesprek.

BIJLAGE

Combine: De verhalen, meningen, bevindingen van allen uit de vorige fase worden geïnventariseerd en samen wordt naar de gemeenschappelijkheid gezocht. Hoe willen we in de toekomst bijvoorbeeld vorm geven aan het thema Armoede in de wijk? Hoe ziet dat er volgens ons op zijn best uit? Het is geen kwestie van goed of fout; datgene wat uit de verhalen inspireert en een bijdrage levert aan het beantwoorden van de vragen wordt gekozen om mee verder te gaan. Dat kunnen waarden, principes of toekomst plaatjes zijn. Het zijn alle betrokkenen samen die de richting bepalen en die zich allemaal op een of andere manier verbonden voelen aan het toekomstbeeld, zonder dat ze het met alles eens hoeven te zijn. Co-creatie: Tenslotte worden de plannen gemaakt om de gewenste toekomst te realiseren. Ideeën worden geïnventariseerd en de meest aansprekende en op korte termijn realiseerbare plannen worden gekozen. Daarbij wordt uitgewerkt wie de verantwoordelijkheid daarvoor op zich willen nemen, welke nieuwe contacten erbij nodig zijn, hoe de acties gepland gaan worden etc. Mensen doen mee op basis van vrijwilligheid. Het Co-creëren vergt constante aandacht van alle betrokkenen in het samenspel, Alleen dan blijft de energie levend en blijft men leren van het uitvoeren van activiteiten, wat goed gaat en wat beter kan. Zo blijft de creatie spiraal in leven.

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

Succesfactoren van een Waarderend Onderzoeken traject Als voorbeeld van een Co-creatieproces halen we de succesfactoren aan die in hfdst 10 genoemd zijn in het handboek (zie hieronder). Het gaat over het vormen van een nieuw Stadsdeel in Amsterdam-Oost. Wat ging er goed: • • • • • • •

een heldere visie en duidelijke doelstellingen brede participatie en co-creatie oog voor succes uit elke organisatie het beste naar boven halen flexibiliteit en openheid voortdurende begeleiding en sturing tijdens het proces. veerkracht en vertrouwen ten aanzien van onzekerheden.

* Handboek Appreciative Inquiry, Robbert Masselink en Joep de Jong, 2013 Hfdst 8 blz. 119-143 en hfds 10 blz. 161-173.

74

Nawoord Dit rapport komt tot stand in een tijd waarin vele denkers constateren dat deze corona crisis ons stimuleert tot burgerschap. Zoals Tocqueville in de 19 de eeuw burgerschap als verbindende factor zag zo merken we ook in deze tijd dat we elkaar nodig hebben om maatschappelijke problemen op te lossen. De experimenten waarover we een dialoog hebben gevoerd kennen burgerschap als belangrijk uitgangspunt. We hebben de laatste dialoogtafel in de Oosterpark gehad vlak voor de intelligente lock down. We hebben daarom nog kunnen zien, horen en ervaren dat in de wijken in Groningen met veel energie en enthousiasme en op eigen wijze, de wijk mooier, leefbaarder en socialer wordt gemaakt. Een mooi voorbeeld van burgerschap!

75

vorm & beeld: Studio MARCHA!

EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN

76