Bijlage 2 Evaluatierapport 5 experimenten Democratische vernieuwing Groningen.pdf
Tekst van het document
Gebiedsgericht werken in Groningen: Evaluatie 5 experimenten Democratische Vernieuwing
september 2020
Leeswijzer Voorwoord
1
1.
Algemene inleiding Vraag en doelen Waarom waarderend eValueren? Resultaat
2 2 2 3
2.
Waarderend evalueren Wat is het? Werkwijze
6 6 6
3.
Conclusie Conclusie per experiment en democratische waarden per experiment Herontwikkeling A-kwartier Coöperatieve Wijkraad Oosterparkwijk Golvend Lewenborg Wijkdeal de Wijert Wijkbedrijf Selwerd
7 8 8 13 20 26 32
Elke conclusie start met een korte omschrijving van de organisatie van het experiment. Deze informatie is gebaseerd op de raadsnotitie Experimenteren in het Gebiedsgericht Werken uit 2017.
Eindbeschouwing
36
•
Wat zijn de belangrijkste lessen voor nieuwe experimenten.
Bijlage Verslagen dialoogtafels per experiment
44 44
•
Wat kunnen de 5 experimenten van elkaar leren wanneer we de werkende bestanddelen als uitgangspunt nemen
•
Wat dragen de experimenten bij aan de beweging van democratische vernieuwing
•
De belangrijkste lessen voor nieuwe experimenten
4.
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
De conclusies, werkende bestanddelen en bouwstenen leveren inzichten op per experiment maar ook een algemeen beeld. Deze verwoorden we in de antwoorden op de volgende vragen:
Voorwoord Cora Reijerse (All About Change) en Alice Bijker (alicebijkeront-wikkelt) hebben samen 5 experimenten in de gemeente Groningen geëvalueerd. Tijdens het onderzoek hebben we regelmatig overleg gehad over de voortgang van het onderzoek Liesbeth van de Wetering (gemeente Groningen) en Jorijn Aalders (gemeente Groningen). We bedanken Liesbeth en Jorijn voor de stimulerende samenwerking, de input en de feedback. Daarnaast bedanken we alle deelnemers aan de dialoogtafels en de vrijwilligers en professionals van de experimenten die ons input hebben gegeven in diverse interviews en het laten bijwonen van diverse overleggen. Zonder hen was deze waarderende eValuatie niet tot stand gekomen De onderzoeksmethode die we hebben gebruikt is een vorm van actie onderzoek waarin alle perspectieven van de verschillende deelnemers aan de experimenten worden gehoord en erkend. Het hart van het onderzoek is het gesprek met alle betrokken vanuit deze verschillende perspectieven. Wat opvalt tijdens de dialogen is de grote betrokkenheid van de mensen in de wijk, de levendige uitwisseling van ideeën en ervaringen die soms meteen tot nieuwe voornemens en nieuwe inzichten leidden. Mensen gaan de wereld door elkaars bril zien; niet alleen de bomen, maar het hele bos en geven gezamenlijk betekenis aan de toekomst en ondersteunen de implementatie van nieuwe plannen.
Kant en klare antwoorden zijn er niet voor een wijk, de antwoorden worden gezamenlijk gevonden dat maakt de dialoog met alle betrokkenen zo belangrijk. Het is echter niet gelukt om alle betrokken aan de dialoogtafel te krijgen. De verbinding met het college is er nauwelijks gemaakt en de verbinding met de
1
raad is mondjesmaat geweest. Dat betreuren wij omdat juist het gesprek voeren met elkaar het begrip voor elkaars standpunten vergroot. Het draagt bij aan het vertrouwen in elkaar en verkleint de kloof tussen de werelden van de wijkbewoners en de gemeente. Aandacht voor de experimenten is een vorm van waardering voor de betrokkenen. De voorbeelden hebben we gezien op de avonden waar college- of raadsleden aanwezig waren en gehoord in de verhalen van bewoners. Wellicht vraagt deze vorm van evalueren en dialoog een nieuwe rol voor sommige politici en misschien ook een ongemakkelijke, of een principieel onjuiste. Echter, verandering en vernieuwing van de democratie vraagt gedragsverandering en herbezinning op rollen van bewoners en professionals in de wijk en op de positie en rol van politici. Naast de rol van kadersteller, controleur, volksvertegenwoordiger kunnen politici er soms ook voor kiezen een verbinder te zijn of een procesarchitect of een ombudsvrouw. Inwoners wordt gevraagd eigenaarschap en verantwoordelijkheid te nemen, zich goed te informeren en actief te zijn voor het wijkbelang. Andere rollen geven de mogelijkheid andere keuzes te maken in het contact tussen gemeente en inwoners. Voor de raadsleden en de collegeleden die niet op een avond aanwezig zijn geweest is dit rapport de kennismaking met het onderzoek.
We pleiten daarom voor de bespreking van de conclusies samen met de raad en andere betrokkenen, zodat vragen beantwoord kunnen worden en toelichting gegeven kan worden op de context en uitkomsten van het onderzoek. Veel leesplezier, Cora Reijerse en Alice Bijker.
VOORWOORD
1. Algemene Inleiding De gemeente Groningen hecht in het kader van democratische vernieuwing veel waarde aan het resultaat dat zij bereikt met haar inspanningen om deze democratische vernieuwing te versterken en door te ontwikkelen. De laatste jaren hebben verschillende experimenten plaatsgevonden, die onderling vergelijkbaar zijn al zijn ze verschillend vormgegeven. Ze hebben als doel de betrokkenheid, deelname, zeggenschap en het eigenaarschap van bewoners en samenwerkingspartners in de wijk te vergroten. De gemeente is nu met name nieuwsgierig naar de effecten en resultaten van 5 experimenten die plaats gevonden hebben. Het gaat om: 1. Herontwikkeling A-kwartier 2. Coöperatieve Wijkraad Oosterparkwijk 3. Golvend Lewenborg 4. Wijkdeal de Wijert 5. Wijkbedrijf Selwerd
Doel van de evaluatie en een passende methodiek
Het doel van de evaluatie is inzicht te krijgen in de effectiviteit van de aanpak in deze experimenten. Welke elementen werken goed en dragen bij aan het gewenste resultaat: het versterken van de democratische vernieuwing. Welke elementen in de aanpak voldoen niet en waar is ruimte voor verbetering en verandering? Belangrijk hierbij is het evalueren vanuit verschillende perspectieven. Denk aan bewoners, organisaties in de wijk, ambtenaren, wethouders en raadsleden. Er wordt enerzijds per experiment geëvalueerd en anderzijds wordt het geheel van de experimenten geanalyseerd. Dit is nodig en nuttig om te leren van wat werkt en ook om nieuwe werkwijzen te ontwikkelen.
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
Waarom waarderen eValueren?
Een passende vorm voor deze evaluatie is dan ook een waarderend onderzoek. Dit is een organisatieontwikkeling interventie; een collectieve en participatieve benadering die gaat over het vragen stellen om het potentieel van een systeem te versterken en nieuwe ideeën en acties te genereren. Meer dan louter te meten wat er gebeurt bevordert deze aanpak de toekomstige kwaliteit van een experiment. Waarderend Onderzoeken gaat ervanuit dat de werkelijkheid gecreëerd wordt in de sociale interactie tussen mensen en niet in het hoofd van een individu.
Werkwijze:
Elk experiment wordt individueel geëvalueerd door het organiseren van dialoogtafels. Per experiment wordt er een avond georganiseerd waarin de deelnemers aan de dialoogtafels met elkaar in gesprek gaan over het experiment. Een aantal initiatiefnemers van elk experiment worden vooraf betrokken bij het voorbereiden van de dialoogtafelsessie. Bij het formuleren van de specifieke onderzoeksvragen voor het experiment, de praktische organisatie en het uitnodigen van de deelnemers. Bij alle experimenten worden door de gemeente en de initiatiefnemers van het experiment de wijkbewoners, actieve bewoners, professionals van de gemeente en andere organisaties uitgenodigd. Van Wijkpanelleden (CWR), wijkplatform voorzitter (Wijkbedrijf Selwerd) tot buurtcamping medewerkers (Golvend Lewenborg). Mensen worden in een gemengde samenstelling ingedeeld bij verschillende tafels. Aan een tafel zitten 5-8 deelnemers en een professionele dialoogbegeleider.
2
De bijeenkomsten duren ca. 2 uur. Maximaal 1.5 uur wordt de dialoog gevoerd gevolgd door een informele afsluiting. De deelnemers praten over hun subjectieve ervaringen; de antwoorden op de vragen worden per experiment beschreven aan de hand van de ervaringen van de tafelgenoten. De vragen zijn gebaseerd op de 5 algemene vragen die met de raad zijn afgesproken. (zie de 5 vragen in het kader hieronder) Vervolgens zijn deze in de voorbereiding met enkele initiatiefnemers afgestemd op de doelen, context en aard van het experiment. De tafelgenoten noteren de antwoorden op de vragen in steekwoorden op de “praatplaten” die op tafel liggen.
Resultaat
Het resultaat van het waarderend onderzoek bij de 5 experimenten wordt beschreven in een rapport. Hieronder wordt beschreven hoe het rapport is samengesteld.
De rapportage
Twee verschillende brillen zijn gekozen om mee naar de uitkomsten te kijken. En deze te interpreteren en te begrijpen. Enerzijds zijn de vijf democratische waarden gekozen als meetlat voor de bevindingen. Herontwikkeling A-kwartier: aan de dialoogtafel aan de slag met de praatplaat
3
Anderzijds wordt het proces van samenwerking tussen gemeente en bewoners,
INLEIDING
Indicatoren van de democratische waarden Inclusie Activiteiten en inspanningen om diverse wijkbewoners te betrekken bij het experiment.
Transparantie Activiteiten en inspanningen om diverse wijkbewoners te betrekken bij het experiment.
TRANSPARANTIE
INCLUSIE
Deliberatie
Samenwerking met andere netwerken
De mate waarin dialoog met wijkbewoners en de gemeente effectief en efficiënt is gevoerd.
Zeggenschap
DELIBERATIE
Invloed van wijkbewoners op de beslissingen die voor de wijk worden genomen. Invloed van deelnemers en wijkbewoners op de beslissingen in het experiment
Samenwerking met andere netwerken.
ZEGGENSCHAP
De mate waarin besluiten gedragen worden door de wijk en door de deelnemers.
Checks & Balances Behalen van de doelstellingen van het experiment. Behalen van de algemene doelstellingen
CHECKS & BALANCES
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
4
ondernemers en partners vergeleken met het samenwerkingsproces ConnectCombine-Co-create zoals dat in de het gedachtengoed van Waarderend Onderzoeken beschreven wordt. De rapportage indeling: • De behaalde resultaten van de experimenten worden door de onderzoeksters toegelicht in de conclusie. •
•
Vervolgens zijn deze werkzame bestanddelen geordend naar de democratische waarden inclusie, transparantie, deliberatie, zeggenschap en checks & balances. Ze worden opgesomd en kort toegelicht. Ook het samenwerkingsproces zoals beschreven in de theorie van Waarderend onderzoeken: Connect, Combine en Co-create wordt gebruikt om aanvullend op de democratische waarden de uitkomsten te duiden. Daarna worden er bouwstenen voor de toekomst geformuleerd. Ook deze worden gekoppeld aan de democratische waarden en het Connect, Combine en Co-create proces.
• Zijn er meer bewoners actief dan bij aanvang? Zijn er andere bewoners actief? • Wat is er georganiseerd (bijeenkomsten?) en in welke vorm, met welke methodiek? • Wat werkt? Is er een andere dynamiek in de wijk? • Als gemeente niet zelf (alleen] plannen maakt, wat levert dat op wat betreft: Bereik beleidsdoelen? Betrokkenheid, legitimiteit, efficiëntie? Tevredenheid van betrokkenen? • Levert betrokkenheid van bewoners andere besluiten op? (Is m.n. proces of inhoud anders?) Deze vragen zijn beantwoord door de deelnemers aan de dialoogtafels. Verhalen over en werkzame bestanddelen van de experimenten gecombineerd met quotes en wensen voor de toekomst zijn opgetekend.
In een laatste hoofdstuk worden de experimenten met elkaar vergeleken en geëvalueerd zodat er van elkaar geleerd kan worden. De indeling van het dialoogtafel verslagrapportage per experiment is als volgt: • Korte beschrijving van het experiment, gevolgd door de organisatie, specifieke doelen en financiering van het experiment. •
5
Beantwoording van de algemene vragen die voor alle experimenten gelden, zoals geformuleerd in de brief aan de raad d.d 18-11-2019:
INLEIDING
2. Waarderend eValueren Waarderend eValueren, gebaseerd op Waarderend Onderzoeken, kenmerkt zich door onderstaande uitgangspunten: •
positief gericht; gericht op waardering en ontwikkeling, zowel voor de gebruikers en de belanghebbenden als voor de organisatie.
•
uitgaan van het potentieel en de ontwikkelpunten; focus op werkende bestanddelen.
•
positieve feedforward , gericht op verbetering en ontwikkeling.
•
het betrekken van zoveel mogelijk verschillende belanghebbenden bij de evaluatie om zoveel mogelijk verschillende perspectieven te verzamelen.
Het Waarderend eValueren gaat over het vaststellen van wat gewaardeerd en van waarde gevonden wordt, het combineren van krachten en het activeren van de creatieve energie van mensen om verandering te weeg te brengen. Het accent ligt op gewenste oplossingen en hoe die samen te bereiken zijn. De volgende tools zie je terug in de voorbeelden van Waarderende eValuatie trajecten: 1. Het stellen van krachtige waarderende vragen en 2. Het herkaderen van problemen naar oplossingen.
Uitgangspunten waarderend onderzoek
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
6
Gebiedsgericht werken in Groningen: 5 experimenten, de conclusies Herontwikkeling A-kwartier Coöperatieve Wijkraad Oosterparkwijk Golvend Lewenborg
Wijkdeal de Wijert
Wijkbedrijf Selwerd
7
CONCLUSIES
HERONTWIKKELING A-KWARTIER
................................................................................
ORGANISATIEVORM
Onder leiding van twee externe projectleiders is de toekomst visie A kwartier opgesteld. Gebiedsmanager en Buurtvereniging, het A kwartier. Werkgroep A kwartier, Kunst in het A kwartier ................................................................................
INITIATIEFNEMERS
Externen, gezamenlijk met gemeente en buurtbewoners op trekken in de ontwikkelingen die het A-Kwartier te wachten stonden. ................................................................................
(VOORAF GEFORMULEERDE) DOELEN EXPERIMENT •
Toekomstvisie van gemeente en bewoners samen maken en uitvoeren.
•
Bewoners, ambtenaren en raad hebben een gedeelde verantwoordelijkheid bij visie, ontwerp en uitvoering. Werken aan gezamenlijke betrokkenheid en actieve rol van bewoners bij uitvoering en beheer, resulterend in opwaardering van het kwartier. ................................................................................
BUDGET
De gemeente heeft een budget voor de herinrichting van de wijk. De bewoners hebben hier geen verantwoordelijkheid voor. ................................................................................
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
8
Herontwikkeling A-kwartier Het experiment A kwartier is goed gestart zowel wat betreft het samenspel tussen de burgers en de gemeente als de behaalde resultaten. Een gezamenlijke toekomstvisie voor de wijk is met enthousiasme ontwikkeld. Wat betreft de resultaten zijn veel mooie zaken gemeld zoals verfraaiing van de leefomgeving en duidelijk toegenomen veiligheid op straat.
“Vroeger had ik geen aanspraak op straat, ik kende de mensen niet, nu ken ik mensen die ik op straat tegenkom. Dat geeft een fijner en veiliger gevoel”. Als de urgentie groot genoeg is komen mensen wel in beweging. Met andere woorden: serieuze problematiek gemixt met eigen belang is een effectief startpunt qua participatie van bewoners. Deze constatering werpt een licht op de ontwikkeling van het experiment die vaak genoemd wordt: In het begin was de saamhorigheid in de wijk groot en waren de belangen van de gemeente en de wijk hetzelfde. Dat is veranderd in de zin dat het gezamenlijke doel wat op de achtergrond geraakt en in de uitvoering de samenwerking minder goed uit de verf komt. De veel gehoorde klacht is dat de communicatie tussen de gemeente en de bewoners moeizamer en trager gaat verlopen naarmate het proces vordert. We maken hier een uitstapje naar een onderzoek van Bas Denters, Evelien Tonkens e.a. naar de motieven van mensen om actief te worden in hun buurt. Om handvatten aan te reiken waarmee bewoners geboeid en gebonden kunnen worden. Ze onderscheiden taakgerichte, sociale, plicht gebonden motieven. En eigenbelang dat ook een drijfveer kan zijn.
9
Bijeenkomsten dragen bij aan de betrokkenheid; informatie-uitwisseling is erg belangrijk. Het is goed om elkaar te horen en te zien om argumenten en beweegredenen te horen. Ook een nee is een acceptabel antwoord als het maar uitgelegd wordt. Het gevoel van betrokkenheid nam af toen het tempo van uitvoering laag werd en er minder ontmoetingsmomenten tussen gemeente en bewoners, ondernemers en partners in de wijk georganiseerd werden. Mensen willen veel doen en zijn bereid er energie in te steken. Ze blijven betrokken wanneer ze beloond worden door serieuze aandacht voor hun wensen en ideeën en duidelijke communicatie over de voortgang van het experiment. We verwijzen naar het rapport “Een goed begin is het halve werk” dat de nationale ombudsman in 2019 uitbracht* aan de hand van onderzoek naar de ervaringen van burgers en de rijksoverheid bij infrastructurele projecten. De nationale ombudsman constateert dat een goed begin van een infrastructureel rijksproject van cruciaal belang is voor een positieve ervaring en uitkomst van het participatieproces. De nationale ombudsman constateert dat wanneer burgers zich in de beginfase onvoldoende betrokken voelen, dat vergaande gevolgen heeft voor hoe het participatieproces in latere fases door hen wordt ervaren. Dit is duidelijk terug te horen in de dialoogtafels bij het A-kwartier.
In de eerste fase van het project was er een gemeenschappelijke zorg over de veiligheid en leefbaarheid in de wijk. Later in het traject, toen de eerste belangrijke resultaten zichtbaar waren en de
Herontwikkeling A-kwartier
CONCLUSIES
bewoners zich tevreden toonden met het behaalde resultaat in de eerste fase volgden activiteiten in nieuwe straten (De tweede en derde fase). Andere bewoners werden actief. Met deze nieuwe bewoners is niet opnieuw gezamenlijk een heldere en op een gedeelde visie gebaseerde start gemaakt. We noemen in dit verband 2 van de 4 randvoorwaarden voor een succesvol participatieproces die in het rapport van de Nationale Ombudsman worden genoemd. Namelijk: Geef als bestuur duidelijkheid over de kaders en Zorg voor een open houding en gedrag van ambtenaren. Deze zijn direct terug te vinden in de succesfactoren die wijkbewoners hebben aangegeven en worden bevestigd in de bouwstenen voor de toekomst.
Nationale Ombudsman, Een goed begin is het halve werk, 20109 Platform31 - Burgers maken hun buurt, Denter, Tonken, Verhoeven en Bakker, 2012 Bijeenkomst herontwikkeling A-kwartier
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
10
WERKENDE BESTANDDELEN
INCLUSIE
TRANSPARANTIE ................................................................................
ZEGGENSCHAP ................................................................................
................................................................................
Realistische afspraken maken en nakomen. Dat zorgt voor realistische verwachtingen. Korte lijnen tussen bewoners en gemeente. Dat werkt snel en doeltreffend en houdt de moed erin.
De gedeelde visie als startpunt voor de veranderingen. Dit versterkt de cohesie van de deelne-
De aandacht van de gemeente voor thema’s van de buurtbewoners.
................................................................................
................................................................................
Berichtgeving: toegankelijk voor iedereen, dus
mers en geeft een helder kader voor het verder ontwikkelen van het experiment waarbij iedereen invloed kan uitoefenen.
op verschillende niveaus en via verschillende kanalen zoals vragen beantwoorden en beleid toelichten.
Zichtbare resultaten. Het zichtbaar maken van
BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST
resultaten die op korte termijn geboekt worden vergroot het enthousiasme en de betrokkenheid van de wijkbewoners. ................................................................................
Gedurende het hele proces realistische afspraken maken en nakomen.
Korte lijnen houden tussen bewoners en gemeente tijdens alle fasen van het proces.
11
De gedeelde visie op het totale herinrichtingsproces bijstellen, verder ontwikkelen met alle belanghebbenden.
Herontwikkeling A-kwartier
Investeren in verbinding tussen de bewoners en partners en in het samenspel gemeente en wijkbewoners.
CONCLUSIES
WERKENDE BESTANDDELEN BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST
DELIBERATIE
CHECKS & BALANCES
................................................................................
................................................................................
CONNECT, COMBINE EN COCREATE ................................................................................
Het luisteren naar elkaar, dat geeft mensen het gevoel belangrijk te zijn. Hierdoor voelen ze zich eerder verantwoordelijk voor het slagen van het experiment
Trots op de mooie uitstraling van de wijk.
Actieve opstelling van de bewoners. Niet
Een gevoel van veiligheid en saamhorigheid tussen de bewoners.
Waardering voor actieve bewoners. Dat houdt
Samen leren, meer inzicht krijgen in mogelijkheden door op andere plekken te kijken.
afwachten, maar zelf over de brug komen
hun betrokkenheid en enthousiasme levend en stimuleert anderen.
Het delen van de ervaringen tussen de straten. Dat zorgt voor een visie vanuit overzicht.
................................................................................
................................................................................
................................................................................
Gedurende het hele proces blijven luisteren naar elkaar en inbreng van bewoners serieus blijven nemen.
Duurzaam resultaat: uitvoering en beheer
Een gedeelde visie op de hele wijk gezamenlijk ontwerpen. Het opnieuw opstarten van het co-
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
van de vernieuwingen blijven een gedeelde verantwoordelijkheid.
creatieproces met alle belanghebbenden uit de wijk.
12
Coöperatieve wijkraad Oosterparkwijk
COÖPERATIEVE WIJKRAAD ................................................................................ ORGANISATIEVORM
In dit experiment nemen zowel wijkbewoners als raadsleden plaats in de Wijkraad. De wijk wordt in dit experiment gezien als een coöperatie waarvan alle bewoners lid zijn. Bewoners worden voor deelname aan de CWR uitgenodigd op basis van loting. Daarnaast is er een wijkpanel van 400 - tevens ingelote - wijkbewoners waarvan de CWR gebruik kan maken. De CWR beslist over (delen van) de wijkagenda en de inzet van budgetten voor de wijk. Bij belangrijke beslissingen kan het wijkpanel worden geconsulteerd. Bij de oprichting van de CWR was er veel ruimte voor de leden om zelf te bepalen hoe de CWR eruit gaat zien, en te proberen wat wel en niet werkt. Wel zijn er door de gemeenteraad vooraf een aantal spelregels vastgesteld. ................................................................................
PROJECTLEIDING
Er is ambtelijke ondersteuning en een externe begeleider. ................................................................................
BUDGET
Er is een budget van 200.000 voor de duur van het experiment (2,5 jaar). Tevens mag worden besloten over de budgetten die regulier in de wijk omgaan. ................................................................................
13
Coöperatieve Wijkraad
CONCLUSIES
................................................................................
(VOORAF GEFORMULEERDE) DOELEN EXPERIMENT •
Grotere legitimiteit van besluitvorming: de democratische legitimiteit neemt toe, zowel de wijze waarop de besluiten worden genomen (procedureel) als de kwaliteit van de besluiten zelf (substantieel).
•
Meer eigenaarschap in de wijk, van zowel de problemen als de oplossingen: Alle bewoners zijn expert als het om de wijk gaat waar ze wonen, nu krijgen ze invloed en directe beslissingsbevoegdheid. De wijk is van hen.
•
Emancipatie van wijkbewoners: Bewoners doen democratische ervaring op, op basis van gelijkwaardigheid tussen volksvertegenwoordigers en gelote wijkbewoners. Ze doen kennis en ervaring op van het democratisch proces, het voeren van dialoog en ontwikkelen zelfvertrouwen om actief deel te nemen in hun wijk.
•
Meer betrokkenheid in de wijk en toename van diversiteit van betrokkenen: Bevordering van sociale cohesie en versterking van de lokale gemeenschap. Er zullen meer mensen, en een grotere diversiteit aan mensen mee gaan doen. Er is extra aandacht voor het betrekken van kwetsbare en minder gehoorde groepen.
•
Toename van efficiëntie en kwaliteit van diensten: efficiënter besluitvormingsproces en betere besluiten, resulterend in beter beleid en betere publieke diensten. ................................................................................
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
14
Coöperatieve wijkraad De CWR is een experiment dat veel heeft gevraagd van alle betrokkenen. De gemeente Groningen heeft lef getoond zo’n experiment aan te gaan. Dat werd aan de dialoogtafels alom gewaardeerd. Er is bewust gekozen voor optimale vrijheid van structuur en werkwijze in het begin. Terugkijkend wordt er geconcludeerd dat er nog onvoldoende rekening is gehouden met de consequenties die deze manier van werken met zich meebrengt. Dit heeft onder andere de interne focus in de beginperiode tot gevolg gehad en daardoor is de samenwerking met andere partijen pas later in het proces tot stand gekomen. Ook is de manier waarop de CWR geïmplementeerd is in de ervaring van sommige mensen top down in de wijk gezet waardoor er bij sommige organisaties weerstand is ontstaan en bij anderen onduidelijkheid over de rol van de CWR in de wijk, bijvoorbeeld in relatie tot de activiteiten van andere groepen en teams. Bij de start is weliswaar geprobeerd het hele systeem in de wijk te betrekken, er zijn veel gesprekken gevoerd met allerlei groepen in de wijk. Dit is niet helemaal gelukt. De bewonersorganisatie heeft haar medewerking bij de implementatie geweigerd en heeft andere afspraken gemaakt over haar rol.
Consequentie van het ontbreken van de dialoog in het hele systeem met zijn belangrijkste actoren is dat er daarbuiten een debat volgt met groepen die zich geen eigenaar van het resultaat voelen. Beeldvorming wordt daardoor negatief beïnvloed. Bij de dialoogtafels hebben we daar voorbeelden van gehoord. Soms ook in positieve verbazing: “oh, ik wist niet dat dat daarvoor bedoeld was”. Belangrijk onderdeel van het experiment is de loting van 11 deelnemers en de 400 wijkpanelleden.
15
Een willekeurige selectie zorgt dat ook andere burgers dan de wijkbewoners die altijd al actief waren bij de wijk worden betrokken. Om te komen tot inclusie houdt de verantwoordelijkheid niet op bij het zorgen voor een loting waarin iedereen deelneemt. Je zou nog verder kunnen kijken en ervoor kunnen zorgen dat ook echt alle groepen vertegenwoordigd zijn en niemand is buitengesloten. Niet alleen tijdens de toegang tot de verkozen/gelote groep maar ook tijdens het proces zelf.
“Het lot heeft mij in de Coöperatieve wijkraad gebracht waardoor ik mij nu veel meer verbonden voel met de wijk en zijn bewoners en dat eerst eigenlijk niet had.” Een willekeurige selectie leidt ook tot een focus op het interne proces omdat er samengewerkt moet worden met mensen met verschillende verwachtingen en motivatie. De onderlinge samenwerking is regelmatig genoemd als struikelblok voor het richten van de blik naar buiten. Een willekeurige groep mensen met verschillende toerusting, verwachtingen en animo moesten samenwerken.1 Anderzijds is de conclusie dat bij het oplossen van dillema’s in de wijk en bij het organiseren van activiteiten de verschillende perspectieven helpend kunnen zijn mits goed begeleid omdat in de wijk ook verschillende belangen en interesses aanwezig zijn. Loting heeft zowel inclusie als exclusie in zich. Is het mogelijk de goede kanten zoals het activeren van wijkbewoners die niet direct uit zichzelf actief worden in de CWR en daardoor de verschillende perspectieven, vast te houden EN de gevoelde
Coöperatieve Wijkraad
CONCLUSIES
uitsluiting van groepen of bewoners en de verschillen in motivatie en betrokkenheid als negatief effect te vermijden? Dat is de uitdaging! Het doel; een vorm van open en geïnformeerde gedachtewisseling waarbij deelnemers en wijkbewoners proberen om zoveel mogelijk verschillende standpunten ter tafel te brengen is intern wel, maar extern niet op gang gekomen. De laatste maanden zijn deze stappen echter wel gezet. De CWR heeft geëxperimenteerd met digitale democratie; een experiment binnen het experiment. Online en fysiek werden gecombineerd door bijeenkomsten te organiseren waar initiatiefnemers samen konden komen en hulp kregen bij het uitwerken van de plannen Het vergroten van de bekendheid en het laten zien van resultaten is daar een belangrijke stap in. Daar kan het digitale experiment ook aan bijdragen. De inzet moet lonen dan ontstaat er betrokkenheid en draagvlak bij bewoners. Uit verscheidene verandertheorieën2 weten we dat een belangrijk werkend bestanddeel ligt in betekenisgeving en communicatie. Verandering van gedrag (meer verantwoordelijkheid, betrokkenheid en eigenaarschap in de wijk) gaat gepaard met veranderingen van percepties. Nieuwsbrieven, intranet, wijkpanels, vloggen, evaluaties, themabijeenkomsten, dialogen etc. zijn daarbij ondersteunend.
Samen met de cwr leden handelingsalternatieven ontwikkelen voor de gesprekken in de wijk is ook helpend om inwoners te betrekken.
Bijeenkomst CWR
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
Een deliberatief democratisch experiment zoals de CWR is een pluralistische groep met leden met diverse voorkeuren, overtuigingen en idealen. Het kost tijd om samen het gesprek te voeren en samen het gevoel te ontwikkelen dat je gelegitimeerd besluiten kunt nemen. In verschillende studies3 worden eigenschappen of voorwaarden benoemd die nodig zijn voor het formele concept van een delibe-
16
ratieve democratie. Een daarvan is: de leden erkennen elkaar als hebbende deliberatieve capaciteiten. Het samen leren, kennis vergaren over inhoudelijke thema’s maar ook groepsprocessen en veranderstrategieën kan een belangrijk onderdeel zijn van de ondersteuning van de CWR in een vervolg. Dit zal de CWR leden helpen om constructief en daadkrachtig samen te werken met elkaar en de wijk. Hiermee krijgen de leden waardering en het geeft leden de mogelijkheid zichzelf te ontwikkelen.
“Ik heb in mijn leven nog nooit gestemd en nu zit ik zelf in de CWR samen met raadsleden.……..”
De verbinding met het politieke bestuur door de aanwezigheid van raadsleden is wederkerig en sterk en heeft een toegevoegde waarde voor beide partijen gehad. Het draagt bij aan de democratische leerschool die de CWR is zoals ook aan de dialoogtafel door leden is verteld. Het verkleint de afstand tussen inwoners en de politiek. Er zijn andere wijkbewoners actief en de verschillende stemmen uit de wijk krijgen steeds meer een plek in de dialoog in de wijk. Experimenten kosten tijd, de evaluaties geven informatie om nieuwe stappen te zetten.
Het experiment verdient om verschillende redenen een vervolg. Als experiment is de CWR geslaagd. Deelnemers zijn trots op de CWR en de ontwikkeling die de CWR doormaakt in de wijk. Een experiment heeft tijd nodig om te groeien. Onderwijl kun je aan de knoppen draaien. Dit experiment vraagt een andere mindset en gedragsverandering van iedereen (politiek, ambtenaren en bewoners) dus dat kost tijd. Het samenspel tussen inwoners en gemeente kan nog beter op elkaar afgestemd worden. De gemeente waakt ervoor zich te zeer top-down op, te stellen zodat haar wensen en voornemens centraal staan en stimuleert initiatieven van inwoners en de CWR. De CWR toont zich goede (gespreks)partner voor de gemeente en voor de wijk. De betrokkenen, en dat zijn er inmiddels meer dan alleen de CWR leden, hebben er veel tijd en energie ingestoken en zijn enthousiast over wat ze hebben bereikt. Het is een goede aanvulling op wat er al in de wijk gebeurt.
17
1
In het ACTIE-instrument (Tonkens, Verhoeven & Bakker, 2012) worden belangrijke thema’s voor de positie en ondersteuning van burgerinitiatieven zijn samengevat: animo, contacten, toerusting, inbedding en empathie.Dit instrument is gebaseerd op theoretisch en empirisch onderzoek naar succesfactoren en knelpunten van burgerinitiatieven. 2 Organisatiedynamica, Thijs Homan, isbn 9052615047 3 Joshua Cohen: Reflections on Deliberative Democracy
Coöperatieve Wijkraad
CONCLUSIES
WERKENDE BESTANDDELEN BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST
INCLUSIE
TRANSPARANTIE ................................................................................
ZEGGENSCHAP ................................................................................
................................................................................
Concrete en behapbare activiteiten met duidelijke financiële kaders uitvoeren ( altijd een goed idee).
Het wijkpanel. Er is alom waardering voor de
Samenwerken met verschillende groepen.
gelote wijkpanelleden die digitaal kunnen aangeven, reageren, meedenken, stemmen, gesprekken voeren etc.
Wanneer de verantwoordelijkheid en de uitvoering samen wordt gedragen kunnen meer en andere bewoners participeren.
Loting en direct aanspreken
Verantwoording aan de wijk over budget en
Het feit dat de CWR besluiten voor de wijk kan nemen zonder dit voor te leggen aan gemeenteraad).
................................................................................
................................................................................
................................................................................
Tijdige en duidelijke communicatie
Fysieke bijeenkomsten aan de hand van de wijk-
Betrokkenheid van nieuwe groepen. Coöperatie-
Wijkraadpleging, breid het wijkpanel en de digi-
Innovatie: Vrienden van de CWR, coöperatie lidmaatschap, etc.
Openbare vergaderingen, transparante besluitvorming. proces.
Helderheid over de taak, rol(len) van de CWR in de wijk, in relatie tot WIJ teamleden, gebiedsteam, bewoners, wijkpanel, de raadsleden, de bewonersorganisatie etc.
Stel experimenteerruimte en heldere kaders samen vast en geef mandaat aan CWR en betrokken ambtenaren zodat men weet wat de mogelijkheden zijn en verwachtingen en beloftes in de wijk waar kan maken
Bekendheid CWR en haar activiteiten bij bewo-
ners & ambtenaren & raadsleden
agenda of andere thema’s die spelen in de wijk, eventueel samen met partners.
tale mogelijkheden uit.
Co-creatie. De toekomstige gebruikers, de wijkbewoners, gaan de écht als een maatpak passen wanneer je samen bedenkt en beslist.
Groot bereik online: meer mensen betrokken (panel en de stem van Groningen).
ve jongerenraad als aanvulling op de CWR is een optie die is genoemd.
Samenwerken en co-creatie met bewoners, ver-
enigingen, professionals in de wijk zodat meerdere groepen in de wijk betrokken zijn.
Meer zichtbaar, voor bewoners, meer samen met
anderen in de wijk. Maak een keuze in de rol/functie die de CWR heeft in het wijk spinnenweb.
Loting met aanvulling van andere bewoners en
groepen zoals aan de dialoogtafel is voorgesteld.
Zichtbare resultaten. Evalueer regelmatig samen
met bewoners, professionals, verenigingen en zorg voor de zichtbaarheid door (kleine) successen direct te laten zien en uit te vergroten
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
Digitale mogelijkheden uitbreiden
18
WERKENDE BESTANDDELEN
DELIBERATIE
CHECKS & BALANCES
................................................................................
................................................................................
Midden in de wijk staan. Bewoners betrekken zoals met “altijd een goed idee”. Op deze avonden is er rechtstreeks contact, worden verhalen opgehaald en kan er samen gekeken worden en geluisteren worden naar wat er echt nodig is in de wijk.
De democratische leerschool. Deelnemers van
CONNECT, COMBINE EN COCREATE ................................................................................
de CWR en het wijkpanel zijn meer betrokken bij de wijk en hebben meer begrip en kennis van de processen en besluitvorming in de gemeente.
Samen leren en ontwikkelen zoals in de kwartaaldagen. Expertise die raadsleden inbrengen gebruiken en de korte lijnen met de gemeenteraad(leden). De kennis van de wijkbewoners gebruiken en inbrengen in de raad
................................................................................
................................................................................
................................................................................
Vergroot vergader, besluit en dialoogvaardigheden (deliberatieve vaardigheden) als onderdeel
Tijd en ruimte voor experimenteren krijgen en
Continu aandacht voor samen leren en ontwikkelen. Aandacht voor inhoudelijke kennis van de
Samen de standpunten onderzoeken en besluiten
BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST
van democratische vaardigheden. Dat helpt het slechten van drempels voor de gesprekken in de wijk
Het deliberatieve proces in de wijk vormgeven door organisatie-ontwikkeling tools en co-creatie (waarderend onderzoeken) in te zetten. Leer van de andere experimenten waar dit al goed gaat
Goede dialoogbegeleiding
gebruiken
Gedragsverandering aangaande eigenaarschap
van wijkbewoners en het stimuleren van bewoners samen verantwoordelijkheid te nemen.
Gemeente kan het co-creatieproces faciliteren door belemmerende de regels zoals bij aanbesteding. Verbind systeem- en leefwereld aan elkaar door creatieve oplossingen te onderzoeken
Samen met anderen formuleren van de wijk-
thema’s die in de wijk spelen, voor democratische processen, ontwikkelingsprocessen, communicatie besluitvormingsprocessen en gespreksvaardigheden. Gezamenlijke zoektocht naar nieuwe vormen van leren.
Samen activiteiten organiseren die zorgen voor
verbinding is een belangrijk thema in de wijk. Beantwoord de vraag of de uitvoering een taak is van de CWR of dat de CWR opdrachtgever is anderen stimuleert en faciliteert. Of dat juist beide haar taak is
agenda
19
Coöperatieve Wijkraad
CONCLUSIES
GOLVEND LEWENBORG
................................................................................
ORGANISATIEVORM
De Kopgroep is een groep van actieve vrijwilligers die op structurele basis samenwerken met professionals van de het Leger des Heils, het WIJ team en het gebiedsteam. Sinds kort is de kopgroep uitgebreid met 2 leden van de Wijkraad. ................................................................................
INITIATIEFNEMERS
Kopgroep ( 4 a 5 vrijwilligers) ................................................................................
(VOORAF GEFORMULEERDE) DOELEN EXPERIMENT •
Betere vertegenwoordiging van de wijk in flexibele netwerken. ‘Golvend Lewenborg’ is aanvullend op bewonersorganisaties. • Eigenaarschap van vraagstukken en oplossin-gen, en prioritering van wijkagenda door wijkbewoners. • Overdragen van zeggenschap over een wijkbudget naar de wijkbewoners. ................................................................................
BUDGET
Het benodigde budget wordt ter beschikking gesteld door het gebiedsteam. GL beheert geen eigen budget en heeft geen begroting. De kopgroep vraagt aan de gebiedsmanager hun rekeningen te betalen. GL beschikt wel over een potje waarmee men kleine uitgaven kan bekostigen. Exploitatie was tussen €1000,00 en € 5000,00. ................................................................................
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
20
Golvend Lewenborg Golvend Lewenborg is een mooi voorbeeld van DOE-democratie. De bewoners pakken concrete zaken met name in het sociale domein zelf op en werken samen met organisaties (WIJ, Leger des Heils, scholen) in dit domein. Zoals een dialoog deelnemer het noemde:
“Golvend is een aanstekelijke beweging, een knooppunt tussen mensen en organisaties” Er is een enthousiaste en goede sfeer bij Golvend Lewenborg. De animo bij de vrijwilligers is vooral sociaal gedreven. Ofwel doordat ze zelf sociale contacten zoeken of omdat ze graag iets voor anderen betekenen. Doordat de kopgroep actief mensen betrekt en mobiliseert, zien we dat veel wijkbewoners op hun eigen wijze betrokken zijn. Er worden veel activiteiten georganiseerd door en met steun van Golvend Lewenborg die bijdragen aan een goede dynamiek in de wijk. Het voor en door bewoners, het persoonlijke contact is heel belangrijk en maakt Golvend Lewenborg laagdrempelig.
“Het campinggevoel van de wijk” Er is een breed gedragen wens om een meer diverse groep te bereiken bijvoorbeeld de Antilliaans gemeenschap en ook naast de actieve “doeners” meer denkers te betrekken. In het rapport “Burgers maken hun buurt” (Tonkens, Verhoeven en Bakker 2012) wordt uitgegaan van de notie dat naarmate de bewonersinitiatieven gericht zijn op sociale cohesie de bijdrage van vrouwen groter wordt. Waar de initiatieven gericht
21
zijn op ruimtelijke projecten zijn er meer mannen actief. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor de observatie dat er veel (witte) vrouwen actief zijn. Om een meer diverse groep qua opleiding, etniciteit, geslacht en leeftijd te bereiken kan actief mobiliseren en ondersteunen van bewoners een bijdrage leveren aan het vergroten van diversiteit. De samenwerking met partners in het sociale domein is goed. Men spreekt elkaars taal en weten elkaar makkelijk te vinden. De samenwerking met de bewonersorganisatie is gestart maar kan uitgebreid en versterkt worden om de doelstelling te halen. Het initiatief ligt bij bewoners maar dat betekent niet dat de Gemeente geen rol speelt. Deze rol wordt in Lewenborg opgepakt door het gebiedsteam. Deze bewonersinitiatieven kunnen nog beter ondersteund worden door middel van wijkbudgetten of burgerbegroting, zoals al de bedoeling was. Het voornemen bij de Gemeente om zeggenschap over budgeten voor vraagstukken die niet wijk overstijgend zijn over te dragen aan de wijk zoals accommodatiebeleid, kleine verkeersmaatregelen, buurtwelzijn, groenonderhoud, woonomgeving, speelruimte en wijkveiligheid, is slechts gedeeltelijk gelukt. De verantwoordelijkheid drukt zwaar en er is onvoldoende “massa” om grote besluiten te legitimeren en de kennis is niet altijd aanwezig.
Dat vraagt nog meer ondersteuning zodat de kopgroep is toegerust om deze verantwoordelijkheid te dragen.
“De oude bieb en golvend zijn de goedkoopste zorg die er bestaat!” Onderzoek4 laat zien dat het geven van ruimte, het opruimen van belemmerende regels en het bieden van erkenning, kennis en soms een beetje geld de
Golvend Lewenborg
CONCLUSIES
Bijeenkomst Golvend Lewenborg
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
22
bewonersinitiatieven het best ondersteunt. Uit de verhalen aan de dialoogtafel blijkt dat dit precies is wat Golvend Lewenborg verder kan helpen.
“Vrijwilligerswerk zoals veel vergaderen daar moet je mij niet voor hebben, maar ik kan wel klussen. Dat ga ik doen!”
Golvend Lewenborg heeft een fysieke plek waar mensen kunnen komen zoals de kringloopwinkel en de oude bieb waar cursussen zijn en waar altijd iemand is voor een kopje koffie en een praatje. Hierdoor bereiken ze een grote groep en bevordert het de sociale cohesie. De opkomst bij de dialoogtafels is exemplarisch: ongeveer 40 heel diverse deelnemers; professionals, wijkbewoners, actieve deelnemers.
4
o.a. uit het onderzoek van Van de Wijdeveen & Hendriks in 2014
23
Golvend Lewenborg
CONCLUSIES
WERKENDE BESTANDDELEN BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST
TRANSPARANTIE ................................................................................
ZEGGENSCHAP ................................................................................
Wijkkrant en maandelijkse bijeenkomsten.
Deelnemers en wijkbewoners denken mee over welke activiteiten wel of niet uitgevoerd worden. Bewoners worden uitgenodigd mee te denken over wijkthema’s.
INCLUSIE ................................................................................
Fysieke , laagdrempelige plek. Direct en persoonlijk contact met buurtbewoners. Veel verschillende soorten activiteiten, gericht op ontmoeting , die worden georganiseerd.
................................................................................
................................................................................
................................................................................
De gemeente kan investeren in de ondersteuning van de structuur, het geven erkenning en ruimte en het opheffen van belemmerende regels. Voorbeelden zijn aanbestedingsregels en de kwetsbaarheid van de kopgroep.
De wijkagenda in co-creatie maken en uitvoeren.
De samenwerking met verschillende organisatie verbreden en verdiepen. Ook in het fysieke
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
Grotere vragen die spelen in de wijk zoals vreed-
zaamheid en schuldenvrij kunnen samen met wijkbewoners en de netwerken worden aangepakt.
domein en de openbare ruimte (met bewonersorganisatie)
Investeren in het enthousiasmeren en activeren van diverse groepen in de wijk. Betrek met
formele en informele netwerken de groepen/individuen die nog niet worden bereikt.
24
CHECKS & BALANCES
................................................................................
................................................................................
WERKENDE BESTANDDELEN
DELIBERATIE
Goede en gestructureerde samenwerking met professionele netwerken, de gemeente ( het gebiedsteam) & organisaties zoals in de kopgroep. Er wordt op constructieve manier gebruik gemaakt van elkaars kennis en van elkaars netwerk
CONNECT, COMBINE EN COCREATE ................................................................................
Voortdurende enthousiaste inzet van de vrijwilligers van de kopgroep. Het experiment is gericht
op de sociale cohesie van de wijk. De samenwerking tussen actieve vrijwilligers en de zorg voor elkaar is groot.
De voorwaarde voor nieuwe activiteiten waarin
BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST
de betrokkenheid en de verantwoordelijkheid van wijkbewoners voor het initiëren van activiteiten en het onderhoud van de voorzieningen is geregeld.
................................................................................
................................................................................
................................................................................
Wanneer er beleidsmatiger en gestructureerder wordt gewerkt en met grotere thema’s wordt deliberatie belangrijker. Dan vraagt dit aandacht.
Eigen wijkbudget met meer speelruimte, heldere kaders en ondersteuning voor hoe dit te organiseren.
De doe democratie is sterk en lijkt belangrijk in het voortbestaan van Lewenborg. De co-creatie op grotere thema’s en wijkbudget vraagt aandacht. Uitbreiden van de kracht van het co-crea-
tieproces kan door betrekken van “denkers” naast de “doeners”. Beide zijn van belang voor het door ontwikkelen.
25
Golvend Lewenborg
CONCLUSIES
WIJKDEAL DE WIJERT
................................................................................
ORGANISATIEVORM
Op initiatief van de wijkwethouder is een “deal” als hecht samenwerkingsverband van wijkbewoners, professionals en andere belanghebbenden tot stand gekomen. ................................................................................
INITIATIEFNEMERS
De Koplopersgroep van 17 personen. Acht wijkbewoners en acht professionals en één externe procesbegeleider. ................................................................................
(VOORAF GEFORMULEERDE) DOELEN EXPERIMENT •
Experimenteren met het organiseren van processen in de wijk in een gelijkwaardige samenwerking van gemeente, instellingen en bewoners. • Gezamenlijke verantwoordelijkheid in de wijk en een gezamenlijke rol in de uitvoering. • Met bewoners, onderwijs en andere partners in de wijk op een gestructureerde manier samenwerken aan een duurzame ontwikkeling van de wijk. • En een stap verder: binnen de buurtsamenwerking actief invulling geven aan vormen van burgerbegroting • Ontwikkeling van de rol van gebiedsteam naar (onder meer) regisseur van het democratische proces in de wijk (en de Raad als borger daarvan) ................................................................................
BUDGET
Eigen vrij besteedbaar budget en inzet vanuit programma budgetten voor de prioriteiten. ................................................................................
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
26
Wijkdeal de Wijert “De Wijkdeal werkt”, zoals de deelnemers zeggen. Zoals beschreven in onderstaande werkende bestanddelen valt de sterke commitment van de deelnemers aan de Wijkdeal en de alom gewaardeerde samenwerking tussen alle partners op. Deelnemers aan de Wijkdeal hebben veel invloed op de beslissingen die genomen worden in hun wijk en in het experiment. Vanaf het begin bij het ophalen van wensen en ideeën in de wijk tot en met het maandelijks nieuwe initiatieven en projecten bespreken en er beslissingen over nemen in het Wijkdeal café. In het experiment wordt gewerkt met een wijkagenda en daar aan gekoppeld een meerjarenbegroting, vastgesteld door de Raad. In de oorspronkelijke opzet is gesproken over het experimenteren met een burgerbegroting, er is een andere richting gekozen. In tegenstelling tot het werken met een burgerbegroting (een van tevoren vastgesteld bedrag waarover bewoners kunnen beslissen) wordt binnen de Wijkdeal de begroting voor de wijk in samenspraak vastgesteld. Zoals bewoners uit de grond van hun hart zeggen:
“De Wijkdeal is een van pijlers van mijn leven” en De Wijkdeal geen organisatie in een bedrijf, maar een afspraak. Die hef je niet zomaar op” De door de koplopers uitgedragen wijze van met elkaar werken houdt in dat alles geprobeerd kan worden om te zien of het werkt. Met elkaar leren staat centraal, het accent ligt niet op het leveren van goede prestaties door deelnemers, maar op gezamenlijke innovatie en ontwikkeling van de Wijkdeal. De deelnemers ervaren daardoor een groot gevoel van vrijheid van handelen en waardering van hun omgeving.
27
Wijkdeal de Wijert
Bijeenkomst Wijkdeal de Wijert
CONCLUSIES
Bijeenkomst Wijkdeal de Wijert
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
28
Professionele ondersteuning daarbij om deliberatie en zeggenschap tot zijn recht te laten komen werpt vruchten af. Denk aan een professionele vergadervoorzitter die de maandelijkse Wijkdeal café bijeenkomsten in goede banen leidt en aan de procesbegeleiders bij de projecten. In plaats van projectleiders is er gekozen voor facilitators (een professional en een bewoner) die de projectleden ondersteunen. Zij hebben professionele training genoten om hun rol goed te kunnen vervullen. Dit past goed bij de waarden en werkwijze van de Wijkdeal en wordt gewaardeerd door de deelnemers. Blijvend investeren in de samenwerking tussen deelnemers aan de Wijkdeal zorgt voor succes. Samenwerking met partners waaronder het onderwijs en ondernemingen heeft geleid tot het creëren van nieuwe banen en investeringen in de wijk.
1. Competentie.
Het werk of de klus geeft je de gelegenheid om je capaciteiten in te zetten, Je laat zien dat je wat waard bent.
2. Verbondenheid.
Je hebt opbouwende en prettige contacten met collega’s en klanten. Je kan ze vertrouwen.
3. Autonomie.
Je kan zelf de indeling van je werk bepalen. Er wordt niets steeds over je schouder meegekeken. In de gesprekken met deelnemers kwamen deze beweegreden om mee te doen allemaal voren.
De Zelf determinatie motivatie theorie van Ryan en Deci* over intrinsieke motieven van mensen om zich in te zetten voor werk en activiteiten geeft een verklaring over de succesvolle samenwerking. Ryan en Deci stellen dat langdurige voldoening en tevredenheid in het werk optreedt wanneer aan de volgende drie basisbehoeften van mensen voldaan wordt:
*selfdeterminationtheory.org
29
Wijkdeal de Wijert
CONCLUSIES
WERKENDE BESTANDDELEN BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST
TRANSPARANTIE ................................................................................
ZEGGENSCHAP ................................................................................
De methodische aanpak, uitgangspunten en organisatie van de Wijkdeal. De werkwijzen zijn
Gelijkwaardigheid en waardering van en voor alle deelnemer onderling.
INCLUSIE ................................................................................
Het centraal stellen van de bewoners. Hun initia-
tieven en ideeën zijn altijd welkom.
helder. De besluitvorming en voortgang bespreking van nieuwe plannen en bestaande projecten vinden plaats op een vast tijdstip iedere maand.
De mensen voelen zich thuis bij de Wijkdeal. De overzichtelijke werkwijze maakt dat mensen weinig drempels ervaren en met initiatieven naar voren komen. De opzet van de Wijkdeal. Het betrekken van de bewoners vanaf het begin bij het inventariseren van wensen en knelpunten in de wijk. En bij besluitvorming over nieuwe plannen en projecten.
................................................................................
................................................................................
................................................................................
Het vergroten van de bekendheid van de Wijk-
De wijkagenda in co-creatie maken en uitvoeren.
De hele wijk betrekken bij het experiment. Meer
A. Om meer bewoners te interesseren om actief mee te doen en daarmee de diversiteit te vergroten.
Grotere vragen die spelen in de wijk zoals vreedzaamheid en schuldenvrij kunnen samen met wijkbewoners en de netwerken worden aangepakt.
deal.
deelname van jongeren, oudere ouderen en bewoners van De Wijert Zuid is welkom.
B. Om de ambtenaren nieuwsgierig te maken en de kloof tussen leef- en systeemwereld te overbruggen.
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
30
WERKENDE BESTANDDELEN
DELIBERATIE
CHECKS & BALANCES
................................................................................
................................................................................
De kwaliteit van de communicatie in overleggen en tweegesprekken met alle deelnemers aan de Wijkdeal. Er wordt goed geluisterd en mensen waarderen elkaar en hun inzet.
Het gezamenlijk met partners creëren van (participatie) banen voor wijkbewoners. Mensen worden daadwerkelijk ondersteund om aan het werk en uit de bijstand te komen. Men is er trots op.
CONNECT, COMBINE EN COCREATE ................................................................................
Het gebruik maken van elkaars expertise: de wijkbewoners kennen de wensen van de wijk , de gemeentemedewerkers de weg in gemeenteland. Zo komen systeem-en leefwereld dichter bij elkaar. De lerende organisatie. Leren en jezelf en het experiment ontwikkelen staan centraal. Fouten maken mag. Professionele ondersteuning bij communicatie-
................................................................................
................................................................................
en besluitvormingsprocessen.
Burgerbudgetten en verantwoordelijkheid nemen voor de financiën. Het onderzoeken van
................................................................................
BOUWSTENEN VOOR DE TOEKOMST
vormen van burgerbegroting waar de Wijkdeal in de toekomst mee zou willen werken. Binnen de Wijkdeal is er geen sprake van een methodiek van burgerbudgetten. In tegenstelling tot het werken met een burgerbudget (een van tevoren vastgesteld bedrag waarover bewoners kunnen beslissen) wordt binnen de Wijkdeal de begroting voor de wijk in samenspraak vastgesteld. Er wordt gewerkt met een meerjarenbegroting die vastgesteld is door de Raad.
31
Wijkdeal de Wijert
Het leren, vooral in de vorm van uitproberen van initiatieven verdient blijvende aandacht en facilitering. Het vertrouwen geven en krijgen leidt tot grote betrokkenheid van actieve deelnemers.
CONCLUSIES
WIJKBEDRIJF SELWERD
................................................................................
ORGANISATIEVORM
Samenwerkingsverband van de gemeente, en de wijkbewoners in de vorm van een Wijkbedrijf. Het Wijkbedrijf staat in nauwe verbinding met Sunny Selwerd, het omvangrijke en lang durende wijkverbeteringsproject. Dit project startte in 2018 voor Selwerd en drie andere wijken. Deelnemers zijn de gemeente en alle woningbouwcorporaties. Het wijkbedrijf is een partner van Sunny Selwerd. ................................................................................
LEIDING VAN HET EXPERIMENT
Bestuur Wijkbedrijf, bestaande uit 5 wijkbewoners/ bestuursleden, een bedrijfsleider en de gebiedsmanager van Gemeente Groningen die ondersteunt en adviseert. Later is de buurtregisseur toegevoegd die een verbindende rol speelt tussen verschillende organisaties en het Wijkbedrijf. ................................................................................
BUDGET
(VOORAF GEFORMULEERDE) DOELEN EXPERIMENT ................................................................................
................................................................................
•
•
Meer bewoners van Selwerd die zich actief inzetten in de wijk en voor de wijk.
•
Bijdrage aan beleidsdoelen: bevorderen sociale samenhang en leefbaarheid; bedrijvigheid in de wijken; armoedebeleid; bevorderen ondernemerschap; participatiebeleid; arbeidsmarktbeleid en veiligheid.
•
Experimenteren met het Uitdagingsrecht (Right to Challenge) als middel voor bewoners om de gemeente uit te dagen bevoegdheden en budget over te dragen om wijkontwikkeling en ondernemerschap op nieuwe manieren te stimuleren. Eigenaarschap van en over de wijk door bewoners, partners en gemeente.
Ruimte geven aan bewoners met ondernemende initiatieven, gericht op het verbeteren van de eigen wijk. ................................................................................
Het wijkbedrijf heeft een eigen kleine begroting. Sunny Selwerd kent een miljoenen budget. ................................................................................
•
EVALUATIE 5 EXPERIMENTEN
................................................................................ 32
Wijkbedrijf Selwerd De kracht van het Wijkbedrijf is het combineren van wijk- en individuele ontwikkeling door het uitnodigen van bewoners om hun lot in eigen handen te nemen en dienstverlening en te leveren en activiteiten te initiëren die ten goede komen aan zichzelf en aan de wijk. Dat het Wijkbedrijf ondernemerschap stimuleert en mensen de ruimte geeft om dingen uit te proberen zonder dat succes verzekerd is, wordt door de bewoners zeer gewaardeerd. Voorbeelden zijn er genoeg voorbij gekomen van mensen die erg blij zijn met de kansen die ze gekregen hebben. En die erg trots zijn op de stappen die ze gezet hebben om zich te verbeteren, verder te ontwikkelen en een zinvolle bijdrage aan hun wijk leveren. Het Wijkbedrijf heeft grotere bekendheid gekregen de afgelopen jaren en er is een duidelijke groei te constateren in mensen die zich melden voor de gezelligheid of om actief mee te doen.
Dit geldt niet zozeer voor het Wijkbedrijf aangezien de doelstellingen van het Wijkbedrijf vooral op individuele activering van bewoners gericht zijn. De koers van het Wijkbedrijf is gebaseerd op het beleid van de Wijkvernieuwing. Daarin hebben bewonersparticipatie en de sociale thema’s een plaats. Dit samenspel tussen gemeente en bewoners bevindt zich nog in een opbouwfase. De vraag is, ook voor het Wijkbedrijf, is hoe het zich tot de wijk verhoudt, welke rol zij inneemt. Investeren in samenwerking met de partners in de wijk, ook voor het Wijkbedrijf is het in ieder geval wenselijk om het netwerk uit te breiden om nog meer mogelijkheden voor werk te creëren voor de bewoners. Hierin wordt o.a. geïnvesteerd door het recentelijk aantrekken van een “verbinder” die het netwerk gaat op- en uitbouwen.
”De betrokkenheid van bewoners t.o.v. het begin is enorm gegroeid. Ik ervaar het Wijkbedrijf als een tweede familie. Inclusief de wrijvingen, maar ook de steun en vanzelfsprekendheden die bij families horen”. Het samenspel van de bewoners en het Wijkbedrijf berust op het wederkerigheidsprincipe. Het Wijkbedrijf zet zich op haar beurt sterk in om werkgelegenheid in de wijk op allerlei manieren te creëren voor de wijkbewoners. Dit leidt tot een goede dynamiek in de wijk. Bewoners krijgen hulp of bieden hulp en van het een komt weer het ander. De activering van individuele bewoners werpt zijn vruchten af. Het bevorderen van zeggenschap over de wijk door bewoners, gemeente en partners heeft meer aandacht nodig. Evenals het bijdragen aan de wijkthema’s.
33
Wijkbedrijf Selwerd
Bijeenkomst Wijkbedrijf Selwerd
CONCLUSIES
WERKENDE BESTANDDELEN
TRANSPARANTIE ................................................................................
ZEGGENSCHAP ................................................................................
Realistische afspraken maken en nakomen. Dat
Wederkerigheid als basis. Dat brengt het beste in mensen naar boven. Je komt iets halen en iets brengen.
zorgt voor realistische verwachtingen.
Korte lijnen tussen bewoners en het Wijkbedrijf.
INCLUSIE ................................................................................