Bijlage 1 Gebiedsvisie Europapark visiedocument..pdf

BURA 35

2.5 achttien-uurs dynamiek Ambitie: Naast wonen en werken als belangrijke functies, is het van belang nieuwe stedelijke bronpunten toe te voegen. Dit kunnen bronpunten zijn in de vorm van horeca, evenementen, sportfuncties, waterprogramma, maar ook (tijdelijke) functies. Deze bronpunten zijn essentieel voor de sociaaleconomische dynamiek en ze versterken de stedelijkheid en aantrekkelijkheid van het gebied.

Huidige situatie De huidige ‘anchors’ in Europapark zijn Noorderpoort, MyOffice, FCG, Mediacentrale en Sportcentrum Europapark. Hier vinden tal van wijkinitiatieven plaats, waarbij bestaande ondernemers een rol vervullen in het verbinden van mensen aan het gebied. Daarnaast zijn er initiatieven om meer mensen aan het bewegen te krijgen. Ook zijn er initiatieven om het Winschoterdiep beter toegankelijk te maken voor recreatie. De doorontwikkeling van Europapark zal leiden tot een nieuwe stedelijke identiteit, met een substantiële vergroting van de woon- en werkfuncties. Dit vraagt om meer ontmoetingsruimtes en voorzieningen op het gebied van werk, sport en educatie. Beleid gemeente Het streven van de gemeente is een gezonde en inclusieve leefomgeving waarin iedereen kan meedoen. Gezondheid speelt daarbij een belangrijke rol. Daarbij gaat het om het faciliteren van sport en beweging, het vergroten van de zichtbaarheid van cultuur, maar ook het stimuleren van mensen om actief mee te doen aan het verbeteren van de eigen leefsituatie. Maatschappelijke voorzieningen zijn belangrijk voor het vergroten van de sociale cohesie en leefkwaliteit in de stad of wijk.

Naast het uitlokken van beweging en verbinding van mensen middels sport en spelen, worden in Europapark vooral kansen gezien voor het ontwikkelen van broedplaatsen en functies gerelateerd aan de creatieve industrie en digitale innovatieve bedrijvigheid. Visie Europapark Voor het vergroten van de dynamiek en sociale cohesie worden nieuwe publieke functies toegevoegd aan het gebied die ontmoeting op straat stimuleren en die bijdragen aan de stad op ooghoogte. Functies waaraan gedacht wordt

36 gebiedsvisie europapark

zijn onder andere buurtvoorzieningen gericht op onderwijs, culturele functies, broedplaatsen en maatschappelijke functies. Ook in de openbare ruimte willen we ontmoeting stimuleren ten behoeve van sport en recreatie. Te denken valt aan functies zoals urban sports, dat lijkt goed te passen in het gebied. Sport en recreatie kan ook worden gezocht aan de randen of op het water. Daarnaast zijn ook tijdelijke functies denkbaar, zoals kleinschalige horeca, een openluchttheater, sportevenementen zoals het ‘Rondje Europapark’, creatieve events, en ‘pocketparks’ gericht op food en art. Ook buurtaccommodaties kunnen hierin een rol spelen. Voor de programmering is een goede afstemming met ontwikkelingen zoals Stadshavens noodzakelijk, om te voorkomen dat de gebieden met elkaar gaan concurreren. Het is van belang om in co-creatie met huidige en toekomstige bewoners en gebruikers evenementen en activiteiten te organiseren, die in de ‘tussentijd’ als vliegwiel kunnen dienen voor de ontwikkeling van het gebied. Bestaande ‘anchors’ in het gebied kunnen als voorbeeld dienen en andere ondernemers en bedrijven stimuleren nieuwe initiatieven te ontplooien, zoals FCG en Noorderpoort. Het gaat daarbij om functies die bijdragen aan community ontwikkeling van het specifieke leefmilieu in het gebied.

Voor de stad op ooghoogte moet nader onderzocht worden op welke wijze actieve plinten kunnen bijdragen aan het stimuleren van ontmoeting en interactie. Maatschappelijke voorzieningen Een goede stadswijk biedt ruimte aan alle soorten bevolkingsgroepen, en heeft een inclusief karakter. Hier horen passende maatschappelijke voorzieningen bij, en een toegankelijke openbare ruimte met plekken voor iedereen. De precieze behoeftes moeten nog in beeld gebracht worden.

Potentiele ankerpunten voor de buurt en stad Bestaande ankerpunten voor de buurt en stad Voorzieningen in de openbare ruimte Indicatieve locaties nieuwe ‘anchors’ en voorzieningen

Keuzes en maatregelen 1. Programma verdelen volgens het principe rust, ruis en reuring, en daarmee niet alles overal willen; 2. ‘Reuring’ concentreren rondom de Boumaboulevard en op plekken aan Oude Winschoterdiep (incl. Plintenstrategie); 3. Zorgen voor ‘rust’ aan park- en groenstructuren in/aan de bestaande woongebieden en op binnenterreinen;

Basisschool met speeltuin © Christo Libuda | Lichtschwärmer

4. ‘Ruis’ zijn de plekken met noodzakelijke logistieke bewegingen, die zo snel mogelijk van de hoofdinfrastructuur af, worden geregeld; 5. Er wordt onderzoek gedaan naar de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen en hoe deze gekoppeld kunnen worden aan bijvoorbeeld de ontwikkeling Vief Kwartier; 6. Stimuleren van tijdelijk programma, als onderdeel van de ontwikkelstrategie en placemaking.

Collectief gebouw met beweegvoorzieningen © MBYland. Photo: Gitte Hansen

Kleinschalige horeca

BURA 37

2.6

DUURZAAM EN TOEKOMSTBESTENDIG Ambitie: Bij elke ontwikkeling wordt samen met eigenaren en eventueel ontwikkelende partijen gekeken op welke wijze circulaire gebiedsontwikkeling kan bijdragen aan het realiseren van de duurzaamheidsambities van Europapark en gemeente Groningen. In Europapark bouwen we zoveel mogelijk klimaatbestendig (naturebased solutions) en zorgen we voor flexibiliteit in het programma (experimenteerruimte).

Huidige situatie Groningen streeft al jarenlang naar het realiseren van een meer efficiënt energiesysteem. Voor de opwekking van duurzame energie zijn in het verleden plannen ontwikkeld voor het realiseren van een zonnecentrale Euroborg en is recent nagedacht over de toevoeging van zonnepanelen in het gebied. Ook is in het kader van ‘Making the City’ nagedacht over de inrichting met zonnefiets- en voetpaden.

Beleid gemeente Belangrijk is dat de energietransitie wordt versneld. Samen met de regio wordt naar alternatieven gezocht voor het aardgas. De gemeente wil daarnaast een belangrijke bijdrage leveren door de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen (zon, wind, warmte) en de ontwikkeling van een circulair systeem, waarin water, grondstoffen en afval een nieuw leven krijgen.

In het voorjaar van 2023 is aan de Kolenkade een zonnepad gerealiseerd, wat jaarlijks circa 53.000 kWh stroom op kan wekken. Europapark heeft een warmtenet en er ligt een prima basis collectief WKO-systeem.

Energietransitie en klimaatadaptatie dragen sterk bij aan de ruimtelijke en economische ontwikkeling van de stad, waarbij met name het opwekken van zonne-energie actief gestimuleerd en ontwikkeld wordt (zon op dak). Het WKOsysteem in Europapark wordt de komende jaren verder uitgebreid (WarmteStad).

In de toekomst zal de elektriciteitsvraag toenemen doordat bedrijven van het aardgas af gaan, maar ook vanwege de toename van elektrisch vervoer. Er zijn een aantal grote ‘stekkers’ in het gebied (110 kV), maar dit is niet voldoende om aan de elektriciteitsvraag te kunnen blijven voldoen. Netcongestie Netcongestie is op dit moment een van de grootste uitdagingen voor de ruimtelijke ontwikkeling en verduurzaming van de gemeente en dus ook voor het Europapark. We zetten ons in om het bestaande net beter te gebruiken, de capaciteit te verhogen, alternatieve manieren van bouwen te onderzoeken en de electriciteitsvraag en piekbelastingen te verminderen. Op het Europapark gaan we netbewust bouwen verder stimuleren. Minimale energiebehoefte, een slimmer gespreid gebruik en zoveel mogelijk lokale benutting van lokaal opgewekte stroom. Het minder afhankelijk worden van het net is daarbij ook de benadering. Lokaal opwekken, opslaan en gebruiken speelt hierbij een belangrijke rol.

38 gebiedsvisie europapark

Visie duurzaamheid Voor de warmtevoorziening wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de Routekaart Groningen C02-neutraal in 2035. Interessant daarbij is de verdere ontwikkeling van bestaande WKOprojecten binnen Europapark volgens het ‘plug-n-play’ concept. Daarnaast is uitbreiding van accu’s nodig om aan de toenemende elektriciteitsvraag te kunnen voldoen. Bij de gebiedsontwikkeling wordt ingezet op de circulaire economie, een economie gericht op duurzaam investeren, mede-eigenaarschap, delen en hergebruik van materialen. Belangrijk daarbij is dat gezoneerd wordt op basis van gebiedsprofielen en clustering van functies voor oa parkeren. Dit draagt bij aan het reduceren van de verkeersbewegingen in het gebied. Gebiedsgericht milieubeleid (onder andere maximeren milieucategorie) of het afschermen van geluidsbronnen middels bebouwing kan daarnaast bijdragen aan meer menging van wonen en werken. Ook op sociaal vlak wordt

Klimaatadaptatie Biodiversiteit Energie Sociale duurzaamheid Duurzaamheidsambities

zoveel mogelijk gestreefd naar de meest duurzame vormen van wonen en werken. Dit betekent dat naast een grote flexibiliteit ingespeeld moet kunnen worden op de verschillende behoeften van de gebruikers, maar ook dat de ontwikkeling moet bijdragen aan de toegankelijkheid (lees: betaalbaarheid) en veiligheid van het gebied. Het realiseren van meervoudige waardesystemen (financieel, sociaal, cultureel) wordt als een voorwaarde gezien voor een toekomstbestendig leefklimaat voor Europapark.

Waterinfiltratie in openbare ruimte: naast voetpad en wadi in park © Ramboll

Keuzes en maatregelen 1. Inzetten op CO2 reductie door duurzaam bouwen met hout en gerecyclede materialen te stimuleren; 2. Stimuleren van Gasloos, energieneutraal en natuurinclusief wonen en werken; 3. Oplaadvoorzieningen en deelmobiliteit waar dit mogelijk is in de geclusterde parkeervoorzieningen; 4. Vergroenen openbaar gebied voor een prettig klimaat en een actieve leefstijl; 5. Uitbreiden capaciteit waternetwerk.

Zonnevoetpad

© Gemeente Groningen

BURA 39

2.7 adaptieve planning Ambitie: De doorontwikkeling van Europapark kent een lange tijdsspanne, en dient dan ook adaptief te zijn. De gebiedsvisie denkt dan ook in verschillende looptijden en ontwikkelsnelheden, zowel op korte, middellange als lange termijn, zowel tijdelijk als permanent.

Huidige situatie Europapark ontwikkelt zich volgens de principes van adaptieve planning. Reagerende op de ontwikkelingen wordt de koers bepaald en investeringen in de openbare ruimte gedaan. Niet volgens een vooropgesteld plan, maar met een ruimtelijk en financieel raamwerk met een globaal bestemmingsplan. De openbare ruimte gaat mee met de ontwikkelingen en reageert hierop, waardoor architectuur en openbare ruimte elkaar kunnen versterken. Een voorbeeld daarvan is het Sportcentrum en het Helperpark. Integrale aanpak De adaptieve planningswijze, die tot nu toe is gevolgd, kan voorgezet worden, maar wel vanuit een meer integrale blik. Er zijn op dit moment verschillende initiatieven in Europapark voor o.a. woningbouw, kantoorontwikkeling en commerciële voorzieningen. Om te kunnen blijven sturen op ruimtelijke kwaliteit in de toekomst is het belangrijk dat het langetermijnperspectief helder moet zijn, maar ook dat een collectieve basis aanwezig is voor de gebiedsontwikkeling. Naast het feit dat de doorontwikkeling van Europapark een traject van jaren is waarin accenten kunnen verschuiven, kent de ontwikkeling een aantal afhankelijkheden. Door vaststelling van de gebiedsvisie ontstaat een basis waarmee samen met belangrijke publieke en private stakeholders de ontwikkeling verder uitgewerkt kan worden.

Flexibiliteit in programma en planning Met een grote mate van flexibiliteit inspelen op de verschillende behoeften van de gebruikers is een belangrijk streven in Europapark. Dit betekent dat niet alleen naar het individuele belang wordt gekeken, maar ook het belang van het collectief. Door gezamenlijk de verantwoordelijkheid in de gebiedsontwikkeling te nemen kan een succesvolle business case ontstaan. Hierbij staan de gezamenlijke

40 gebiedsvisie europapark

private en publieke partijen aan de lat. De doorontwikkeling van Europapark zal zo’n 15 tot 20 jaar in beslag gaan nemen. Er zal slim moeten worden omgegaan met de beperkte ruimte die aanwezig is. Ons voorstel is om een zekere mate van flexibiliteit in programma aan te houden om de potentie van het gebied en de te volgen strategie te kunnen bepalen op het moment dat een gebied aan snee komt. Flexibiliteit in ontwikkelingen vraagt iets van de kaders voor de ontwikkelingen en van de architectuur. Gemengde stadsdelen kunnen per definitie verschillend programma opnemen. Om die reden is de functieaanduiding in het bestemmingsplan voor een groot deel ‘gemengd gebied’. De stedenbouw met heldere bouwblokken en hoogwaardige openbare ruimte zorgt voor een robuuste wijk die flexibel is voor verschillende invullingen. Een goede mix en positionering van functies is dan nog van belang. Op gemeentelijke kavels en ter plaatse van gemend-gebied in het bestemmingsplan is programmasturing, binnen kaders, enigszins flexibel. Hier wordt invulling aan gegeven in samenwerking en afgestemd met de stedelijke agenda, de markt en de kansen voor de wijk. Op de overige kavels zijn bestemmingen bepaald en zal voor een afwijking een zwaardere procedure nodig zijn. Daarbij zullen de stedelijke en omgevingsbelangen sterker afgewogen worden.

Te allen tijde is het van belang transparant samen te werken door initiatiefnemers, gemeente en belanghebbenden en mogelijkheden te verkennen. Alleen zo kan er een goede invulling worden gegeven aan de flexibiliteit.

Bestaand Korte termijn Middellange termijn Lange termijn Flexibiliteit in planning

Ten aanzien van de architectuur is het van belang dat deze representatief is en verschillend gebruik mogelijk kan maken. En er wordt een passende relatie tussen het openbare en privaat gebruik verwacht. In het beeldkwaliteitsplan komen deze aspecten terug. Tijdelijkheid Omdat de ontwikkelingen in verschillende fases van plaatsvinden, is het te allen tijde van belang voor het gebied dat er bewust wordt omgegaan met de huidige situatie. Tijdelijk gebruik van kavels die pas op midden en lange termijn worden ontwikkeld is van belang voor de huidige omgeving, en vaak ook een kans. Tijdelijk gebruik kan het gebied op de kaart zetten, er kunnen dingen geprobeerd worden, er kunnen alvast verschillende dingen rijpen, zoals ideeën of bomen en er kunnen tijdelijke problemen opgelost worden.

Er dient met beperkte middelen gezocht te worden naar slimme oplossingen en kansen. Tijdelijke situatie en gebruik moet te allen tijde waarde toevoegen voor het Europapark. Hekken en een braak terrein zijn dat in ieder geval niet. Keuzes en maatregelen 1. Samen met bestaande gebruikers en mogelijke ontwikkelpartners streven we naar een open inrichting van het gebied en naar tijdelijke invullingen die een positieve bijdrage leveren aan het functioneren van de wijk; 2. Flexibiliteit in programma (verandering in de tijd mogelijk houden; geen blauwdruk); 3. Sturingsprincipes en kwaliteitskaders voor ontwikkeling (samenhang tussen onderdelen in relatie tot fasering; verkleuring van bestaande gebieden); 4. Betrekken diverse publieke en private belanghebbenden.

BURA 41

3

ruimtelijk raamwerk

42 gebiedsvisie europapark

3.1 raamwerkkaart De doorontwikkeling van Europapark is gebaseerd op een flexibele gebiedsontwikkeling, waarbij voldoende ruimte is voor aanpassingen in de tijd. De onderliggende ruimtelijke structuur dient als raamwerk voor een adaptieve manier van ontwikkelen. Vanwege de lange termijn ontwikkeling is een robuust raamwerk van infrastructurele en landschappelijke verbindingen opgetuigd die als basis dient voor de ontwikkeling. Dit raamwerk bouwt voort op de bestaande structuur en de investeringen die al zijn gedaan. De raamwerkkaart toont het beoogde lange termijn raamwerk van Europapark en omgeving. Europapark krijgt meer ruimte voor fletsers en voetgangers. Dit wordt ondersteund door een robuuste groenstructuur (onder andere uitbreiden rondje Europapark in noordoostelijke richting). Het doorgaande autoverkeer in het gebied wordt zoveel mogelijk beperkt ten gunste van OV en deelmobiliteit. De langere lijnen bepalen de hoofdstructuur van Europapark, maar daarbinnen is er plaats voor kleinere pocket parks en pleinen. De verbindende structuren In de Omgevingsvisie wordt ingezet op het ontwikkelen van de radialen van de stad. In aansluiting daarop worden voor Europapark een aantal “lange” lijnen geïntroduceerd. Deze bepalen het ruimtelijk raamwerk op basis waarvan stedelijke ontwikkeling mogelijk wordt gemaakt. Iedere lijn heeft een eigen karakteristieke sfeer.

De lange lijnen vormen

gebiedsoverstijgende elementen die raakvlakken hebben met de historische en landschappelijke onderlegger. De Boumaboulevard en het Oude Winschoterdiep zijn de belangrijkste stedelijke identiteitsdragers van het huidige, maar ook toekomstige Europapark. Het Oude Winschoterdiep vormt in de toekomst een continue parkstructuur die zich uitstrekt over de volle lengte van het Europapark en beide oevers verbindt met het kanaal. Het park langs het Winschoterdiep vormt de landschappelijke contramal, een park dat als aantrekkelijk nieuw stadspark betekenis moet krijgen voor de aangrenzende leefmilieus. De raamwerkkaart toont de hoofdstructuur, maar laat ook opties zien voor nieuwe verbindingen, zoals bruggen en nieuwe routes. De verbindende structuren van Europapark: 1. Oude Winschoterdiep als attractor 2. Vergroten publiek domein Boumaboulevard 3. De groene loper/rondje Europapark 4. Fietsverbinding Helperzoom-Bornholmstraat (via oude stamspoor en zuidoostzijde Euroborg) 5. Europaweg 6. Ring Zuid 7. Fietsverbinding Helperzoom (doorfietsroute Groningen-Haren)

1

2

6

7

3

5 4

Samenhangende parkstructuur door ondertunneling Ring Zuid © Rijkswaterstaat

De verbindende structuren van Europapark

BURA 43

Legenda Bebouwing Bestaande bebouwing

Potentiële ontwikkelruimte

Openbare ruimte Continue groenstructuur

Fietsroutenetwerk

Potentiële nieuwe brugverbinding

Verblijfs- en ontmoetingsruimtes

Parkactiviteiten

Waterrecreatie en tijdelijke functies

44 gebiedsvisie europapark

BURA 45

3.2 winschoterdiep als attractor Het kanaal vormt een continue waterstructuur en is een belangrijke ecologische verbinding in het netwerk van de stad. In de huidige situatie is de aangrenzende bebouwing deels georiënteerd met de achterkant/zijkant naar het water en ontbreekt een duidelijk gezicht naar het water. Ook ontbreken heldere fiets- en wandelverbindingen. Er is een beperkt aantal verblijfsplekken en aanlegsteigers, waardoor het water amper wordt gebruikt. Het Oude Winschoterdiep vormt de ruggengraat van het gebied en is een belangrijke identiteitsdrager om de groene identiteit van Europapark vorm te geven. Hiervoor wordt het Helperpark doorontwikkeld tot een nieuw stadspark dat een belangrijke attractor wordt van het gebied. Om dit te bereiken zouden de oevers beter toegankelijk gemaakt kunnen worden (recreatief), met een waterfront promenade, verblijfsplekken, aanmeersteigers, eco- zones enzovoort. Van belang daarbij is het Helperpark verder uit te breiden door continuering van de parkzone langs Winschoterdiep in zuidoostelijke richting en door het toevoegen van pocketparks aan de noordelijke oever. Ter versterking van de verbindingen tussen het centrum en Europapark wordt het fietsroutenetwerk geïntensiveerd. Daarnaast worden nieuwe functies toegevoegd aan en op het water (waterprogramma).

Tevens wordt nieuw woon-werk programma toegevoegd dat het kanaal transformeert naar een aantrekkelijk stedelijk waterfront.

Ring Zuid Met de aanleg van een verdiepte Zuidelijk ringweg ontstaat de mogelijkheid om met een park de stadsdelen aan weerszijde met elkaar te verbinden en een aantrekkelijke verbinding te maken in oost-west richting voor fietsers en voetgangers. Dit park wordt verbonden met het Sterrebos en het Oude Winschoterdiep en loopt in westelijke richting door tot het Stadspark. Door de verdiepte ligging worden de op- en afritten beperkter. De afrit bij de Europaweg wordt daarmee nog belangrijker als toegang tot het zuidoostelijke deel van de (binnen)stad. Om de continuïteit van het park te vergroten, onderzoeken we nieuwe langzaam verkeer verbindingen, met mogelijk een brug over de Koelhaven en een brug die Euroborg met het Sportcentrum verbindt. Nader onderzoek moet uitwijzen of een langzaam verkeers- verbinding langs het Winschoterdiep aan de noordzijde gerealiseerd kan worden (van nieuwe Zuiderplantsoen tot Gideonweg. Ten slotte zal nader onderzocht moeten worden in hoeverre waterprogramma kan bijdragen aan het vergroten van de aantrekkingskracht van het kanaal. Belangrijk daarbij is de koppeling van het Oude Winschoterdiep aan de groene loper (Rondje Europapark, zie punt 4).

Principe doorsnedes verdichting oever Oude Winschoterdiep

Principe doorsnede vergroening

46 gebiedsvisie europapark

Principe doorsnede stedelijk oever

Groene rustplaatsen Actieve verharde ruimten Voorzieningen in de openbare ruimte Het Oude Winschoterdiep vormt de ruggengraat bij de toekomstige ontwikkelingen van het gebied

Continue parkstructuur langs het water © Franck Tomps

Verbindende pleintjes en pocket parks

Openbare vlonder met watergebonden activiteiten

Activeren van de promenade langs het oever © Thorbjörn Andersson. Photo: Åke E:son Lindman

Paviljoen als nieuwe openbare ruimte en markering aan het water © Civic Architects. Photo: Stijn Bollaert

Klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte © White Arkitekter. Photo: Ken Pils

BURA 47

Oude wINSCHOTERDIEP IN vier DOORSNEDEN Doorsnede 1: Winschoterdiep Noord • Behouden van de bestaande groene rand met grote bomen; • Minimum behoud van 20 meter van bestaande groenstrook; • Nieuwe fietspad; • Verblijfsplek aan het water met (klein) paviljoen/programma.

1

4

5

8

21

BESTAANDE SITUATIE

Doorsnede 2: Kolenkade • Bestaande kade wordt ingericht met fietspad en groene verblijfsplekken aan het water; • Plek voor voortuinen, shared space en verblijfsruimte aan het water.

48 gebiedsvisie europapark

2

min.22m

RESERVERING GROEN OPENBARE RUIMTE

VOORSTEL ONTWIKKELING

MOGELIJKE NIEUWE BEBOUWING

Doorsnede 3: Midden (Euroborg) • Gefaseerde herinrichting en vergroening van openbare ruimte op de Terp; • Herinrichting en vergroening van de trap; “flauwe” trap wordt een verblijfsruimte met uitzicht over het water; • De trap wordt een link tussen de twee openbare ruimtes: de geprogrammeerde Terp en het water met recreatieve verblijfsruimten; • Nieuw paviljoen/ programma aan het water; • Mogelijke nieuwe aansluiting (voetgangersbrug) naar de toren.

3

DOORSNEDE DOORSNEDE 5 - GIDEONWEG/WINSCHOTERDIEP5 - GIDEONWEG/WINSCHOTERDIEPVARIANT VARIANT ZONDER ZONDER SITA SITA

min.27m BESTAAND PARK

Doorsnede 4: Winschoterdiep Zuid (lange termijn) • Zuidzijde van water - voortzetting van het park; • Behouden van zoveel mogelijke bestaande bomen; • Reservering minimum 25m breedte van de openbare ruimte.

15m

16m

NIEUWE VLONDER EN ZWEMBAD

NIEUWE INRICHTING TRAP

NIEUWE INRICHTING OPENBARE RUIMTE

4

min.25m min.25m RESERVERING RESERVERING GROEN GROEN OPENBARE OPENBARE RUIMTE RUIMTE

20

20

min.20m min.20m RESERVERING RESERVERING OPENBARE OPENBARE RUIMTE RUIMTE

BURA 49

3.3 vergroten publiek domein boumaboulevard De Boumaboulevard krijgt in de gebiedsvisie het karakter van Urban Boulevard, een groen stedelijke corridor in het hart van Europapark, gericht op interventies die het ruimtegebruik voor voetgangers en fietsers stimuleren. Hierbij wordt de boulevard versterkt met een reeks pleinen en groene plekken die nieuwe ‘hotspots’ vormen. Het ruimtegebruik aan de zijde van Euroborg wordt nu erg bepaald door bovengrondse en ondergrondse claims (fietsen, logistiek, kabels en leidingen). Er moet dus nader onderzocht worden op welke plekken de vergroening kan plaats vinden. Tussen station en Europaweg en op langere termijn meer noordelijk tussen Europaweg en Hunze bepaalt de opeenvolging van ruimtes de dynamiek van dit deel van Europapark: van stationsplein, supportersplein Euroborg, nieuw werkplein in Vief Kwartier, OV-plein aan Herningweg, en potentiële parkruimte aan het Winschoterdiep en Gotenburgweg.

en ontmoeten. De invulling van de functies voor Vief Kwartier zal in de uitwerking verder worden verkend. Samen met samenwerkende ontwikkelaars en beleggers wordt er ingezet op het realiseren van actieve plinten die zorgen voor voldoende reuring in het gebied. Er wordt tevens onderzocht of we doorgaand verkeer op de Boumaboulevard kunnen weren. Het hoogwaardig OV zal anderzijds juist gaan toenemen op de Boumaboulevard.

Verkeerstructuur De verkeersstructuur op het Europapark wordt gekenmerkt door een doorgaande hoofdontsluiting door het gebied (Boumaboulevard-Helperpark) vanaf de aansluiting met de Europaweg tot aan de Helperzoomtunnel. Het gebied is verder ontsloten via de Verlengde Lodewijkstraat naar de Oosterpoort en de Winschoterkade naar10de Meeuwen. Bij de kruising bij de BOUMABOULEVARD- BESTAAND - SECTION Helperzoomtunnel is een verbinding met het Voor het gedeelte Boumaboulevard is naast bedrijventerrein en de Bornholmstraat via de het definiëren van de pleinen en plekken een Antwerpenweg. visie op het plintprogramma van belang. Ter versterking van de levendigheid en reuring is de De groei van het Europapark met meer woningen focus gericht op vergroting van de diversiteit aan en andere functies dwingt ons na te denken functies in de plint. over de afwikkeling van het (auto)verkeer. Enerzijds bestaat de ambitie om de auto minder Voor Vief Kwartier is de sturing gericht dominant in het straatbeeld aanwezig te laten op verschillende segmenten, met aan de zijn, anderzijds is de auto ontsluiting met een Boumaboulevard een “stadsnis” in de bebouwing rechtstreekse verbinding op de Ring Zuid een van in de vorm van een langgerekt werkplein. de vestigingskwaliteiten van het gebied. Dit werkplein bevat grote en kleine volumes aan plinten, met functies gericht op werken

5

NOORDKWADRANT

ALFA-COLLEGE

STADIUM

JUMBO

Principe-doorsnede Boumaboulevard als groen en aantrekkelijk verblijfsmilieu

50 gebiedsvisie europapark

kantoor

S

NI

GR O

EN

PL EI N

S AD ST

S PL PEE WA EIN L TE RP LE IN

S PL TAT EIN IO N

Nieuwe pleinen en plekken ter vergroting van de levendigheid en vestigingsklimaat van de Boumaboulevard

Flaneren met een overmaat aan ruimte (langs de Boumaboulevard)

Aantrekkelijke stadsboulevard met veel ruimte voor fietser, voetgangers en groen

BURA 51

Toekomstige autostructuur Uitgaande van een situatie dat alle ontwikkelmogelijkheden in 2040 zijn benut, constateren wij dat het autoverkeer middels de huidige structuur nog afgewikkeld zou kunnen worden. Bij de kruispunten met name in de uitgaande stroom in de avondspits knelt het echter op termijn. In lijn met de ambities zoals vastgelegd in deze gebiedsvisie kiezen wij voor een versterking van de Boumaboulevard als stedelijke groene corridor met meer ruimte voor fietser en voetganger. De algehele verblijfskwaliteit moet omhoog. Hieruit voortvloeiend komt de wens om het laatste deel van de Boumaboulevard (vanaf de Eelkemastraat tot de Europaweg) ook verder te vergroenen, de verblijfskwaliteit te verhogen en de oversteekbaarheid te vergroten middels één van de twee uitgaande rijstroken eraf te halen. Dit gaat echter niet zonder gevolgen. Zeker gezien de constatering dat ook bij niets doen het op termijn gaat knellen bij de kruispunten. Met andere woorden: willen wij een oplossing bieden voor de toekomstige verkeersdruk dan moet er een grotere aanpassing aan de verkeersstructuur plaatsvinden. Hiervoor onderzoeken we de mogelijkheid de verkeerstructuur aan te passen met een knip voor het autoverkeer tussen de Boumaboulevard en het Helperpark.

Knip Boumaboulevard-Helperpark Een knip in de autostructuur betekent dat de autogebruiker niet meer door kan rijden tussen de Boumaboulevard en het Helperpark. De autogebruiker zal dan een andere route moeten kiezen. We moeten nog veel vervolgonderzoek doen om te bepalen of dit werkelijk de oplossing is voor een goed functionerende verkeersstructuur in de toekomst. Met een knip beogen we de volgende effecten te bereiken: • Doorgaand autoverkeer tussen Boumaboulevard en Helperbrink moet een andere route kiezen; • De verkeersintensiteit op de Boumaboulevard neemt aanzienlijk af waardoor we ingrepen kunnen doen die ten goede komen aan de verblijfskwaliteit zonder dat dit de bereikbaarheid en ontsluiting van het gebied schaadt. De Boumaboulevard blijft wel de belangrijkste ontsluitingsweg voor het Europapark;

52 gebiedsvisie europapark

•

Bijkomend voordeel is dat ook het zwaardere verkeer dat door het Europapark rijdt maar die niet als bestemming heeft een andere route zal moeten kiezen.

Hierbij is een aantal belangrijke kanttekeningen te plaatsen. • Wij verwachten dat een knip alleen haalbaar is indien een nieuwe aansluiting zal worden gemaakt tussen de Antwerpenweg en de Europaweg. Dan creëren wij een volwaardig alternatief voor het doorgaande verkeer van het achtergelegen bedrijventerrein maar mogelijk ook voor het verkeer dat via de Helperzoomtunnel richting de Ring Zuid en de Oosterpoort gaat. Wij onderzoeken ook wat de mogelijkheden zijn om een nieuwe aansluiting te maken (nieuwe op- en afritten). Deze ingreep zou ook positieve effecten kunnen hebben op de ontsluiting van het bedrijventerrein Euvelgunne en Roode Haan op de Europaweg en de Ring Zuid waarmee de Bornhomstraat ontlast kan worden; • Onderdeel van vervolgonderzoek moet ook zijn de precieze plek van een knip voor het autoverkeer. Zie bijgaande kaart. De plek van de knip heeft specifieke consequenties die we nader in beeld moeten brengen en af moeten wegen. Een knip bij de Duinkerkenstraat heeft andere gevolgen dan een knip ter hoogte van het station. Daarbij moeten wij rekening houden met het waarborgen van de bereikbaarheid van de verschillende parkeerplekken in het gebied zoals de parkeergarage van de Stoker en Brander.

Om de verdichtingsmogelijkheden te kunnen benutten op termijn zien wij een knip voor het autoverkeer in combinatie met een verbeterde aansluiting tussen Antwerpenweg en oude A7 als een belangrijk middel. Andere grotere ingrepen die hetzelfde effect hebben, zijn op dit moment niet in beeld. Zoals aangegeven moeten we nog veel onderzoek doen naar deze mogelijke ingreep. Naar verwachting zal deze ingreep niet eerder dan na 2030 benodigd zijn. De komende jaren kunnen we met de huidige infrastructuur nog de toename van het verkeer als gevolg van de bouw van nieuwe woningen en kantoren opvangen. Daarbij willen we op kortere termijn kijken of het mogelijk is om zwaar verkeer te weren door bijvoorbeeld een verbod voor zwaar verkeer in te stellen.

Ringwegen Verbindingswegen Buurtstraten Mogelijke locaties ‘knip’ (geen doorgaand autoverkeer)* - te realiseren in combinatie met aansluiting Antwerpenweg op Europaweg Autostructuur Europapark (te onderzoeken; mogelijke knip in autostructuur)

Variant 1: Primaire autoroute faciliteren via de oude A7. Al dan niet met een knip naar Boumaboulevard

Variant 2: Primaire autoroute faciliteren via de Bornholmstraat en het verwijderen van de oude A7 voor de auto. Al dan niet met een knip naar Boumaboulevard

BURA 53

54 gebiedsvisie europapark

3.4 Oude stamspoor Het Stamspoor was tot voor kort nog de achterzijde van de Euroborg met de uitsupporters afhandeling met veel hekwerken en een permanente supportersmuur. Met de komst van een fietsroute van de Helperzoomtunnel richting Groningen zuidoost moet dit gaan veranderen. Tevens is FC Groningen bezig om de supportersontvangst gastvrijer te laten zijn DOORSNEDE 8 - GIDEONWEG/STADION DOORSNEDE 8 - GIDEONWEG/STADION en is de huidige tunnel zwaar verouderd. Deze ontwikkelingen bieden de kans om dit gebied een upgrade te geven en onderdeel te laten worden van het Helperpark/Ringpark Euroborg. De supportersafwikkeling wordt onderdeel van een park.

Om dit mogelijk te maken is de muur van betonblokken vervangen door een schuifpoort. Op wedstrijddagen gaat de schuifpoort dicht en wordt het fietspad afgesloten. Hierdoor ontstaat er situatie waarin de supportersstromen op een veilige en ontspannen wijze van elkaar gescheiden worden. Alleen op deze momenten fungeert dit gebied als parkeerterrein (voor de uitsupprters). Zo kan de rest van de dagen in de week het gebied onderdeel zijn van aantrekkelijke park voor fiets, voetgangers en recreatief gebruik. We zien kansen voor een tijdelijke invulling van de plek bij de oude hoogspanningsmast, op de kruising stamspoor en Oude Winschoterdiep.

6

Doorsnede Oude Stamspoor

min.20m min.20m5

Ruimte voor tijdelijke en spontane buitenactiviteiten © Vuemobi Media

5 5 5 5 105

10

Openbare ruimte als dé huiskamer van de wijk, met voldoende speelmogelijkheden en faciliteiten © Loci Landscape Architects / Photo: Pyry Kantonen

9

4 9

4

Aantrekkelijke verblijfsplekken aan het water © Loci Landscape Architects / Photo: Pyry KantonenPhoto: Pyry Kantonen

BURA 55

3.5 rondje europapark Het rondje Europapark is ontworpen als een doorlopende landschapsstructuur die nieuwe adressen vormt in het Noord kwadrant en aan het Oude Winschoterdiep. Het rondje Europapark dient ter stimulering van sport en gezondheid en draagt bij aan het vergroten van de klimaatbestendigheid van het gebied. Deze groene, recreatieve structuur krijgt een continue wandelverbinding, waar de fiets hoofdzakelijk te gast is. Aandachtspunten zijn de plekken waar het rondje Europapark kruist met infrastructuur zoals bij de Boumaboulevard. Het rondje Europapark heeft geen continu profiel en bestaat uit verschillende segmenten met een eigen identiteit qua gebruik en inrichting.

3

Elementen die samenhang kunnen brengen zijn het doorlopende pad en bijvoorbeeld de bomen. Op termijn zien we kansen om de groene loper in andere richtingen uit te breiden, bijvoorbeeld in het verlengde van het Stamspoor met een parkroute van Europaweg naar Winschoterdiep, en vanuit het Vief Kwartier door het Noordwest kwadrant. In het rondje Europapark is een belangrijk aandachtspunt hoe vergroening van de Euroborg kan bijdragen aan het parkachtige karakter van de groene loper. Langs de groene loper kunnen op strategische plekken ook bijzonder (buurt) programma worden toegevoegd.

1

2 3

Doorlopend blauw-groen structuur Sport-spel en gezondheidsroute Doorlopende landschapsstructuur

1. Stedelijk groen © Ayuntamiento de Barcelona

56 gebiedsvisie europapark

2. Beweegvriendelijke groenblauwe omgeving

3. Loop- en fietsroutes door het groen

3.6 Programmering openbare ruimte De lange lijnen vormen belangrijke routes die Europapark verbinden met de omgeving. Daarnaast borgen de lange lijnen de identiteit en het karakter van de toekomstige stedelijke gebiedsontwikkeling. Het landschap en de openbare ruimte zijn belangrijke identiteitsdragers van het gebied. Om de gewenste verkleuring en functiemix te krijgen is programmering van de openbare ruimte en het water noodzakelijk. Daarbij wordt ingezet op het implementeren van gebied specifieke voorzieningen die de positie van Europapark als OV-knoop rechtvaardigt. Deze voorzieningen zijn zoveel mogelijk gekoppeld aan het fietsnetwerk, wandelroutes en de openbare ruimte structuur.

Europapark geldt als een belangrijke bestemming binnen het vergrote centrummilieu van Groningen. Om deze positie voor de toekomst te behouden zal permanent dynamisch geprogrammeerd moeten worden. Dat biedt de kans om Europapark echt te verbinden aan de stad. Er zal gekeken moeten worden welke voorzieningen nodig zijn om succesvolle ontwikkeling van het gebied mogelijk te maken. Net als voor woningbouw geldt ook hier dat het afstemming vereist om te bepalen welke voorzieningen kunnen landen in de openbare ruimte/park, broedplaatsen et cetera.

Gebouwde stedelijke en buurtvoorzieningen Steigers om relatie met water te versterken (Tijdelijke) voorzieningen in de openbare ruimte Sport en recreatie fiets en wandel link Schets mogelijke programmering

Hoogwaardige verblijfsruimte © Marco Polo Terrassen

Levendige plinten

Kunst in de openbare ruimte

BURA 57

4

DEELgebieden

58 gebiedsvisie europapark

4.1 eerste aanzet deelgebieden In dit hoofdstuk wordt ingegaan op een aantal deelgebieden waarvoor een vervolgtraject nodig is om te komen tot een haalbare en breed gedragen visie. De hier opgenomen ideeën zijn bedoeld als schetsen, met als doel de ruimtelijke en programmatische potentie en vraagstukken in beeld te brengen. Het vormt een eerste aanzet voor een onderzoekstraject dat samen met betrokkenen, eigenaren, gebruikers, planologen, ontwerpers en andere adviseurs moet worden voortgezet.

1. Noordwest kwadrant 2. Kavel P3/Skivijver 3. Euroborg en omgeving 4. Kempkensberg en omgeving 5. Helperpark- en spoorzone Per deelgebied worden de kansen in beeld gebracht en de stedenbouwkundige en programmatische doelen toegelicht. Tot slot wordt een aantal onderzoeksvragen benoemd die om een verdere uitwerking vragen en die mogelijk bijdragen aan de gefaseerde ontwikkeling in de tijd. Deze vervolgstap zal plaatsvinden in samenwerking met de direct betrokken partijen.

Dit hoofdstuk beschrijft de kansen en potenties voor vijf deelgebieden:

1.

4.

2.

3.

5.

1. 2. 3. 4. 5.

Noordwest kwadrant Kavel P3/Skivijver Euroborg en omgeving Kempkensberg en omgeving Helperpark- en spoorzone

De vijf deelgebieden

BURA 59

Voorbeelduitwerking ontwikkeling Europapark op lange termijn. Op basis van de ruimtelijke verkenning van de focusgebieden is een eerste 3D impressie gemaakt die als voorbeelduitwerking kan dienen voor Europapark in 2040. Dit beeld is bedoeld om de discussie te voeren over waar groei en ontwikkeling mogelijk is. Dit is mede afhankelijk van de gezamenlijke stakeholders en het investeringsbudget.

60 gebiedsvisie europapark

BURA 61

4.2 NOORDWEstKWADRANT STEDELIJK GEMENGD WERKEN EN WONEN Kansen en potenties Het Noordwest kwadrant is gefaseerd tot ontwikkeling gekomen, met enerzijds veel kantoren en parkeren, en richting Oude Winschoterdiep een nieuw stedelijk woonmilieu. Het kent weinig samenhang en bevat veel onbenutte ruimtes. Het huidige kantoormilieu staat onder druk door het ‘nieuwe werken’ en verduurzaming, er is veel asfalt en de parkeervelden op maaiveld rondom solitaire gebouwen domineren sterk het straatbeeld. Door de gemeente worden verkeerskundige maatregelen genomen om het gebied aan te passen naar 30 km zone. De ontwikkeling van de hoekkavel aan de Van Elmptstraat, de realisatie van appartementencomplex Voltage en de vergroening van de Eelkemastraat zijn aanleiding voor een nieuwe en samenhangende visie voor het gebied als geheel. De aanstaande gebiedsontwikkeling Vief Kwartier kan een belangrijk vliegwiel worden, net als ontwikkelingen rondom Enexis en het bestaande bedrijfsverzamelgebouw MyOffice. Er zijn kansen om een stedelijk gebied te ontwikkelen, dat wordt gekenmerkt door een kwalitatief verblijfsmilieu, met hoogwaardige openbare ruimte en een mix aan functies binnen de invloedssfeer van Station Europapark en stadion Euroborg.

worden nagestreefd, met duidelijk herkenbare straatprofielen en adressen. Daarnaast wordt ingezet op het vergroenen van het gebied. De straten worden zoveel mogelijk voorzien van bomen en de openbare ruimteplekken worden klimaatadaptief ingericht (onder andere pocketparks, stadstuinen). De kade langs het Oude Winschoterdiep wordt openbaar toegankelijk gemaakt. Hiervoor zijn twee opties voor een nieuwe langzaam verkeer brugverbinding (fiets/voet) over het havenbekken in beeld, namelijk 1) een brugverbinding in het verlengde van de Kolenkade en 2) een verbinding in het verlengde van de Eelkemastraat. Andere onderzoeksvragen zijn de parkeerstrategie en de parkeerbalans in dit deelgebied, en de bebouwingshoogtes. Om de aantrekkelijkheid van het gebied te vergroten zijn de volgende stedenbouwkundige interventies gewenst: • • •

• Stedenbouwkundige en programmatische principes Voor het realiseren van een aangenaam en aantrekkelijk stedelijk gemengd milieu is het van belang om een stevige ‘schil’ met bebouwing te maken aan de Ring Zuid en Europaweg. Hiermee wordt de leefkwaliteit (geluid) sterk verbetert. Door een functiezonering voor te stellen met kantoren en bedrijvigheid aan de randen van het gebied ontstaat ruimte voor een betere functiemix binnen de schil. De functie wonen kan bijdragen aan het vergroten van de aantrekkelijkheid van het gebied. Naast intensivering van werkfuncties (mix aan kantoorachtige functies/dienstverlening) en wonen kan het toevoegen van publieke (maatschappelijke) functies van meerwaarde zijn voor de dynamiek van het gebied. Het ruimtelijk organisatieprincipe van het Noordwest kwadrant is gericht op vergroting van het publieke domein. Voor de kern van het gebied kan een meer informeel karakter

62 gebiedsvisie europapark

•

•

Intensivering functies en programma (functiemix en nieuwe werkconcepten); Behouden van werkfuncties, kwaliteit toevoegen met wonen; Zoveel mogelijk gebouwde parkeervoorzieningen (met name op private eigendommen); Collectieve energievoorziening (zie Kolenpark); Definiëren heldere structuur van de openbare ruimte (straten met rooilijnen, pleinen en plekken); Het openbaar toegankelijk maken en het vergroenen van de kade van Oude Winschoterdiep als onderdeel van rondje Europapark.

Investeringen • Voornamelijkprivaat eigendom, weinig eigendommen gemeente (m.u.v. Vief Kwartier en hoek Ring Zuid-Europapark); • Openbare route maken langs Oude Winschoterdiep; • Auto-ontsluiting aanpassen (mogelijke knip voor het autoverkeer richting De Meeuwen); • Fietsverbinding vanuit het nieuw aangelegde fietspad Europaweg richting het Noordkwadrant.

Noordkwadrant

Schematische weergave uitgangspunten: Routing en parkeren

Schematische weergave uitgangspunten: Hoogte accenten en rooilijn

Schematische weergave uitgangspunten: Zonering en geluidsbarrière

BURA 63

4.3 kavel p3/oude skivijver DE GROENE ENTREE Kansen en potenties De locatie P3 en Oude Skivijver zijn complexe gebieden in de stad als het om transformatie en verdichting gaat. P3 is een parkeerlocatie ten behoeve van De Euroborg en de stad. De ligging van de P&R locatie is atypisch, vanwege de ligging in stedelijk gebied. De ontwikkelmogelijkheden zijn beperkt tot de meest zuidoostelijke punt van kavel P3. Dit is vanwege de positie van P3 grenzend aan een trafohub, benzinestation, hoogspanningsleidingen, maar ook de aanwezigheid van veel ondergrondse infra (gasleiding Gasunie, grondkabels Tennet, transportkabel naar Meerstad van Enexis) en talloze kleinere kabels en leidingen (met name het noorddeel). De zuidoostelijke punt van P3 is wel degelijk interessant voor een toekomstige kantoorontwikkeling als overgangsgebied tussen Europapark en het achterliggende bedrijventerrein. Door de realisatie van de nieuwe afrit van de zuidelijke ringweg is deze locatie goed in zicht en daarmee vanuit de auto zeer goed bereikbaar. De locatie Skivijver betreft een voormalige (water-) skivijver die deels is gedempt door de aanleg van de nieuwe op- en afrit van Ring Zuid. Onder de vijver ligt een bestaand persriool. De skivijver doet dienst als waterberging en overstort voor de stad en heeft ecologische waarde (onder andere de doelsoort vleermuis).

De locatie is nu nog onderdeel van de GREX Europapark. Recent is een studie uitgevoerd naar ontwikkeling van de skivijver. Grootste uitdaging voor de skivijver is de toegankelijkheid van de kavel. Voor auto’s zijn hiervoor geen mogelijkheden. In de grotere context van het gebied zijn functies voor onderwijs en automotive vertegenwoordigd. De Bornholmstraat en Herningweg zijn belangrijke hoofdontsluitingswegen voor het bedrijventerrein Eemskanaal Noordzijde. Het gebied heeft de potentie om een entreegebied van de stad te worden. Het bedrijventerrein kan, volgens de visie A7, ontwikkeld worden als hoogwaardig intensief werkmilieu gericht op kennis & innovatie.

64 gebiedsvisie europapark

Stedenbouwkundige en programmatische principes Belangrijk is om de Skivijver, P3 en het gebied rondom Noorderpoort Automotive in samenhang te bekijken, en hier de algehele verblijfskwaliteit te verbeteren en deze gebieden beter te verbinden met elkaar en met Europapark. Hier liggen kansen voor vergroening, door het maaiveldparkeren slimmer op te lossen. Zodoende zou het nog meer een groene entree van Europapark kunnen worden. Vanwege de beperkte toegankelijkheid, ecologische waarden, waterberging en de aanwezigheid van ondergrondse infrastructuur is ontwikkeling van de skivijver uitgesloten. Wat wellicht wel kans van slagen heeft is behoud van de skivijver met een belangrijke recreatieve en ecologische functie, mits die toegankelijk via de Van Elmptstraat kan worden gerealiseerd (ongelijkvloerse kruising voor voetgangers). Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om op de skivijver een zonnepark te realiseren wellicht in combinatie met een kunstwerk. Voor de ontwikkeling van P3 (op termijn) is het interessant te onderzoeken in hoeverre de locatie ingericht kan worden als wijkhub (met aanvullende functies in een gebouwde voorziening) en is er ruimte voor een compact en intensief werkprogramma. Investeringen • Onderzoek naar de mogelijkheden om bij de skivijver eventuele aanvullende functies toe te voegen op het gebied van duurzame energie, ecologie, recreatie of kunst.

Groene entree P3/oude skivijver

Kantoorgebouw in het groen. Tennet, Arnhem © GROUP A. Photo: Ossip van Duivenbode

Middelbare school in P3/oude skivijver. Noorderpoort Automotive & Logistiek Groningen. © Logistiek Noord

BURA 65

4.4 De Euroborg en omgeving EEN AANTREKKELIJK VERBLIJFSGEBIED Kansen en potenties De Euroborg is een multifunctioneel complex, dat naast het gebruik als voetbalarena voor FC Groningen een groot aantal andere functies huisvest. Het omvat onder meer een Jumbo supermarkt, MBO-onderwijs, een restaurant, een bioscoop, kleinschalige (sport gerelateerde) retail, de woontorens Stoker en Brander, en een parkeergarage onder het stadion. Het complex is ontworpen als een architectonisch geheel dat nadrukkelijk een onderdeel is van de stad en de wijk, zowel in routes en paden als in de aanwezige voorzieningen (supermarkt, sportschool, onderwijs). Echter zijn er een aantal aspecten die niet werken zoals voorzien. Zo blijkt de verhoogde ligging van de Euroborg en de woontorens op de wierde een vanzelfsprekend gebruik door de omgeving te belemmeren. Hoewel het gebied centraal in de wijk ligt en direct grenst aan de Boumaboulevard, voelt dat niet zo. De verharde inrichting die het gevolg, als van de onderliggende parkeergarage, komt een aantrekkelijke omgeving en het verblijfsklimaat op de wierde niet ten goede. Tenslotte zorgt de vormgeving van de torens bij tijd en wijle een onstuimig microklimaat door stevige valwinden. De kansen voor dit gebied zijn gericht op het activeren van de Euroborg en haar omgeving als een aantrekkelijk verblijfsgebied.

In de visie wordt voorgesteld om de openbare ruimte van het Europapark te versterken met een ringpark rondom de Euroborg waarbij de Euroborg zelf de vanzelfsprekend de binnenring vormt. Dit biedt een belangrijke kans voor zowel de omgeving van de Euroborg als de wijk om op verschillende plekken nieuwe verbindingen te realiseren en zo te zorgen voor een fijnmaziger, gevarieerder en aantrekkijkere geheel. Daarmee wordt de Euroborg daarmee nadrukkelijker een onderdeel van het hart van de wijk. Meer betrokkenheid kan de Euroborg bruisender maken Na 20 jaar is de omgeving Euroborg aan verandering onderhevig. Het gebied is ooit ontstaan als een grootschalige evenementenlocatie met bijbehorende functies, zoals destijds de grootste supermarkt van Nederland, een megafitnesscentrum, een bioscoop en een casino, enzovoort. Graag willen

66 gebiedsvisie europapark

wij samen met de ondernemers in het gebied komen tot een nieuwe visie op de omgeving Euroborg, mede gevoed door de transformatie van het omliggende gebied, waarin het accent steeds meer op wonen komt te liggen. Tegelijkertijd dringt zich de vraag op: welke bijdrage levert de omgeving Euroborg aan het Europapark, naast haar gebiedsoverstijgende regionale functie? FC Groningen Het Euroborg stadion is onlosmakelijk verbonden met het Europapark. Sterker nog: de identiteit van het gebied wordt in belangrijke mate ontleend aan het stadion en FC Groningen. Het Europapark is daarmee een belangrijke evenementenlocatie in de stad. Immers, elke gemiddeld twee weken (ca. 20-25 x per jaar) speelt FC Groningen hier haar thuiswedstrijden. Dat brengt een grootschalige verkeersstroom met zich mee wat effect heeft op de auto en fietsbereikbaarheid van het gebied. Zowel voor de bewoners als voor de werkenden. Andersom betekent het ook dat de toekomstvisie voor de doorontwikkeling gevolgen heeft voor de situatie tijdens wedstrijdmomenten. De oorspronkelijke opzet van het functioneren van het gebied moeten we daarbij niet uit het oog verliezen. De combinatie van kantoren en FC Groningen kan prima naast elkaar bestaan. De transformatie van het gebied naar een gemixte wijk met ook veel woningen heeft effect op het functioneren van het gebied tijdens wedstrijdmomenten.

Dit gezegd hebbende is FC Groningen voor de gemeente Groningen een belangrijke stakeholder en gesprekspartner in het gebied. Onze opgave ligt in de doorontwikkeling van het Europapark met ruimte voor meer programma waarbij ook de wedstrijden van FC Groningen gastvrij plaats kan vinden. Dit gaat over verkeersafwikkeling, voldoende parkeerplaatsen en fietsstallingen en voldoende verblijfskwaliteit in het gebied. Daarin hebben wij als gemeente en FC Groningen beide een verantwoordelijkheid. Daarbij heeft de gemeente niet het beeld dat de verkeersafwikkeling op wedstrijddagen onvoldoende geborgd is. De verkeersdruk op piekmomenten tijdens wedstrijddagen is niet te vergelijken met welk ander moment dan ook en vraagt ook specifieke maatregelen

Euroborg en omgeving

op wedstrijddagen. Daarbij zijn wij van mening dat nu alle werkzaamheden rondom Aanpak Ring Zuid zijn afgerond, de balans kan worden opgemaakt in hoeverre op reguliere momenten het kruispunt Boumaboulevard/ Europaweg voldoet. Daarbij zijn wij reeds aan het onderzoeken welke maatregelen moeten worden genomen bij de kruising Herninweg/ Bornholmstraat aangezien hier aantoonbaar de doorstroming en veiligheid in geding is tijdens de spitsmomenten. De bestaande P1 parkeergarage onder het stadion heeft nog voldoende capaciteit om parkeervraag vanuit omliggende ontwikkelingen op te kunnen vangen (zoals het Vief Kwartier). Op niet wedstrijddagen is er geen sprake van opstopping bij de ingang van P1. Voor nieuwe

woningen zijn wij zeer terughoudend met het afgeven van nieuwe abonnementen in P1 omdat dit conflicteert met de piekvraag op wedstrijddagen. De directe omloop rondom de Euroborg heeft niet op alle plekken de gewenste uitstraling. Eerder zijn er plannen gemaakt voor een integrale aanpak van de gehele terp. Dit brengt evenwel forse kosten met zich mee die de gemeente op dit moment niet kan dragen. Bij alle ingrepen in bestaand openbare ruimte op het Europapark moeten wij middelen vinden om tot uitvoering te komen. Daarbij speelt ook dat wij in de gebiedsvisie prioriteit geven aan andere plekken waar een upgrade van de openbare ruimte meer kansen biedt en waar de koppeling gelegd kan worden met bouwontwikkelingen. De

BURA 67

kolenmuurkavel inclusief het pleindeel is hier een voorbeeld van. Dit raakt overigens ook de terp en de trappen. Fasegewijs willen wij de openbare ruimte aanpakken en dan dus ook aan de randen van de terp. Graag zouden wij in overleg met de ondernemers van de Euroborg en rondom de Euroborg in overleg treden om te bekijken hoe we meer in gezamenlijkheid zouden kunnen kijken wat ervoor nodig is om de omgeving Euroborg en de terp een upgrade te geven. Een betere profilering en wellicht ingrepen in het vastgoed is dan wat ons betreft ook onderwerp van gesprek. In de gebiedsvisie benoemen wij de kansen die er zijn om de verblijfskwaliteit van het plein tussen de kolenmuur, de trappen en Alfa te vergroten. Op niet wedstrijddagen wanneer het fanplein er niet is, heeft het plein niet de gewenste kwaliteit en wordt in onze ogen onvoldoende benut. Als wij hier een plan voor gaan maken, wellicht in combinatie met de kolenmuurkavel dan zal terdege rekening moeten worden gehouden met bestaande aanwezige functies en uitgangspunten (verkeersroutes, fanplein, etc.). FC Groningen zal hierbij als belangrijke stakeholder worden betrokken. Het is vanuit de opzet in de gebiedsvisie niet de bedoeling om het aantal parkeerplaatsen in het gebied te verminderen.

Ook als op termijn verdichtingsmogelijkheden op de bestaande parkeerterreinen rondom Ziggo en My Office reëel worden, zal het parkeren voor de werken woonfuncties moeten worden geborgd. Hierbij dient rekening te worden gehouden met de bestaande parkeernormen conform de beleidsregel parkeernormen van de gemeente Groningen. Daarbij is het ook zo dat de bestaande parkeercapaciteit in P1 op niet wedstrijddagen nog ruimte biedt om parkeervraag op te vangen. Dit is een bekend gegeven. Ook bij P3. Op niet wedstrijddagen is er sprake van overcapaciteit. Gecombineerd met de wens om het parkeren zoveel mogelijk in de bestaande (gebouwde) parkeervoorzieningen op te vangen, zorgt ervoor dat we bij ontwikkelingen keuzes maken om voor een deel van het bestaande parkeeraanbod gebruik te maken. Op dit onderdeel conflicteert de visie niet met de wedstrijdmomenten van FC

Groningen. Het aantal fietsverbindingen in het gebied is fors verbeterd en hier werken wij nog verder aan door waardoor ook de Euroborg voor de fietser beter bereikbaar wordt. Het aantal fietsparkeerplaatsen tijdens wedstrijddagen is daarbij ontoereikend. Enerzijds lost zich dat op doordat fietsen in de openbare ruimte worden geplaatst. Anderzijds is de vraag terecht of een gestructureerde oplossing niet wenselijk is. Als wij met de kolenmuurkavel aan de slag gaan neemt daar naar verwachting het aantal fietsparkeerplaatsen sterk af. Dit vraagt zeker aandacht. De vraag is dan hoe deze piekvraag kan worden opgevangen. Dit vraagt wellicht tijdelijke oplossingen die ingezet kunnen worden tijdens de piekmomenten. De fietser laat zich echter lastig sturen. Stoker en Brander Al geruime tijd wordt er gesproken over een verbetering van de directe omgeving van de woontorens Stoker en Brander. Daarbij gaat het over aantrekkelijkheid en veiligheid, vergroening, verlichting, windoverlast, gebruik tijdens evenementen, parkeren en geluidsoverlast. Niet al deze thema’s kunnen we met ontwerp oplossen, maar we willen de mogelijkheden onderzoeken. Een opvallend aspect is de grote afstand tussen de entrees van de woningen en de straten.

Kan deze verkleind worden met een nieuw entreegebouw dichter bij de Boumaboulevard? Zou een brug naar het Helperpark een aantrekkelijke toegang voor voetgangers en fietsers kunnen vormen? Kan deze ook zorgen voor een aanvullende route vanaf de Euroborg naar het Helperpark? En wat is de relatie met het nieuwe Stamspoor?

Activatie plint en waterfront

© News Øresund | Johan Wessman

68 gebiedsvisie europapark

Kolenmuurkavel Het gebied tussen de Oude Winschoterdiep en de Euroborg, grofweg tussen de Boumaboulevard en de Stoker en de Brander, is een centraal gelegen gebied dat aandacht verdient. Deze plek heeft niet de verblijfskwaliteit en uitstraling die we beogen op het Europapark. Als een van de ontwikkellocaties in het huidige bestemmingsplan, zien wij hier kansen voor een transformatie, waarbij functies zoals horeca en mogelijk wonen worden gekoppeld aan een aantrekkelijke openbare ruimte. Hoe kunnen we deze kade aan het Winschoterdiep aantrekkelijker maken? Hoe leggen we de verbinding met het plein bij het Alfa-college en gaan we de trapverbinding naar de wierde beter benutten? In het huidige bestemmingsplan is een bouwmogelijkheid opgenomen in het midden van de zone, maar zou een ligging aan het uiteinde, bij de woontorens, niet passender zijn? Ook de kolenmuur zelf maakt deel uit van dit gesprek. Stedenbouwkundige en programmatische principes Voor het gebied als geheel is het belangrijk een samenhangende visie te ontwikkelen tussen de ‘binnenring’ en de ‘buitenring’. Deze visie heeft niet alleen betrekking op de inrichting van de openbare ruimte, maar ook op de gebouwde functies. Vanuit stedenbouwkundig oogpunt is het van belang in te zetten op de ontwikkeling van een dynamischere en aantrekkelijke publieke ruimte.

Daarbij is het creëren van een aantrekkelijke groene buitenring, verbonden met de binnenring op en rond de Euroborg, van groot belang. Door deze buitenring te realiseren en nieuwe verbindingen voor langzaam verkeer te creëren tussen het Stamspoor, de Boumaboulevard en het Helperpark, én door het Stamspoor te verbinden met de Wittop Koningstraat en verder in noordelijke richting, kan het karakter van de openbare ruimte sterk worden verbeterd. De binnenring kan worden versterkt door nieuwe verbindingen toe te voegen en bestaande verbindingen te verbeteren. Ook het toevoegen van nieuwe functies gericht op sport, recreatie, werken en wonen graagt hieraan bij. Belangrijk is dat de functies zich in de tijd gemakkelijk kunnen

aanpassen aan de veranderende behoeften en ontwikkelingen in het stedelijk gebied. Een aantrekkelijke en hoogwaardige omgeving vormt daarvoor een belangrijke randvoorwaarde. Vanuit dit oogpunt is het interessant om te onderzoeken of verschillende ingrepen gecombineerd kunnen worden. Bijvoorbeeld een aantrekkelijke kade aan het Winschoterdiep en het realiseren van een nieuw entreegebouw met horeca en een aantrekkelijke entree voor de woontorens. In combinatie met een luifel en bomen kunnen valwinden worden beperkt. In gezamenlijkheid met eigenaren, gebruikers, bewoners en de gemeente willen we mogelijkheden onderzoeken en werken aan het ontwikkelen van een gezamenlijke visie. Daarin willen we de volgende thema’s onderzoeken: • Hoe kunnen we het netwerk verbeteren van aantrekkelijke en veilige routes rond en op de Euroborg? • Hoe kan de Euroborg en zijn omgeving een positief hart van Europapark worden? • Hoe verbeteren we de leefbaarheid op en in omgeving van de Euroborg en daarbij de woonomgeving en het thuiskomen bij de woontorens Stoker en de Brander? • Is het toevoegen van programma een kans, en onder welke voorwaarden? Investeringen Deze zijn sterk afhankelijk van de ambities van de verschillende partijen en de visie die daaruit voortvloeit.

Voor de openbare ruimte is er al begonnen met: • De aanleg van het nieuw parkstamspoor, met voorzieningen voor bezoekende uitsupporters en een oost-west fietsverbinding die Groningen Zuidoost verbindt met Helpman-en Meerstad; • Verbetering van de oversteekbaarheid van de Boumaboulevard en de aanleg van een nieuwe langzaamverkeersbrug; • Verder zijn er investeringen vergroening en verduurzaming voor de openbare ruimte nodig (op de terp, de kolenkade, bij de parkinrichting van het Europapark en voor het afmaken van het Stamspoor).

BURA 69

4.5 Helperpark/spoorzone VERDICHTEN EN NIEUWE FUNCTIES Kansen en potenties Dit gebied is de as van het stationsplein tot aan de Helpmanweg, gelegen tussen het Oude Winschotendiep, het Helperpark en het spoor. Het is een gemengd gebied aan een groenblauwstructuur met veel recreatieve waarde. Gelegen aan het spoor en aan de verbinding naar het Zuidelijk en Zuidoostelijk deel van de stad maakt het een zichtlocatie en zeer goed bereikbaar met zowel de trein, bus, auto en fiets.

Kantoorlocatie De nieuwe ontwikkelingen gaan op deze ontwikkelingen door, maar hebben wel te maken met programmatische beperkingen door spooren milieucontouren waardoor ze alleen geschikt zijn voor kantoren.

De verkeersverbinding bestaat pas acht jaar en verbindt Europapark met Helpman en de Duinkerkenstraat. Het gebied is daardoor nog sterk in transitie. Het wordt veelal nog geassocieerd met de bedrijfsfuncties verderop aan de Duinkerkenstraat, maar inmiddels is het fantastisch komen te liggen met mooie nieuwe ontwikkelingen van stationsplein tot wonen, topsportcentrum en de Mediacentrale.

Tijdelijk gebruik Om op termijn ander programma te kunnen realiseren en het gemengde karakter van het gebied te behouden, wordt de kavel aan het Oude Winschoterdiep, tegenover de Helpmanweg, tijdelijk benut. Dit tijdelijke gebruik moet een positieve aanvulling vormen op de dynamische en recreatieve omgeving.

70 gebiedsvisie europapark

De gunstige ligging nabij het station maakt de kavels bij het station en langs het spoor zeer geschikt voor hoogbouw. Voor de kavels worden kavelpaspoorten gemaakt.