Bijlage 1 Gebiedsvisie Europapark visiedocument..pdf

Gebiedsvisie

oktober 2025

europapark groningen

t p e c Con

2

gebiedsvisie europapark

Inhoudsopgave Voorwoord Leeswijzer Samenvatting

5 5 6

inleiding

8

1.1 Waarom een gebiedsvisie 1.2 Positionering Europapark 1.3 Historie en huidige ontwikkelingen 1.4 Doel gebiedsvisie 1.5 Kaders 1.6 Proces

9 9 12 17 18 19

ambitie

20

2.1 Zes kernwaarden van het gebied 2.2 Gezond, groen en klimaatbestendig 2.3 Goed verbonden met slimme mobiliteit 2.4 Compact met een aantrekkelijke functiemix 2.5 Achttien-uurs dynamiek 2.6 Duurzaam en eigentijds 2.7 Adaptieve planning

21 22 27 32 36 38 40

ruimtelijk raamwerk

42

3.1 Raamwerkkaart 3.2 Winschoterdiep als attractor 3.3 Vergroten publiek domein Boumaboulevard 3.4 Oude stamspoor 3.5 Rondje Europapark 3.6 Programmering openbare ruimte

43 46 50 55 56 57

DEELgebieden

58

4.1 Eerste aanzet deelgebieden 4.2 Noordwestkwadrant 4.3 Kavel P3/Oude Skivijver 4.4 De Euroborg en omgeving 4.5 Helperpark/Spoorzone 4.6 Kempkensberg en omgeving

59 62 64 66 70 72

Ontwikkelstrategie en proces

76

5.1 Ontwikkelstrategie 5.2 Fasering en tempo 5.3 Bestaande ontwikkelkavels prioriteit 1 5.4 Strategie per deelgebied 5.5 Financieringsstrategie 5.6 Juridisch en planologisch kader

77 77 78 79 82 83

COLOfON

84 BURA

3

Positionering Europapark in stedelijk weefsel Groningen.

4

gebiedsvisie europapark

voorwoord Wethouder Ruimtelijke Ordening, Gemeente Groningen Met trots presenteren wij u de gebiedsvisie Europapark, een ambitieus en toekomstgericht document dat richting geeft aan de verdere ontwikkeling van dit bijzondere gebied in Groningen. Europapark heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een dynamische plek waar wonen, werken, sport en recreatie samenkomen. De transformatie naar een volwaardige stadswijk is in volle gang, en met deze visie leggen we de basis voor de verdere ontwikkeling van een aantrekkelijke en toekomstbestendige stadswijk. De gemeente Groningen neemt hierin haar verantwoordelijkheid. Door onder andere te investeren in hoogwaardige openbare ruimte, slimme mobiliteit en duurzame energievoorzieningen. Europapark is een wijk vol potentie, en samen kunnen we deze kansen benutten. Deze visie vormt niet alleen een plan, maar een gedeelde ambitie. Europapark groeit uit tot een dynamisch, toekomstbestendig stadsdeel waar Groningers kunnen wonen, werken en ontspannen. Laten we samen werken aan een wijk die de stad verrijkt en verbindt. Dit document biedt het ruimtelijk kader en de ontwikkelstrategie om deze ambitie te realiseren. We nodigen alle betrokkenen uit om samen met ons deze visie tot leven te brengen. Laten we deze kansen benutten en gezamenlijk verder bouwen aan een moderne stadswijk voor alle Groningers.

Rik van Niejenhuis Wethouder Ruimtelijke Ordening Gemeente Groningen

Leeswijzer In hoofdstuk 1 worden de aanleiding en het doel van de gebiedsvisie uitgelegd, en ook belangrijke kaders die gelden voor dit document. In hoofdstuk 2 worden de hoofd ambities van de doorontwikkeling van Europapark omschreven, aan de hand van zes kernwaarden. Hoofdstuk 3 bevat uit een uitwerking van het ruimtelijk raamwerk, dat als kader dient voor ontwikkelingen. In hoofdstuk 4 worden de verschillende deelgebieden beschreven. De gebiedsvisie sluit af met hoofdstuk 5, de ontwikkelstrategie.

BURA

5

samenvatting Visie doorontwikkeling Europapark De transformatie van het Europapark tot volwaardige stadswijk krijgt steeds meer vorm. Europapark is één van de belangrijkste ontwikkellocaties binnen de gemeente Groningen. De gemeente voorziet dat Europapark een echte gemengde stadswijk wordt met een passende dichtheid, programma en levendigheid. Deze gebiedsvisie Europapark is gericht op de doorontwikkeling van Europapark naar een eigentijds stedelijk gebied, als onderdeel van het grotere stedelijke milieu van Groningen. Tot nu toe heeft Europapark zich op een meer organische en adaptieve wijze ontwikkeld, waarbij er per fase keuzes zijn gemaakt in type programma en investeringen in infrastructuur en openbare ruimte. Met een lange aanloop is de ontwikkeling van Europapark nu in een stroomversnelling geraakt en krijgt het gebied steeds meer vorm. Europapark heeft een bijzondere mix aan functies en type gebouwen, die nergens anders aanwezig is in de regio (wonen, bedrijvigheid, kantoren, stadion, onderwijs, zorg, sport, station etc.). Daarnaast heeft Europapark ook nog veel ruimte, waardoor nieuwe programma’s hier een plek kunnen vinden. Om deze kansen volledig te benutten, zal Europapark nog veel beter verbonden moeten worden met haar omgeving, en zal binnen Europapark de verblijfskwaliteit op veel plekken omhoog moeten.

Dit vraagt ook om een versterking van de identiteit, door het toevoegen van nieuwe programma’s, woonvormen, eigentijdse architectuur en betekenisvolle openbare ruimte. De adaptieve planningswijze, die tot nu toe is gevolgd, kan voortgezet worden, maar wel vanuit een meer integrale blik. Er zijn op dit moment verschillende initiatieven in Europapark voor o.a. woningbouw, kantoorontwikkeling en commerciële voorzieningen. Het is daarom van belang te kunnen blijven sturen op ruimtelijke kwaliteit in de toekomst. Een belangrijke basis hiervoor vormt het in de gebiedsvisie opgenomen ruimtelijk raamwerk. Onderdeel van het raamwerk is het versterken van de verbindende structuren. De Boumaboulevard en het Oude Winschoterdiep zijn de belangrijkste identiteitsdragers van het huidige maar ook toekomstige Europapark. Het groene rondje Europapark wordt verstrekt en breiden wij uit. Dit raamwerk bepaalt het kader voor alle nieuwe initiatieven en ontwikkelingen, op basis waarvan investeringen kunnen worden gedaan in de openbare ruimte en infrastructuur.

6

gebiedsvisie europapark

Naast het raamwerk doet de gebiedsvisie belangrijke uitspraken over de programma verdeling in het gebied en het type milieus wat we hier voor ons zien. De gebiedsvisie vormt het kader voor uitwerkingen op deelgebied niveau zowel qua bebouwing als openbare ruimte. Er staan zes kernwaarden centraal in deze gebiedsvisie, die als kader dienen voor verdere ontwikkeling: Gezond, groen en klimaatbestendig Binnen Europapark is de groenblauwe structuur een belangrijke kwalitatieve drager. Het Oude Winschoterdiep vormt daarbij de ruggengraat voor de ontwikkeling. Dit is conform de omgevingsvisie ‘Levende Ruimte’ (opvolger van The Next City), waarin de karakteristieke radialen van de binnenstad naar de omgeving ook de toekomstige dragers van de ruimtelijke structuren zullen zijn. De parkzones langs het Oude Winschoterdiep worden versterkt door het verlengen van het Helperpark. Daarnaast willen we dwars op het Oude Winschoterdiep robuuste groene structuren uitbreiden, onder meer met het rondje Europapark, waardoor connecties worden gelegd met de ecologische verbindingen in de omgeving. Het toevoegen van een substantiële hoeveelheid groen draagt bij aan de gezondheid, creëert mogelijkheden voor ontmoetingsplekken en bevordert de klimaatadaptatie op het Europapark.

Goed verbonden met slimme mobiliteit Om Europapark beter te verbinden met de stad is een mobiliteitsstrategie nodig die rechtdoet aan de status van Europapark als OV knoop. Europapark heeft belangrijke stedelijke voorzieningen op fiets- en loopafstand en dit biedt de mogelijkheid het gebied autoluwer te maken en meer in te richten voor de fietser, de voetganger en het openbaar vervoer. Daarbij wordt voorgesteld te investeren in een fijnmaziger fietsroutenetwerk. Gezien de aanwezigheid van bedrijvigheid, kantoren en het stadion, is de bereikbaarheid per auto en logistiek een voorwaarde. Aanvullend onderzoek moet uitwijzen in hoeverre de auto- infrastructuur op delen ‘afgewaardeerd’ kan worden, en hoe kansrijk concepten voor deelmobiliteit hier kunnen zijn. Compact met een aantrekkelijke functiemix Om de aantrekkingskracht en stedelijke dynamiek van het gebied te vergroten, wordt zoveel mogelijk gestreefd naar het toevoegen van onderscheidende stedelijke, gemengde

leefmilieus. Verdichting en dubbelgebruik is daarbij een belangrijke voorwaarde. Het noordelijke deel van Europapark richt zich daarbij meer op een stedelijk, gemengd woonwerkmilieu, met bijbehorende commerciële en maatschappelijke voorzieningen. In het zuidelijke deel is het uitgangspunt het intensiveren van het bestaande werkmilieu, met een focus op maakindustrie en (creatieve) bedrijvigheid. Ten aanzien van wonen en doelgroepen zien we vooral een voortzetting van de diversiteit aan woningtypen en doelgroepen, waarbij we op wijkniveau streven naar 30% sociale huur. Achttien-uurs dynamiek Naast wonen en werken als belangrijke functies, is het van belang nieuwe stedelijke bronpunten toe te voegen. Dit kunnen bronpunten zijn in de vorm van horeca, evenementen, sportfuncties, een waterprogramma of (tijdelijke) andere functies. Deze bronpunten zijn essentieel voor de noodzakelijke reuring en dynamiek in het gebied. De mix van functies zorgt ervoor dat in het gebied 18 uur per dag levendigheid is. De werkenden en schoolgaanden worden in de avond afgewisseld door bezoekers van horeca, sport en cultuur. De Boumaboulevard is de centrale as, waar veel stedelijk programma samen komt. Het Oude Winschoterdiep vormt daarbij de groene, recreatieve tegenhanger, waar stedelijk programma is gesitueerd.

Belangrijk is om bestaande pionierende, lokale ondernemers uit het gebied hier ruimte te geven. Gezien de groei van het aantal bewoners en bezoekers gaan we onderzoeken welke (maatschappelijke) voorzieningen er precies nodig zijn, op het vlak van onderwijs, zorg en cultuur. Duurzaam en eigentijds In Europapark bouwen we zoveel mogelijk klimaatbestendig (nature-based solutions) en zorgen we voor flexibiliteit in het programma (experimenteerruimte). Met het oog op de lange termijn wordt het gebied zoveel mogelijk energieneutraal. Bij elke ontwikkeling wordt samen met eigenaren en eventuele ontwikkelende partijen gekeken op welke wijze circulaire gebiedsontwikkeling kan bijdragen aan het realiseren van de duurzaamheidsambities van Europapark. De duurzame ambities hebben het meeste kans van slagen, indien de verschillende stakeholders (gemeente, eigenaren, marktpartijen en andere belanghebbenden) gezamenlijk optrekken.

Adaptieve planning Deze gebiedsvisie wordt niet in één keer uitgerold, maar kent misschien wel een tijdsspanne van 20 jaar. De verschillende deelgebieden hebben allen hun eigen dynamiek en uitdagingen. Toch wil de gemeente kunnen sturen op ongewenste ontwikkelingen en maatregelen nemen die toekomstige ontwikkelingen niet belemmeren. De gebiedsvisie denkt dan ook in verschillende looptijden en ontwikkelsnelheden, zowel op korte, middellange als lange termijn, zowel tijdelijk als permanent. Vanwege de lange termijn wordt er een zekere mate van flexibiliteit in programma aan gehouden. Om de potentie van het gebied en de te volgen strategie te kunnen bepalen op het moment dat een gebied aan bod komt. Deelgebieden De uitwerking van een aantal deelgebieden moet worden gezien als een eerste aanzet voor de ruimtelijke en programmatische principes van een gebied. In de gebiedsvisie onderscheiden wij vier deelgebieden: Noordwestkwadrant, Kavel P3/Skivijver, Euroborg en omgeving en Kempkensberg en omgeving. Per deelgebied worden de kansen en potenties in beeld gebracht en de uitgangspunten belicht. Ontwikkelstrategie en proces Om de visie zoals in dit document is neergelegd te kunnen waarmaken, is een ontwikkelstrategie nodig. Met de ontwikkelstrategie maken we de volgende keuzes.

We ontwikkelen gefaseerd, hanteren daarbij een hoge mate van menging van functies en blijven investeren in vergroening, klimaatadaptie en verblijfskwaliteit. Deze investeringen lopen gelijk op met het ontwikkelprogramma. We blijven ook investeren in de verkeerstructuur. We kiezen bewust voor een gefaseerde ontwikkeling waarbij de prioriteit vooralsnog ligt bij de invulling van de gemeentelijke ontwikkelkavels. Het gaat dan met name om Vief Kwartier, de hoekkavel, de spoorkavel, de stationskavel en de kolenmuurkavel. De Frans Maas locatie schuiven we naar achteren in de tijd. Hiervoor brengen we de mogelijkheden voor een tijdelijke functie nader in beeld. Na de eigen ontwikkelkavels verleggen we de koers naar de randen van het Europapark. Ook daar is nog ruimte voor programmatische verdichting.

BURA

7

1

inleiding

8

gebiedsvisie europapark

1.1 waarom een gebiedsvisie? Groningen groeit de komende decennia flink in zowel inwoners als banen. Tot 2040 zijn ongeveer 20.000 woningen en 21.000 extra banen voorzien. Hiervan wordt ongeveer 2/3 binnenstedelijk opgelost. Dit betekent een meer compacte en verdichte stad. Om een hoogwaardige leefomgeving voor de toekomst te kunnen blijven garanderen, wordt er nagedacht over de wijze waarop de stad deze groei kan opvangen en gezonder, klimaatbestendiger en duurzamer kan worden gemaakt.

De gebiedsvisie Europapark die voorligt, is een kans om mee te denken over de langjarige ontwikkeling van een gebied in transitie. Samen met recente beleidsontwikkelingen vormt dit document de basis voor de volgende fase in de ontwikkeling van Europapark. Het doel van deze gebiedsvisie is betrokken partijen/initiatiefnemers een nieuw kader te bieden voor ontwikkelingen binnen Europapark (vastgoed en openbare ruimte), zowel op de korte als de lange termijn, en daarmee Europapark beter te benutten voor de gemeentelijke groeistrategie.

1.2 positionering europapark De doorontwikkeling van Europapark tot een hoogwaardig stedelijk gemengd gebied krijgt steeds meer vorm. Veel kavels zijn bebouwd of in ontwikkeling. Toch valt op dat er nog ruimte is en dat op veel plekken het maaiveldparkeren nog domineert. Het ontbreekt dan ook aan een aantrekkelijke stedelijke dynamiek om Europapark als volwaardige stadswijk binnen het grotere centrumgebied te laten functioneren. Tijd dus om de balans op te maken en na te denken over op welke wijze de doorontwikkeling van Europapark kan bijdragen aan de verkleuring van het gebied, waarbij een algehele kwaliteitssprong kan worden gemaakt met een sterke mix van wonen, werken en voorzieningen, verbonden door

De Levende Ruimte: Europapark onderdeel van een compact centrumgebied

een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte die uitnodigt tot verblijf en ontmoeting. Daarbij is het goed om terug te kijken, maar vooral ook vooruit, om de principes van een adaptieve, toekomstbestendige stadswijk te bepalen. Europapark is een belangrijk ontwikkelgebied in de stad. Het gebied maakt deel uit van het Daily Urban System (het gebied rond een stad waarbinnen de belangrijkste dagelijkse woonwerkverplaatsingen plaatsvinden) en heeft een goede bereikbaarheid voor zowel de auto, het openbaar vervoer als de fiets. Het ligt binnen 15 minuten fietsafstand van belangrijke stedelijke voorzieningen.

De 15-minutenstad: belangrijke stedelijke voorzieningen op fietsafstand

BURA

9

Luchtfoto situatie Europapark 2024

10 gebiedsvisie europapark

In de omgevingsvisie ‘Levende Ruimte’ staat de groei van de compacte stad centraal. De doorontwikkeling van Europapark past hier goed in. De ligging bepaalt in sterke mate het huidige karakter als gemengd werk- en woongebied. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat Europapark voornamelijk een kantorenlocatie zou worden. In de loop der jaren heeft het zich echter steeds meer ontwikkeld tot een gemengd stedelijke wijk met een station, de Euroborg, verschillende regionale voorzieningen en woningen. Ondanks dat Europapark een ‘gemengd’ gebied is, voelt het nog niet als een hoogwaardig gemengd stedelijk gebied, al begint dat op sommige plekken wel te komen. Op de plekken waar dit niet het geval is, wordt dit veroorzaakt door overmatige (stenige) openbare ruimte, de dominantie van auto’s, een gebrek aan adressen en levendigheid in de plinten, en een te lage dichtheid van bebouwing. Daarnaast is het belangrijk te beseffen dat het ook gewoon tijd nodig heeft om een meer volwassen en levendig stadsdeel te worden. Europapark heeft dus baat bij het toevoegen van meer adressen en mensen, maar ook programma’s, gebouwen en plekken die de identiteit en leefkwaliteit van Europapark

kunnen versterken. Bij de doorontwikkeling van Europapark is een belangrijke vraag hoe we de identiteit van Europapark kunnen versterken en het tegelijkertijd kunnen positioneren als een volwaardig onderdeel van het grotere stedelijke gebied van de stad. Tot nu toe ontwikkelt Europapark zich op een meer organische en adaptieve wijze, waarbij per fase keuzes zijn gemaakt in het type programma en investeringen in infrastructuur en openbare ruimte. Wij denken dat deze adaptieve planningswijze voortgezet kan worden, maar wel vanuit een meer integrale blik. Hierbij willen we slim omgaan met de kansen die zich voordoen op basis van vraag en aanbod. Dit heeft onder andere betrekking op de toenemende markt voor kantoren in de ICTen creatieve sector, maar ook de behoefte aan traditionele als meer dynamische multifunctionele werkgebieden. Milieuzonering is daarbij van belang, maar ook de rol en betekenis van de openbare ruimte, zeker in het licht van grote opgaven zoals klimaatverandering en de energietransitie. Voor het realiseren van een toekomstbestendige en gezonde leefomgeving is het van belang dat met een integrale blik gekeken wordt naar de ontwikkelmogelijkheden van Europapark.

BURA 11

1.3 Historie en huidige ontwikkelingen Historie De omgeving van Europapark kent een lange geschiedenis. De oorsprong gaat terug tot de 14e eeuw, toen het eerste deel van het kanaal (Oude) Winschoterdiep werd gegraven. Dit diende vooral als afwatering van het gebied. Wanneer het kanaal in de 17e eeuw in zuidoostelijke richting werd verlengd, gaf dit een enorme impuls aan de handelsbetrekkingen tussen de stad Groningen en de Ommelanden, en aan de bedrijvigheid in het gebied. Tot aan het begin van de 19e eeuw behoudt het Winschoterdiep zijn landelijke karakter: grotendeels laaggelegen weilanden, later met lintbebouwing in de vorm van kleine woonhuizen, herbergen, smederijen en schuurtjes. Vanaf 1830 komt aan de westzijde van het Winschoterdiep de houtverwerkende industrie op gang. Vanaf de tweede helft van de 18e eeuw gaan de ontwikkelingen snel. In eerste instantie breidt de houtverwerkende industrie zich verder uit. Ook vestigen zich meerdere scheepswerven. Vanaf het begin van de 20e eeuw wordt de elektriciteitscentrale Helpman gebouwd, de huidige Mediacentrale, die toen onderdeel was van een veel grotere agglomeratie van gebouwen. De functie van de Helpmancentrale werd in 1963 overgenomen door de bouw van de Hunzecentrale op de huidige P2-kavel. Deze centrale is in segmenten opgebouwd; de laatste eenheid werd gerealiseerd in 1970.

De meest in het oog springende onderdelen van de centrale waren de vijf schoorstenen, met een hoogte van ca. 120 meter, die tot 1998 een indrukwekkende landmark vormden voor dit deel van de stad. De kolenmuur is een restant van de tijd dat energie uit kolen werd gewonnen. De geschiedenis van dit gebied heeft haar sporen nagelaten. Het industriële erfgoed is op een aantal plekken nog zichtbaar en vormt een belangrijk onderdeel van de ‘mental map’ van het gebied. Start gebiedsontwikkeling Eind jaren negentig was de aanleiding om het Europapark te ontwikkelen tweeledig. Allereerst was er de behoefte aan een grote kantorenlocatie. Ten tweede bestond de wens om een hoogwaardig sport- en vermaakscentrum te ontwikkelen, waarvan

12 gebiedsvisie europapark

ook het voetbalstadion van FC Groningen deel uitmaakt. In de loop van de tijd is daar een nieuwe ambitie aan toegevoegd: het ontwikkelen van een nieuwe woonwijk op korte afstand van de binnenstad, aansluitend op bestaande wijken zoals de Oosterpoort en Helpman. Kenmerkend voor het huidige Europapark is de menging van wonen, werken, leren, uitgaan en recreëren. Europapark vormt een belangrijke schakel binnen de stad Samen met de ontwikkelingen van onder andere Meerstad en Stadshavens, richten de stedelijke condities voor de doorontwikkeling van Europapark zich op het verder vergroten van de aantrekkelijkheid van het centrumgebied. Dit betekent dat de toekomstige stadswijken goed toegankelijk en verbonden zijn met de binnenstad, en dat de (stedelijke) voorzieningen in de nabijheid aanwezig zijn. Verder is het belangrijk dat er voldoende diversiteit is aan stedelijke leefmilieus en een aantrekkelijke functiemix. De positie van Europapark als belangrijke OV-knoop in de stad biedt de kans om de werkfunctie van het gebied te vergroten en een aantal gebieden te transformeren naar gemengde werk-woongebieden.

Om dit te bereiken, zal er stevig ingezet moeten worden op het verbeteren van de bereikbaarheid voor fietsers en voetgangers, het realiseren van meer verblijfskwaliteit in de openbare ruimte, meer groen om gezond te bewegen, en nieuwe voorzieningen die zoveel mogelijk aansluiten bij de behoeften van de gebruikers. Ontwikkelingen binnen Europapark Europapark is voortdurend in ontwikkeling. Na een lange aanloop bevindt de ontwikkeling zich nu in een stroomversnelling en krijgt het gebied steeds meer vorm. Stevige blokken met zeer gemengde functies en gebruikers worden gecombineerd in een hoogwaardige openbare ruimte, met veel ruimte voor ontspanning en recreatie. Momenteel wordt er gewerkt aan concrete plannen voor bestaande kavels, maar ook nagedacht over nieuwe ontwikkelrichtingen. Op verschillende locaties worden nieuwe functies toegevoegd, zoals woningen, commerciële dienstverlening en kantoren. Tevens worden verkeerskundige aanpassingen

De skyline van Groningen in 1974, met rechts de vijf schoorstenen van de Hunzecentrale. © M.A. Douma, collectie Groninger Archieven (bijgesneden)

De Helpmancentrale in de jaren dertig © Gemeentearchief Groningen

Stadion Euroborg tijdens de bouw 2004 © Gemeentearchief Groningen

Luchtfoto Europapark 2013 © Gemeentearchief Groningen

BURA 13

Voorlopige planning kavels Europapark

Gerealiseerde ontwikkelingen Europapark

Bouma Estate ©AAS

Woongebouw Voltage (2025)

Gemeentekantoor

Ontwikkeling Eelkemastraat

Kantoorgebouw Menzis, met de locatie Vief Kwartier op de voorgrond

Engelse Park Kempkensberg

14 gebiedsvisie europapark

uitgevoerd op diverse plekken om het straatbeeld veiliger en aantrekkelijker te maken. Tegelijkertijd krijgen ook het groen en de verduurzaming extra aandacht. In het bijgevoegde kaartbeeld op pagina 14 is de stand van zaken te zien met betrekking tot de diverse ontwikkelingen die op korte termijn zullen plaatsvinden of onlangs zijn afgerond. Hierover worden omwonenden en ondernemers regelmatig actief worden geïnformeerd. Vief Kwartier De verduurzaming van Europapark krijgt een kwaliteitssprong met de ontwikkeling van de kavel Vief Kwartier. Dit project is een voorbeeld van een nieuwe manier waarop een gebied kan transformeren naar een aantrekkelijk stedelijk gemengd gebied met een sterke identiteit. De historische context speelt daarbij een belangrijke rol. Jarenlang was dit de meest in het oog springende lege kavel op een zeer prominente plek aan de Boumaboulevard, een locatie die het functioneren van Europapark als woon- en werklocatie een extra impuls kan geven. Op deze plek is ruimte voor circa 62.000 m² bvo in een mix van wonen (50%) en niet-wonen (50%). Het niet-wonen deel bestaat uit een mix van functies, waaronder werken, detailhandel, horeca en mogelijk een hotel. In 2023 heeft de gemeente samen met een samenwerkingspartner de

Haalbaarheidsstudie Vief Kwartier van ABC Planontwikkeling ©EFFEKT, vector-i

haalbaarheid van het plan onderzocht, wat heeft geleid tot een samenwerkingsovereenkomst. De partner werkt de plannen verder uit. Het gebied zal fasegewijs worden ontwikkeld. Verduurzaming Europapark Momenteel onderzoekt de gemeente of Europapark kan bijdragen aan de doelstelling om Groningen in 2035 CO2-neutraal te maken. Er is reeds een WKO-netwerk door het hele gebied aangelegd, en dit netwerk wordt nog steeds uitgebreid. Daarnaast is er een zonnepad aangelegd aan de Kolenkade, waarbij zonneenergie wordt omgezet in elektriciteit. Dit zijn pilotprojecten om zonne-energie in de openbare ruimte te onderzoeken. Overige opgaven Op verschillende plekken in de wijk levert de versteende openbare ruimte niet de gewenste verblijfskwaliteit en is er sprake van hittestress. De gebiedsvisie biedt handvatten voor het verder vormgeven van de vergroeningsslag in het gebied. Tevens zijn er maatregelen nodig om de openbare ruimte klimaatadaptiever te maken. De verdere verdichting met toevoeging van grote aantallen woningen en kantoren en dus bewoners en werkenden vraagt ook een visie op de verkeersstructuur en afwikkeling. Voorliggende gebiedsvisie geeft hierin duidelijk richting.

Kantoorontwikkeling Ohm aan de Van Elmptstraat - Europaweg ©&PRAST&HOOFT

BURA 15

16 gebiedsvisie europapark

1.4 Doel gebiedsvisie Er zijn op dit moment verschillende initiatieven in Europapark, zoals woningbouw, kantoorontwikkeling en commerciële voorzieningen. Het is daarom van belang om te kunnen blijven sturen op de ruimtelijke kwaliteit in de toekomst. Naast de openbare ruimte zijn vrijwel alle kavels (zoals weergegeven op de kaart op de vorige pagina) nog te ontwikkelen en in gemeentelijk eigendom. Dit betekent dat de gemeente veel regie kan nemen gedurende de ontwikkeling, tot aan de grondoverdracht. Aspecten zoals ambitie, programma en de relatie met de omgeving kunnen daardoor gedurende de ontwikkeling vorm krijgen. Voorliggende gebiedsvisie kijkt breder dan het oorspronkelijke ontwikkelgebied Europapark. Hierdoor komen ook meerdere terreinen van externe partijen in beeld, met name richting de nieuwe zuidelijke ringweg. De visie biedt ook voor ontwikkelingen op deze plek een kader voor sturing op kwaliteit. De naderende voltooiing van het huidige Europapark zorgt voor dynamiek aan de randen van het oorspronkelijke projectgebied. Hier ontbreekt het nog aan visie en kaders. • • • •

•

Het doel van deze gebiedsvisie is om een nieuw kader te bieden voor ontwikkelingen binnen Europapark (vastgoed en openbare ruimte), zowel op de korte als de lange termijn, en daarmee Europapark beter te benutten voor de gemeentelijke groeistrategie. Daarnaast agendeert de gebiedsvisie een aantal thema’s die het gebied overstijgen en mogelijk consequenties hebben voor dit deel van de stad. De gebiedsvisie doet uitspraken over het raamwerk, de programmaverdeling in het gebied en het type milieus dat we hier voor ons zien. De gebiedsvisie is echter geen uitgewerkt plan waarmee planontwikkelingen concreet kunnen worden aangestuurd, maar levert wel een kader voor uitwerking en belangrijke onderzoeksvragen. Naast de gebiedsvisie is separaat een nieuw beeldkwaliteitsplan gemaakt voor het zogenaamde Noordkwadrant. Het oude beeldkwaliteitsplan, als onderdeel van het bestemmingsplan uit 2013, bood niet meer de juiste ruimtelijke randvoorwaarden. Per kavel of cluster zal tevens een kavel- of clusterpaspoort worden opgesteld.

Het beter verankeren in het stedelijk netwerk (fietsroute netwerk centrum en Meerstad) Goede OV-bereikbaarheid als onderdeel van het bredere centrumgebied Het toekomstige karakter van de huidige A7/ Europaweg Aantrekkelijker en veiligere openbare ruimte (stadion/supportersstromen, aantrekkelijker en veiliger Boumaboulevard) Ruimtedruk (toenemende vraag naar kantoren in de ICT- en creatieve sector; behoefte aan verbreding van traditionele werkgebieden naar meer multifunctionele, dynamische werkmilieus en verduurzaming)

BURA 17

1.5 kaders De kaders die voor Europapark gelden, bestaan momenteel uit de gemeentelijke beleidskaders, met de Omgevingsvisie ‘Levende Ruimte’ als overkoepelend kader. Daarnaast zijn er beleidsdocumenten zoals de Mobiliteitsvisie, de Economische Visies (strategie werklocaties, detailhandel en horeca), de Woonvisie ‘Een thuis voor iedereen’, de Ontwerpleidraad Leefkwaliteit en Openbare Ruimte, het Ecologie- en Groenbeleid (SES, GES, Vitamine G, Natuurinclusief Bouwen), de Uitvoeringsagenda Klimaatbestendig Groningen en de Healthy Ageing Visie. Met de komst van het omgevingsplan zullen deze visies integraal worden samengebracht in één omgevingsvisie. Er zijn echter ook gebiedsspecifieke uitgangspunten, zoals de stedenbouwkundige kaart, het beeldkwaliteitsplan Noordkwadrant, het gebiedseigen parkeerbeleid (gebaseerd op de grote openbare parkeervoorzieningen) en het aangelegde WKO-netwerk, dat duurzame energie op grotere schaal levert.

G

De ontwikkellocaties zijn vooral gekoppeld aan de groenblauwe structuren van de stad. Deze vormen de nieuwe levensaders en bieden strategische ruimte voor de ontwikkeling van gezonde woon-werkmilieus. Europapark, met haar ligging aan het Oude Winschoterdiep, is een belangrijke ontwikkellocatie voor de stad.

KLIMAATBESTENDIG G R O N I N G E N 2020 - 2024

Vitamine

Mobiliteitsvisie

Omgevingsvisie Met de Omgevingsvisie ‘Levende Ruimte’ geeft de gemeente Groningen richting aan de enorme groei van de stad. Hierbij wordt vooral gekeken naar binnenstedelijke transformatie en verdichting. In de stad zijn diverse ontwikkelzones aangewezen, waar ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen. Dit betreft zowel de binnenstad en het stationsgebied als de west- en oostflank van de stad (met name De Suikerzijde en Stadshavens).

Ruimtelijk perspectief Titel

Groenplan Groningen

GRONINGEN GOED OP WEG

Daarnaast moeten gebouwen het vergunningstraject doorlopen, inclusief een toets bij de gemeentelijke adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit.

A7-corridor

Funenpark 1-D 1018 AK Amsterdam / NL

www.strootman.net Ondertitel bureau@strootman.net Een ruimtelijke verkenning van de opgaven en kansen voor het landschap, werklocaties, T. +31(0)20-419.41.69

en vaarverbindingen voor de regio Groningen-oostkant – Midden-Groningen

Een uit voeringsagenda op klimaatadaptatie

Denkbeelden voor een slimme energiestad Groningen

Nordic City

STRATEGIE WERKLOCATIES

Woonvisie gemeente Groningen

Beleidskader voor ruimtelijk

NIEUWE RUIMTE ONTWERPLEIDRAAD LEEFKWALITEIT OPENBARE RUIMTE

faciliteren van werk

Naar een leefbare, schone en gezonde gemeente

1

Visie en kader documenten

18 gebiedsvisie europapark

Gemeente Groningen 8 juni 2021

Een thuis voor iedereen

1

1.6 proces Aanpak BURA heeft, in opdracht van en in samenwerking met de gemeente Groningen, gewerkt aan de totstandkoming van de gebiedsvisie voor het Europapark. Dit is het resultaat van een 18 maanden durend ontwerpend onderzoek, waarin de doorontwikkeling van Europapark voor de lange termijn in beeld is gebracht. De gebiedsvisie is tot stand gekomen door gesprekken met diverse programmaleiders, de stuurgroep, de projectgroep, locatiebezoeken en een uitgebreide analyse van de kernwaarden van het gebied. Tevens zijn verkennende gesprekken gevoerd met de stadsbouwmeester en zijn er diverse themasessies georganiseerd, onder andere over verkeer, energie, ruimtelijke economie & wonen, DMO/voorzieningen, healthy ageing, leefbaarheid, groen & ecologie. Op meerdere momenten hebben wij in het proces gesprekken gevoerd met stakeholders in het gebied, waaronder bewoners en ondernemers. Dit heeft geleid tot waardevolle nieuwe inzichten, waardoor de visie aan kracht heeft gewonnen. In het Europapark is het gesprek met een vertegenwoordiging van bewoners en ondernemers georganiseerd in een klankbordgroep en aan een ondernemerstafel. Hierin is meermaals gesproken over de gebiedsvisie. Op 30 september 2024 organiseerde de gemeente voor bewoners, ondernemers en andere belangstellenden een inloopbijeenkomst. Een impressie hiervan staat op gemeente.groningen.nl/europapark.

Het document heeft in de zomer van 2025 ter inzage gelegen. Er zijn twee inloopspreekuren georganiseerd en ook twee wandelingen door de wijk met een toelichting op de cultuurhistorisch en de toekomstplannen uit deze visie. Zo’n 75 geïnteresseerden bezochten de inloopspreekuren en bijna 60 bewoners en ondernemers liepen mee door de wijk. Alle reacties zijn te lezen in het Reactierapport Gebiedsvisie Europapark. In voorliggende document zijn naar aanleiding van deze reacties meerdere aanpassingen doorgevoerd. Kwaliteitsborging Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet verandert er veel op het gebied van vergunningverlening en kwaliteitstoetsing. De wet bundelt verschillende toetsingen vanuit landelijk en gemeentelijk beleid in een integrale omgevingsvergunning. De welstandscommissie is vervangen door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit, die breder toetst dan alleen architectuur en beter past in het nieuwe proces. Voor Europapark is een supervisor aangesteld die de gemeentelijke projectgroep, ontwikkelaars en architecten zal adviseren en de plannen van advies zal voorzien voor de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Daarnaast is er een processtructuur beschreven waarin is vastgelegd dat initiatieven in elke fase (SO, VO en DO) de plannen ter advisering aan de supervisor voorleggen.

Wandelingen door de wijk met een toelichting op de cultuurhistorie en de plannen en ideeën uit de gebiedsvisie

BURA 19

2

ambitie

20 gebiedsvisie europapark

2.1 zes kernwaarden van het gebied Europapark is een nieuw stadsdeel dat niet in één keer is gepland, maar dat zich geleidelijk heeft ontwikkeld. Vanaf de late jaren negentig zijn er achtereenvolgens stappen gezet op het gebied van kantoren, gevolgd door sport en vermaak, en later woningen. Het huidige Europapark kenmerkt zich door een menging van wonen, werken, leren, uitgaan en recreëren. Het doel is om van Europapark, ook buiten kantooruren, een echte stadswijk te maken die voldoende levendigheid en dynamiek biedt.

In deze gebiedsvisie is een hoofddoelstelling geformuleerd: het streven naar een kwaliteitssprong voor Europapark, met focus op het versterken van de identiteit en het beter verbinden van het gebied met de stad. De nadruk ligt op de doorontwikkeling van Europapark naar een eigentijds, stedelijk, duurzaam en klimaatbestendig gebied, waarbij de openbare ruimte en het groen een belangrijke drager vormen voor het gebied. Er zijn zes centrale thema’s gedefinieerd die de kaders vormen voor de verdere ontwikkeling van Europapark.

Gezond, groen en klimaatbestendig

Goed verbonden met slimme mobiliteit

Compact met een aantrekkelijke functiemix

18-uursdynamiek

Duurzaam en eigentijds

Adaptieve planning

De zes kernwaarden van het gebied

BURA 21

2.2 Gezond, groen en klimaatbestendig Ambitie: Binnen Europapark vormt de groenblauwe structuur een belangrijke kwaliteitsdrager en de basis voor een gezond en duurzaam stadsdeel. Het is een belangrijke voorwaarde voor de verdere intensivering van het gebied. Het Oude Winschoterdiep fungeert daarbij als de ruggengraat van de ontwikkeling, ondersteund door een robuuste groenstructuur en een fijnmazig netwerk van openbare ruimtes. Zo wordt Europapark beter verbonden met de omliggende omgeving.

Huidige situatie De focus op een gezonde en groene leefomgeving is een kernpunt binnen de ontwikkeling van Europapark. Het gebied kampt op verschillende plekken met een hitteeilandeffect, veroorzaakt door een stenige omgeving (onder andere bij het stadion en de aangrenzende bedrijventerreinen), en piekbuien kunnen lokaal leiden tot wateroverlast. Daarnaast speelt de gezondheid van bewoners en gebruikers een belangrijke rol. Een groene, koele en rustige leefomgeving draagt bij aan fysiek en mentaal welzijn, vermindert stress en stimuleert bewegen en ontmoeten. Daarbij is extra aandacht nodig voor kwetsbare groepen, zoals ouderen, kinderen en mensen met een lagere sociaaleconomische positie, die gevoeliger zijn voor de effecten van hitte en milieubelasting. Europapark heeft in principe een aantrekkelijke groenblauwe structuur, met onder andere Helperpark langs het Winschoterdiep en de Skivijver. Ook het gebied tussen de Bornholmstraat en de Europaweg vormt een belangrijke groenverbinding. Aandachtspunt zijn ecologische verbindingen. Het versterken van groen-blauwe structuren kan hieraan bijdragen. Het Winschoterdiep biedt kansen als ecologisch leefgebied. Beleid gemeente In het vastgestelde Groenplan Groningen – Vitamine G kiest de gemeente Groningen nadrukkelijk voor de bijdrage van groen aan de kwaliteit van de leefomgeving.

Voor het behoud en de versterking van deze kwaliteit is groen van belang. Het beleid is erop gericht om meer groen te realiseren (ten koste van verharding) en ook het aanwezige groen bereikbaarder te maken.

22 gebiedsvisie europapark

Op tal van locaties werkt de gemeente op basis van een uitvoeringsplan aan deze groene openbare ruimte. Het realiseren van het Zuiderplantsoen en de investeringen die in het Europapark worden gedaan, aan de zuidoostzijde van de Euroborg en aan de Boumaboulevard, dragen hier in belangrijke mate aan bij. Binnen het gezondheidsbeleid Gezond Leven in 050 wordt nadrukkelijk ingezet op het verbinden van ruimtelijke ontwikkeling met gezondheid. De gemeente streeft naar een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag, voldoende bewegen, ontspannen en gezonde voeding, en die milieufactoren zoals geluid en luchtverontreiniging zoveel mogelijk beperkt. Kwaliteitssprong met groen als drager De gebiedsvisie Europapark neemt de bestaande groen- en waterstructuren als basis, om zo een goed verbindende en aantrekkelijke openbare ruimte te creëren, met een verbeterde relatie tussen de verschillende gebieden, zowel ruimtelijk als programmatisch. Hier is al een aanzet mee gemaakt door het deels ‘verparken’ van het Winschoterdiep en het introduceren van de groene loper. Hiermee wordt de doorwaadbaarheid van het gebied vergroot en ontstaat een fijnmazigere structuur met meer hoogwaardige adressen. Er wordt veel belang gehecht aan een hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte, vanwege het samenkomen van veel ruimtelijke opgaven. De Leidraad Openbare Ruimte is dan ook het uitgangspunt.

De verdichtingsopgave van Europapark kan leiden tot een kwaliteitssprong van het gebied, met de openbare ruimte en het landschap als dragers van de gezonde stad.

3 7 1 1 2

6 4

1

7 5

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Rondje Europapark Omgeving Euroborg Skivijver Stamspoor Helperpark verlengen Talud Europaweg Werklocaties

Ambitie versterking groenblauwe structuur, inclusief rondje Europapark

Bestaande groenstructuur

Gemeentelijke Ecologische Structuur Gemeentelijke Ecologische Structuur GES Gebieden - gemeentelijk beschermd GES kerngebieden - Groen GES kerngebieden - Water GES verbinding - Groen GES verbinding- Water GES Gebieden - provinciaal en nationaal beschermd Natura 2000

BURA 23

24 gebiedsvisie europapark

De hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte draagt niet alleen bij aan ruimtelijke kwaliteit, maar ook aan gezondheid en welzijn. Groen, schaduw en rustpunten worden strategisch ingezet om stress te verminderen en ontmoeting te bevorderen. Op grotere schaal vervult Europapark een belangrijke functie in het complementeren van een reeks bestaande groene stadsparken en biedt het gebied kansen om een nieuwe verbinding te maken die het centrum met het buitengebied verbindt. Gemeentelijke Ecologische Structuur (GES) Het ontwerp omgevingsprogramma GES is vastgesteld. Het geeft inzicht in de huidige en toekomstige robuuste groene en blauwe structuren in de gemeente waar flora en fauna in leven en zich langs kunnen verplaatsen. Deze gebieden zijn belangrijk voor de biodiversiteit in de gemeente en kennen dan ook een bescherming. Het plangebied van Europapark kent ook een aantal structuren die onderdeel zijn van de GES. Klimaatbestendigheid en wateropgave De gemeente Groningen heeft een uitvoeringsagenda ‘Klimaatbestendig Groningen’ opgesteld. De ambitie is om in 2050 klimaatbestendig te zijn. De volgende doelstellingen zijn geformuleerd: • • • •

Wateroverlast voorkomen Hittestress voorkomen en verminderen Ruimtelijke kwaliteit verbeteren Kwetsbare groepen extra beschermen

Natuurinclusiviteit en ecologie De gemeente heeft een beleidskader voor natuurinclusiviteit, waarin elk bouwinitiatief wordt getoetst. Meer biodiversiteit bevordert een robuuster ecosysteem, draagt bij aan luchtkwaliteit en vergroot de mogelijkheden voor rust, spel en ontmoeting in de natuur. Stimuleren sport en gezondheid Begin 2024 heeft de gemeenteraad van Groningen het ambitiedocument vastgesteld, waarin voor het eerst een integrale visie wordt gepresenteerd op de ontwikkeling van sportvoorzieningen in de gemeente. Deze visie richt zich enerzijds op het bieden van voldoende kwalitatieve sportvoorzieningen en anderzijds op bewegen in de openbare ruimte. De gemeente investeert fors in beide sporen. De afgelopen jaren heeft sporten en bewegen in de openbare ruimte een enorme impuls gekregen. Onder andere door de actielijn ‘Bewegende Stad’ zijn er veel nieuwe voorzieningen gerealiseerd. De ambitie is een openbare ruimte te creëren die laagdrempelig uitnodigt tot sporten en bewegen, goed is ingebed in de omgeving, inspeelt op de behoeften van de bewoners en van hoogwaardige kwaliteit is. Dit is de koers die we in Groningen volgen, zoals ook te lezen is in de ontwerpleidraad voor leefkwaliteit in de openbare ruimte. Het Europapark lijkt ook een goede plek te zijn voor allerlei vormen van Urban Sports.

We willen nader onderzoeken wat hiervoor de mogelijkheden zijn in de openbare ruimte. Het informeel sporten in de openbare ruimte past prima bij onze ambitie.

Door het veranderende klimaat is er meer ruimte nodig voor groen en water. Dit om te zorgen voor voldoende koelte en het voorkomen van wateroverlast in Europapark. De gemeente heeft hiervoor twee instrumenten ontwikkeld: de hemelwaterverordening en groennormen. Uitgangspunt is dat er zoveel mogelijk regenwater wordt opgevangen op eigen kavels en dat, conform het omgevingsprogramma, een bepaalde minimale hoeveelheid bomen en groen wordt toegevoegd. Het streven is een boomkroonbedekking van 30%. Bij het opvangen van water is aandacht voor de mogelijke nadelige effecten van stilstaand water.

BURA 25

Hittestress Voor Europapark is het tegengaan van hittestress een belangrijke opgave, vooral in de omgeving van de Euroborg. Door de omgeving en de gebouwen klimaatbestendig te maken, kan de temperatuur in de stad worden gereguleerd, wat de leefkwaliteit ten goede komt. Door groen toe te voegen op diverse schaalniveaus (van geveltuin tot stadspark), wordt bijgedragen aan het deels versteende karakter van Europapark. Het is daarbij belangrijk dat het groen tot in de haarvaten van de buurt doordringt, en ook op en rond de terp van de Euroborg zichtbaar is. Koele verblijfsplekken, schaduwrijke routes en bijvoorbeeld strategisch gepositioneerde waterpunten borgen comfort en gezondheid tijdens warme periodes, onder andere voor de bescherming van kwetsbare groepen. Keuzes en maatregelen 1. Het creëren van een rondje Europapark dat verschillende deelgebieden binnen Europapark verbindt, maar ook bijvoorbeeld het Zuiderplantsoen; 2. Het gefaseerd meenemen van de Euroborg als onderdeel van het rondje Europapark, met vergroening en verbindingen; 3. De Skivijver als groene stadsentree, met het versterken van de bestaande ecologische en recreatieve waarde;

26 gebiedsvisie europapark

4. Aan de zuidoostzijde van de Euroborg krijgt de herinrichting een vervolg door op termijn extra (recreatieve) routes en verblijfskwaliteit aan het gebied toe te voegen. Hierbij valt te denken aan extra wandelpaden, een verblijfsplek aan het water (inclusief steiger) en meer groen; 5. Continuering van de parkzone Oude Winschoterdiep door het verlengen van het Helperpark aan de zuidzijde tussen het Oude Stamspoor en de Antwerpenweg. (lange termijn). Op de Frans Maas locatie beogen we daarom een functie met een openbare kade aan het water. De noordzijde inrichten met diverse specifieke plekken, gekoppeld aan een recreatieve, doorlopende route; 6. Het versterken van groen tot in de haarvaten van de buurt: ‘pocketparks’, groene lanen en informele groene plekken binnen de verschillende leefmilieus. 7. Bestaande plekken met wateroverlast en versteende ruimtes, zoals de omgeving van de Euroborg en het stationsplein, verdienen extra maatregelen om klimaatbestendig te worden. 8. Bij het toevoegen van nieuwe bebouwing en functies wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de impact en grenswaarden van omgevingsfactoren zoals geluid, luchtkwaliteit, nabijgelegen bedrijvigheid en bovengrondse (energie) infrastructuur. Hierin streven we naar een gezonde en veilige leefomgeving, waarbij hinder en blootstelling worden beperkt en de leefkwaliteit wordt versterkt.

2.3 Goed verbonden met slimme mobiliteit Ambitie: Om de groene ambities en beoogde verdichting te realiseren, zullen we anders met mobiliteit moeten omgaan. Delen van Europapark zullen autoluwer worden, met meer ruimte voor fietsers en voetgangers, openbaar vervoer en deelmobiliteit. Gezien de aanwezigheid van bedrijvigheid, kantoren en het stadion, blijft bereikbaarheid per auto en logistiek een belangrijke voorwaarde.

Huidige situatie Europapark vormt een belangrijke hub binnen de structuur van de stad. Met de ontwikkeling van Meerstad en Stadshavens zal het belang van Europapark als (OV) knooppunt toenemen. De huidige verkeersstructuur binnen Europapark zit tegen haar grenzen aan. De aanleg van de nieuwe afrit Ring Zuid heeft geleid tot een hogere verkeersdruk op de kruising met de Europaweg. Een ander knelpunt voor autoverkeer vormde de kruising Boumaboulevard-Verlengde Lodewijkstraat. Dat is in het voorjaar van 2025 aangepakt. Een belangrijk aandachtspunt door de toegenomen verkeersdruk vormt de oversteekbaarheid van de Boumaboulevard. Een groot deel van de Boumaboulevard (van het station tot en met de Eelkemastraat) is daarom onlangs al voorzien van een groene middenberm waardoor er in twee delen overgestoken kan worden. Voor de doorontwikkeling van Europapark zal daarnaast gekeken moeten worden in hoeverre slimme mobiliteitsoplossingen kunnen bijdragen aan het verminderen van de parkeerdruk.

Beleid gemeente Het beleid van de gemeente Groningen, vastgelegd in de mobiliteitsvisie ‘Groningen Goed op Weg’ is gericht op verminderen van afstand, veranderen van verplaatsingsgedrag en kiezen voor de leefomgeving. Aan de oostkant van de stad ligt geen spoorverbinding maar is wel robuust en grootschalig OV nodig. Voor de toekomst is een schaalsprong nodig met name langs de corridor Europapark, UMCG Noorderstation en Zernike. Het autoverkeer moet efficiënt worden afgewikkeld middels de hoofdstructuur. Het parkeren wil de gemeente zoveel mogelijk aan het zicht onttrekken. Het Europapark is een stedelijk knooppunt met een stevige concentratie van onderwijs, kantoren, retail en leisure zeer goed ontsloten middels de weg en openbaar vervoer. Deze knooppuntlocaties wil de gemeente versterken, juist hier moet de groei ambities van de gemeente voor een deel gerealiseerd worden.

Bron: Mobiliteitvisie ‘GRONINGEN GOED OP WEG’

BURA 27

Ontvlechten van de verkeersstructuur De ligging van Europapark met belangrijke stedelijke voorzieningen op fietsafstand biedt de mogelijkheid het gebied autoluwer te maken en meer in te richten voor fietser en voetganger. Om ook het belang van de verkeersveiligheid en de doorstroming van het verkeer te waarborgen is ontvlechting van verkeersstromen nodig. Aandachtspunten is de inzet van deelmobiliteit. In het zuidelijk deel van Europapark is de uitdaging om een kwaliteitsverbetering te krijgen, doorgaande fietsstructuren te faciliteren, maar ook ruimte te bieden aan de noodzakelijke infrastructuur voor auto en logistiek, die een werkgebied met zich meebrengt. Langzaam verkeer Om gezond bewegen te promoten, maar ook om in de ‘last mile’ te voorzien wordt gewerkt aan het vergroten van het netwerk aan OV- en fietsroutes. Europapark vormt een belangrijke schakel in de stad. Door verbindingen met omliggende wijken en het Nieuwe Zuiderplantsoen, maar ook tussen Meerstad en het centrum van de stad en tussen centrum en buitengebied te versterken, wordt het aantrekkelijker de fiets te pakken in plaats van de auto. De fietsroutes worden zoveel mogelijk gekoppeld aan de groenstructuren en geprogrammeerde straten van de stad. Ook komt er een fietspad voor een oostwest verbinding van Helpman richting Meerstad.

Binnen Europapark wordt ingezet op veel ruimte voor de voetganger, met aandacht voor de stad op ooghoogte. Openbaar vervoer De opgave om het OV een grotere rol in de mobiliteit te laten spelen vraagt om meer kwaliteit en meer capaciteit. Het huidige OV in, van en naar de stad Groningen is sterk radiaal ingericht: vrijwel alle trein- en busverbindingen rijden naar het hoofdstation en de binnenstad van stad Groningen. Verdere intensivering op de radiale busroutes is vanwege de schaarse openbare ruimte in dit deel van de stad lastig en zorgt voor een verdere druk op doorstroming en betrouwbaarheid. Daarnaast is reizen via het Hoofdstation en de binnenstad niet altijd de snelste weg; een groot deel van de

28 gebiedsvisie europapark

reizigers heeft hier helemaal geen bestemming. Daarom zetten we in de gemeente sterker in op het gebruik van tangenten. Dit zijn verbindingen die locaties met elkaar verbinden zonder via het Hoofdstation en de binnenstad te rijden. Buiten de binnenstad is intensivering van het busverkeer vaak goed inpasbaar. Hiervoor is het randvoorwaardelijk dat de huidige radiale verbindingen in kwaliteit en frequentie op orde blijven en de doorstroming en betrouwbaarheid op de tangenten op orde is. De meeste nieuwe tangenten in de stad worden verbonden met station Europapark. Station Europapark kent een zeer goede treinbediening vanuit de gehele regio (zeker nadat in 2025 de regionale treinen zijn doorgekoppeld op het Hoofdstation) en biedt een goede uitgangspositie om het zuiden en oosten van Groningen stad te bedienen.

We zien voor station Europapark een belangrijke rol weggelegd in het toekomstig OV systeem en denken aan de volgende extra verbindingen: • Station Europapark – Meerstad • Station Europapark – Kardinge (via UMCG, via Driebond of via Ring Zuid/oost) • Station Europapark – nieuwe OV-knoop A28 – Martini ziekenhuis – P+R Hoogkerk (Deze verbinding komt dan vermoedelijk in de plaats van de bestaande buslijn van station Europapark door Coendersborg en De Wijert naar het hoofdstation.) Naast de bestaande buslijn Station Europapark – UMCG – station Noord – Zernike (Q-link 2), zal de komst van de extra tangenten naar Meerstad en Kardinge leiden tot een intensivering van het busverkeer op de Boumaboulevard. Naar verwachting minimaal 2x per uur per richting. Ook de mogelijke extra verbinding naar het Martiniziekenhuis via de Helperzoomtunnel zorgt ervoor dat met name de Boumaboulevard en Helperpark belangrijke busroutes zijn door het Europapark waarbij in de toekomst de intensiteit toe gaat nemen.

Station Auto hoofdstructuur Boumaboulevard met minder autoverkeer Mobiliteitstructuur Europapark ov en auto

Hoofdfietsroute (Mobiliteitsvisie) Hoofdfietsroute (ontbrekende schakels) Secundaire fietsroute Secundaire fietsroute (ontbrekende schakels) Zoekgebied Mobiliteitstructuur Europapark fiets

BURA 29

30 gebiedsvisie europapark

Auto, logistiek en parkeren In het noordelijk deel van Europapark (ten noorden van het Oude Stamspoor) gaat de visie uit van het zoveel mogelijk clusteren van de parkeerbehoefte in gebouwde parkeervoorzieningen, zodat parkeren op maaiveld in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen kan worden, en er ook ruimte voor ontwikkeling ontstaat (dit geldt ook voor bestaande kavels met maaiveldparkeren). Het concept van zoveel mogelijk geclusterde parkeeroplossingen is vanaf het begin (realisatie Euroborg en P1) onderdeel geweest van de visie voor het Europapark. Een deel van de parkeerbehoefte in de Noordkwadrant moet worden opgelost in de P1 parkeergarage. Dit biedt ruimte op andere plekken voor extra groene openbare ruimte en minder dominantie van de auto in het straatbeeld.

Keuzes en maatregelen 1. We sluiten Europapark beter aan op regionale fietsverbindingen; 2. Boumaboulevard: de oversteekbaarheid voor fietsers en voetgangers verbeteren en het karakter van de weg aanpassen, waarbij de doorstroming van het openbaar vervoer gegarandeerd blijft; 3. Ontwikkelen hubstrategie: wijk- en buurthubs (auto en fiets), dubbelgebruik parkeren, gerelateerde voorzieningen; 4. Vervolgonderzoek naar de verkeersstructuur en de relatie met de Oostflank en Meerstad; 5. Verkennen mogelijkheden uitbreiding OVnetwerk oostzijde Europapark (op lange termijn); 6. Verkeersstromen in beeld brengen, inclusief de verdeling van parkeervoorzieningen (huidige situatie en toekomstige potentie).

Er zijn meerdere opties in beeld gebracht om de autobewegingen binnen en door Europapark anders te structureren. Er ligt de wens om het autoverkeer op de Boumaboulevard sterk te verminderen, zodat kan worden bijgedragen aan het vergroenen van deze boulevard en het vergroten van de oversteekbaarheid. De herinrichting van de Boumaboulevard mag echter niet ten koste gaan van het OV (reistijd, frequentie). Ook zijn verschillende varianten bekeken voor de Europaweg (zie tekeningen). De logistieke stromen in het gebied vormen een belangrijk aandachtspunt. Dit heeft betrekking op de afwikkeling van het verkeer tijdens grote evenementen in en rondom de Euroborg, de bereikbaarheid van diverse (werk)functies, en op de stadslogistiek (o.a. pakketbezorging).

BURA 31

2.4 compact met een aantrekkelijke functiemix Ambitie: Om de aantrekkingskracht en stedelijke dynamiek van het gebied te vergroten wordt zoveel mogelijk uitgegaan van menging, verdichting en dubbelgebruik. Het noordelijke deel van Europapark richt zich daarbij meer op een stedelijk, gemengd woon-werkgebied en het zuidelijk deel op een intensiever werkgebied.

Huidige situatie Europapark heeft een belangrijke economische functie in de stad en kent een steeds hogere aantrekkelijkheid als vestigingsmilieu. Het gebied heeft als geheel een gemengd programma, maar kent deelgebieden met een eigen signatuur qua programma. Het Noordwestkwadrant bestaat uit grootschalige kantoorgebouwen (richting ring en Europaweg) en woonbuurten (Oude Winschoterdiep). Langs het Helperpark is een mix van wonen, werken en voorzieningen, met aan de Boumaboulevard een concentratie van voorzieningen. De Euroborg kent een mix van meer grootschalige functies, zoals sport, detailhandel, horeca, leisure, onderwijs en wonen. Ten zuiden van het oude stamspoor neemt bedrijvigheid de overhand. In het Europapark is reeds een grote diversiteit aan woningen voor verschillende doelgroepen gerealiseerd. Van vrijstaand tot appartementen, voor ouderen, jongeren en gezinnen. Beleid gemeente De ontwikkelopgave op het gebied van wonen en werken voor Groningen is fors. Dit wordt voornamelijk binnenstedelijk opgelost, onder andere door bestaande bedrijventerreinen te transformeren tot gemengde stedelijke gebieden met hoge dichtheden met een mix van wonen, werken en voorzieningen. Bij het transformatieproces van Europapark blijft het een uitdaging hoe de werkfunctie overeind te houden.

Met ondernemers zal gekeken moeten worden in hoeverre doorgroei van bedrijven op de eigen locatie mogelijk is, dan wel het verkennen van de mogelijkheden voor intensivering. De mate van intensivering zal mede afhankelijk zijn van de bereikbaarheid, het aanbod aan voorzieningen in de nabijheid, de betaalbaarheid en planologische mogelijkheden. De gemeente draagt zorg voor het aantrekkelijk

32 gebiedsvisie europapark

houden van de werkgebieden. Niet alleen door te investeren in goede verblijfs- en ontmoetingsplekken, maar ook in het vinden van de juiste balans tussen de diverse functies in het gebied. Het Europapark is naast het hoofdstation de centrum stedelijke locatie met een zeer goede auto en OV bereikbaarheid. De gemeente zet daarom vol in op een intensivering van het werkprogramma naast de functie wonen. Onderscheidende stedelijke leefmilieus De grote woningbouwopgave, maar ook het nieuwe werken is een belangrijke motivatie om in Europapark locaties te ontwikkelen die de aantrekkingskracht en stedelijke dynamiek van het gebied sterk kunnen verbeteren. In de programmering van Europapark wordt gestreefd naar het zoveel mogelijk mengen van ruimte en functies. Een mix van bedrijven, woningen en voorzieningen trekt diverse gebruikers en bezoekers aan. De dichtheid en de menging in het hart van Europapark en op plekken waar verschillende modaliteiten samenkomen is hoger dan in de rest van het gebied, vanwege de mobiliteitsvoordelen. Dit is het geval bij de stationsomgeving, Noordwestkwadrant en de Euroborg. In de zuidelijke delen is dit afhankelijk van de ontwikkelingen rond milieucontouren (vooral PreZero).

De monofunctionele, extensieve werkgebieden die Europapark nu vooral in het zuidelijk deel kent, bieden ook kansen voor verdichting en intensivering, maar dan met meer hoogwaardige bedrijvigheid. Verschillende milieuzoneringen, ondergrondse infrastructuur, water en ecologische structuren zijn sterk van invloed op de kansen voor verdichting.

Stedelijk gemengd milieu Sport, recreatie, onderwijs, voorzieningen Wonen Potentie intensief werkmilieu Schematische functieverdeling

Intensief monofunctioneel werkmilieu

Sport, recreatie, onderwijs, voorzieningen

Stedelijk gemengd milieu

Voorstel verkleuring werkgebied Europapark door functiemenging op basis van gebiedszonering

BURA 33

34 gebiedsvisie europapark

Wonen en doelgroepen Er wordt uitgegaan van het doorzetten van de huidige differentiatie van woningtypen, met in ieder geval en kansen voor zorgwonen. Er is verder, behoefte aan betaalbare woningen in het lagere en middensegment. Maar ook woningen die de doorstroming in de stad bevorderen door te bouwen voor de ‘empty-nester’ / 50plus. In de te realiseren woonmilieus zijn goede buitenruimtes essentieel voor aantrekkelijk en gezond stedelijk leven. Werken en bedrijvigheid Europapark is een belangrijke werklocatie binnen de gemeente Groningen (bron: Strategie Werklocaties). De randen van Europapark (als onderdeel van bedrijventerrein Winschoterdiep) zijn aangemerkt als ‘zoekgebied intensiveren ruimtegebruik’. Dit gebied is in beeld als mogelijk overloopgebied voor de groei van Europapark. Het gebied is functioneel, kent veel laagbouw en er is sprake van veel incourant vastgoed. Bij het intensiveren kan het verruimen van de planologische mogelijkheden (onder a bouwhoogte) kansen bieden om de groei van bedrijven op te vangen. Bij de intensivering met bedrijvigheid moet er aandacht zijn voor het behoud en toevoeging van (betaalbare) bedrijvigheid. Hoger Bouwen De gemeente heeft halverwege 2024 een nieuw kader aangaande hoogbouw in de gemeente vastgesteld.

De zones die gereserveerd worden voor hogere bouwwerken bevinden zich in stationsgebieden en vormen plekken met een hoge mate van verstedelijking. Hoge dichtheden, gevarieerde programma’s, hoogwaardige openbare ruimte, goed OV en stedelijke voorzieningen. Het Europapark en met name rondom het station is vooralsnog

Intensief monofunctioneel werkmilieu © Dedato ontwerpers en architecten

de enige plek in de gemeente waar vanwege de stedenbouwkundige opzet en functionele structuur alle typen hoogbouw kan worden verwacht. Dit vraagt zorgvuldige inpassing maar biedt ook nog kansen om binnen het Europapark waar op de verschillende locaties de grenzen liggen in hoogte. Op het Vief Kwartier en Ohm op de hoekkavel kijken we naar de mogelijkheid hoger te bouwen dan het huidige bestemmingsplan voorschrijft. Voor Ohm op de hoekkavel is daarvoor de benodigde planologische procedure al doorlopen. Dan nog is niet echt sprake van hoogbouw maar is het wel verdedigbaar dat we meer hoogte en massa toevoegen teneinde de verdichting vorm te geven in een stedelijke mix. (zie ook Handboek Hoger Bouwen 2024, Gemeente Groningen) Keuzes en maatregelen 1. Binnen de leefmilieus wordt onderscheid gemaakt tussen het mengen van functies en de dichtheid van de bebouwing. Deze wordt bepaald door de ruimtelijke logica en ligging binnen de ruimtelijke hoofdstructuur (de lange lijnen) van Europapark. De kaart op pagina 42 is hier een eerste aanzet toe; 2. In een vervolgstudie zal nader bekeken moeten worden welke dichtheid en functies wenselijk worden geacht per deelgebied, waar nog ontwikkelingen te verwachten zijn; 3. Voor de deelgebieden zullen ontwikkelkaders en kavelpaspoorten gemaakt worden.

Deze instrumenten zullen zowel de benodigde sturing als flexibiliteit voor verdere ontwikkeling bieden.

Leisure, voorzieningen en wonen © MOSS (landscape design)

Stedelijk gemengd milieu, voorbeeld Île de Nantes