13-11-2024, verslag gemeenteraad 15.00 uur - Raadsvergadering.pdf

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Daarnaast willen wij heel graag paal en perk stellen aan het dumpen van afval in de openbare ruimte. Voor ons is er nooit een noodzaak om je bankstel op straat te gooien. Dit is asociaal gedrag en dat willen we niet tolereren. We willen dat dit in navolging van de gemeente Enschede wordt gesanctioneerd en dan kunnen we die middelen inzetten om de troep op te ruimen. 02:10:13

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Naast de plannen in de begroting gaat de begroting natuurlijk over knaken en hoe je daar nu en in de toekomst verstandig mee omgaat. Vorige week zei ik het al: financiën zijn binnen de politiek en in ons geval binnen de gemeente een middel en geen doel. Geld is een middel om dingen te doen die je binnen je gemeente van groot belang vindt voor je inwoners, ondernemers en bezoekers. Ik heb het gehad over een grammofoonplaat met een kras erop. Voor de jongeren onder ons, een grammofoonplaat met een kras erop is werkelijk horror. Ik zal het niet hebben over de hoge lasten voor onze inwoners. Ik zal het niet hebben over verstandig omgaan met de ratio. Niet over de rekening doorschuiven naar de volgende generatie. Hoewel het in ons land vrij normaal is dat de sterkste schouders de zwaarste lasten betalen, zal ik niet waarschuwen voor het risico dat de zware schouders in onze gemeente zouden kunnen bezwijken onder de lastendruk. Als je ook nog eens hebt moeten bezuinigen op de zorgkosten is dat een enorm risico voor hardwerkend Nederland. 02:11:09

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Ik zal niet nogmaals waarschuwen dat dit risico in onze gemeente dreigt. Was iedereen maar zo verstandig als deze VVD'er, dan hadden we niet eindeloos hoeven luisteren naar de Haagse klaagzang van andere fracties. Hoewel mijn fractie een deel van het betoog kan begrijpen, weten we zeker dat deze 46

praatjes geen gaatjes vullen en al helemaal geen financiële gaten. Wat wel helpt, is je klaarmaken voor de toekomst, heldere keuzen en een verstandig financieel beleid. 02:11:36

Voorzitter: De heer Brandenbarg. 02:11:41

De heer Brandenbarg (SP): Prima. Wat streept u weg, behalve dan die ontwikkelbedrijven die u twee keer heeft opgevoerd in verschillende moties? Wat gaat er weg? Ik zie geen amendement van de VVD. 02:11:51

Voorzitter: Mevrouw Jacobs. 02:11:51

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Dan heeft het niet goed opgelet, want we hebben een aantal amendementen ingediend en we hebben een aantal moties ingediend om het beleid om te buigen. In de commissie heeft mijn fractie aandacht gevraagd voor de ambities. Wij willen een bruisende hoofdstad van Noord-Nederland zijn, een toonaangevende congresstad, de energiezuinigste schaatsbaan van Nederland hebben en de culturele hoofdstad van Nederland zijn, maar we weten nog steeds niet wat het kost. 02:12:17

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Wij willen het college vragen om de investeringsagenda komend jaar concreter vorm te geven, zodat we deze beslissing niet door hoeven te schuiven naar de volgende groep volksvertegenwoordigers. Dit kunt u in de achterkamertjes van de coalitie doen of u kunt oppositiepartijen vragen wat belangrijk voor hen is om ja te zeggen. Misschien is dat wel het open samenwerken met de raad, waarover u in het collegeakkoord spreekt. U heeft nog één jaar om dat uit te voeren. Wij wensen u en ons veel liberale wijsheid toe. Dank u wel, Voorzitter. 02:12:50

Voorzitter: Dank u wel, mevrouw Jacobs namens de VVD. Ik geef graag het woord aan de heer Swets namens Student en Stad. 02:13:19

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, het zal u misschien verbazen, maar als immer kritische oppositiepartij zijn we met een heel groot deel van de begroting heel erg blij. Zo is naar aanleiding van de voorjaarsnota een half miljoen euro extra beschikbaar gekomen voor cultuur. Ook gaan we volgend jaar extra geld uitgeven aan het Steunpunt Huren om huurders beter te kunnen beschermen tegen foute verhuurders. Op een totale begroting van bijna anderhalf miljard euro vinden wij dat het overgrote deel van het geld wordt besteed aan dingen die goed zijn voor onze gemeente en voor onze inwoners. Zo gaan we naar aanleiding van onze motie tijdens het voorjaarsdebat in heel veel straten tijdelijke maatregelen nemen om de verkeersveiligheid te vergroten. We gaan door met het permanent groen en leefbaar maken van straten van onze inwoners en we blijven inzetten op duurzaamheid. We zien dat de gemeente geen onnodig grote risico's op financieel gebied neemt en dat zij steeds meer inzet op Europese projectwerving. Als we van Den Haag het geld wat we nodig hebben niet krijgen, dan gaan we het wel in Brussel halen. 47

02:14:15

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, het werk als raadslid is een heel eervol beroep. Wat mij betreft hebben we als raadslid twee belangrijke taken. In de eerste plaats zijn we als raad controlerend. Dat betekent dat het ons werk is om het college te controleren of zij deugdelijk beleid voert. Over het algemeen doet het college dat gelukkig. Natuurlijk maakt zij ook keuzen die niet altijd onze keuzen zouden zijn, maar echt door en door fout beleid komen we gelukkig zelden tegen. Een kleine negatieve uitzondering daarop is de invoering van de reclamebelasting. Vorig jaar dienden wij samen met de gehele oppositie een motie in om, net als in Amsterdam, een uitzondering te maken voor non-profitorganisaties zoals voedselbanken, sportclubs en scholen. Helaas ging de coalitie daar niet in mee. Dat is één van de weinige maatregelen die ik op straat aan de mensen echt niet kon uitleggen. Komt tijd, komt raad. Ik ben heel erg blij dat we vandaag met een meerderheid van de raad, zowel coalitie als oppositie, toch een groot aantal non-profitorganisaties gaan uitzonderen. Daar dienen wij vanavond een amendement voor in. Is de reclamebelasting daarna opeens wel een goed instrument? Wat ons betreft niet. 02:15:20

Voorzitter: Een interruptie van mevrouw Jacobs. 02:15:21

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Dat laatste, Voorzitter, was natuurlijk een hele slimme opmerking. Waarom heeft u zo selectief geshopt in de uitzonderingen? Juist van u verbaast het mij heel erg dat u de hbo-, wo- en de mbo-instellingen liever die reclamebelasting laat betalen. Laat dat juist instellingen zijn die veel grote reclameuitingen hebben en dus heel veel geld moeten betalen. 02:15:46

Voorzitter: De heer Swets. 02:15:47

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, soms moet je blij zijn met wat je kunt krijgen en waar je een meerderheid mee kunt krijgen. Desondanks zullen we de motie van de VVD om de reclamebelasting helemaal af te schaffen en de motie over sportclubs in de toekomst uitsluiten van de reclamebelasting met veel liefde omarmen. 02:16:02

De heer Swets (Student en Stad): Naast een controlerende functie als raadslid, ben je natuurlijk volksvertegenwoordiger. Die functie nemen wij erg serieus. Voor ons betekent volksvertegenwoordiger zijn, dat je niet alleen je eigen achterban vertegenwoordigt, maar je inzet voor alle inwoners van onze gemeente. Daarom dienen wij vanavond een motie in om niet langer gasstellen voor minima te subsidiëren. Het zijn eigenlijk fossiele subsidies. Het is al vaker benadrukt dat mensen die in armoede leven eerder overlijden dan mensen die dat niet doen. Koken op gas verkort niet alleen de levensduur van volwassenen, maar kan ook zorgen voor astma bij kinderen en is veel schadelijker voor het milieu dan koken op elektriciteit. 02:16:41

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, alle inwoners van Groningen zijn ons 48

dierbaar. Helaas lijkt die liefde niet altijd van twee kanten te komen. Te vaak zien we dat studenten, die een kwart van de Groningse bevolking vormen, worden gezien en behandeld als tweederangsburgers. Zo stelt het college steeds vol trots dat Groningen een gedeelde stad moet zijn, waarbij in alle wijken plek is voor iedereen. Dat wil zeggen: iedereen behalve studenten. Over studenten lezen we in beleidsstukken dat er gestreefd moet worden naar minder studenten in de binnenstad. In nieuwe wijken is geen plek voor studenten. We hebben het geprobeerd bij Stadshavens en we blijven het proberen bij Suikerzijde. Daar komen zeker 5.000 woningen, maar op de vraag hoe we daar woningen voor studenten gaan realiseren, gaf de wethouder vorige week toe geen flauw idee te hebben. 02:17:26

De heer Swets (Student en Stad): Niet alleen bij woonbeleid worden studenten door dit stadsbestuur niet voor vol aangezien. Op het gebied van sport hebben we keihard moeten knokken om ook studentensport mee te nemen in de capaciteitsonderzoeken. Dat gaat de laatste tijd gelukkig steeds beter en daar moeten we de wethouder Sport een welgemeend compliment voor geven. 02:17:45

De heer Swets (Student en Stad): Die complimenten gaan vandaag helaas niet naar wethouder Eikenaar. Voorzitter, nergens is de positie van studenten zoveel minder dan van gewone Stadjers als bij het gemeentelijke armoedebeleid. Toen het Rijk in 2023 aankondigde een energietoeslag in te voeren en hierbij studenten expliciet uitsloot, hebben wij de wethouder meerdere malen gewaarschuwd dat dit niet mag. Net zoals bij de reclamebelasting kregen wij uiteindelijk gelijk. De gemeente verloor meerdere rechtszaken en door het hele land oordeelden rechters dat studenten niet als groep mogen worden uitgesloten van toeslagen. De wethouder verdedigde zijn onwil om studenten energietoeslag uit te keren met het argument dat het Rijk nu eenmaal de voorwaarde had opgesteld en niet de gemeente. Bij ons was de verrassing groot... 02:18:33

Voorzitter: Interruptie van de heer Brandenbarg. 02:18:39

De heer Brandenbarg (SP): Ik vraag me af hoe Student en Stad gaat uitleggen aan al die mensen die we straks, als we hun motie aannemen, misschien kleinere regelingen moeten gaan toekennen? Zij hebben dat echt nodig en studenten die straks arts of advocaat worden krijgen een nieuwe koelkast. Hoe gaat u dat doen? Veel plezier daarmee. 02:18:58

Voorzitter: Dat was overigens ook uw laatste interruptie. 02:19:00

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, ten eerste op het moment dat ik bij de bakker en brood wil kopen, kan ik niet aankomen met dat mijn inkomen in de toekomst misschien omhoog gaat en dat ik alvast dat brood wil hebben. Ten tweede roept onze motie enkel op om te kijken welke gemeentelijk beleid in strijd is met de Grondwet. Volgens mij zouden we dat allemaal moeten steunen. Als gemeente hebben we regelingen opgezet die studenten uitsluiten. Voorzitter, dat is 49

discriminatie. Dat is niet mijn mening, maar dat is het oordeel dat de rechter al twee keer heeft uitgesproken toen studenten hun recht probeerden te halen. De rechter oordeelde dat de gemeente met haar voorwaarden inging tegen het verbod op discriminatie en het gelijkheidsbeginsel. Om dat duidelijk te maken heb ik een aantal voorbeelden verzameld. 02:19:43

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, als we dit als voorwaarde bij de gemeentelijke regelingen zouden opstellen, dan zou iedereen terecht zeggen: dit is discriminatie. Ook als we dit in zouden stellen, zou iedereen terecht zeggen, dat het discriminatie is. 02:19:58

De heer Swets (Student en Stad): Dit, hoe erg ik het hier eventueel mee eens ben, is ook discriminatie. 02:20:06

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, de voorwaarde die wij hebben opgesteld als gemeente, u bent geen student, is ook discriminatie. Ik kan het niet makkelijker maken dan dat. 02:20:16

De heer Swets (Student en Stad): De wethouder zal zo in zijn antwoord een technisch verhaal afsteken waarom het wel zou moeten kunnen om studenten als groep uit te sluiten van regelingen. Ik wil u allen erop wijzen dat dit dezelfde argumenten zullen zijn als waar de rechter eerder gehakt van heeft gemaakt. Diep van binnen weet de wethouder heus dat dit beleid niet deugt. Sterker nog, het is de definitie van ondeugdelijk beleid en dan is het onze taak als controlerend orgaan om in te grijpen. De Grondwet is geen keuzemenu. We kunnen artikel 1 van de Grondwet niet negeren, omdat het ons financieel beter uitkomt. In alle verkiezingsprogramma's van de coalitiepartijen staat dat er in Groningen geen plek is voor discriminatie. De rechter heeft geoordeeld dat studenten uitsluiten inbreuk maakt op het discriminatieverbod. Ik denk dat we in de stemronde zullen zien wat verkiezingspraatjes waard zijn. 02:21:04

Voorzitter: Ik heb nog een interruptie van de heer Rebergen. 02:21:08

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel, Voorzitter. De heer Brandenbarg van de SP noemde in een interruptie al het perspectief wat studenten hebben. Zou u daar eens op kunnen reflecteren? 02:21:19

Voorzitter: De heer Swets. 02:21:22

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, ik denk niet dat we moeten doen alsof armoede onder studenten niet bestaat. Meerdere partijen in het hele land hebben daar aandacht voor gevraagd. Ook in Utrecht is een motie ingediend om armoede onder studenten in kaart te brengen. Je kunt niet aankomen met 'ik ga later dokter 50

worden en dan ga ik heel veel verdienen, kan ik daar alvast een voorschot op krijgen?' 02:21:37

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, dan zal ik onze andere moties langsgaan... 02:21:41

Voorzitter: Er komt nog een interruptie van meneer De Haan. 02:21:45

De heer De Haan (CDA): Voorzitter, ik kan best meekomen in het betoog van de heer Swets. Welke financiële gevolgen denkt de heer Swets dat zijn oproep heeft? 02:21:52

Voorzitter: De heer Swets. 02:21:54

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, ik denk dat het in kaart brengen van regelingen, waarbij wij de Grondwet overtreden, geen financiële gevolgen hoeft te hebben. Als u bang bent voor de financiële gevolgen, dan roep ik u op om onze motie te steunen. 02:22:05

Voorzitter: De heer De Haan. 02:22:07

De heer De Haan (CDA): Dat is een beetje makkelijk. In kaart brengen, dat snap ik. Ik heb uw motie gelezen. Uiteindelijk, als je iets in kaart brengt, kom je op een resultaat. We hebben gezien hoeveel miljoenen het uiteindelijk kostte om die energietoeslag ook aan studenten uit te keren. Hoeveel miljoenen denkt de heer Swets dat zijn voorstel uiteindelijk gaat kosten? 02:22:22

Voorzitter: De heer Swets. 02:22:24

De heer Swets (Student en Stad): Heel weinig. De andere voorwaarde die de gemeente opstelt, is vijf jaar zelfstandig wonen. De studiefinanciering als voorliggende voorziening gebruiken, sluit al een hele groep studenten volgens de wet, wat ik er ook van vind, terecht uit. Er is een hele kleine groep studenten die echt in armoede leven, die langer dan vijf jaar op zichzelf wonen en onterecht worden uitgesloten. 02:22:44

Voorzitter: Dan heeft u nog een interruptie van de heer Van Veen. 02:22:48

De heer Van Veen (PvdA): Heel kort. De website duo.nl en lening aanvragen, hoe moet ik dat zien? 02:22:54

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, volgens mij maken we hier de fout dat elke student kan lenen. Niet elke student kan lenen. Op het moment dat je wel leent 51

bij DUO zit je alsnog onder de normen, die we als gemeente zelf hebben opgesteld. We hebben die normen onlangs verruimd en we sluiten studenten nog steeds uit. 02:23:08

De heer Swets (Student en Stad): Ik ga snel door naar de overige moties. We maken ons ook zorgen over de positie van jongeren in de maatschappij. Wij zijn de eerste generatie die het echt minder hebben dan de generaties voor ons. Koophuizen zijn onbetaalbaar geworden, terwijl de lonen de afgelopen tien jaar heel beperkt zijn gestegen. Dat betekent dat jongeren voor een groot deel afhankelijk zijn van sociale huur. Daarom dienen we een voorstel in om de positie van jongeren op de woningmarkt voor sociale huur in kaart te brengen en indien nodig met extra maatregelen te komen om het voor onze jongeren makkelijker te maken om een sociale huurwoning te vinden. 02:23:38

De heer Swets (Student en Stad): Niet iedere jongere of student kan in sociale huur terecht, daarom vragen wij ook aandacht voor particuliere huurders. Te vaak zien we dat huurders in tochtige huurwoningen zitten met een torenhoge energierekening. Al onze subsidies en duurzaamheidsleningen zijn nu vooral gericht op woningeigenaren en niet op huurders. Daarom dienen wij een motie in om te onderzoeken hoe we particuliere huurders kunnen ondersteunen met verduurzaming, bijvoorbeeld door middel van een verduurzamingslening. 02:24:02

De heer Swets (Student en Stad): Ten slotte, Voorzitter, en dan ga ik echt afronden, vinden wij cultuur ontzettend belangrijk. Met name cultuur gericht op kinderen en jongeren gaat ons erg aan het hart. We vinden het erg jammer dat het Kinderfestival Haren en het Poëziepaleis, ondanks een positief oordeel van de Kunstraad, geen subsidie krijgen van de gemeente. 02:24:20

Voorzitter: Ik heb nog een interruptie van de heer Van Veen. 02:24:23

De heer Van Veen (PvdA): Als PvdA vinden we het ook enorm zonde dat deze twee partijen door die zaaglijn nu buiten de boot vallen. Daarom willen wij daar graag een oplossing voor. Deze motie rept specifiek over een percentage en stelt een dekking voor, namelijk 'Kunst op straat', waar wij ons niet in kunnen vinden. Stel, de wethouder komt met een andere oplossing. Zou dat ook goed zijn wat Student en Stad betreft? 02:24:43

Voorzitter: Dat was uw laatste interruptie, want u zat al buiten de tijd. Meneer Swets. 02:24:49

De heer Swets (Student en Stad): Voorzitter, voor ons is die motie een middel en niet een doel. Het doel is dat die kunstinstellingen, die een positief oordeel hebben gekregen van de Kunstraad, de subsidie krijgen waarvan wij en de Kunstraad vinden dat ze er recht op hebben. Als we dat op een andere manier kunnen bereiken, dan heel graag. Mijn laatste zin is dat we een motie indienen met een dekking uit de reserve voor kunst, om alsnog deze partijen de subsidie te geven, die zij volgens de Kunstraad verdienen. Dank u wel. 52

02:25:16

Voorzitter: Dank u wel, meneer Swets namens Student en Stad. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Rebergen namens de ChristenUnie. 02:25:47

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel, Voorzitter. Ik had een briefje klaargelegd dat ik moest beginnen over superlinks en kneiterlinks en dat dit christelijk-sociaal moet zijn. De heer Van Hoorn heeft er net al iets over gezegd en uiteindelijk sloot de VVD zich volgens mij ook nog aan, want die begon over oog voor elkaar. Dat is dan al uit de lucht, dus ik ga beginnen met het verhaal wat ik had voorbereid. 02:26:11

De heer Rebergen (ChristenUnie): Mensen staan op om anderen te helpen. In het klein, de heg snoeien voor de buurman of even met de oude buurvrouw naar het winkelcentrum. Of groter, het organiseren van een dorpslunch of wijkactiviteit, vrijwilligers die buurtgenoten naar de klaverjasavond, familie of de dokter brengen en oog hebben voor elkaar. We zijn een groeiende gemeente en dat is nodig, want mensen moeten wonen. Er is veel vraag naar woonruimte. Waar we bouwen, doen we dat met oog voor onder andere ouderen, jongeren, bijzondere doelgroepen en duurzaam en klimaat-adaptief. Voor iedereen plek. Wat dat betreft, is het mooi dat in navolging van onze motie in dorpen als Ten Boer, locatie De Huifkar, en Thesinge gebouwd gaat worden. Sociale cohesie in wijken, buurten en dorpen draagt bij aan veiligheid en leefbaarheid. We blijven ons daar inzetten op het versterken van de sociale structuur door instandhouding van kleinschalige voorzieningen, zoals scholen, dorpshuizen en sportverenigingen. 02:27:16

De heer Rebergen (ChristenUnie): We zijn blij met de extra investeringen in de zwembaden in Hoogkerk en Haren. Als ik op zaterdag op de voetbalclub rondloop, zie ik hoeveel ontmoeting en verbinding daar plaatsvindt, al dan niet onder het genot van een biertje in de namiddag. De plannen voor het Huis van Ten Post kunnen hier ook niet onbenoemd blijven. Omdat het belang van culturele, maatschappelijke organisaties en sportverenigingen zo groot is voor de leefbaarheid en sociale cohesie dienen we het amendement en de motie over de vrijstelling van de reclamebelasting graag mede in. Als gemeenschapszin ontstaat, zie je ook dat mensen iets voor elkaar willen doen. Iets doen voor een ander zonder iets terug te verwachten, is wat we als christenen ook vanuit de bijbel kunnen leren. Voor de geïnteresseerden: Lucas 6 vers 35 en 36. Barmhartigheid noemen we dat. 02:28:11

Voorzitter: Een interruptie van de heer Swets. 02:28:14

De heer Swets (Student en Stad): Dank, Voorzitter. Jacobus beschrijft ook iedereen die discrimineert in de Bijbel als rechters met verkeerde gedachten en dat we onze naasten lief moeten hebben als onszelf. Kan de ChristenUnie misschien ook aangeven waar in de Bijbel wordt genoemd dat dit niet geldt voor eenieder die ingeschreven is aan een hogeschool, universiteit of mbo-instelling?

53

02:28:32

Voorzitter: De heer Rebergen. 02:28:34

De heer Rebergen (ChristenUnie): Fijn dat u in de Bijbel heeft gelezen. Dat is altijd goed en zou ik iedereen kunnen aanraden. Zeker, ik kom zo meteen op het punt van discriminatie. Discriminatie moet niet. Op het punt waar u heen wil, heeft u al een reactie gekregen van bijvoorbeeld de heer Pechler dat we daar geen geld voor hebben, dat andere regelingen dan minder worden en over het perspectief wat studenten hebben. 02:29:04

De heer Rebergen (ChristenUnie): Even zien, het biertje op de voetbalclub had ik al gehad. 02:29:08

De heer Rebergen (ChristenUnie): Ik was bij barmhartigheid. Als ik het heb over barmhartigheid wil ik graag verwijzen naar onze maatschappelijke opvang en onze LVV-voorziening. In dat verband willen we hier opnieuw onze waardering uitspreken voor alle vrijwilligers en mantelzorgers. We hebben daar in de afgelopen jaren voorstellen over ingediend. Ook dit jaar zal op zeven december, de Dag van de Vrijwilliger, net als op de Dag van de Mantelzorger, daar weer extra aandacht voor zijn. Zonder hun inzet zou onze samenleving er heel anders uitzien en zouden we deze vorm van samenleving niet kunnen hebben. Dank, jullie zijn het goud van de samenleving. 02:29:53

De heer Rebergen (ChristenUnie): Ik noemde de kracht van de maatschappij in buurttaxi's al in mijn inleiding. 02:30:00

Voorzitter: Er is een interruptie van mevrouw Blauw. 02:30:03

Mevrouw Blauw (PVV): Dank u, Voorzitter. Een vraag. Even terug gaf u aan, voor iedereen plek. We hebben gezien dat er enorme problemen met de daklozenopvang zijn. Ook met de winteropvang, waar vanwege armoede enorm veel daklozen bijkomen. Op een gegeven moment zitten we aan ons maximum. Hoe kijkt de ChristenUnie naar het toenemende probleem daar? 02:30:31

Voorzitter: De heer Rebergen. 02:30:34

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel. Voorzitter, voor iedereen een plek betekent ook dat we daarin moeten blijven investeren. Als er meer voor nodig is om iedereen die plek te kunnen bieden, dan zie ik daar graag voorstellen voor tegemoet. Binnen een gemeenschap, waar verbinding en oog voor elkaar is, kunnen problemen ook deels opgevangen worden zonder dat daar inzet van zorg of hulp voor nodig is. We hebben te maken met veel mentale problemen onder jongeren en daarin gaat veel leed schuil. Het is belangrijk dat er voldoende hulp en ondersteuning aanwezig is. Daarom hebben we vorige maand het actieplan mentale gezondheid voor 54

jongeren besproken en we delen de zorgen die daarin verwoord zijn en de inzet die we daarop doen. 02:31:16

De heer Rebergen (ChristenUnie): In het licht van de gemeenschap en omzien naar elkaar las ik een artikel van bijzonder hoogleraar Veerkrachtig Opgroeien, Levi van Dam. Hij stelt dat we vrijwel allemaal te maken krijgen met psychische klachten in meer of mindere mate. In het eerste geval moet zeker hulp worden ingeschakeld. Echter, allemaal zit je soms niet lekker in je vel of weet je het soms even niet vanwege identiteitsontwikkeling. Daarvoor noemt hij 'samenhulp' als mogelijke inzet. Mensen om je heen met wie je het erover kunt hebben. Iemand om je heen hebben die je kunt raadplegen of bellen om je hart te luchten. 'Samenhulp', waarin we sommige problemen met elkaar kunnen opvangen door oog te hebben voor elkaar. Laten we daar steeds weer aandacht voor hebben. We zullen de komende tijd de extra inzet op jeugdhulp bespreken en willen dit graag daarin meenemen. Graag een reactie van de wethouder. 02:32:10

De heer Rebergen (ChristenUnie): De wereld verandert. In plaats van praten, zijn er nu kortere lontjes en meer criminaliteit. Het gevoel van onveiligheid neemt toe, ook in Groningen. We zijn afgelopen tijd geconfronteerd met diverse incidenten in het uitgaansgebied en de Gele Loper. In de afgelopen week zijn weer aanhoudingen verricht in het gebied van de Gele Loper, dat is het gebied tussen het Groninger Museum en de Vismarkt. Het is daarom goed dat we het de komende tijd gaan hebben over de integrale aanpak voor dat gebied, zoals de burgemeester heeft aangekondigd. In dit gebied komen diverse vormen van overlast samen, zoals drugscriminaliteit, mensenhandel en straatintimidatie. Deze vormen van overlast lijken verband te houden met elkaar en daarom is het goed en nodig om integraal naar het gebied te kijken en dat te bestrijden. 02:33:04

De heer Rebergen (ChristenUnie): Als we breder kijken in de gemeente is het goed dat we gebiedsgericht werken door maatregelen en interventies af te stemmen op de specifieke behoeften van verschillende wijken en buurten. Het is goed dat we steeds meer zichtbaar zijn voor onze inwoners en onze samenwerking met bewoners, ondernemers en andere relevante partijen, zoals scholen, verstevigen. Het is goed dat we daarbij inzetten op thema's als drugs, schoolverzuim, wapenbezit, de online leefwereld en online criminaliteit. 02:33:34

De heer Rebergen (ChristenUnie): Als we het hebben over veiligheid kan ook de ellende als gevolg van de gaswinning niet onbesproken blijven. De versterkingsaanpak en de schade-afhandeling hakt erin bij inwoners en gemeenschappen. Het is niet niets als je huis versterkt of gesloopt moet worden, als je jouw huis uit moet en tijdelijk - soms wel twee jaar - elders moet wonen en moet nadenken over hoe je jouw huis na de versterking zult aantreffen en hoe het dan zit met de kostenverdeling. Als raad hebben we de verhalen tijdens werkbezoeken gehoord en ik hoor ze ook om me heen, in het dorp en daarbuiten. Het is belangrijk dat we ons als raad samen blijven inzetten voor deze inwoners en ons niet laten afleiden door grote plannen en programma's. Daarmee zeg ik niets over die plannen 55

en programma's op zich, want die zijn ervoor bedoeld om Groningen een impuls te geven. Onze focus moet echter ook blijven liggen bij die inwoners die direct met de gevolgen van de gaswinning te maken hebben. 02:34:35

De heer Rebergen (ChristenUnie): Binnen zo een veilige en leefbare samenleving is het belangrijk dat er voor iedereen plek is en iedereen mee kan doen. Het is belangrijk dat we de diversiteit in onze gemeente omarmen en inzetten op meer verbinding tussen en begrip van verschillende groepen. Daarom is het belangrijk dat de gemeente zich inzet voor het mede organiseren van evenementen en bijeenkomsten, zoals Orange the World en Ketikoti. Ook dat we als gemeente investeren in het monument van het slavernijverleden. In de afgelopen week vond de herdenking van de Kristallnacht plaats. Ik ben dankbaar voor een gezamenlijke oproep van alle partijen in deze raad om deel te nemen aan een stille tocht en daarmee een signaal tegen antisemitisme af te geven. In dit verband zijn we verdrietig over de vernielingen in de afgelopen tijd van de regenboogbankjes in de gemeente. In een diverse gemeente is geen ruimte voor discriminatie. De motie om discriminerend deurbeleid in de horeca tegen te gaan, dienen we daarom mede in. 02:35:40

De heer Rebergen (ChristenUnie): Een deel van de inwoners lukt het nog altijd niet om mee te doen in de huidige arbeidsmarkt. Zoals de meesten van jullie weten, werk ik op scholen van praktijkonderwijs en speciaal onderwijs. Leerlingen die uitstromen hebben een kwetsbare positie. Ze stromen uit naar dagbesteding, beschut werk of een afspraakbaan. Ondersteuning door middel van jobcoaching en loonkostensubsidie zijn daarbij noodzakelijk. Daarom is het belangrijk dat we in deze begroting extra investeren in die loonkostensubsidie, in instroom nieuw beschut en in afspraakbanen. 02:36:17

De heer Rebergen (ChristenUnie): Ontmoeting in de openbare ruimte zorgt voor verbinding en daarnaast kan het bijdragen aan gezondheidsdoelen. Het is daarom belangrijk dat we bij gebiedsontwikkeling, wijkvernieuwing en initiatieven daarvoor aandacht hebben, zoals het plein in Stadshavens of de nieuwe ommetjes in Engelbert, Middelbert en Meerstad. Het is belangrijk dat de openbare ruimte uitnodigt. We zijn daarom blij met de nieuwe beheersstrategie voor de openbare ruimte. Daarmee wordt het onderhoud slimmer toegepast in de omgeving en dat is iets waar we als CU in de afgelopen jaren vaak om gevraagd hebben. 02:36:53

De heer Rebergen (ChristenUnie): Daarnaast hebben we nog de motie: 'Laat de Nedersaksenlijn en Lelylijn niet uitrangeren'. Deze dienen we met een heel groot deel van deze raad in. We zijn dankbaar, Voorzitter, voor de begroting die er ligt en willen iedereen danken die daaraan heeft meegewerkt. We wensen u allen Gods zegen toe. 02:37:18

Voorzitter: U was aan het einde, maar u heeft nog één interruptie. De heer Swets. 02:37:20

De heer Swets (Student en Stad): Gods zegen nemen we natuurlijk graag in 56

ontvangst. Ik hoopte dat de heer Rebergen nog iets dieper in zou gaan op die motie over de Nedersaksenlijn en de Lelylijn. Wat voor concreet vervolg verwacht de ChristenUnie, als we die motie aannemen? Verwacht de ChristenUnie dat ze in Den Haag enorm bang worden, omdat wij hier in Groningen een soort 'lobbymotie' hebben aangenomen? Hoe moet ik dat voor me zien? 02:37:42

Voorzitter: Dat was ook uw laatste interruptie. 02:37:46

De heer Rebergen (ChristenUnie): Ik hoop het, maar of ik het ook verwacht, is een tweede. Nee, het gaat erom dat in alle stukken staat, ook in het coalitieakkoord, dat die lijnen er komen. Nu is gezegd, dat we er toch nog niet mee aan de slag gaan. Het debat in de Tweede Kamer is op 25 november en daarom lijkt het ons belangrijk om voorafgaand aan dat debat ons belang daarbij aan te geven. 02:38:10

Voorzitter: U eindigt precies op nul. Het is uw laatste woord. Dank u wel, meneer Rebergen namens de ChristenUnie. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer De Haan namens het CDA. 02:38:27

De heer De Haan (CDA): Ik zie mensen al verschrikt kijken. Wat doet de heer de Haan met een pasje? Na maanden is het weer gevonden. Het zat in mijn binnenzak, daar zoek je het nooit. Dat is in ieder geval mooi nieuws. Aan de andere kant nog meer mooi nieuws. Het lijkt wel een soort maidenspeech, want volgens mij is bijna iedereen door zijn spreektijd heen. Ik had een ander verhaal moeten opschrijven nu ik het zo teruglees. Het is helaas weer te constructief geworden, maar zo kent u natuurlijk het CDA. Voorzitter, ik ga beginnen. 02:38:57

De heer De Haan (CDA): Als christen-democraten geloven wij dat mensen tot hun recht komen in verbinding met elkaar. Voor een goed leven zijn onderlinge relaties belangrijker dan genen. Interesse in elkaar is bepalender dan afkomst en vriendschap is bepalender dan opleidingsniveau. Ondanks die ongeremde potentie die wij als samenleving hebben, neemt - het woord is al vaker gevallen - polarisatie toe. Dat is de conclusie die niet alleen het CDA al jaren trekt, maar die ook uit onderzoek onder duizenden inwoners uit Groningen en Drenthe blijkt. We spreken elkaar steeds minder, we horen elkaar steeds slechter, we luisteren nog maar zelden en respecteren andere meningen nog maar nauwelijks of niet. Het schuurt in onze samenleving. We zien het bijna dagelijks op straat, in het gedrag richting politie, brandweer of ambulancepersoneel, op social media, op het sportveld en bij uit de hand gelopen demonstraties. 02:40:01

De heer De Haan (CDA): Helaas was Amsterdam hier de afgelopen weken een triest voorbeeld van. Israëlische voetbalfans, zeker niet zonder onbesproken gedrag, werden achterna gezeten en mishandeld. Antisemitisme is helaas volop aanwezig in onze samenleving. In Groningen is hier geen ruimte voor en dat was zondag prachtig zichtbaar tijdens de stille tocht, waar honderden Groningers zonder enig incident meeliepen ter nagedachtenis aan de Kristallnacht. Het beste vaccin tegen 57

antisemitisme is kennis. Tijdens het voorjaarsdebat is een motie aangenomen om het bewustzijn van de Joodse geschiedenis onder Groningers te versterken. Hiermee leggen we een fundament voor begrip, respect en verbinding. Dat deze motie unaniem werd aangenomen en dat de gehele raad afgelopen weekend een oproep deed om mee te lopen met de stille tocht laat zien dat wij het in Groningen anders willen doen. 02:41:02

De heer De Haan (CDA): Ik wil het college op het hart drukken om aan de slag te gaan met de uitwerking van deze motie. De Stichting Folkingestraat Synagoge is heel erg blij met het extra geld dat beschikbaar is gesteld vanuit de cultuurnota, maar nog op zoek naar tienduizenden euro's voor voldoende personeel om zoveel mogelijk leerlingeneducatie te kunnen bieden. We zijn blij dat de wethouder hierover in gesprek is en kijken uit naar de resultaten van deze gesprekken. 02:41:30

De heer De Haan (CDA): Voorzitter, als overheid en als gemeente hebben we een belangrijke faciliterende rol in de verbinding waar onze samenleving naar snakt. Te lang is de burger als klant behandeld en hebben procedures en controlezicht de energie uit onze samenleving gezogen. Ook als je kijkt naar de maatregelen van het kabinet Schoof wordt er hard bezuinigd op deze samenlevingsversterkende rol van de overheid. Neem het afschaffen van de subsidie voor de maatschappelijke diensttijd. Het is onbegrijpelijk. Het CDA wil daarom dat dit belangrijke werk net als de bed-bad-brood-regeling wordt voortgezet, ook wanneer er geen geld vanuit het Rijk beschikbaar komt. We hebben een maatschappelijke diensttijd keihard nodig. Het brengt onze jongeren in contact met elkaar en het breekt door bubbels heen. Het leert onze jongeren om verantwoordelijkheid te nemen voor anderen in de samenleving. Het legt een fundament voor begrip, respect en verbinding. In Groningen zijn tal van organisaties die hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Neem FC Groningen, vorig jaar hebben hier 150 jongeren een maatschappelijke diensttijd gevolgd. 02:42:35

De heer De Haan (CDA): Een ander mooi project zagen we afgelopen week op de Grote Markt, waar een luisterhuisje stond om het taboe rondom eenzaamheid onder jongeren te doorbreken. Ook dit komt voort uit de maatschappelijke diensttijd. Het CDA wil niet accepteren dat dit soort initiatieven straks geen doorgang meer kunnen vinden. 02:42:53

De heer De Haan (CDA): Dit geldt ook voor de subsidie voor de brede brugklas. Brede brugklassen leiden tot meer kansengelijkheid en brengen kinderen van verschillende achtergronden met elkaar in contact. We zijn in Nederland heel vroeg met het selecteren van kinderen. Het risico bestaat nu dat scholen stoppen met deze brugklassen doordat de subsidie wegvalt. Het bestrijden van kansenongelijkheid past binnen de ambities van dit college. We zien het ook terug in het maatschappelijk akkoord en daarom vraagt het CDA samen met de PvdA en D66 naar mogelijkheden om door te gaan met het stimuleren van deze brede brugklassen. 02:43:28

De heer De Haan (CDA): Terug naar het Groningse beleid in plaats van het falende 58

beleid van het huidige kabinet. Met dit laatste kunnen we immers de hele dag wel vullen. Als we kijken naar de plannen van dit college zijn we blij met de extra investeringen in deze begroting op het gebied van armoedebeleid, preventie, onderhoud van de gemeente, de zwembaden in Hoogkerk en Haren en de huisvesting van buurtvereniging de Kreukelhof. Het college laat zien oog te hebben voor kwetsbare mensen, heeft oog voor de volgende generatie en heeft volkshuisvesting hoog op de agenda. Er zijn natuurlijk ook keuzen die het CDA niet steunt. Ook wij maken andere keuzen. U voelt het bruggetje richting de reclamebelasting al komen. 02:44:11

De heer De Haan (CDA): De reclamebelasting jaagt ondernemers op extra kosten. Ondernemers die nog steeds gebukt gaan onder het terugbetalen van coronasteun en veel moeite hebben met het vinden van voldoende personeel. Dit soort extra kosten helpen hier niet aan mee. We zien het aantal faillissementen stijgen. Dat deze reclamebelasting ook zou gelden voor scholen, kerken, sportverenigingen, culturele instellingen of andere maatschappelijke organisaties vinden wij nog moeilijker uit te leggen. We zijn daarom blij dat de coalitie en de oppositie samen de handen ineen hebben geslagen om hier een einde aan te maken. We waarderen deze uitgestoken hand, want juist deze verenigingen, scholen en kerken zijn cruciaal in het tegengaan van de polarisatie in onze samenleving. Ze hebben hier alle middelen bij nodig. Het geeft wel een dubbel gevoel, omdat de reclamebelasting voor ondernemers nog steeds van kracht blijft. Het is wat ons betreft een eerste stap in de goede richting met als eindpunt het afschaffen van de gehele reclamebelasting. 02:45:19

Voorzitter: Interruptie van meneer Moerkerk. O, ik dacht dat we één spreker per fractie hadden. 02:45:30

De heer Moerkerk (Stadspartij 100% voor Groningen): Ik heb mijn collega erop geattendeerd dat dit zo is. 02:45:36

Voorzitter: Dank u. Gaat u verder. 02:45:41

De heer De Haan (CDA): Ik had juist zo een zin in een interruptie, zeker van mevrouw Sloot. Het mag niet baten. 02:45:46

De heer De Haan (CDA): Voorzitter, dan wellicht een punt waar... 02:45:51

De heer De Haan (CDA): De coalitie heeft geen tijd meer. We zien verharding van de samenleving in het uitgaansleven en bij de Gele Loper. Het aantal steekincidenten neemt toe en bewoners rondom de Folkingestraat gaan gebukt onder overlast veroorzaakt door voornamelijk drugscriminelen en drugsgebruik. Daarom doet het CDA vandaag twee voorstellen om Groningen veiliger te maken. Ten eerste is het van groot belang dat we onze straten, buurten en bedrijventerreinen vrijhouden van zaken die zich bezighouden met criminelen en ondermijnende activiteiten. Dit kan door middel van een exploitatievergunningsstelsel, zoals ook de horeca en de bouw 59

al kennen. Wij willen in beeld krijgen welke gebieden extra gevoelig zijn voor ondermijnende criminaliteit en onderzoeken of een exploitatievergunningsstelsel kan helpen om hier een einde aan te brengen, bijvoorbeeld omdat Bibob-toetsen zo kunnen worden uitgebreid. 02:46:47

De heer De Haan (CDA): Ten tweede is er meer behoefte aan handhaving. We zien dat boa's extra ingezet worden in het kader van de digitale veiligheid en bij asielzoekerscentra. Meer boa's in Groningen is geen luxe, het is een bittere noodzaak. De politie, het onderwijspersoneel en de zorgverleners zijn het cement van onze samenleving. Zij verdienen nieuw respect tegen de verharding en voor verbinding. Met de verkenning naar lokale binding binnen de woonverdeling zetten we een belangrijke eerste stap om juist deze beroepen een plek te geven binnen onze gemeente. 02:47:23

De heer De Haan (CDA): Tegen de polarisatie en voor de verbinding zetten wij in op ontmoeting. Het fundament voor een goed leven bestaat uit onderlinge relaties, interesse in elkaar en vriendschap. Daarom verzetten wij ons tegen de stijgende kosten van de bezoekersvergunning. Wij willen voorkomen dat de parkeeropbrengsten worden gevoed door de prijs van eenzaamheid. Samen met de VVD dienen we een voorstel in. Voorzitter, van onze jongeren tot onze ouderen geloven wij als christen-democraten dat mensen tot hun recht komen in verbinding met elkaar. 02:47:59

Voorzitter: Dank u wel, de heer De Haan namens het CDA. Niet in de binnenzak. 02:48:03

Voorzitter: Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Van der Laan namens de Partij voor het Noorden. 02:48:22

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): Dank, Voorzitter. U komt op deze wijze goed in uw rol, door direct in het diepe te gaan en alle onderwerpen aan te horen die spelen in deze mooie gemeente. Ik denk dat het goed is om snel in die rol te komen. Welkom in de raad trouwens. 02:48:40

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): Dank voor een sluitende begroting aan de ambtenaren en alle betrokkenen die dit weer mogelijk hebben gemaakt. Ik beperk mij wat dat betreft tot de hoofdlijn. Er is tenslotte al veel gezegd - bingo - over de begroting 2025. We hebben mooie debatten mogen voeren, waarbij de verschillen tussen sommige partijen duidelijk werden. Wij hebben die debatten liever al in dat voortraject, waar je veel dieper op de materie kan ingaan, dan in zo een algemeen debat, waarbij veel partijen hun landelijke lijn laten horen en al hun idealen nog een keer opsommen. Dat maakt deze vergadering voor ons niet aantrekkelijk, maar dat terzijde. 02:49:28

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): Ook wij hebben uiteraard nog veel wensen om Groningen beter te maken, socialer te maken en veiliger te maken, maar 60

de realiteit dwingt elke dag om keuzen te maken. Keuzen die vaak voor meerderheden in het voordeel zijn, maar soms ook voor een minderheid in het voordeel moeten zijn. Dat is elke keer weer een afweging maken. Dat geldt ook voor de 28 moties die vandaag voorliggen. 02:49:53

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): We zien een college dat hard werkt en er het beste van probeert te maken. Meestal kunnen we ons vinden in de gemaakte keuzen. In dat kader hopen we ook dat het college ons volgend jaar meeneemt in het vergaande proces omtrent de strategische investeringsagenda en de keuzen die de generieke korting door het Rijk kunnen verzachten. Ik heb het over het ravijnjaar. 02:50:20

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): We kijken bijvoorbeeld kritisch naar het ambtenarenapparaat, waar natuurlijk kneiterhard wordt gewerkt, maar dat geldt voor vrijwel alle sectoren in Nederland. Een ziekteverzuim van bijna zeven procent is aan de hoge kant. Het blijft voor ons onduidelijk welke oorzaken dit heeft. Is de werkdruk te hoog of is de uitdaging juist te laag? Is het aantrekkelijk voor een gemeentelijke organisatie te werken en wat doen we met alle ambtenaren die de komende jaren met pensioen gaan? Op die laatste vraag menen wij een antwoord te hebben middels een motie om nog eens kritisch te kijken naar vervanging bij pensionering van ambtenaren, samen met de Stadspartij en de PVV. 02:51:07

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): Dan het convenant Veilig Uitgaan. We hebben dat twee jaar geleden hier besproken en aangenomen, maar we zien daar toch nog steeds te weinig resultaten. Vorig jaar wist wethouder Molema te vertellen dat horecazaken niet gedwongen kunnen worden om dat convenant te respecteren. Daar zien we echt te weinig resultaat, vandaar onze motie nummer negentien. 'Bedankt voor die bloemen' is ook een motie die wij mede indienen. Een motie die mijn fractiegenootje, Evelien Bernabela - mijn groene geweten zeg ik altijd, naast mijn trui - helpt om alles nog wat duurzamer en beter te maken. 02:52:00

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): Dan die Nedersaksenlijn en die Zuiderzeelijn, zou ik zeggen, maar dat is natuurlijk inmiddels Lelylijn. Daar worden we altijd wat triest van, want dat is eigenlijk helaas ons bestaansrecht als Partij voor het Noorden. Elke keer weer. We kunnen nu heel hoog springen over het kabinet wat daar nu zit, maar ik vraag graag aan de aanwezigen of ze nog weten welke partijen destijds in 2007 de Zuiderzeelijn hebben afgeschoten. Het blijft nu stil. VVD hoor ik, maar ook ChristenUnie en ook PvdA. Helaas. Het maakt in Den Haag vaak niet eens uit welke partijen er zitten. Het zijn vaak de ambtenaren - dan kom ik toch weer bij die ambtenaren - die de lijnen uitzetten en de politiek soms dwingen om keuzen te maken. Keuzen die in ieder geval voor het noorden vaak niet goed uitpakken. Ik heb wel eens gezegd in een interview "Maak onze partij overbodig". Ik meen dat oprecht. Na zo een week denk je: we zijn toch weer keihard nodig. Helaas. 02:53:11

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): Dan de reclamebelasting. Leuk natuurlijk, dat een aantal partijen geen spreektijd meer hebben. Wij vinden de route 61

die nu gekozen wordt, de goede route. Dat menen we oprecht. Komt tijd, komt raad werd al gezegd en dat zien we nu ook. GroenLinks, maak een eind aan die reclamebelasting in zijn geheel. Dat mag best nog wel een paar maanden duren en houd ons in spanning. Wij willen best helpen om de gemeente wat groener te maken. Die toezegging wil ik doen, maar wees dan ook wijs. Die boemerang van de reclamebelasting komt steeds terug en dat hoef ik die partij, maar ook die andere coalitiepartijen, niet uit te leggen. Het wordt toch steeds tegen je gebruikt. Het gaat niet om die 50 euro, want daar gaat het wel vaak over. Die reclamebelasting van 50 euro of 100 euro, ik heb ze wel gezien. Het gaat om het gevoel bij die ondernemers van moeten we dit ook nog doen. Het is iets heel negatiefs, GroenLinks. Het is iets heel negatiefs, dus wees verstandig. Vandaag hebben we daar een begin in kunnen zien en dat geeft ons hoop. 02:54:37

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): De Gele Loper is al besproken. Dat baart ons zorgen en we weten daar ook niet de oplossing voor. De burgemeester heeft aangekondigd met een integraal plan te komen. Dat geeft weer nieuwe kansen, maar hoe sneller, hoe beter. De veiligheid moet op nummer één blijven staan. We moeten ons vrij kunnen bewegen, iedereen moet zich vrij kunnen bewegen door deze stad. Heel veel succes, Voorzitter, met dat integrale plan voor wat betreft de Gele Loper. Dank u wel. 02:55:22

Voorzitter: U heeft nog één laatste interruptie, zie ik. Meneer Moerkerk. 02:55:27

De heer Moerkerk (Stadspartij 100% voor Groningen): Dank u, Voorzitter. Het ging in een keer heel snel. Wat vindt u een redelijke termijn voor die integrale aanpak? Er is namelijk haast geboden. 02:55:35

Voorzitter: De heer Van der Laan. 02:55:41

De heer Van der Laan (Partij voor het Noorden): Voorzitter, dank. Hoe sneller, hoe beter natuurlijk, maar wel zorgvuldig en met aandacht voor alle facetten die er spelen. Als het maar een goede oplossing is. Een combinatie van snelheid en adequaat. Voorzitter. 02:56:00

Voorzitter: Dank u wel, de heer Van der Laan namens de Partij voor het Noorden. Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Blauw namens de Partij voor de Vrijheid. 02:56:22

Mevrouw Blauw (PVV): Mijn papierwerk lijkt heel wat, maar ik zie dat ik ook niet heel veel tijd meer heb. Behoorlijk wat interrupties en iedereen is zo een beetje door zijn of haar spreektijd heen. Welkom voor de burgemeester en voorzitter. Laat ik beginnen met mijn dank uit te spreken aan alle ambtenaren, het college en iedereen die zich de afgelopen tijd ingezet heeft om deze begroting weer voor elkaar te krijgen, want dat is best een uitdaging gezien wat er voor ons ligt. Ook de complimenten aan alle collega-raadsleden die heel wat vrije tijd hebben gestoken in 62

dit boekwerk doorworstelen en er vanuit hun politieke idealen het beste voor de burgers uit te willen halen. 02:57:07

Mevrouw Blauw (PVV): Genoeg positiviteit en verbinding, want hoewel heel belangrijk, wil ik ook graag een aantal kritische punten maken vanuit onze politieke idealen. Idealen hoe wij deze mooie gemeente graag zouden willen zien en wat de burgers nodig hebben en waar ze om vragen. Daar ga ik niet een heel lang verhaal van maken. Vorige week ben ik tijdens diverse commissies al uitgebreid inhoudelijk ingegaan op een aantal onderwerpen die wij heel belangrijk vinden en waar onze achterban om vraagt. Tijdens het voorjaarsdebat hebben wij samen met de Stadspartij 100% voor Groningen een motie ingediend: 'Besparen en bezuinigen op de toekomst' en daar stonden wat ons betreft goede voorstellen in. Onder andere een bezuinigingsplan opstellen, waarbij wordt bezuinigd op de posten cultuur - met uitzondering van ons cultureel erfgoed - klimaat, duurzaamheid, diversiteit, personeelskosten en het ambtenarenapparaat, waar vorige week al over is gesproken in de commissie Financiën. De heer Van der Laan refereerde er net al aan. Daarbij terug te gaan naar de kerntaken van de gemeente, zoals veiligheid, openbare orde, dienstverlening, welzijn en zorg, onderwijs, verkeer, milieu en ruimtelijke ordening en zich primair hierop te richten bij het opstellen van de begroting. 02:58:20

Mevrouw Blauw (PVV): Er gaat 71 miljoen naar cultuur, waarvan elf miljoen naar het Forum. Echt serieus mensen, de cultuursector moet zichzelf meer gaan bedruipen. Ons cultuurbeleid zou omgevormd moeten worden naar een focus op cultuurhistorie en cultureel erfgoed van Groningen dat bijdraagt aan de identiteit van Groningen. Er zijn uitzonderingen, zoals net al genoemd door Student en Stad, zoals het Poëziepaleis. Ik heb de directeur vorige week gesproken en ik vind dat dit niet kan. Dit kan namelijk bijdragen aan de leesbevordering en creatief schrijven in een land waar de lees- en schrijfvaardigheid de laatste tijd jaren achteruit is gehold en hoog op de politieke agenda staat. Wij snappen niet dat hier geen uitzondering voor wordt gemaakt, want dit valt wat ons betreft onder onderwijs en zorg. Daarom dienen wij de motie van Student en Stad mee in en de motie van de VVD met betrekking tot een onderzoek naar het vergroten van de verdiencapaciteit van het Groninger Forum. Dit zou voor meer culturele instellingen moeten gelden. 02:59:24

Mevrouw Blauw (PVV): Lange aanloop, deze motie is weggestemd. Wat ons betreft en dat heb ik vorige week ook aangegeven, staat dit nog steeds. De armoede is toegenomen, de zorg is uitgekleed en de middenklasse wordt de onderklasse ingedrukt, omdat zij voor alles opdraaien. Daar heb ik net met een interruptie al een kort debatje over gehad. De armen worden gesteund en de rijken kunnen het makkelijk betalen, maar de Groningse middenklasse wordt als een citroen helemaal uitgeperst. Werken moet lonen wat ons betreft en armoedebestrijding is topprioriteit. Ons land en onze gemeente bevinden zich in een armoedeval. De middenklasse en ondernemers zullen verdwijnen met dit beleid. Wat ons betreft, moet er een efficiencyslag gemaakt worden door terug te gaan naar de kerntaken en daarmee moet ook het aantal fte binnen het ambtenarenapparaat verminderd worden. 63

03:00:10

Mevrouw Blauw (PVV): Dan nog kort over veiligheid in onze stad. Ik heb vorige week een uitgebreid betoog hierover gehouden, onder andere over het gebrek aan integratie. Zo stelt dokter Jan van de Beek, migratie-expert, die onderzoek doet naar menselijke migratie, dat we decennialang immigranten binnenhalen bij wie alle integratieseinen op rood staan. Sommige culturen matchen niet. We importeren onze eigen veiligheid. We hebben niet alleen een asielcrisis, het werd ook al in Den Haag gezegd, maar we hebben ook een integratiecrisis. Die waarheid viel vorige week na mijn betoog nogal vervelend en ongemakkelijk. Laat ik het voor wat betreft veiligheid, hierbij houden. Ik heb een leestip van... 03:00:52

Voorzitter: Er is een interruptie. De heer Rebergen. 03:00:58

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel, Voorzitter. Gelukkig zei u, "We importeren onze eigen veiligheid", daar zijn wij op zich blij mee. U bedoelde volgens mij wat anders. U had het over de integratie en daar maakt u zich zorgen over. Ik zie echter van u geen voorstel om bijvoorbeeld Thuisin050 extra te subsidiëren. Hoe wilt u gaan werken aan die integratie van de mensen die hier zijn? 03:01:23

Voorzitter: Mevrouw Blauw. 03:01:25

Mevrouw Blauw (PVV): Dit is een interessante. Wij doen nu namelijk heel veel voorstellen om de asielcrisis en ook de integratiecrisis op te lossen. Er staat in de begroting één miljoen voor het begeleiden van statushouders. De PVV-voorstellen, die gaan nu door, zijn dat een verblijfsvergunning verkort wordt naar drie jaar. Als er niet geïntegreerd wordt, dan is het gewoon het land verlaten. We hebben een integratiecrisis en dat zie je ook in de wijken. Je ziet dat het niet matcht. Mensen kunnen niet meer samenleven. Als gevolg ontstaat jeugdcriminaliteit, omdat er niet geïntegreerd wordt. Er ontstaat armoede en de jeugd gaat de drugscriminaliteit in, omdat er niet meer voor wordt gezorgd, dat er geïntegreerd moet worden. Er wordt niet meer gedwongen, er wordt ook niet voor... 03:02:32

Voorzitter: Nog een interruptie. Ik zie er twee. Eerst de heer Rebergen. 03:02:37

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel, Voorzitter. In mijn betoog heb ik het belang van ontmoeten, verbinden en oog hebben voor elkaar aangegeven. Ik neem aan dat u steunt dat we daar vanuit de begroting zoveel aandacht voor hebben. Die 1,1 miljoen voor begeleiding van statushouders geven we juist uit om integratie te bevorderen. U zegt dat het nog niet werkt, dus ik vraag of u ook een voorstel heeft om bijvoorbeeld die begeleiding op te schroeven, zodat die integratie bevorderd wordt? 03:03:05

Voorzitter: Dat was ook uw laatste interruptie. Mevrouw Blauw en daarna kom ik weer bij meneer Moerkerk. 64

03:03:10

Mevrouw Blauw (PVV): Volgens mij val ik in herhaling. Ik noemde ook een migratieexpert. Een heleboel migratie-experts zeggen dat sommige culturen niet kunnen integreren. Nota bene Jason Walters, die zat dik in de Hofstadgroep, zegt: "Moslims kunnen heel moeilijk integreren in westerse samenlevingen". Soms lukt het niet en dan moeten we dat benoemen en daar afscheid van nemen. Als je niet integreert, dan is er hier geen plek, want daarmee krijg je die problemen. Je krijgt ook die onveiligheden, omdat er niet geïntegreerd wordt. 03:03:53

Voorzitter: Dat was niet helemaal een antwoord op de vraag. We moeten uitkijken dat we niet in herhaling vallen, ook voor de tijd. Ik zie nog twee interrupties en dan vraag ik u uw betoog af te sluiten, want we zijn door de tijd heen. Meneer Moerkerk was eerst. 03:04:06

De heer Moerkerk (Stadspartij 100% voor Groningen): Dank u, Voorzitter. Ik wil mevrouw Blauw iets voorleggen. Ik begrijp een heel groot deel van haar bezorgdheid en er spelen zich incidenten af in onze maatschappij die ook echt vragen om aandacht. Ik wil mevrouw Blauw vragen of ze bereid is om het duiden van groepen, wat minder rigoureus te doen. Bijvoorbeeld te zeggen, dat er delen zijn van groepen die het ons moeilijk maken. Als sommige Nederlanders het ons moeilijk maken en overlast veroorzaken, gaat het ook niet op één hoop dat alle Nederlanders een zooitje zijn. Ik begrijp uw zorg en ik vind ook dat er absoluut aandacht voor moet zijn, maar ik wil u vragen het niet te generaliserend te brengen hier in deze zaal. 03:04:51

Voorzitter: Meneer Pechler tot slot. 03:04:54

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Meneer Pechler. Dank, Voorzitter. Is de echte integratiecrisis niet dat conservatieve Nederlanders van onder andere de PVV niet in staat zijn om te gaan met een veranderend land en in plaats van verbinding te zoeken constant andere groepen mensen demoniseren, discrimineren en uitsluiten? 03:05:09

Voorzitter: Mevrouw Blauw. 03:05:11

Mevrouw Blauw (PVV): Ik laat me niet meer in die hoek zetten. Vanmorgen was er ook zo een discussie in Den Haag. We moeten het benoemen, want als we het niet benoemen, komen er ook geen oplossingen. Er is een integratiecrisis en dat brengt heel veel onveiligheden met zich mee. We horen het van iedereen en daarom zijn wij zo groot geworden. 03:05:26

Mevrouw Blauw (PVV): Wij dienen de motie met betrekking tot het onderzoek naar preventief fouilleren van de VVD mee in en de uitbreiding van de formatie van boa's van de CDA onder het mom 'alle beetjes helpen'. Waarom geen eigen moties? We hebben onze voorstellen herhaaldelijk gedaan. Ik zeg toen nu tegen Groningen: ga anders stemmen, dan krijgen jullie ook wat jullie verdienen! Dat is een mooie start van de verkiezingscampagne en de afsluiting van mijn betoog. 65

03:05:52

Voorzitter: Dank, mevrouw Blauw namens de PVV. Wij zijn aan het einde gekomen van de eerste termijn, dus gaan we nu schorsen voor overleg en een hapje eten. Ik schors deze vergadering. Ik stel voor dat we om half acht weer verdergaan. Eet smakelijk. 04:40:50

Voorzitter: Goedenavond, we gaan verder met het begrotingsdebat. Ik moet zeggen, dat je hier door de bel stijf staat van de schrik. 04:41:13

Voorzitter: Wij zijn nu toe aan de eerste termijn van het college. Ik geef graag eerst het woord aan wethouder Wijnja. 04:41:21

Mevrouw Wijnja: Dank u wel, Voorzitter. Och, 59 minuten. Heerlijk. 04:41:34

Mevrouw Wijnja: Sommige mensen zijn zo makkelijk op de kast te jagen, Voorzitter. 04:41:41

Mevrouw Wijnja: Wat wil een wethouder Financiën nog meer, zou ik bijna willen zeggen. Daar moest ik net in ieder geval aan denken tijdens de dinerpauze. Ontzettend veel dank in de richting van alle raadsfracties voor de bespreking van de begroting vorige week, maar ook deze week. Sowieso voor de complimenten in de richting van de organisatie. Een deel van de harde werkers zit daar en een deel kijkt mee. De betrokkenheid is altijd enorm onder ambtenaren, ook bij de bespreking in de raad. Dat is heel goed. Het is goed om daar altijd bij stil te staan, want zonder al die ambtenaren hadden wij hier vandaag helemaal niets te bespreken. Dat is goed, maar ook de inhoud is voor ons belangrijk. We zijn best wel een tijdje onderweg in deze collegeperiode en het is goed en bemoedigend en ongelooflijk fijn om te horen dat er zo een brede steun is in de raad voor de begroting, voor de bestemming van ruim 1,4 miljard in deze gemeente. Ik denk dat dit heel erg belangrijk is. 04:42:55

Mevrouw Wijnja: Ik ga straks navragen aan een paar mensen die erbij waren, want ik weet niet meer wie nu precies de titel van het coalitieakkoord heeft bedacht. De titel was de tijd misschien wel een beetje vooruit, want 'Het begint in Groningen' is een onderwerp wat een aantal keren langs is gekomen vanavond. Wat echt van waarde is, daar kun je lang, breed en goed over debatteren. We zien natuurlijk allemaal dat er ongelooflijk veel aan de hand is. Er is ongelooflijk veel in de wereld aan de hand, in ons land en ook in Groningen. Ik ben ongelooflijk blij dat we hier met elkaar laten zien hoe je samen op de inhoud de goede dingen doet voor de inwoners van Groningen. Ik denk dat het heel mooi en belangrijk is in deze tijd. Misschien wordt het alleen maar belangrijker om te laten zien hoe het ook kan. Dat waarderen wij enorm en daar wilde ik toch even bij stilstaan aan het begin van de termijn van het college. 04:43:58

Mevrouw Wijnja: Ik zal eerst een paar korte dingen in algemene zin zeggen, want er zijn niet hele expliciete vragen gesteld. Er zijn impliciet een paar dingen genoemd en 66

die wil ik langs. Dan ga ik een deel van de amendementen en moties van een preadvies voorzien. De rest van het college doet dat zo meteen na mij. 04:44:18

Mevrouw Wijnja: Ik zeg het wel vaker en ik zeg het nog maar eens: als je een begroting in elkaar knutselt, dan gaat het over de vraag: waar haal je het geld vandaan en waar gaat het eruit? Ik zei net: wat zou een wethouder Financiën nog meer willen? Het meest voor de hand liggende antwoord is in ieder geval 33 miljoen structureel graag terug op de rekening. Ik begrijp dat er fracties zijn die denken, dat horen we elke keer. Het is ook een ongelooflijk belangrijke inkomstenbron voor onze gemeente en dus voor onze inwoners. Als we dat probleem niet weten te fiksen, dan betekent het dat we volgend jaar echt hele vervelende dingen moeten gaan doen. Het voorstel wat we hebben gedaan over hoe dat aan te pakken, maar ook wat we afgelopen jaren al gedaan hebben op het gebied van een strategische investeringsagenda, laat denk ik zien - de VVD zei daar iets over - dat wij als college vroegtijdig en open met uw raad in gesprek willen over welke dingen we doen en hoe we dat doen. 04:45:24

Mevrouw Wijnja: Soms is het een beetje zoeken naar hoe we dat dan doen met elkaar. Dat betekent namelijk voor uw raad dat u soms al dingen moet vinden, terwijl u helemaal nog niet alles weet. Het is echter heel nadrukkelijk bedoeld om vroeg met elkaar ingewikkelde gesprekken te voeren. Wat het college betreft, blijft de inzet en het voorstel om volgend jaar zo vroeg mogelijk, voor de keuzen die moeten komen, ervoor te zorgen dat we dat gesprek goed met de raad kunnen vormgeven. 04:45:55