08-11-2023, verslag gemeenteraad 14.00 uur - Raadsvergadering.pdf

Voorzitter: Oké, maar dan kom je al bij de stemverklaring. Ik ga eerst nog even... 02:42:25

Voorzitter: Is voor iedereen het proces nu helder zo? Dat lijkt het geval. Dan kom ik bij de stemming over het eerst ingediende amendement en dan heeft u ook de gelegenheid om daar een stemverklaring bij te doen. Dat is dus het amendement onder vier 'Terug naar de tekentafel met ondernemers'. Ik kijk even bij u rond of daar nog stemverklaringen over zijn. Eerst mevrouw Pestman. 02:43:01

Mevrouw Pestman (PvdA): Dank u, Voorzitter. Het proces van invoering van de reclamebelasting is wat mij betreft niet goed verlopen. De raad heeft het zonder beeldvormende sessie moeten stellen en er zijn zelfs op dit moment nog nonprofitorganisaties die niet in de gaten hebben, dat zij straks een aanslag kunnen verwachten. Zij denken bij reclamebelasting aan commerciële uitingen. Het is voor mij onacceptabel dat ziekenhuizen en andere zorginstellingen, scholen, kerken, voedselbanken, kledingbanken enzovoort reclamebelasting moeten opbrengen. De gemeente gaat zelf ook reclamebelasting betalen. Dat bedrag wordt meegerekend bij de opbrengst, maar het is een vestzak-broekzakverhaal. Het geld gaat van het ene naar het andere potje en het levert niets op. Tot slot zou ik liever zien dat ondernemers eerst de kans krijgen om zelf het aantal reclame-uitingen terug te brengen, zoals ze zelf ook voorstellen. Mocht dat niet lukken, dan kunnen we altijd nog reclamebelasting voor deze groep invoeren. Een raadslid stemt zonder last. Ik stem dus tegen de reclamebelasting, zoals die hier voorligt en voor de amendementen van de oppositie. Dank u. 02:44:06

Voorzitter: Dank u zeer. Dan zag ik nog een hand van de PVV. Bij stemverklaring op de amendementen zitten we nu. 02:44:16

De heer Ram (PVV): Daar wil ik ook iets over zeggen. De PVV kan zich aansluiten bij de woorden van de Stadspartij op dit punt. Wij hebben ook principiële bezwaren tegen het tweede amendement wat wordt ingediend en de eerste zullen we uiteraard steunen. 02:44:34

Voorzitter: Dan meen ik nog een hand te zien van de Partij van de Arbeid, de heer Van Veen. 43

02:44:40

De heer Van Veen (PvdA): Dank u wel, Voorzitter. We hebben in Groningen een prachtig coalitieakkoord waarmee we investeren in wonen, de binnenstad, lokale economie, onderwijs en gelijke kansen. Dit voorstel is onderdeel van dat akkoord. De rest van de fractie staat achter de doelstellingen van het voorstel en bovendien zijn er lage tarieven en een grote vrijstelling, waardoor de grootste groep niet hoeft te betalen. Wij zullen dan ook voor het voorstel stemmen. 02:45:01

Voorzitter: Zijn er nog andere stemverklaringen? De ChristenUnie. 02:45:08

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel, Voorzitter. Er is nu veel gewisseld over het voorstel. Het voorstel zullen we ook steunen. Het amendement over uitstel zullen we zeker niet steunen, maar als we kijken naar het amendement 'Zo heb ik het nooit bedoeld', dan hebben we van de wethouder gehoord hoe het terug gaat komen in de evaluatie. We zullen het amendement nu niet steunen, maar wachten de evaluatie daarover af. 02:45:35

Voorzitter: Anderen nog? Nee, dan gaan we nu eerst stemmen over het amendement onder nummer vier 'Terug naar de tekentafel met ondernemers'. 02:46:10

Voorzitter: Er moesten 44 stemmen worden uitgebracht. Dat is ook gebeurd. Voor 20 en tegen 24, waarmee dat amendement is verworpen. Dan komen we bij het amendement van onder andere Student en Stad 'Zo heb ik het nooit bedoeld'. Zijn daar nog stemverklaringen op? Dat is niet meer het geval. Dan gaan we stemmen. Ik open de stemming. 02:46:52

Voorzitter: Ik sluit de stemming. Voor dertien en tegen 31, waarmee dat amendement is verworpen. Dan hebben we het voorstel zelf, dus het hoofdvoorstel. Zijn daar nog aparte stemverklaringen op? Dat is niet het geval, dus dan open ik de stemming. 02:47:30

Voorzitter: Ik sluit de stemming. Voor 24 en tegen 20, waarmee het hoofdvoorstel is aangenomen. 02:47:38

Voorzitter: Tot slot hebben we een motie van afkeuring. Is daar nog een extra stemverklaring nodig van iemand of is dat nu gedaan? Dat is gedaan. Dan gaan we over tot stemming. Ik open de stemming over de motie van afkeuring. 02:48:11

Voorzitter: Daar hebben achttien of negentien leden voorgestemd. Ik zie het niet. Negentien voor en 25 tegen, dat betekent dat die motie is verworpen. Daarmee hebben we dit punt van de agenda afgehandeld.

44

5. Motie vreemd aan de orde van de dag -

M01: ‘Stop huiselijk geweld’ n.a.v. raadsvoorstel Actieplan huiselijk geweld, kindermishandeling en geweld tegen vrouwen

02:48:33

Voorzitter: Wij hadden nog - ik kom zo even op de orde terug - een motie hangen van de vorige vergadering. Die geef ik nu in bespreking en dat is een motie van een aantal partijen. Ik geef het woord aan de heer Ram. 02:49:15

De heer Ram (PVV): Voorzitter, dank u wel. Net een verhit debat, de stof is nog niet helemaal neergedaald heb ik het idee. Er is verdeeld gestemd. Nu totaal iets anders. Nu iets waar de raad en het college en de zorgpartners volledig unaniem voor zijn. Wellicht een positief punt op deze dag. Het punt gaat over stop huiselijk geweld, een erg belangrijk onderwerp. Ik wil graag het college bedanken en ook de ambtenaren en de zorgpartners voor het werk dat ze verricht hebben om de input te leveren. Complimenten daarvoor en voor iedereen die deze motie mee indient. 02:50:03

De heer Ram (PVV): Huiselijk geweld heeft een grote impact op onze samenleving. De problematiek is enorm. We hebben daar een hele emotionele vergadering over gehad tijdens de commissie. Om toch een paar statistieken te noemen, bijna een kwart van alle jongeren ervaart een vorm van huiselijk geweld, waarvan maar één komma zes procent uiteindelijk bij de zorg terechtkomt. Eén derde van de kinderen heeft te maken met seksueel geweld in hun leven. Pas na 72 geweldsincidenten komt het geweld in een gezin bij een zorgpartner of bij de politie uit. Het geeft wel aan dat deze problematiek heel erg lastig is om te bestrijden. De raad wil een gemeente zonder huiselijk geweld en een veilig thuis voor iedereen. Voor dat doel moet er extra geld bij. Dat is op dit moment te weinig. We roepen het college op om een actieve lobby te voeren naar de Tweede Kamer en het Rijk om extra geld voor dit doel te krijgen en ook het Rijk aan te spreken op hun regierol om met de maatschappelijke partners te spreken, met scholen, culturele instellingen en sportverenigingen en om een campagne te starten om dit onder aandacht te brengen tijdens de verkiezingen en bij de formatie. Met andere woorden: het ijzer smeden wanneer het heet is. Voorzitter, dat was mijn inbreng. 02:51:45

Voorzitter: Dank u zeer. Zijn er nog andere woordmeldingen rond deze motie? Dat is het geval. De Stadspartij. 02:51:53

Mevrouw Menger (Stadspartij 100% voor Groningen): Dank u wel, Voorzitter. Allereerst wil ik de heer Ram van de PVV oprecht bedanken dat hij het voortouw heeft genomen om deze motie op te stellen. Ook dank aan de hele raad en aan het college. De wethouder heeft het heel voortvarend opgepakt. Deze maand is er ook extra aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Ik denk dat het heel mooi is dat deze motie raadsbreed wordt ingediend, dus ook wordt aangenomen en vervolgens wordt uitgevoerd. Dat zou een hele mooie link hebben met deze maand, waarin er dus extra aandacht is voor deze grote maatschappelijke problematiek. Dank u wel. 45

02:52:35

Voorzitter: Dank u zeer. Anderen nog? Dat is niet het geval. Ik kijk nog even naar het college of er nog behoefte is aan... 02:52:46

Voorzitter: Dat is niet het geval. Zullen we de motie in stemming brengen? Zijn er nog stemverklaringen? Dat is niet het geval, dus dan breng ik de motie in stemming. 02:53:30

Voorzitter: Dan wordt het wel zaak dat u straks de goede foto gaat verzenden, mevrouw Menger. Dat geeft een heel raar beeld. 02:53:37

Voorzitter: De motie is unaniem aanvaard. Dat betekent dat we daar uitvoering aan zullen geven. Dat wordt hier nog een keer bevestigd. 02:53:55

Voorzitter: U bent allemaal wat stilletjes. Wat is de gedachte? Wilt u even de benen strekken of zegt u nee, we zijn echt wel mentaal in staat om verder te gaan. 02:54:11

Voorzitter: Ja, dat begrijp ik wel. Dat gaan we dan ook toch maar even doen. Ik ga u even meenemen naar de orde van de vergadering hierna en dan gaan we even de benen strekken, want ik voel aan dat een aantal van u daar behoefte aan heeft.

46

6. Behandeling gemeentebegroting 2024 a. Begrotingswijzigingen 2e kwartaal VGR II b. Septembercirculaire 2023 gemeentefonds c. Belastingtarieven 2024 d. Ontwerpbegroting 2024

47

-

A01: Horecaleges

-

A02: Verlaging bewonersvergunningen in tweede schil

-

A03: Verlaging bedrijfspakeervergunningen

-

A05: Telefonische klachtenlijn evenementen

-

M02: Zaterdag was de mooiste dag van de week (Studentensport masterplan sport)

-

M03: Dit is een noodgeval, help me uit de brand (Brandveiligheid studentenhuizen)

-

M04: ‘Geen grens, geen grens’ (Aanscherpen voorwaarden IST)

-

M05: Work Hard, Pay Hard (Eerlijke stagevergoeding)

-

M06: Show You The Way To Go (Shared Space)

-

M07: Verlicht de last 3.0

-

M08: Huidige onzekerheden in beeld

-

M09: Grofvuil

-

M11: Waakzaam en Weerbaar 2.0

-

M12: Laat de Martinitoren weer vrolijk schijnen

-

M13: Als de muren konden praten

-

M14: Maak ruimte voor een ruimtelijke ontwikkelvisie noordelijke wijken

-

M15: Presteer in behoud van sociale huur

-

M16: ‘Van eiwittransitie naar lastenverlichting’

-

M17: Meer bouwen, beter onderhoud

-

M18: ‘Woonwagenparken kostendekkend maken’

-

M19: Meer eenpersoonswoningen bouwen

-

M20: Structureel vieren van de Dag van de vrijwilliger

-

M21: “Jaarlijkse herdenking slavernijverleden en viering Keti Koti”

-

M22: Help dorpen met bouwen

-

M23: Voor een gemeente dichtbij

-

M24: Openingstijden afvalbrengstations

-

M25: Energie opslag (Wie wat bewaart die heeft wat)

-

M26: Inpassing netinfrastructuur (Pas verzwaring netinfrastructuur goed in en betrek inwoners hierbij)

-

M27: Voortgang SDG duurzaamheidsdoelen

-

M28: Groningen blijft herdenken op 15 augustus (Indië Herdenking)

-

M29: Breed gesprek nieuw muziekcentrum

-

M30: Stel opbouwwerk centraal

-

M32: Waar zijn we safe (Safe space)

-

M33: Taalhelden in t zonnetje

-

M34: Iedereen warm

-

M36: I’m only one call away (Telefonische klachtenlijn)

e. Resultaten herzieningen grondexploitaties 2023 f. Herziening grondexploitatie Meerstag 1-1-2023 g. Herziening grondexploitaties Stadshavens per 1-1-2023 h. Herziening grondexploitatie Suikerzijde per 1-1-2023 02:54:26

Voorzitter: De gedachte was dat wij om drie uur zouden beginnen met de eerste termijn van de raad, dan een koffiepauze zouden houden en allemaal te laat binnenkwamen en dan weer verder met de andere fracties en dan diner en overlegpauze zouden hebben. Dat is door de behandeling zojuist een klein beetje in het gedrang gekomen, maar het komt allemaal goed. Als wij straks eventjes tien minuten gaan pauzeren, dan gaat het lukken om zes fracties voor de dinerpauze aan het woord te laten. Iedereen heeft twaalf minuten. Er is ook afgesproken dat u in uw woordvoering zelf bepaalt hoe u met de begroting en alle moties die zijn ingediend om wil gaan. Dan staat u helemaal vrij, maar het is wel zo dat u daar twaalf minuten per fractie voorheen heeft. Dan redden we het om iets na zessen te gaan eten, want zes keer twaalf is 72. Als we op tijd beginnen, dan zijn we iets na zessen klaar en kunnen we beginnen met eten. Dat doen we dan iets korter dan gebruikelijk. Dan komen de andere zes fracties. Daarna gaan we even weer de benen strekken en dan komt het college met de beantwoording. Ik neem u daar straks in mee, maar dan weet u eventjes wat nu de orde is. 02:56:00

Voorzitter: We gaan even luchten en over tien minuten gaan we verder. 03:02:25

Voorzitter: Ik verzoek de leden van de raad hun plaats weer in te nemen. Dan zou zomaar eens de bel kunnen gaan beginnen. 03:04:09

Voorzitter: Wij gaan over tot behandeling van agendapunt zes en dat is de gemeentebegroting. Dat doen we in de eerste termijn op volgorde van grootte van de fracties en dan zullen we het college het woord geven. Bij de tweede termijn van de raad doen we de omgekeerde volgorde, dat wil zeggen dat we dan beginnen met de kleinste fractie. We beginnen nu met de fractie van GroenLinks, heer Van Hoorn. 03:05:07

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Dank u wel, Voorzitter. Waarom zijn we hier en wat doen we hier? Ik kan u wel beloven dat ik dit al had geschreven voor het vorige debat. Tegelijkertijd wees ook gerust, ik zal u de komende tien minuten wellicht iets minder niet vervelen door u als amateurfilosoof door het leven te leiden. Toch zijn het vragen die ik mezelf geregeld stel en natuurlijk ook in politieke zin. Voorzitter, we zijn hier om de begroting vast te stellen en dat weet u net zo goed als ik. Dat weten onze collega's ook. Tegelijkertijd en het allerbelangrijkste, zijn wij hier om iets te zeggen over de toekomst van Groningers. Deze begroting gaat niet over cijfers, maar gaat in de eerste plaats over mensen. We zijn hier vandaag om te bespreken en te 48

beoordelen of we de juiste verandering in gang zetten voor een groen en rechtvaardig Groningen. 03:05:58

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, we kunnen dit doen met een heleboel moeilijke woorden en ik zal de eerste zijn om te erkennen dat ik dat ook geregeld doe, maar uiteindelijk is politiek heel erg simpel. Het draait om keuzen. Maken wij de juiste keuzes om te komen tot een eerlijk Groningen, waar verschillen verkleind worden? Een Groningen, waar het er niet toe doet of je geboren bent in Helpman of in Selwerd, wit zwart en/of transgender bent. Voorzitter, maken wij de juiste keuzen om gelijkheid en gelijkwaardigheid te vergroten? Het korte, maar het overtuigende antwoord is: ja. Deze begroting zet een noodzakelijke verandering voort dat Groningers mee kunnen komen, vandaag en morgen meer geld in hun portemonnee hebben en dat Groningen over 20 jaar groener, socialer en inclusiever is. 03:06:48

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Uiteraard kan ik niet alle keuzen van een flinke begroting van één komma drie miljard toelichten, maar namens GroenLinks wil ik er wel graag vier keuzen uitlichten. Linkse politiek, groene politiek, inclusie en ik zal tot slot ook iets zeggen over geld, want Voorzitter, deze vier dingen staan met elkaar in verbinding. Hoe zorgen we voor die noodzakelijke groene toekomst waarin iedereen mee kan? Daarvoor moeten we zorgen dat alle mensen de middelen hebben, zowel in financiële zin als qua kansen in het onderwijs, om mee te komen en mee te doen in onze samenleving. We moeten zorgen dat we niemand uitsluiten waar we ook vandaan komen of met wie je ook kiest het bed te delen. Voorzitter, dat is inclusie. Voorzitter, om dit mogelijk te maken moeten we verstandig investeren en daarom moeten we het hebben over geld. 03:07:36

De heer Van Hoorn (GroenLinks): We beginnen echter met links. Linkse politiek is gelijkheid. Gelijkheid is het verkleinen van verschillen. We investeren het meeste in de mensen die dit het hardst nodig hebben en dat doen we op een manier dat inwoners dat direct voelen in hun portemonnee. De woonlasten voor huurders gaan omlaag en we hanteren ook een ruim kwijtscheldingsbeleid. We verminderen het aantal regelingen, zodat mensen deze makkelijker weten te vinden en tegelijkertijd zorgen we ervoor dat ze ook toegankelijker worden voor onze inwoners, Voorzitter. Dit doen we allemaal door te werken vanuit vertrouwen. Vertrouwen in onze inwoners. Hierdoor maken we de regelingen, dus niet alleen beter vindbaar, maar ook toegankelijker. 03:08:22

Voorzitter: De Stadspartij. 03:08:23

De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Dank u, Voorzitter. Voor onze helderheid en ter verduidelijking. U hangt daar het labeltje 'links' aan, terwijl de opsomming die u doet, daar staan wij als Stadspartij links of rechts ook achter. Ik vind het jammer dat u... 03:08:40

De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Ik ga ervanuit dat u niet alleen 49

bedoelt dat het linkse politiek is. Dat kan ook veel breder zijn. Lokale politiek kan dat ook zijn. 03:08:49

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, in de gemeenteraad van Groningen is alle politiek lokale politiek. Wat ik hier sta te doen, is uitleggen wat volgens mijn fractie van GroenLinks linkse politiek inhoudt. Als u zich daarin herkent, is dat fijn. Ik hoop ook dat u die doelen onderschrijft, alleen dan zou ik uw termijn gebruiken om deze ook met ons te delen. 03:09:11

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, een overheid die haar inwoners vertrouwt, krijgt dit vertrouwen terug en zo overbruggen we de kloof. Naast financiële ondersteuning investeren we ook in leefbaarheid om verschillen terug te dringen. Dit vraagt om ongelijk te investeren als mensen een ongelijke uitgangspositie hebben. Daarom zetten we extra in op de wijken die dit extra nodig hebben. Selwerd, Paddepoel maar bijvoorbeeld ook de Wijert. Zo kunnen we het verschil maken door verschillen te verkleinen. 03:09:43

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, het tweede punt is groene politiek. We leven in een klimaatcrisis en we hebben een biodiversiteitscrisis. U heeft het al vaker horen zeggen en mijn boodschap blijft hetzelfde: wij moeten en wij kunnen het tij keren. We moeten dan ook verstandig investeren in het terugdringen van de klimaatverandering. Keihard inzetten op de energietransitie en de openbare ruimte radicaal vergroenen. Dat doen we ook. Al jaren maakt GroenLinks zich hard voor meer bomen op de Grote Markt en het doet mij dan ook deugd dat deze inmiddels zijn gepland en dat aan het einde van 2024 nog meer bomen worden gepland op de Grote Markt, maar vooral ook overal waar dit kan. Dit maakt ons blij. Wij dragen namelijk op deze manier bij aan een groene openbare ruimte voor iedereen. We helpen biodiversiteit te vergroten en we gaan hittestress tegen op de Grote Markt en in de buurten en wijken van Groningen. 03:10:38

De heer Van Hoorn (GroenLinks): We blijven koploper op het gebied van de energietransitie. We zetten onverminderd hard in op het terugdringen van onze CO2uitstoot om een CO2-neutrale gemeente te worden in 2035. Hier zorgen we dat we ook oog hebben voor die andere pijlers: ongelijk investeren voor meer gelijke gelijkheid. We investeren miljoenen in het warmtenet, eerst in de wijken waar de energiearmoede het grootst is. Ook inclusie is op dit punt nodig om echt het verschil te maken. Wij dienen dan ook een motie in om bij de aanpak van energie-armoede nadrukkelijk te kijken en oog te hebben voor de mensen die het meest kwetsbaar zijn. De motie roept ook op om te streven naar een zo divers mogelijke groep van energiecoaches om iedereen te bereiken die het ook daadwerkelijk nodig heeft en te zorgen voor een makkelijke en eenvoudige manier van communiceren. Zo kunnen we ervoor zorgen dat Groningers ons beter begrijpen en zich in onze organisatie kunnen herkennen. Het zorgt ervoor dat we mensen beter kunnen helpen. 03:11:38

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, dit is de brug naar het derde punt, inclusie. In Groningen doet iedereen ertoe en mag iedereen zichzelf zijn in volle 50

gelijkwaardigheid. Dit gaat niet vanzelf en we moeten dus ook op dit terrein actief gelijkheid bevorderen. Dat doen we ook. Ik bedoel, kijk naar de diversiteitsagenda twee punt nul, wat wij allemaal doen als gemeente om hieraan bij te dragen. 03:11:59

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Tien jaar geleden werd de term 'black lives matters' bekend door middel van de hashtag. In 2020 hadden we grote demonstraties, ook in Groningen, om op te komen tegen racisme. Nog altijd is er sprake van institutioneel en anti-zwart racisme, ook in Groningen. Voorzitter, we mogen hier niet voor wegkijken. Ook niet waar het onze eigen organisatie betreft, want ook daar is een cultuurverandering om gelijkheid te vergroten noodzakelijk. 03:12:31

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Zoals ik al zei, dan zijn we er nog niet. Om die reden dienen wij samen met de Partij voor de Dieren een motie in om stil te staan bij het vieren van Keti Koti en hetzelfde geldt voor de motie van PvdA en vele andere partijen met betrekking tot de herdenking van Indië. Voorzitter, mijn fractie is enorm blij met de Roze zaterdag die in 2024 wordt georganiseerd, want ook de onvoorwaardelijke gelijkwaardigheid van de LHBTIQAP+ gemeenschap staat enorm onder druk in onze gemeente. Mijn fractie is dan ook trots dat wij als gemeente ervoor kiezen om hier een vuist tegen te maken. Om iedereen mee te kunnen laten doen, moeten we ervoor kiezen om laaggeletterdheid terug te dringen, want dat is ook een voorwaarde tot meer inclusie. De Stadspartij zal vermoed ik hier later verder op terugkomen, maar wij zullen hun initiatief van harte ondersteunen. 03:13:22

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, alleen als iedereen er echt toe doet, iedereen zichzelf kan zijn en iedereen meedoet, kun je met recht spreken van een Groningen voor iedereen. Ik had het al gezegd, tot slot en kort het geld. Ik wil drie dingen benadrukken. Allereerst, geld is een middel, het is geen doel. Het is dus ook niet per ongeluk dat ik maar kort en helemaal op het eind nog even bij deze financiële middelen stilsta. Ten tweede, ik ben trots dat Groningen samen met een heleboel andere gemeenten, groot en klein, links of rechts georiënteerd, ervoor kiest om een niet-sluitend meerjarenbeeld aan te leveren. Hoe absurd het ook is, ben ik dus trots dat wij ervoor kiezen om te zeggen tegen het Rijk: "Als jullie ons jeugdzorg en de Participatiewet geven, maar niet de middelen, kunnen wij ons werk niet doen". Je kunt niet van ons verwachten meer te doen en miljarden te bezuinigen. Het doet mij deugd dat mijn gemeente dan ook zegt: "Hier is de grens, wij kunnen op deze manier geen recht doen aan onze inwoners". 03:14:23

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Tot slot, Voorzitter. met betrekking tot geld. Het is fijn dat we vooruitkijken naar de toekomst en dan heb ik het over de Strategische Investeringsagenda. We brengen nu onze grote projecten in beeld, zodat we verstandig kunnen blijven investeren en ook weten welke keuzen we nog moeten maken in de toekomst. Tegelijkertijd kiezen we ervoor om te sparen voor deze grote projecten voor een mooier Groningen. Voorzitter, hiermee ga ik afronden. Vandaag bespreken we de keuzen die we maken als gemeente om te komen tot een groen, socialer en inclusief Groningen voor nu en voor in de toekomst. We staan hier om een verandering teweeg te brengen naar een Groningen waar gelijkheid voorop staat 51

en iedereen ertoe doet en iedereen mee kan komen. Voorzitter, een verandering waar mijn fractie enorm trots op is. Hiermee sluit ik af. 03:15:15

Voorzitter: Dank u zeer. Dan geef ik het woord aan de Partij van de Arbeid, de heer Van Veen. 03:15:18

De heer Van Veen (PvdA): Dank voor het woord, Voorzitter. Er staat nogal wat op het spel voor Groningen. Over twee weken zijn er landelijke verkiezingen. Ondanks dat ik het belangrijk vind om hier in de gemeenteraad niet over landelijke zaken te spreken, die in de Tweede Kamer thuishoren, maak ik nu een uitzondering. Er staat namelijk ook hier juist in Groningen veel op het spel. In de eerste plaats onze financiën. Meer dan drie kwart van onze inkomsten van de gemeente Groningen komen van de Rijksoverheid. Zoals het er nu uitziet krijgen we in 2026 en verder meer dan 40 miljoen minder. Als dit zo doorgaat dan rest ons niets dan een 'monsterbezuiniging', waardoor onze gemeente heel veel dingen niet meer kan doen. Daarom is het dus ook goed dat ons college nu nog wel de rug recht houdt om onze inwoners te beschermen en geen bezuinigingsoperaties voor dit jaar in gang heeft gezet. Naast deze financiën is het misschien nog wel belangrijker welke wetgeving uit Den Haag komt. 03:16:23

Voorzitter: D66. 03:16:25

De heer Lo-A-Njoe (D66): Dank u wel, Voorzitter. Nu de heer Van Veen over de landelijke politiek begint en hij die koppeling legt, vindt ik het wel heel belangrijk om te weten of wij, als we een kabinet krijgen met PvdA-GroenLinks, de zekerheid hebben dat er ook inderdaad wat gedaan gaat worden aan het ravijn? 03:16:42

De heer Van Veen (PvdA): Ja, natuurlijk, dat gaan we doen. 03:16:43

De heer Van Veen (PvdA): Dan de wetgeving. De afgelopen jaren was dat helaas rechtse wetgeving die over ons uitgestort werd... 03:16:51

Voorzitter: CDA. 03:16:54

De heer De Haan (CDA): Voorzitter, dit is een wat te gemakkelijk antwoord, dat weet de heer Van Veen zelf ook. Daarom ga ik er toch op door. Vandaag kwamen de berekeningen van het CPB en ook die van Partij van de Arbeid-GroenLinks. Ik ben wel benieuwd of de heer Van Veen het voldoende vindt? Ik zie de wethouder heel hard knikken en helpen, maar vindt de heer Van Veen het voldoende? 03:17:14

De heer Van Veen (PvdA): Ja, dat is volgens mij voldoende. 03:17:16

De heer De Haan (CDA): Hoeveel was het dan, meneer Van Veen? 52

03:17:19

De heer Van Veen (PvdA): Meneer De Haan, excuses. Ik ga toch weer terug naar de lokale politiek hier. De afgelopen jaren was het rechtse wetgeving. Rechtse wetgeving die vooral mensen hielp die het al goed hadden hadden, maar waar wantrouwen juist de basis vormde richting hen die onze steun nodig hebben. Met de aardbeving in Groningen en de afhandeling daarvan en het toeslagenschandaal als absoluut dieptepunt. Gelukkig doen we het in Groningen anders met ons linksprogressieve gemeentebestuur, dat de grenzen van deze regels opzoekt vanuit vertrouwen, vanuit het streven om mensen gelijke kansen te geven, met een overheid die alles op alles zet om dit te realiseren. Hier belonen we mensen die naast hun bijstand parttime gaan werken. Hier doen we de opwekking van duurzame energie bij voorkeur 100 procent in eigen beheer, zodat al die inkomsten terug geïnvesteerd kunnen worden in de eerlijke energietransitie. 03:18:06

De heer Van Veen (PvdA): Hier zijn ontwikkelgronden voor woningbouw zoveel mogelijk in eigen bezit, zodat wij kunnen bepalen welke percentage sociale huur moet zijn. Hoe mooi zou het zijn als we niet langer tegen deze Haagse stroom in zouden hoeven te roeien, maar de stroom meekrijgen zodat we door kunnen gaan met onze belangrijke agenda. Dat hoop ik voor onze inwoners na 22 november, want dat is nodig. Het is een pijnlijke constatering dat, ondanks dat het gemiddelde vermogen in Groningen met 30.000 euro is toegenomen, dat die 30.000 euro een bedrag is waar heel veel Groningers alleen van kunnen dromen. Groningers met slecht geïsoleerde huizen, waar men met jassen aan binnen zit, omdat ze bang zijn voor de energierekening. Kinderen die met honger naar school gaan of Groningers bij wie één financiële tegenvaller tot schulden leidt, die als een molensteen nog jaren om de nek blijft hangen. Daar ligt volgens de PvdA de opdracht voor de politiek. 03:18:55

De heer Van Veen (PvdA): Dat is niet gemakkelijk, want zelfs met de juiste focus en de nadruk op deze doelgroepen - zelfs dan - zijn er twee opties. Een eerste optie, waar beleid geformuleerd wordt vanuit een soort van onderbuikgevoel met incidentele kortetermijnoplossingen als een directe reactie. Of een tweede variant, waarbij structurele oplossingen geboden worden en beleid vormgegeven wordt vanuit begrip voor de achterliggende structuren en oorzaken van die problemen. Beleid van de lange adem dat op de korte termijn niet altijd populair is, maar op de lange termijn wel doet wat het moet doen. Het moge duidelijk zijn dat mijn fractie voor die tweede variant kiest en daar toetsen wij de begroting ook op. 03:19:33

De heer Van Veen (PvdA): Laat ik vier onderwerpen daar uitlichten. Het leek me mooi om de naam van de Partij van de Arbeid eer aan te doen en met de A van arbeid te beginnen. Dankzij gemeentelijke programma's als Werk en Ontwikkeling gaan veel extra mensen aan het werk. Dat is belangrijk, want werken loont. Niet alleen op financieel vlak, maar ook wat betreft zingeving, sociale contacten en eigenwaarde. Daarom zijn we ook blij dat we toewerken naar 250 basisbanen in 2025. Helaas heeft de gemeente niet genoeg geld om eenieders inkomen aan te vullen tot een wenselijke hoogte, maar wat we wel hebben is de kans om ook hier te kijken naar die onderliggende oorzaken en structuren van armoede. Deze te begrijpen en gericht aan te pakken, bij voorkeur dus via arbeid als basis, maar ook 53

door het voorkomen van schulden. Mensen met schulden snel helpen en hun serieus nemen of jongeren direct, na een opleiding als ze geen werk kunnen vinden, en niet pas na drie maanden bijstand te geven. 03:20:27

De heer Van Veen (PvdA): Zekerheid gaat ook over volkshuisvesting. Een betaalbaar en fijn huis, de plek waar je je leven opbouwt en waar je veel tijd doorbrengt. Als je nu op Funda of Woningnet kijkt, dan zie je dat we duidelijk een probleem hebben. Mensen met een laag inkomen staan soms jarenlang op de wachtlijsten en ook middeninkomens hebben het heel moeilijk om een betaalbaar huis te vinden. Om deze woningen toch te gaan realiseren, is er een gedekt initiatiefvoorstel met grote meerderheid aangenomen in onze raad. Die 101,5 miljoen van het voorstel is keihard nodig en we horen graag een toezegging van de wethouder dat er ook na 2027 voldoende geld gaat zijn om dit daadwerkelijk te gaan doen. 03:21:07

De heer Van Veen (PvdA): Daarnaast moeten we er ook altijd voor blijven waken dat onze wijken en buurten gemengd blijven in Groningen. Wij zullen een motie indienen om via de prestatieafspraken met de woningbouwcorporaties op te nemen dat in bepaalde wijken veel minder sociale huurwoningen verkocht mogen worden. Bovendien dienen we een motie in om een ruimtelijke ontwikkelvisie te creëren voor de wijkvernieuwing om nog betere fysieke plannen van de grond te laten komen, want er is geld om uit te breiden naar die wijken. Laten we die plannen met zoveel mogelijk inwoners nog beter maken. Zekerheid kan ook niet zonder solidariteit. Als het om solidariteit gaat en echt omkijken naar elkaar, dan is het sociaal domein exemplarisch voor hoe dit college sociaal-democratische keuzen maakt, want een steeds groter deel van de beschikbare middelen gaat naar de jeugdzorg en de zorg in het algemeen. Natuurlijk kunnen we ook daar niet alles doen. Echter, ondanks de tekorten, omdat we van de Rijksoverheid te weinig geld krijgen, kiest dit college ervoor om toch te blijven investeren in de gemeenschap, in goede voorzieningen in dorpen en wijken, in de mentale gezondheid van jongeren, de sociale aspecten van wijkvernieuwing en het ondersteunen van ouderen, zodat ze langer en vitaler thuis kunnen wonen. 03:22:13

De heer Van Veen (PvdA): We investeren in het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld en kindermishandeling, zodat iedereen zich thuis voelt in hun eigen huis en veilig is op straat. Dat zijn de keuzen. Werken, wonen en samenleven kan helaas niet langer zonder de energietransitie, want met de stijgende energieprijzen en de groeiende klimaatverandering moeten we actie ondernemen. Het is hierbij noodzakelijk dat iedereen mee kan doen, ook zij die niet de financiële of de mentale ruimte hebben of niet de rust hebben om zelf hun woning te verduurzamen of om andere keuzen te maken. We prijzen daarom ook echt de isolatie-aanpak van dit college, waarbij de gemeente voor mensen met een laag inkomen direct de aannemer betaalt, zodat er voor die mensen in het huis geen enkel financieel risico is. Daarom is het zo belangrijk dat er tempo gemaakt wordt met het opwekken van duurzame energie, zodat de winsten via het Fonds Energietransitie nog sneller bij onze inwoners terecht kunnen komen, die de hulp het meest nodig hebben. Daarom 54

dienen we een motie mede in om de communicatie en de werkwijze van die energieafdelingen te verbeteren, want - ik kan dit niet vaak genoeg benadrukken - als we de energietransitie nu niet eerlijk en goed vorm geven, dan hebben we in de nabije toekomst alleen nog maar een groter probleem. 03:23:23

De heer Van Veen (PvdA): Voorzitter, mijn spreektijd is beperkt, dus ik heb er maar vier onderwerpen uit kunnen lichten. Ik hoop echter dat de algemene boodschap, deze sociaaldemocratische boodschap, duidelijk is overgekomen. Zoals ik dit nu betoogd heb, op deze vier onderwerpen, had ik ook anderen kunnen kiezen. Ik had kunnen praten over cultuur, waar we toewerken naar eerlijke beloningen voor makers. Over het onderwijs, waar de verlengde schooldag het verschil kan maken voor kinderen die van huis uit minder meekrijgen. Hetzelfde geldt voor sport, veiligheid of economie. Gelukkig ziet de PvdA-fractie... 03:23:52

De heer Van Veen (PvdA): Let wel, als de klad erin komt, dan zullen wij daar als eerste opletten. Gelukkig ziet mijn fractie dat dit college het juiste compas heeft. 03:23:59

De heer Van Veen (PvdA): Ik ga nu naar mijn afronding. Mijn betoog begon met het aanhalen van de verkiezingen en ik ben nu niet van plan om af te ronden met een stemoproep of stemadvies. Ik gun Nederland echt een uitslag, zoals we die in Groningen anderhalf jaar geleden gerealiseerd hebben. Hier en nu kan ik wel de belofte doen, dat ongeacht de uitslag, de keuzen voor de PvdA in Groningen helder zullen blijven. Wij kiezen voor solidariteit. Wij kiezen voor een Groningen, waar iedereen dezelfde kansen krijgt. Een Groningen, waar de gemeente niet wegloopt voor grote problemen en de uitdagingen van deze tijd, maar deze durft aan te pakken. Dank u wel. 03:24:36

Voorzitter: U bent aan de beurt, maar u had nog een vraag aan de heer... 03:24:39

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ja, dat was voor een interruptie, Voorzitter. Mooi om de keuzen van de PvdA te horen. Wat ik wel miste, dus dat is dan toch de vraag, kiest u ook voor ondernemers? 03:24:50

De heer Van Veen (PvdA): Ja, zeker kiezen wij voor ondernemers en dat blijkt uit ons beleid. Om een voorbeeld te noemen: de energietransitie, waar we de klusbus hebben, waar we ondernemers helpen met Groningen Stroomt Door. Zo kan ik nog veel meer... 03:25:01

De heer Van Veen (PvdA): De investeringen in de binnenstad, waardoor het klimaat beter zou zijn qua toeristen. De congressen, dus de PvdA kiest absoluut voor de ondernemers. 03:25:10

Voorzitter: D66. 55

03:25:22

De heer Lo-A-Njoe (D66): Voorzitter, we herkennen ons inhoudelijk in veel van de ambities en doelen van dit college en we trekken in die doelen en ambities ook graag samen op. Veel van wat we zien past ook bij onze agenda. Als het gaat over biodiversiteit en klimaat, als het gaat over inclusief onderwijs met een steeds hoger gehalte rijke schooldag, een diversiteitsagenda met Roze Zaterdag, een goede monitoring van de ervaren veiligheid van de regenbooggemeenschap, creatieve broeinesten wellicht in Niemeyer, een toffe Urban Sports Agenda, strategische woningbouwprogrammering met een 30/40/30-streven, waardoor de doorstroom ook echt op gang kan komen en meer betaalbare koopwoningen voor starters, gezinnen en senioren zullen ontstaan en meer ruimte en mogelijkheden voor statushouders en vluchtelingen. Mijn collega Maria Martinez Doubiani zal morgen een initiatiefvoorstel indienen, wat daar op gericht is en wat ook zorgt voor meer mogelijkheden en ruimte voor statushouders en vluchtelingen en een focus op duurzame mobiliteit. 03:26:47

De heer Lo-A-Njoe (D66): U zou kunnen zeggen: u bent het overal mee eens, dat was het dan. Nee, dat is niet zo. Op doelen en ambities vinden we elkaar echt voor het overgrote deel, maar als het gaat over de wijze waarop door de coalitie af en toe uitvoering wordt gegeven aan een deel van deze ambities en doelen en de onderliggende houding die we menen te bespeuren, dan hebben we daar toch wel regelmatig moeite mee. We hebben daar net een goed voorbeeld van gezien. De coalitie vermeldt in haar coalitieakkoord dat het verbeteren van de band tussen inwoners en overheid één van haar belangrijkste ambities is. De gemeente kan het niet alleen, zo valt te lezen in het coalitieakkoord en daarom zoekt de coalitie de samenwerking met haar inwoners en ondernemers, maar daar zien we toch wel regelmatig niet zoveel van terug. 03:27:29

De heer Lo-A-Njoe (D66): Natuurlijk, het herwinnen van de openbare ruimte hebben we het net over gehad. Wij vinden ook dat je schreeuwende reclames aan banden moet leggen en dat zijn absoluut zaken die mijn fractie belangrijk vindt. Reclamebelasting zou daar een rol in kunnen spelen, maar niet op de manier waarop de coalitie dat zojuist heeft gedaan. Als je dan zo een belasting invoert, doe dat dan ook op een bestuurlijk fatsoenlijke manier, waarbij je ook degene die het betreft zoals verenigingen, buurthuizen en kerken tijdig en fatsoenlijk meeneemt. Daar heeft het wat ons betreft aan ontbroken. Zoals mijn collega Tom Rustebiel al aangaf, wij hebben met een zwaar gemoed die motie van afkeuring mede ingediend, maar we vinden echt dat dit anders moet. 03:28:11

Voorzitter: De ChristenUnie. 03:28:14

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel, Voorzitter. De heer Lo-A-Njoe geeft een aantal gelopen processen aan die zij graag anders hadden gezien. Daarvoor had de heer Lo-A-Njoe het over een onderliggende houding die te bespeuren valt. Zou de heer Lo-A-Njoe daar nog wat nader op in kunnen gaan? 03:28:32

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ja, fijn dat u goed luistert. Dan kom ik op terug in mijn 56

woordvoering. Als u aan het einde denkt, dat heeft hij nog niet beantwoord, vraagt u het mij dan gerust weer, zeg ik via de voorzitter. 03:28:41

Voorzitter: Dan komt het zo terug, begrijp ik. De heer Brandenbarg van de SP heeft ook nog een vraag. 03:28:48

De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, het gaat over die nette procedure en op tijd beginnen met dingen bespreken met degene om wie het gaat. Het was het college waar D66 in zat die in de vorige coalitieperiode al die reclamebelasting in haar coalitieakkoord zette. Al die tijd heeft een wethouder van Financiën van D66 dus niet gesproken met ondernemers over hoe die reclamebelasting in te voeren en dan neemt u dit college de maat. U heeft echt tonnen boter op uw hoofd. 03:29:17

De heer Lo-A-Njoe (D66): Een mooi trucje van meneer Brandenbarg. Wat wij hebben besloten onder die wethouder van Financiën, is dat wij de reclamebelasting niet zouden invoeren, omdat we zagen dat het niet het goede moment was voor die ondernemers. Overigens kun je je ook afvragen of het nu het juiste moment is. U kunt van mij aannemen, als wij hadden deelgenomen aan een coalitie waarin we dit zouden invoeren, dat we dit dan ook op een bestuurlijk fatsoenlijke manier hadden gedaan. We moeten vaststellen dat dit niet het geval is. De relatie met de lokale ondernemers, onze lokale ondernemers, wordt zwaar beschadigd door een onnodig en onhandig proces, waarmee de relatie onder hoogspanning wordt gezet. Daar maken we ons echt zorgen over, want we moeten samen met die ondernemers verder. 03:30:00

De heer Lo-A-Njoe (D66): Gaat dit dan alleen over de reclamebelasting? Nee, want ik had het over die houding inderdaad, waar meneer Rebergen het ook over had. We hebben ook het idee dat we dat toch af en toe ook op andere dossiers terugzien. Je zou juist denken dat als spoor vier 'Samen maken we Groningen' één van de vier sporen is, dat het college daarin zou uitblinken. Als we kijken naar de woningbouwopgave, waar wij dezelfde beelden bij hebben als de coalitiefracties van wat er gebeuren moet, dan moeten we alle zeilen bijzetten om voldoende nieuwe woningen voor woningzoekenden te realiseren. Dat vraagt dan wel, dat de gemeente goed samenwerkt en ook met respect met alle partners in de bouwketen. We zagen, in een sessie die we hadden met projectontwikkelaars, dat zij met argwaan en wantrouwen tegemoet worden getreden en dat is geen goede basis om die bouwopgave te realiseren. We zullen... 03:30:53

De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, ik hoor D66 nu al een kwartier... 03:30:57

De heer Brandenbarg (SP): Nee, het is niet zo lang. Ik hoor zeggen wat er allemaal niet goed gaat. Echter, dan zie ik wat u inbrengt vandaag. Een motie energieopslag, netbeheer, Indië herdenking, dag van de vrijwilligers. Waar zijn dan de voorstellen om dit te repareren, om wat te doen en meer bouwen? Ik zie ze niet of heb ik het niet goed gelezen, Voorzitter? 57

03:31:14

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik denk dat de heer Brandenbarg inderdaad niet goed leest. Wij dienen dertien moties en amandementen mede in en we dienen drie moties in, dus we zitten bepaald niet stil. Ik durf ook wel te zeggen, als we even gaan tellen hoeveel moties en amendementen deze coalitie inlevert en indient, dan steekt dat daar behoorlijk tegen af, want daar horen we niet zo heel veel van. 03:31:36

Voorzitter: ChristenUnie. 03:31:42

De heer Rebergen (ChristenUnie): Voorzitter, dank u wel. Een vraag aan de heer LoA-Njoe, zou het ook kunnen zijn dat de coalitie het misschien wel een hele goede begroting vindt en achter de voorstellen staat die in de begroting staan? Dat de coalitie ziet dat het een begroting is waarin we omzien naar elkaar, oog hebben voor elkaar en denken aan onze kwetsbare inwoners en dat we daarom daar geen moties voor nodig zouden hebben. 03:32:02

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ja, ik mag hopen dat het zo is. Ik verwacht echter wel een beetje meer dualisme van de coalitiepartijen, als het gaat om ook wat tegenspraak. Dat is eigenlijk waar ik op duid. We horen en zien dat niet alleen bij deze begroting, maar ook wat breder, heel weinig terug. Ik ben gewend van de heer Brandenbarg en collega's dat ze er fel ingaan, maar ik merk daar toch weinig van. Ik vind het toch wel belangrijk dat we als raad die controlerende functie serieus invulling geven. Wat wij vragen, is om veel meer samen te werken met onze ondernemers en met het maatschappelijk middenveld. Wie alleen reist, denkt wellicht sneller te gaan als die alles zelf doet, maar wie samen reist, komt uiteindelijk verder. We roepen de coalitie op om meer inwoners, meer vertrouwen in onze inwoners en ondernemers te hebben en met ze samen te werken. Laat ze volop participeren en neem ze serieus. Er komen moeilijke landelijke opgave aan, waarin wij als gemeente een rol hebben. Wij vinden dat er meer moet worden ingezet op het voortzetten en verbeteren van de eigen dienstverlening en het versterken van de rechtsbescherming. We blijven toch echt signalen ontvangen dat er ook inwoners zijn die zich niet welkom voelen of gehoord voelen door WIJ Groningen of de gemeente. We vragen ons dan ook af hoe we zorgen dat we er zijn voor deze mensen. 03:33:24

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik kan de heer Brandenbarg geruststellen, dat mijn fractie aan het broeden is op een initiatiefvoorstel wat gericht is op die rechten van de inwoners, zodat ze meer informatie, advies en ondersteuning kunnen krijgen en dan hebben we het met name over kwetsbare inwoners. Zoals ik al zei, Voorzitter, de raad controleert het college en wat ons betreft zou dat nog wel wat meer in bredere zin kunnen. We zien dat er weinig wordt aangesproken op bijvoorbeeld doelen als de afvaldoelen. De afvaldoelen gaan we op deze manier niet halen en toch zien wij in een sessie dat bijvoorbeeld de Partij voor de Dieren aangeeft dat ze deze periode niet van plan zijn om met een concreet voorstel te komen hoe we door middel van differentiatie kunnen zorgen dat we die doelen wel gaan halen. Dat is een groot verschil met de vorige periode en we vragen ons af of die doelen dan niet meer belangrijk zijn. Die indruk hebben wij niet, alleen het gaat niet snel genoeg. 58

03:34:15

Voorzitter: SP. 03:34:16

De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, ik vind het wel grappig, hoor. Een beetje wauwelen over dualisme en doelen. Je kunt toch ook zelf een amendement maken om diftar te voeren. Je kunt toch ook met een initiatiefvoorstel komen. Dan wijs je naar anderen. Wat een gratuite oppositie, zeg! 03:34:32

De heer Lo-A-Njoe (D66): Dat toontje kennen we van de SP-voorzitter. Ik begrijp dat hier een bestelling ligt voor diftar of voor een ander voorstel. Dat nemen we mee. We hebben de bestelling genoteerd. Als u graag wil dat we dat debat weer aangaan, dan kan dat. 03:34:48

Voorzitter: GroenLinks. 03:34:49

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, wellicht met een iets andere toon, hoop ik, maar ik constateer ook dat we inmiddels volgens mij acht van de twaalf minuten van uw woordvoering hebben gehad. Hiervoor hebben we zeker tien minuten over reclamebelasting gehoord en het enige wat ik tot nu toe heb gehoord is: we moeten meer participeren en de coalitie moet wat vaker kritisch zijn op het college. Vindt u dit nu echt een sterke oppositierol met een ideologische kijk op de begroting van de zesde gemeente van Nederland? 03:35:22

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik zie dat als een retorische vraag, want dat vind ik wel. Ik vind dat ik deze oproep moet doen, want ideologie is goed en belangrijk, maar het kan ook verblinden. Het kan ook leiden tot wantrouwen richting alles wat markt is en dat alles de schuld van neoliberalisme is, daarbij voortdurend wijzen naar Den Haag en naar die markt die alles heeft veroorzaakt. Wij hebben hier onze eigen verantwoordelijkheid en wij zijn er verantwoordelijk voor dat de zaken hier voor elkaar worden gebracht. Het wijzen gaat ons niet verder helpen. 03:35:53

Voorzitter: GroenLinks nog een keer. 03:35:53

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter en daar gaat het om. Precies wat de heer Lo-A-Njoe zegt in zijn laatste punt. Daarin hebben wij een eigen verantwoordelijkheid en daar ontslaat D66 zich van. Zij wijzen op de participatie en zij wijzen op onze rol als coalitiepartijen wat wij wel of niet allemaal doen. Wat ik aan D66 vraag: waar is jullie verantwoordelijkheid en wat vinden jullie van wat wij hier aan het doen zijn? Via de voorzitter. 03:36:15

De heer Lo-A-Njoe (D66): Volgens mij hebben wij net ons stinkende best gedaan om verantwoordelijkheid te nemen voor onze ondernemers in deze stad, voor de sportverenigingen en voor allerlei maatschappelijke organisaties. Wij hebben alles eraan gedaan om het tij te keren en daar hebben wij onze energie op ingezet. Alleen we zien dat het overgrote deel van de coalitie niet in staat is om te luisteren naar de 59

geluiden die uit de maatschappij komen, als het in dit geval gaat over zo een nieuwe belasting die wordt ingevoerd. Ga mij niet vertellen dat wij onze rol daar niet invullen. Wij hebben de afgelopen weken ons daar ontzettend druk over gemaakt en heel veel tijd en energie ingestoken. Uiteindelijk geldt ook voor ons dat wij het niet alleen kunnen en daar hebben we de coalitie ook bij nodig. Ik heb wel wat beweging in de coalitie gezien, maar de meerderheid van de coalitie heeft gedaan alsof hun neus bloedde en is gewoon doorgegaan. 03:37:04

Voorzitter: Partij van de Arbeid. 03:37:04

De heer Van Veen (PvdA): Het ging weer een beetje de andere kant op. Ik wilde even terugkomen op uw opmerking dat dit college alles zelf wil doen en niets aan de markt overlaat. Hoe ziet u dan de plannen voor Niemeyer? Een prachtige locatie, waar we juist gezegd hebben dat we het voorkeursrecht - zijn we voornemens, want daar moet nog een besluit over komen - gaan intrekken, dat laten we de markt doen met een bepaalde sturing. Hoe kijkt u daar dan naar? 03:37:26

De heer Lo-A-Njoe (D66): Daar gaan we het debat volgens mij nog over voeren, maar op zich kijk ik daar heel positief naar. Ik was ook blij verrast om te zien dat de markt daar ook een rol krijgt. Nu heeft de markt zich wel aangediend bij de gemeente en het is niet zo dat de gemeente naar de markt toe gegaan is. Het is absoluut een mooi project, denk ik. Ik ben wel benieuwd naar de verdere invulling. Ik ga door met mijn woordvoering. 03:37:48

Voorzitter: Nog een aanvullende vraag. 03:37:49

De heer Van Veen (PvdA): Dank, Voorzitter. Ik vind het dan wel jammer dat het dan... 03:37:51

De heer Van Veen (PvdA): U heeft heel veel kritiek en mag, want daar zijn we ook politici voor. Echter, dan gaat iets potentieel goed en het eerste wat u doet is er toch weer kritiek in vinden. Waarom zegt u niet gewoon: duidelijk, we gaan het erover hebben. Dan is het toch ook goed? 03:38:08

De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik begrijp dat u het iets te kritisch vindt, maar ik heb volgens mij aangegeven dat ik het een heel mooi project vind, dat we er nog verder over gaan spreken en dat ik het mooi vind dat de markt de gemeente weet te vinden. Dat lijkt me heel positief. Ik ga richting een afronding. 03:38:22

De heer Lo-A-Njoe (D66): Wat wij van deze coalitie vragen, en de coalitie en het college ook toewensen in het belang van onze gemeente, is dat er meer geluisterd wordt naar de geluiden in onze lokale samenleving en dat ze daadwerkelijk samen, wellicht ook met de oppositie, erin slagen om te verbinden en daadwerkelijk invulling durven te geven aan dualisme. Alleen dan, dames en heren, maken wij samen 60

Groningen groener, mooier en gelukkig en niet door het allemaal zelf te willen doen. Dank u wel. 03:38:52

Voorzitter: Dank u zeer. Dan kom ik bij de Partij voor de Dieren. 03:39:06

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Dank, Voorzitter. In juli begon ik mijn woordvoering van het voorjaarsdebat met een lijst van weersextremen en helaas kan ik dat nu weer doen zonder daarbij in herhaling te vallen. Afgelopen oktober was de warmste oktobermaand ooit gemeten op aarde. Het vorige record werd met bijna een halve graad verbroken. Zoals klimaatwetenschapper Wim Thiery van de Vrije Universiteit Brussel schetst, dat is alsof het record op de 100 meter sprint met een volle seconde wordt verbroken. Het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications publiceerde gisteren dat Groenlandse gletsjers nog sneller smelten dan verwacht. Twintig procent van de zeespiegelstijging van de afgelopen 20 jaar is te wijten aan die afbrokkelende gletsjers die daar liggen. Aan de andere kant van de aarde dreigt de geeloogpinguïn van Nieuw-Zeeland uit te sterven door opwarming van de oceaan en vrezen onderzoekers van de Britse Antarctische Studie voor een massasterfte onder pinguïns daar, omdat de hoogpathogene vogelgriep H5N1 voor het eerst op de Zuidpool is gesignaleerd. 03:40:04

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Wie het nieuws over de mondiale klimaatcrisis, natuurcrisis en biodiversiteitscrisis volgt en nog steeds denkt dat we geen haast hoeven te maken met het anders inrichten van onze samenleving, heeft moedwillig oogkleppen op. We hebben niet de luxe om te temporiseren tot 2050. Om het tij te keren is dit decennium nog actie nodig. Daarom, om op de begroting te komen, is het zo belangrijk om niet alleen duurzaamheidsbeleid te hebben, maar hier ook meetbare en stuurbare indicatoren voor te hebben, klimaatrisico's inzichtelijk te maken in de begroting en een klimaatbegroting op te stellen. Daarom vroeg ik het college hier vorige week ook naar tijdens de sessies over financiën en duurzaamheid en was ik erg blij om twee maal de toezegging te horen dat hieraan wordt gewerkt. 03:40:47

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Ook dichter bij huis zorgt het veranderende klimaat voor uitdagingen. Een Nederlandse biodynamische akkerbouwer neemt de lezer daarin mee op Twitter. Zijn naam is Joost Rijk. Zo is er deze oktober bijna vijf keer zoveel regen gevallen als vorig jaar in dezelfde maand, wat landbewerking erg onvoorspelbaar en lastig maakt. In het Pioenpark in het Oosterpark zag ik vanochtend dat de vijver voor de vijfde keer dit jaar fors uit haar oevers was getreden en het naastgelegen wandelpad onbegaanbaar had gemaakt. Als gemeente zetten we goede stappen op het gebied van klimaatadoptatie om dit soort extreme regenval op te vangen, kijk bijvoorbeeld naar de mooie nieuwe bomen op de Grote Markt, maar er is meer nodig. Daarom dienen we de PvdA-motie over de ruimtelijke ontwikkelvisie voor de noordelijke wijken mede in. We moeten investeren in goede woningen en groene en leefbare wijken. Bij die wijkvernieuwing is het ook cruciaal om zeggenschap en actieve betrokkenheid van bewoners te faciliteren daarom dienen we de SP-motie 'Stel opbouwwerk centraal' mede in. 61

03:41:43

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Ook de PvdA-motie 'Presteer in behoud van sociale huur' hebben we ondertekend, omdat het juist in het centrum en de naastgelegen schilwijken zo belangrijk is om gemengde wijken te behouden en sociale huurwoningen te behouden. Natuurlijk mag de woningbehoefte in de dorpen ook niet vergeten worden, daarom dienen we de motie van de Partij voor het Noorden hierover mede in. Kleinschalig bijbouwen is van groot belang voor de leefbaarheid van dorpen en kan hand in hand gaan met meer groen en natuurontwikkeling, zeker als we in de toekomst niet meer zoveel land gebruiken als grasland voor de industrie. 03:42:18

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Deze zomer sprak de burgemeester tijdens de eerste herdenking van het slavernijverleden en ik citeer "We hebben de plicht om het verleden onder ogen te komen, om het ongenoemde te benoemen". Dat zijn mooie woorden waar we ons als fractie zeker in kunnen vinden. Het was een bijzondere herdenking en een mooie viering. Groningen heeft een grote rol gespeeld in de slavenhandel wat tot voor kort niet zo bekend was. We vinden het daarom belangrijk om door te gaan met het herdenken van deze geschiedenis en het vieren van Keti Koti. Daarom heeft mijn fractiegenoot Janette Bosma de motie 'Jaarlijkse herdenking slavernijverleden en viering Keti Koti' ingediend om dat, in afwachting van externe financiering, in ieder geval de komende twee jaar incidenteel te dekken uit de algemene reserve. Deze motie dienen we samen in met de ChristenUnie, GroenLinks, Partij van de Arbeid, de Partij voor het Noorden en D66. Natuurlijk hopen we op nog bredere steun vanuit de raad. 03:43:06

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Mijn Indische vader, wiens ouders de littekens van de Japanse bezetting hun hele leven hebben gedragen, was samen met mij bij de Groningse Indië-herdenking op vijftien augustus. We waren geraakt door de toespraken en blij dat dit voor het eerst in onze eigen stad plaatsvond. Ook dit hoofdstuk van onze geschiedenis mag niet worden vergeten. Daarom dienen wij de PvdA-motie hierover mede in. Als laatste dienen we ook de motie 'Work hard pay hard' van Student en Stad mede in, want jongeren verdienen een eerlijke stagevergoeding bij inkoop en aanbestedingen van de gemeente, zeker omdat ze het al moeilijk genoeg hebben zonder financieel niet gecompenseerd te worden bij een stage. 03:43:42

Voorzitter: SP. 03:43:45

De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, ik hoor de Partij voor de Dieren nu voor een heleboel moties waar een coalitiepartij op staat, stemmen. Hoe classificeert zij zelf het dualisme? 03:43:55

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Dualisme is in de theorie altijd wat makkelijker dan in de praktijk. Toch zijn er ook meerdere moties van de oppositie, waar we in meestemmen. We proberen daar altijd de balans in te vinden, de heer Brandenbarg. Ik weet namelijk dat hij in hetzelfde schuitje zit. Voorzitter, bij de moties 62

die we niet mede indienen zal ik tijdens de tweede termijn langsgaan om onze stemming te duiden. 03:44:17

Voorzitter: VVD. 03:44:17

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Wij van WC-Eend... 03:44:21

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Oh nee, ik had een andere vraag. U dient de motie van Student en Stad mede in over de stagevergoeding. Ik dub daar nog over en mijn fractie ook. Wij vroegen ons af, wij willen in de aanbesteding andere partijen daartoe dwingen, terwijl ook veel directe partners van de gemeente, zoals het onderwijs bijvoorbeeld, geen stagevergoeding geven. Vindt u dat ook een beetje... 03:44:44

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): We verplichten het een ander wel en zelf doen we het nog niet zo netjes. Hoe kijkt u daartegenaan? Hoe heeft u die worsteling doorgemaakt? 03:44:53

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Ik weet niet of ik dat hetzelfde zie, want als gemeente doen we het in ieder geval bij onze eigen interne stagiaires wel. Als je kijkt naar de spullen die wij als gemeente kopen en aanbesteden, dan vind ik die verantwoordelijkheid nog wat nader bij ons, als raad, als college en als gemeente zitten dan bij verbonden partijen zoals het onderwijs. Daar gaan wij toch vooral over de huisvesting en eventueel wat aanvullende dingen, zoals het vergroenen van schoolpleinen en natuur- en duurzaamheidseducatie. 03:45:19

De heer Pechler (Partij voor de Dieren): Voorzitter, de moties die we dus niet mede indienen, zal ik in de tweede termijn behandelen om onze stemming te duiden. Tot slot de begroting zelf. Die hebben we vorige week uitvoerig behandeld in maar liefst dertien meningsvormende sessies en die wil ik hier niet overdoen, maar toch in het kort. Als Partij voor de Dieren zijn we trots. Trots op deze begroting en trots op deze coalitie. We investeren in groene mobiliteit, in de eiwittransitie en in een beter onderhouden openbare ruimte in de wijkvernieuwingswijken. We stellen meer middelen beschikbaar om overlast en huisjesmelkers tegen te gaan en zijn voortvarend aan de slag met de ondermijning van ondermijnende criminaliteit. We bouwen aan sociaal-culturele accommodaties en duurzame schoolgebouwen en trekken de beurs voor welzijn, zorg, jeugdhulp en cultuur. De financiële toekomst mag dan onzeker zijn, maar ik durf hoop en vertrouwen te hebben dat er volgend jaar meer duidelijk wordt als het gaat om het ravijn van het Rijk. Ik heb er vertrouwen in dat we met een duidelijk plan van aanpak van keuzes komen voor de strategische investeringsagenda komend jaar. Tot zover, Voorzitter. Ik had aardig wat tijd ingeruimd voor interrupties, maar die zijn er niet. 03:46:23

Voorzitter: Dat is dualisme. Dan zijn we bij de Stadspartij, de heer Sijbolts.

63

03:46:42

De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Dank u wel, Voorzitter. De sleutel van de deur naar verandering zit aan de binnenkant. Zo besloot ik onze bijdrage tijdens het voorjaarsdebat. Langs die meetlat van de de bijdrage die wij hebben geleverd bij het voorjaarsdebat langs legt mijn fractie vandaag deze gemeentebegroting. Bij het woord begroting gaat het al snel over geld en een stevige, robuuste, gezonde en toekomstbestendige financiële positie. Zodat we blijvend kunnen investeren in onze samenleving, in inclusiviteit en armoedebestrijding met wat ons betreft lagere lasten, zodat Groningen bereikbaar, leefbaar en bewoonbaar blijft voor iedereen. Dat we in alle opzichten een gezond Groningen achterlaten voor toekomstige generaties, dat is brede welvaart. Niet investeren in stenen, maar in mensen, verenigingen en ondernemers. Ook het midden- en kleinbedrijf is hard nodig om een brede welvaart te realiseren voor iedereen. Ze verder belasten met hogere lokale lasten of de invoering van reclamebelasting helpt hun niet verder. 03:47:48

De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Een duurzame gemeente waar iedereen van mee kan profiteren, een gezonde gemeente voor iedereen, zowel sportief als financieel, met duurzame en gezonde gemeentefinanciën met minder grote projecten. Die laten we links liggen. Het moet zeker niet allemaal iconisch en groots-groter-grootst wat steeds vaker ten koste gaat van functionaliteit. Het doel moet niet zijn het winnen van architectuurprijzen. Het doel moet betaalbare en haalbare voorzieningen zijn. Voorzitter, een duurzame gemeente met een lagere schuldpositie, waarin we werk maken van de sociale basis en wat ons betreft ook meer geld gaan toevoegen aan de nota sociale basis is wat ons betreft de kurk waar deze gemeente op drijft. Leefbaar en betaalbaar wonen, werken en ondernemen voor iedereen, waarbij niet de politieke agenda bepaalt, maar de menselijke maat. Die is namelijk echt van waarde en die menselijke maat moet voorop staan. Inwoners, ondernemers en verenigingen betrekken aan de voorkant en niet als plannen al in beton gegoten zijn. Niet als de politieke meerderheid al vaststaat en als sluitstuk wordt gebruikt ter bevestiging van het eigen gelijk of om nog even uit te leggen wat er voor hen besloten is. 03:49:15

Voorzitter: GroenLinks. 03:49:17

De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, dat laatste laat ik gemakshalve even gaan, want daar ging mijn punt niet over. Ik wilde nog even terug en ook complimenten voor de heer Sijbolts. De Stadspartij snapt inderdaad wel wat linkse politiek is, grotendeels. Waar het misgaat, als je betaalbaar wonen wil, wil je als gemeente daar ook invloed op hebben met een grondpositie en dat heeft nogal invloed op je schuldpositie. Als je wil investeren in de sociale basis en in onze mensen kost dat geld. Hoe gaan wij dat doen? Als wij onze schuldpositie verminderen, dus geen invloed meer hebben op wonen en ook onze lasten verlichten, maar tegelijkertijd wel meer gaan investeren in al die mensen, zonder deze linkse kijk op financiële politiek?