Definitief rapport Ecopark Gouda 12 juli 2024

Ook de ruimte voor initiatieven onder het bordes en voor bedrijvigheid is een voordeel. Een nadeel is dat er meer ruimte nodig is en dat er een hogere investering mee gemoeid is dan bij scenario 1. De investering bedraagt € 3.253.250. Deze investering heeft een verhoging met ca. 7 euro van de afvalstoffenheffing tot gevolg. Scenario 3: Duurzaam en innovatief. Dit scenario lijkt op scenario 2, maar heeft een aantal extra's. De samenwerking met de kringloop is hierin uitgewerkt tot een geoptimaliseerd ontvangstproces. Ook is er een voorbeeldrol voor de gemeente door middel van een educatieve ruimte met een duurzame uitstraling. Bedrijfsruimtes onder het bordes worden ingericht in samenspraak met betrokken bedrijven en duurzaam en circulair ondernemen wordt actief gepromoot. Voordelen volgens de ambtelijke notitie zijn dat het ABS optimaal wordt afgestemd voor samenwerking met kringloopwinkels en andere vormen van bedrijvigheid en dat het een voorbeeld moet zijn voor de stad. Het ABS wordt klimaatneutraal. Er vindt een combinatie plaats met kringloopbedrijvigheid en een besparing van personeel en verwervingskosten. In dit scenario moet het nieuwe Ecopark een voorbeeld zijn voor de stad. De investeringskosten in dit

49 Gemeente Gouda (3 november 2016). Memo Onderzoek naar Ecopark op huidige locatie afvalbrengstation. 50 De Jonge Milieu Advies (9 september 2017). Onderzoek Ecopark Goudkade.

51 Gemeente Gouda (15 september 2017). Presentatie Ecopark ten behoeve van informeel college.

44

/

scenario zijn € 3.976.125. De investering gaat gepaard met een stijging van de afvalstoffenheffing met 8 euro. In de ambtelijke notitie is het investeringsbedrag overigens naar € 3,9 mln. in plaats van naar € 4,0 mln. afgerond. Scenario 4: In dit scenario wordt een up cycle centrum gerealiseerd dat 'een icoon van hergebruik' is. Het verschil ten opzichte van scenario 3 is dat de gemeente zelf bedrijven bij het Ecopark gaat exploiteren met de daarbij behorende financiële risico's. De investering gekoppeld aan dit scenario is € 3.765.288. In de ambtelijke notitie wordt dit afgerond naar € 3,7 mln. De met deze investering gepaard gaande stijging van de afvalstoffenheffing is 9 euro. Het feit dat het effect op de heffing hoger is dan in scenario 3, hangt samen met de hogere exploitatielasten van scenario 4 ten opzichte van scenario 3.

In het ambtelijk voorstel staat dat het eerste en het vierde scenario in principe afvallen. Het eerste scenario sluit niet aan bij de duurzaamheidsambities van de gemeente en het vierde scenario wordt uitgesloten omdat de gemeente dan zelfstandig risicodragend zou voorzien in kringloopbedrijvigheid. Daarom wordt voorgesteld scenario's 2 en 3 nader te onderzoeken. Het college gaat met dit voorstel akkoord en besluit op 3 oktober 2017 aan de raad voor te stellen een voorbereidingskrediet van € 256.000 beschikbaar te stellen voor de planvoorbereiding van het Ecopark. 52 Er wordt op 7 november 2017 een ambtelijk plan van aanpak vastgesteld. Hierin wordt benoemd dat voor de planvoorbereiding een krediet van € 256.000 beschikbaar is. In het kopje risico wordt benoemd dat het qua planning moeilijk haalbaar lijkt om voor de programmabegroting 2019 een besluit van de gemeenteraad te hebben over de investering. De beheersmaatregel is om met financiën te bespreken dat de besluitvormingsprocedure los wordt gekoppeld van de besluitvorming of de programmabegroting. Andere risico’s zijn de lopende contracten met Noppes en Cyclus, het waarborgen van de kwaliteit van de partners en een eventuele bestemmingsplanwijziging voor de kringloopwinkel. Hierbij worden geen beheersmaatregelen benoemd.

53 De gemeenteraad stelt op 8 november 2017 bij het vaststellen van de programmabegroting 2018-2021 een voorbereidingskrediet van € 256.000 beschikbaar ten bate van de planvorming voor de ontwikkeling van het Ecopark. 54 Er wordt vervolgens een interne projectopdracht uitgewerkt en vastgesteld in januari 2018. 55 Uitgangspunt vormt het scenario 3 (circulair en innovatief). Scenario 2 (duurzaam) wordt als het minimale gezien. Er worden een gebiedsmanager (ambtelijk opdrachtgever), een projectleider (ambtelijk opdrachtnemer) en een controller aangesteld. Tevens wordt een projectteam benoemd waarin de portefeuillehouder plaatsneemt, evenals de ambtelijk opdrachtgever en opdrachtnemer, een projectmedewerker en medewerkers vanuit de afdelingen financiën, beheer openbare ruimte, vastgoed, ruimtelijk beleid en advies en juridische zaken.

52 Gemeente Gouda (3 oktober 2017). Besluitenlijst B&W-vergadering Gouda.

53 Gemeente Gouda (20 februari 2018). Interne projectopdracht herontwikkeling van het bestaande afvalbrengstation naar een

Ecopark.

54 Gemeente Gouda (8 november 2017). Besluitvormende raadsvergadering. Link; Gemeente Gouda (8 november 2017).

Programmabegroting 2018-2021, p. 100. 55 Gemeente Gouda (20 februari 2018). Interne projectopdracht herontwikkeling van het bestaande afvalbrengstation naar een Ecopark.

45

Ecopark moet volgens de interne projectopdracht vanaf 1 januari 2022 ook gereed zijn voor exploitatie. Volgens de projectopdracht is dit haalbaar, indien de raad in februari 2019 instemt. In de projectopdracht wordt één risico omschreven, namelijk dat de raad niet instemt met het voorstel. Beheersmaatregel is het ‘heel helder opschrijven van het voorstel en ambtelijke en bestuurlijke goedkeuring voordat voorstel wordt ingediend’. 56 Op 6 februari 2018 wordt het mandaatbesluit genomen, waarmee het voorbereidingskrediet voor het Ecopark wordt geopend. In dit mandaatbesluit is niet benoemd hoe de besteding van dit krediet precies is gemandateerd. 57 Januari 2018 – april 2019: voorbereidende werkzaamheden: opstellen ontwerpen, kostenramingen en bespreking van de aanbestedingsstrategie Na het vaststellen van de interne projectopdracht vindt in 2018 en 2019 een groot aantal voorbereidende werkzaamheden plaats. Als eerste wordt gezocht naar een adviesbureau dat het ontwerp voor het Ecopark kan opstellen, met bijbehorende kostenramingen. Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat na een meervoudig onderhandse aanbestedingsprocedure Witteveen+Bos die opdracht krijgt.

58 Witteveen+Bos gaat na het opleveren van een plan van aanpak op 12 februari aan de slag met het opstellen van een voorlopig ontwerp, inclusief milieukundig en geotechnisch bodemonderzoek en een investerings- en exploitatieraming. 59 Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de tussenproducten van Witteveen+Bos periodiek en intensief werden besproken met het projectteam van de gemeente Gouda. Opstellen van ontwerpvarianten door Witteveen+Bos Er wordt door Witteveen+Bos aanvankelijk een drietal ontwerpvarianten uitgewerkt, met elk een kostenraming: een variant met een traditioneel legioblok, een variant met holle betonelementen en een variant met een stalen constructie. Uitgangspunten daarbij zijn dat er - afgezien van het bouwrijp maken van het terrein - geen grondverbetering nodig is 60 en dat de vrijkomende grond schoon is. In de kostenramingen komt Witteveen+Bos uit op € 2.983.000,- tot € 3.740.000. 61 Op 3 mei 2018 levert Witteveen+Bos het programma van eisen aan. Hierin wordt aangegeven dat de variant met ‘parkeerdek staalconstructie’ het beste aansluit op het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Gouda. 62 Deze variant bevat een fundering met betonpoeren. De twee andere varianten kennen geen fundering op betonpoeren. Dit blijkt uit de kostenramingen waarin alle technische onderdelen zijn uitgesplitst.

In de periode mei – juli vinden verschillende bestuurlijke overleggen plaats over het project Ecopark tussen de portefeuillehouder, de ambtelijk opdrachtgever, de projectleider en een aantal leden van het 56 Gemeente Gouda (20 februari 2018). Interne projectopdracht herontwikkeling van het bestaande afvalbrengstation naar een

Ecopark, p. 6.

57 Gemeente Gouda (6 februari 2018). Besluit van het college (mandaat) openen krediet PvE en ontwerp Ecopark. 58 Witteveen+Bos (12 februari 2018). Plan van Aanpak Aanbieding Ecopark Gouda. 59 Witteveen+Bos (12 februari 2018). Plan van Aanpak Aanbieding Ecopark Gouda.

60 Het bouwrijp maken betreft het verwijderen van de obstakels in en op een terrein die de realisatie van een nieuw bouwwerk

verhinderen. Grondverbetering betreft de verbetering van de gesteldheid van de ondergrond teneinde de plaatsing van het bouwwerk mogelijk te maken. 61 Witteveen+Bos (3 mei 2018). Ecopark Gouda Programma van Eisen. 62 Witteveen+Bos (3 mei 2018). Ecopark Gouda Programma van Eisen, p. 31.

46

projectteam. Bespreekpunten zijn onder meer het voorstel voor de ontwerpvariant met stalen constructie en het onderwerp duurzaamheid en circulariteit. Uit de verslagen blijkt dat er in deze fase van het project intensief contact is met samenwerkingspartners als Cyclus, Gouda Refractories en wijkteams. 63 In deze periode vindt ook de overdracht van de eerste projectleider naar diens opvolger plaats. Een deel van het terrein van het oude afvalbrengstation van de gemeente wordt in juni 2018 verkocht aan het bedrijf Gouda Refractories. 64 Het gaat om ongeveer 15.000 m2. Voor de ontwikkeling van Ecopark is ca. 12.283 m2 beschikbaar. 65 Tijdens een bestuurlijk overleg op 5 september 2018 komt aan de orde dat het terrein waar het Ecopark op zal worden gerealiseerd niet vlak is en mogelijk vervuild. Daarnaast ligt er een kabel van Stedin over het terrein. Dat betekent dat de reservering van € 75.000,- voor het bouwrijp maken van het terrein mogelijk te laag is, omdat het terrein mogelijk moet worden opgehoogd en de kabel van Stedin moet worden verlegd. In het verslag wordt aangegeven dat er vooralsnog geen sprake van is dat de verwachte deadline voor realisatie van Ecopark (2020) niet wordt gehaald. Wel is uitloop tot in 2021 mogelijk, omdat de grondoverdracht aan Refractories formeel in 2021 plaatsvindt.

66 Op 26 oktober 2018 stuurt Witteveen+Bos een aanbieding voor een vervolgopdracht. Witteveen+Bos benoemt in de brief dat in recente gesprekken is gebleken dat het terrein niet bouwrijp zal worden achtergelaten en dat de uitgangspunten van de ramingen daarom mogelijk niet overeenkomen met de werkelijkheid. Daarom biedt Witteveen+Bos aan om in de vervolgfase een milieukundig bodemonderzoek uit te voeren, evenals sonderingen, grondboringen en het daarbij behorend geotechnisch advies. Er volgt dan een nadere uitwerking van het voorontwerp met een aangepaste kostenraming. 67 Witteveen+Bos krijgt op 19 december 2018 de opdracht van de gemeente om deze werkzaamheden uit te voeren. 68

63 Gemeente Gouda (7 mei 2018). Agenda bestuurlijk overleg Ecopark; Gemeente Gouda (25 mei 2018). Voortgangsrapportage Ecopark; Gemeente Gouda (30 mei 2018) Actiepuntenlijst Ecopark portefeuillehoudersoverleg. 64 Goudse Post (2018). Gouda Refractories koopt terrein Cyclus. Link. 65 Gemeente Gouda (7 november 2017), Plan van Aanpak Ecopark 3e Concept. 66 Gemeente Gouda (5 september 2018). Notulen bestuurlijk overleg Ecopark. 67 Witteveen+Bos (26 oktober 2018). Brief aan de gemeente Gouda: Aanbieding voorbereiden van de VO+fase nieuw te realiseren Ecopark. 68 Gemeente Gouda (19 december 2018). Brief aan Witteveen+Bos: opdracht voor het voorbereiden van de VO+fase.

47

April 2019 – december 2019: nadere voorbereiding investeringskrediet Uitwerking kostenramingen door Witteveen+Bos De ontwerpvariant in het programma van eisen wordt gaandeweg nader uitgewerkt in verschillende ramingen en versies van het ontwerp. Witteveen+Bos levert achtereenvolgens op 27 juni 2018, 69 op 1 oktober 2018, 70op 4 april 2019 71 en op 9 september 2020 72 een raming op. De investeringslasten in de exploitatieraming bedragen aanvankelijk € 3.245.000, maar komen in de raming van 4 april 2019 uit op € 3.637.363. 73 In de raming van 4 april 2019 wordt benoemd dat risico’s niet zijn gekwantificeerd en dat er geen risicosessies zijn gehouden. In de raming is rekening gehouden met objectgebonden risico’s, dat is een voorziening voor met name technische risico’s. Het betreft een reservering ter grootte van 10% van de bouwkosten. Er is geen rekening gehouden met projectgebonden risico’s, namelijk de juridische, organisatorische, maatschappelijke, ruimtelijke en financiële risico’s. In de kostenraming zijn een aantal kosten niet inbegrepen, waaronder kosten voor verkeersmaatregelen, bodemvreemde materialen, kosten voor grondverwerving, planschade en nadeelcompensatie, de engineeringskosten voor de aannemer en de opdrachtgever en kosten voor vergunningen en kabels en leidingen en kosten voor beheer, onderhoud, grote vervangingen en exploitatie.

74 Op 21 maart 2019 levert Witteveen+Bos het geotechnisch bodemonderzoek op. De conclusie luidt dat het mogelijk is om het bordes te funderen op poeren. Wel worden twee kanttekeningen geplaatst. De berekeningen inzake mogelijke daling van de constructie hebben een relatief grote onzekerheidsmarge en er zijn verschillen in daalsnelheid te verwachten, omdat de bodem niet over het hele terrein hetzelfde is en de druk op de bodem door de constructie van het bordes niet gelijk over het terrein verdeeld zal zijn. Aanbevolen wordt aanvullend grondonderzoek uit te voeren, waarbij de dikte van de toplaag bepaald moet worden. 75 Na het opleveren van de kostenraming door Witteveen+Bos op 4 april 2019, bespreekt het college verschillende versies van het collegevoorstel voor het vaststellen van het investeringsbudget. In een eerste versie van het collegevoorstel (gedateerd op 8 mei 2019) wordt uitgegaan van vaststelling van het investeringskrediet door de raad in juni 2019. 76 Op 13 september 2019 bespreekt het college een nieuwe versie van het collegevoorstel, waarbij de toelichting op het gebied van stikstof en PFAS nader wordt uitgewerkt en de conclusie wordt getrokken dat hiernaar nader onderzoek moet worden uitgevoerd. Wat betreft de bodemverontreiniging zijn de kosten in de raming opgenomen in de post onvoorzien, ter hoogte van € 293.000.

De totale kosten inclusief bouwrijp maken zijn geraamd op € 3.650.000,-. 77 69 Witteveen+Bos (26 juni 2018) Exploitatieraming Ecopark Gouda Bijlage raming bouwkosten schetsontwerp 1005B. 70 Witteveen+Bos (1 oktober 2018). Exploitatieraming Ecopark Gouda, Raming Bouwkosten VO 107202. 71 Witteveen+Bos (4 april 2019). Deelraming scenario 1 minimaal.

72 Witteveen+Bos (9 september 2020). Kostenraming definitief ontwerp Ecopark. 73 Witteveen+Bos (4 april 2019). Deelraming scenario 1 minimaal. 74 Gemeente Gouda (10 april 2019). SSK-raming VO Ecopark.

75 Witteveen+Bos (21 maart 2019). Geotechnisch advies – VO. 76 Gemeente Gouda (8 mei 2019). Collegevoorstel Ecopark.

77 Gemeente Gouda (13 september 2019). Collegevoorstel Ecopark.

48

Benoemd wordt dat de milieukundige en geotechnische bodemonderzoeken in een vroeg stadium (september 2017) zijn uitgevoerd. Hierbij is uitgegaan van bouwrijpe grond. Navraag leert dat de grond niet bouwrijp wordt achtergelaten. Er zijn een aantal vervuilingen gebleken uit deze onderzoeken. Een deel van deze kosten is niet opgenomen in de kostenraming en wordt gedekt uit de post onvoorzien. De verwachting is dat de benodigde vervolgwerkzaamheden binnen de post onvoorzien passen, hoewel hiermee een risico wordt genomen. Ook de planning is aangepast. Het raadsbesluit is gepland in november 2019, de aanbesteding in februari – mei 2020, en de uitvoering van mei tot december 2020. Het college neemt uiteindelijk op 17 december 2019 het besluit om aan de raad voor te stellen een investeringsbudget beschikbaar te stellen van € 3.645.000 voor de verdere planvoorbereiding, aanbesteding en uitvoering van het Ecopark. Ten aanzien van de onderbouwing zijn de volgende bevindingen relevant: 78 /

/ /

/

Uit het onderzoeksrapport van de Jonge Milieuadvies worden de kosten voor het realiseren van het voorlopig ontwerp exclusief het bouwrijp maken van de gronden geraamd tussen de € 3,2 en € 3,8 mln. De gemeente kiest voor een kostenbudget exclusief bouwrijp maken van € 3,295 mln. 79 In het voorstel wordt niet toegelicht hoe de kostenraming heeft geleid tot het investeringsbudget. De financiële gevolgen voor inwoners bedragen een verhoging van de afvalstoffenheffing van jaarlijks € 4,20 per huishouden. Naast de investeringsraming voor het voorlopig ontwerp is er een raming voor het bouwrijp maken van € 350.000 die onderdeel uitmaakt van het totale investeringsbudget.73 De financiële ramingen kennen drie aannames die expliciet worden gemaakt: namelijk dat ervan wordt uitgegaan dat het bordes gefundeerd kan worden op poeren, 80 dat de aanwezige vervuiling in de grond niet gesaneerd hoeft te worden en dat er geen compenserende maatregelen voor stikstof nodig zullen zijn. In het voorstel wordt benoemd dat in de milieukundige en geotechnische onderzoeken in september 2017 is uitgegaan van bouwrijpe grond. Navraag leert dat de grond niet bouwrijp wordt achtergelaten en dat een aantal vervuilingen zijn aangetroffen. Een deel van deze kosten is niet opgenomen in de kostenraming en wordt gedekt uit de post onvoorzien.

De verwachting is dat de benodigde vervolgwerkzaamheden binnen de post onvoorzien passen, hoewel hiermee een risico wordt genomen. 81

Wat is het verschil tussen palen en poeren? Veel nieuwe gebouwen in de omgeving van Gouda worden gefundeerd op heipalen. Heipalen zijn in de bodem gedreven palen die zijn bedoeld om het gewicht van een bouwwerk te laten rusten op een draagkrachtige laag in de ondergrond. 82 Indien de ondergrond dit toelaat, kan een bouwwerk ook op 78 Gemeente Gouda (17 december 2019). Raadsvoorstel Aanvraag investeringsbudget Ecopark. Link. 79 Gemeente Gouda (17 december 2019). Raadsvoorstel Aanvraag investeringsbudget Ecopark. Link.

80 Een poer is een ondersteuning, bedoeld om de krachten uit een bouwwerk over te dragen op de ondergrond of op de

paalfundering. Vaak is het een betonnen blok of pilaar waar de constructie op rust.

81 Gemeente Gouda (13 september 2019). Concept-collegevoorstel Ecopark. 82 Bouwkeuringvergelijk.nl (Geen datering). Wat is een paalfundering? Link.

49

poeren worden gefundeerd. Funderingspoeren of betonpoeren (kortweg: poeren) zijn in de ondergrond geplaatste betonnen constructies met daarop geplaatste betonnen kolommen waar het bouwwerk op rust dat op het maaiveld staat. 83 Bij een fundering op poeren rust het gewicht van het bouwwerk op een hogere laag in de ondergrond dan bij een fundering op palen. Een fundering op palen geeft blijkens de interviews doorgaans minder risico op verzakkingen en zettingsverschillen. Een fundering op poeren is goedkoper dan een fundering op palen. Bij geïnterviewden in het kader van dit onderzoek bestaat geen eenduidig beeld over de mate waarin poeren een meer circulaire fundering vormen dan palen. Op 11 mei 2020 levert Witteveen+Bos een geotechnisch advies op basis van het definitief ontwerp op. Hierin staat dat fundering op poeren mogelijk is, maar dat er rekening gehouden moet worden met grondverbetering onder de fundering, afhankelijk van de gesteldheid van de bodem. De kanttekeningen ten aanzien van de berekeningen en de verschillen in daalsnelheid worden herhaald. Ook wordt weer aanbevolen aanvullend grondonderzoek uit te voeren. 84 Het geotechnisch advies is gebaseerd op metingen die ook ten grondslag lagen aan het geotechnisch onderzoek dat opgeleverd is in maart 2019.

Uit interviews blijkt dat in deze periode de keuze is gemaakt om geen verder onderzoek te doen naar de mogelijkheid om op poeren te funderen, maar dat in de uitvoeringsfase de draagkracht van de grond nog eens getest zou worden. Dit is uiteindelijk gebeurd middels de monitoring van het zakken van de poeren. Maart – juli 2020: raadsbehandeling voorstel investeringskrediet Ecopark wordt op 11 maart 2020 besproken tijdens een raadsbijeenkomst van cluster stad. In deze vergadering wordt een antwoord gegeven op een groot aantal schriftelijke vragen van de verschillende politieke partijen. Aangegeven wordt dat meerkosten die ontstaan indien het bordes onderheid moet worden en vervuiling gesaneerd moet worden, op € 550.000 worden geraamd. Hierbij wordt benoemd dat meerkosten in het kader van stikstofuitstoot niet bekend zijn. Een inschatting wordt op dat moment gemaakt. Het onderwerp Ecopark wordt opnieuw op de agenda gezet voor de vergadering in de raadsbijeenkomst van cluster Stad van 18 maart. Deze vergadering wordt echter geannuleerd in verband met het coronavirus. 85 De raad stelt op voorstel van het college in de raadsvergadering van 1 juli 2020 een investeringskrediet beschikbaar van € 3.645.000, voor de planvoorbereiding, aanbesteding en uitvoering van het project Ecopark.

In het raadsvoorstel wordt benoemd dat de beoogde grond niet bouwrijp is, hoewel hiervan wel is uitgegaan in het eerder opgeleverde onderzoeksrapport dat ten grondslag lag aan de kostenraming. Volgens de gemeente passen de extra kosten voor bouwrijp maken van ca. € 350.000 desondanks in het investeringskrediet. In het raadsvoorstel staat ook het volgende: “Globaal onderzoek wijst uit dat de aanwezige puinlaag draagkrachtig genoeg is om middels betonpoeren i.p.v. betonpalen het bordes te funderen. In de komende fase zal een uitgebreid bodemonderzoek plaatsvinden, waaruit blijkt of het uitgangspunt gehandhaafd kan blijven of alsnog geheid/geschroefd moet worden. Indien noodzakelijk zal hiervoor aanvullend budget aangevraagd worden.” 86 Aangezien deze formulering stamt uit het reeds in december 2019 opgestelde raadsvoorstel, is het waarschijnlijk dat een deel van dit uitgebreidere bodemonderzoek op dat moment al was uitgevoerd en op 11 mei 2020 in de vorm van een 83 Constructieschop (Geen datering). Poerfundering. Link.

84 Witteveen+Bos (11 mei 2020). Geotechnisch advies DO.

85 Gemeente Gouda (18 maart 2020). Agenda raadsbijeenkomst cluster stad. Link.

86 Gemeente Gouda (17 december 2019). Raadsvoorstel aanvraag investeringsbudget Ecopark, p. 4. Link.

50

geotechnisch advies aan de gemeente was opgeleverd. Voor het overige geldt dat in deze periode besloten is in de uitvoeringsfase de daling van de poeren na plaatsing te monitoren. Moties en amendementen over Ecopark Bij de raadsbehandeling van het voorstel voor het investeringskrediet zijn twee amendementen en drie moties vanuit de raad ingediend. Eén van deze moties (betreffende het ophalen van grofvuil) wordt tijdens de behandeling ingetrokken. Hierbij is geen toezegging gedaan. De behandelde amendementen hebben allebei betrekking op de opbrengst van de grondverkoop van het huidige afvalbrengstation. In beide amendementen wordt voorgesteld deze opbrengst toe te voegen aan een reserve kapitaallasten Ecopark en deze over een periode van vier jaar in te zetten voor de dekking van de kapitaallasten. In het ene amendement wordt de volledige opbrengst hiervoor ingezet, in het andere amendement alleen een gedeelte. Dit laatste amendement wordt door de raad aangenomen. De moties hebben betrekking op het instellen van een reserveringssysteem en Ecopark als eerste stap naar een circulaire economie. De eerste motie verzoekt het college om een afsprakensysteem voor het afvalbrengstation aan de Goudkade te verkennen en in te voeren. Deze motie wordt niet aangenomen. 87 De motie over circulaire economie wordt wel aangenomen.

Hierin staat onder meer dat het Ecopark een plek moet bieden aan een inzamelpunt voor kringloop en maatschappelijke en educatieve functies, gericht op bewustwording ten aanzien van circulaire economie, vermindering van afval en het beter benutten van afval als grondstof. 88

2.2. Aanbesteding, opdrachtverstrekking en claim van de aannemer (september 2020 – maart 2022) September 2020 – juni 2021: (voorbereiding op) de aanbestedingsprocedure Nadat de raad heeft besloten om het investeringskrediet voor de planvoorbereiding, aanbesteding en uitvoering te verstrekken, worden er verschillende stappen gezet om het plan nader uit te werken en de aanbesteding voor te bereiden. Op 2 september 2020 wordt in het projectteamoverleg besloten dat het civiele deel en het bouwkundige deel in één aanbesteding worden uitgevraagd. De realisatie van de beheerdersunit en de levering van het depot voor klein chemisch afval worden wel apart aanbesteed. 89

87 In september 2020 wordt de raad via een raadsmemo geïnformeerd over het reserveringssysteem. Gemeente Gouda heeft

besloten in overleg met Cyclus, op dat moment de exploitant van het afvalbrengstation, een reserveringssysteem in te voeren. Vanaf 21 december 2020 is het reserveringssysteem ingevoerd. Zie: Gemeente Gouda, Raadsmemo reserveringssysteem Afvalbrengstation, 29 september 2020. Link; Cyclus (Geen datering). Afvalbrengstation Gouda alleen nog op afspraak toegankelijk. Link 88 Gemeente Gouda (1 juli 2020). Besluitvormende raadsvergadering, agendapunt 16a t/m 16e. Link. Op 14 juli 2020 geeft de ambtelijk opdrachtgever Ecopark aan een financieel adviseur de opdracht het aangenomen amendement inzake financiën door te zetten naar de afdeling financiën; Gemeente Gouda (14 juli 2021). Mailwisseling ambtenaren amendement CDA/D66 Ecopark. 89 Gemeente Gouda (2 september 2020). Notulen projectteamoverleg.

51

9 september 2020: nieuwe raming Witteveen+Bos Witteveen+Bos levert een raming van de investeringskosten op, aan de hand van het definitief ontwerp. Deze raming kent dezelfde uitgangspunten als de raming over het voorlopig ontwerp. Het totaal aan investeringskosten wordt hierin geraamd op € 3.782.686, waarvan € 3.050.553 totale bouwkosten (exclusief risicoreservering van € 350.553). 90 In de periode januari – mei 2021 vindt de aanbestedingsprocedure voor de realisatie van Ecopark plaats. Op 22 januari wordt de opdrachtaankondiging op TenderNed gepubliceerd. Van deze datum dateren ook de aanbestedingsleidraad en het definitief bestek. 91 De opdrachtaankondiging bevat geen geraamde totale waarde. Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat er twee redenen zijn om dit bij een dergelijke opdrachtaankondiging niet te doen: betreffende partijen hebben voldoende kennis en expertise in huis om tot een realistische prijs te komen, en daarnaast is het ongewenst om met een prijsindicatie een situatie te creëren waarbij een aannemer als het ware naar een bedrag toerekent, ook wanneer dat markttechnisch gezien niet reëel is. In een ambtelijk memo aan de portefeuillehouder op 15 februari 2021 wordt benoemd dat de afdeling inkoop in deze periode van prijsstijgingen ziet dat vaak boven de raming wordt ingediend.

De bijbehorende beheersmaatregel is om dit in overleg op te pakken, zodra er is ingeschreven op de tender. In het genoemde memo wordt verder als risico benoemd dat er geen inschrijvingen zijn op de deadline van 5 maart 2021. Daarom wordt de deadline verplaatst naar 12 maart 2021. In het memo worden verder een aantal punten benoemd die de planning negatief kunnen beïnvloeden, waaronder een mislukte aanbesteding voor het civieltechnische deel en het niet op tijd verwijderen van de middenspanningskabel die dwars over Ecopark loopt. Daarom wordt er rekening gehouden met een uitloopmogelijkheid tot 1 mei 2021. Verder wordt als risico benoemd dat de raad niet instemt met aanvullend budget. Op dat moment wordt uitgegaan van een tekort van € 235.000, waarin nog geen rekening is gehouden met een aantal kosten. 92 In het memo worden voor elk van de onderdelen risico’s benoemd en in sommige gevallen beheersmaatregelen. De risico’s worden niet gekwantificeerd. Op 26 maart 2021 worden de inschrijvingen van de aanbesteding geopend. 93 Op 26 maart 2021 doet Wallaard een inschrijving voor het totaalbedrag van € 3.292.200 ex. btw. 94 De andere inschrijver schrijft in voor € 3.589.000 ex. btw. 95 Op 7 mei 2021 wordt aan de twee inschrijvers gevraagd de gestanddoeningstermijn 96 te verlengen, omdat de inschrijvingsprijs hoger is dan vooraf voorzien.

Op 10 mei 2021 geeft één van de inschrijvers, Wallaard, in een brief aan de gemeente aan de 90 Witteveen+Bos (9 september 2020). Kostenraming Definitief Ontwerp Ecopark Gouda.

91 Gemeente Gouda (22 januari 2021). Aankondiging van een opdracht (Werken); Gemeente Gouda (22 januari 2021);

Aanbestedingsleidraad Ecopark Gouda; Gemeente Gouda (21 januari 2021). Definitief bestek.

92 Gemeente Gouda (14 februari 2021). Ambtelijk memo ten behoeve van voortgangsbespreking Ecopark. 93 Gemeente Gouda (9 juli 2021). Brief gemeente aan inschrijver, afwijzing o.b.v. uw inschrijving. 94 Wallaard Noordeloos BV (26 maart 2021). Inschrijvingsbiljet besteknummer 2021-08. 95 Gemeente Gouda (geen datering). Beoordeling inschrijving DEF.

96 De gestanddoeningstermijn is de periode waarin de inschrijver zijn opdracht niet mag intrekken. Binnen aanbestedingen

wordt deze gestanddoeningstermijn in de aanbestedingsdocumenten aan de inschrijvers gecommuniceerd. Een verlenging van de gestanddoening betekent dat aan inschrijvers wordt gevraagd of zij de geldigheid van hun offerte willen verlengen.

52

gestanddoeningstermijn te willen verlengen tot 30 juli 2021. In de brief wordt aangegeven dat de prijzen van materialen (waaronder pvc, hout en staal) op dat moment sterk stijgen door tekorten op de internationale markt. 97 Op 18 mei 2021 wordt in de vergadering van het college van B&W een voorstel besproken voor een aanvullend krediet voor Ecopark, naar aanleiding van de hogere inschrijvingsprijs. In het voorstel wordt aangegeven dat het ambtelijk team het tekort heeft weten terug te brengen naar € 357.000, zonder het concept geweld aan te doen. Uit de geraadpleegde documentatie komt naar voren dat er ter voorbereiding op het collegevoorstel in de periode april – mei 2021 verschillende opties zijn verkend om het tekort te verkleinen en te dekken, waaronder het verkleinen van de beheerdersunit en het gebruikmaken van een bestaande, in plaats van een nieuwe luifel. 98 1 juni 2021: de raad wordt geïnformeerd over het resultaat van de aanbesteding Het college informeert de raad op 1 juni in een raadsmemo over het resultaat van de aanbesteding. Na beoordeling van de inschrijving constateert het college dat een tekort op het uitvoeringsbudget zal ontstaan. Het college heeft overwogen om de aanbesteding stop te zetten en een nieuwe aanbesteding te starten. Dit brengt echter vertraging met zich mee, die gezien de marktomstandigheden mogelijk ook zal leiden tot extra kosten.

Het college stelt daarom voor om het ontstane tekort ter grootte van € 357.000 te dekken door verlaging van de exploitatie op het onderdeel educatie en communicatie, waardoor er per saldo geen effect voor de afvalstoffenheffing ontstaat. 99 De raad stelt door middel van een begrotingswijziging aanvullend krediet beschikbaar van € 357.000. De effecten van de meerkosten zijn opgevangen in de lopende beheerexploitatie en leiden daarom niet tot een verhoging van de afvalstoffenheffing. Het nieuwe investeringsbudget bedraagt na akkoord van de raad € 4.002.000. 100 30 juli – 28 oktober 2021: opdrachtverstrekking en opstart realisatiefase De opdracht wordt op 30 juli verstrekt aan Wallaard. Hierbij worden 1 september 2021 als uiterlijke start van het werk en 1 mei 2022 als opleverdatum bepaald. Vanaf september zal een vaste overlegcyclus tussen de gemeente en de aannemer ingaan. 101 In aanloop daar naartoe vindt er mailwisseling plaats tussen de contactpersoon van de aannemer, de directievoerder van de gemeente Gouda en de adviseur van Witteveen+Bos over de fundering op poeren en de grondonderzoeken. Bij het voorbereiden van de planning zijn er bij de aannemer vragen gerezen over de aannames in het bestek over de te verrichten werkzaamheden voor het bouwrijp maken van de grond en de fundering op poeren. Bij dat laatste is de aanname gedaan dat er zand onder zit.

Ook kan hij niet volgen waarom de vloeistofdichte vloer onderheid moet worden en het bordes niet. 102 De directievoerder stuurt deze vragen door naar 97 Gemeente Gouda (30 juli 2021). Opdracht tot uitvoering werk Ecopark Gouda.

98 Gemeente Gouda (14 april 2021). Memo aanbestedingsresultaat Ecopark in relatie tot budget.

Gemeente Gouda (16 april 2021). Mailwisseling ambtenaren Collegevoorstel aanvraag aanvullend krediet. Gemeente Gouda (11 mei 2021). Ambtelijk memo aan portefeuillehouder aanvullend uitvoeringskrediet Ecopark. 99 Gemeente Gouda (1 juni 2021). Raadsmemo resultaat aanbesteding Ecopark. Link. 100 Gemeente Gouda (28 maart 2023). Raadsmemo voortgang realisatie Ecopark. Link. 101 Gemeente Gouda (30 juli 2021). Opdracht tot uitvoering werk Ecopark Gouda. 102 Gemeente Gouda (13 – 28 september 2021). Mailwisseling ambtenaren met Wallaard Noordeloos BV en Witteveen+Bos.

53

Witteveen+Bos. Witteveen+Bos reageert op het verhaal zonder te verwijzen naar de fundering. De directievoerder geeft daarna bij Witteveen+Bos aan graag reactie te willen over de fundatie van het bouwkundige gedeelte. Hij geeft aan dat uit het grondrapport blijkt dat de ondergrond overwegend uit puin bestaat, maar dat Wallaard een ander signaal afgeeft. 103 Op 27 september stuurt Wallaard nogmaals een e-mail naar de directievoerder. Hij heeft aanvullende vragen over de onderzoeken naar grondwater en asbest. Hij stuurt een e-mail mee van een deskundige op het gebied van grondwater, die opmerkt dat er geen uitlogingsonderzoeken zijn uitgevoerd. Wallaard geeft aan de vragen ten aanzien van milieurapporten en de fundering beantwoord te willen zien voorafgaand aan de start van het werk. De directievoerder geeft aan deze antwoorden in het startoverleg een plek te willen geven. 104 Op 30 september 2021 vindt een startoverleg Ecopark plaats met de aannemer. Besloten wordt elke vier weken een bouwvergadering te houden. Ook wordt afgesproken dat elke drie maanden een tussentijdse evaluatie wordt gemaakt door de directie van de aannemer. Tijdens het startoverleg wordt niet gesproken over de fundering. Wel wordt gesproken over de onderzoeken. De aannemer geeft aan dat allerlei vervolgonderzoeken naar zijn mening noodzakelijk blijven, waardoor de start van het werk gevaar loopt.

105 Claim van de aannemer in verband met kostenverhogingen Op 6 oktober 2021 informeert de projectleider de portefeuillehouder dat door langere levertijden van materialen de opleverdatum mogelijk niet wordt gehaald en dat de aannemer mogelijk een claim gaat indienen voor kostenverhoging. Tijdens de eerste bouwvergadering op 28 oktober 2021 geeft de aannemer aan dat er een aanvraag voor uitstel zal worden ingediend in verband met de verlate levering van de staalconstructie. Ook dient de aannemer een lijst in met prijsverhogingen van leveringen en hij geeft aan aanspraak te willen maken op bijbetaling in verband met de kostenverhogingen. In een brief van de aannemer aan de gemeente dient de aannemer op 28 oktober 2021 een claim in van € 527.954 voor kostenstijgingen in de fase voor de gunning van het contract. 106 In oktober en november zijn er diverse mailwisselingen tussen de directievoerder, de projectleider en de afdeling inkoop over de claim van de aannemer. Daarin wordt aangegeven dat de aannemer wat de gemeente betreft niet of beperkt aanspraak zal kunnen maken op kostenstijgingen. 107 December 2021: wisseling van projectleider en portefeuillehouder In december 2021 vindt een overdracht van het project Ecopark van CVO naar POR plaats.

Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de ambtelijk opdrachtgever bij de afdeling POR gevraagd 103 Gemeente Gouda (13 – 28 september 2021). Mailwisseling ambtenaren met Wallaard Noordeloos BV en Witteveen+Bos.

104 Gemeente Gouda (13 – 28 september 2021). Mailwisseling ambtenaren met Wallaard Noordeloos BV en Witteveen+Bos. 105 Gemeente Gouda (30 september 2021). Verslag startoverleg Ecopark.

106 Wallaard Noordeloos BV (28 oktober 2021). Brief aan de gemeente Gouda: kostenverhogingen door prijsstijgingen

grondstoffen.

107 Gemeente Gouda (18 november 2021). Mailwisseling directievoerder, projectleider en afdeling inkoop.

54

heeft om aan te geven welke projectleider beschikbaar is om de projectleider tot dan toe op te kunnen volgen. Uit mailwisseling tussen de projectleider en diens opvolger blijkt dat de overdracht plaatsvindt op 7 december 2021 middels een mondeling gesprek aan de hand van een overdrachtsdocument, opgesteld door de scheidende projectleider. 108 Het overdrachtsdocument bestaat uit een overzicht van betrokken actoren en contactpersonen en een toelichting op een aantal op te pakken aandachtspunten en acties, uitgesplitst naar de verschillende onderdelen van het project (onder andere het civiele deel, het KGA-depot en de beheerdersunit). Bovenaan de lijst met aandachtspunten staan het periodiek op de hoogte stellen van de gemeenteraad over de voortgang van het project, de claim van de aannemer over de hogere bouwkosten en de verontreiniging van de bodem. 109 In december vindt er ook een wisseling van bestuurlijk opdrachtgever/portefeuillehouder plaats. Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de overdracht mondeling heeft plaatsgevonden. De nieuwe portefeuillehouder heeft daarnaast in diens inwerkdocument een korte ambtelijke toelichting ontvangen over het project.

2.3. Financiële overschrijdingen, problematiek rond de poeren en raadsbesluit voor alternatieve constructie (maart 2022 – 7 februari 2024) Maart – mei 2022: ambtelijke memo’s over financiële overschrijdingen en claims In januari – februari 2022 vindt er een briefwisseling plaats tussen de gemeente en de aannemer over de claims van de aannemer die volgen uit de brief van 28 oktober 2021. Het standpunt van de gemeente is dat de aannemer geen beroep kan doen op vergoeding van de prijsstijgingen. 110 Uit mailwisseling tussen de ambtelijk opdrachtgever en projectleider komt naar voren dat de portefeuillehouder in maart 2022 zorgen uit over het tekort bij het project Ecopark. 111 Naar aanleiding hiervan is aan de organisatie verzocht om een tijdlijn op te stellen voor het college. Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de projectleider vervolgens op basis van de termijnstaten, die inzicht geven in de voor het project gemaakte kosten, op schrift gaat stellen welk tekort het betreft. Op 11 april 2022 deelt de projectleider een memo met de ambtelijk opdrachtgever waarin wordt benoemd dat een overschrijding van circa € 1.000.000 wordt voorzien als alle kostenverhogende factoren worden meegenomen. Dit bedrag is als volgt opgebouwd: / /

Een claim van aannemer Wallaard ter hoogte van € 527.954 voor prijsstijgingen in de periode tussen inschrijving en opdrachtverlening. Deze claim dateert van 28 oktober 2021. Een nieuwe claim van aannemer Wallaard ter hoogte van € 368.901 voor prijsstijgingen in de periode na opdrachtverlening.

108 Gemeente Gouda (7 december 2021). Mailwisseling projectleider en opvolger; Gemeente Gouda (7 december 2021). Intern

memo overdracht Ecopark.

109 Gemeente Gouda (7 december 2021). Intern memo overdracht Ecopark, p. 1.

110 Wallaard Noordeloos BV (1 februari 2022). Brief aan de gemeente Gouda; Gemeente Gouda (23 februari 2022). Brief aan

Wallaard: reactie op brief met onderwerp kostenverhogingen door prijsstijgingen.

111 Gemeente Gouda (14 maart 2022). Mailwisseling ambtelijk opdrachtgever en projectleider.

55

In het memo wordt aangegeven dat de aannemer ca. € 100.000 van dit bedrag als risico en minder winst zelf wil dragen. Volgens het memo moet de gemeente resterend dus nog rekening houden met ca. € 800.000 aan prijsstijgingen als gevolg van claims. Verder worden in het memo de aankoop van de beheerdersunit en het educatiecentrum, de aankoop van het depot voor Klein Chemisch Afval, onvoorziene werkzaamheden als gevolg van het terrein en een aanpassing van de toeleidingsweg naar het bedrijf Refractories genoemd. Op basis van een schatting wordt uitgegaan van een totaal aan verwachte kostenstijgingen van ca. € 1.000.000 waarvan ca. € 200.000 bestaat uit kostenoverschrijdingen en ca. € 800.000 uit de claims van de aannemer. Er worden twee scenario’s geschetst: stoppen tot de prijzen dalen, of doorgaan en extra budget aanvragen. 112 Op 19 april 2022 vindt een overleg plaats tussen de projectleider, de ambtelijk opdrachtgever en de portefeuillehouder over het memo. 113 Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat in dat overleg wordt voorgenomen om de raad rond het zomerreces te informeren. Op 25 mei 2022 volgt een tweede memo van de projectleider, waarin geadviseerd wordt over de claim van de aannemer. Aangegeven wordt dat juridisch advies is gevraagd over de claim van de aannemer.

114 In het memo staat verder dat een totaaloverzicht van kostenoverschrijdingen kan worden opgesomd nadat er overeenstemming met Wallaard is bereikt. Volgens het memo zullen de overschrijdingen bestaan uit de volgende posten: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Overschrijdingen Wallaard Aankoop Luifel (dit deels in beschikbaar budget, maar nog niet aangekocht) Aankoop Beheerdersunit (zit deels in beschikbaar budget, maar nog niet aangekocht) Aankoop KGA depot (zit deels in beschikbaar budget maar kleine verhoging verwacht) Aanpassing weg bij Refractories voorlangs (afweging maken of dit ten laste van Ecopark komt). Overige onvoorziene zaken die aan het licht komen.

In het memo wordt aangegeven dat de zes genoemde posten gezamenlijk naar verwachting rond de € 1.000.000 zullen bedragen. Verdere duiding van dit bedrag wordt niet gegeven. 115 Er vinden gedurende 2022 in dat kader verschillende overleggen plaats tussen de aannemer en de gemeente over de claim van de aannemer. Rond de zomer van 2022 – nadat de juridische afdeling had meegekeken en de gemeente de claims had afgewezen – was volgens een aantal geïnterviewden het beeld dat het project binnen het budget uitgevoerd kon worden. Omdat in die periode geen aantekeningen of notulen van portefeuillehoudersoverleggen gemaakt werden, is niet met documenten te staven dat deze conclusie is getrokken. Betrokkenheid van de financieel adviseur in deze fase

112 Gemeente Gouda (11 april 2022). Ambtelijk memo Ontwikkelingen prijsstijgingen Ecopark.

113 Gemeente Gouda (13 april 2022). Teamsafspraak 19 april 2022 projectleider, ambtelijk opdrachtgever en portefeuillehouder. 114 Gemeente Gouda (25 mei 2022). Ambtelijk memo juridisch advies voortgang Wallaard bij Ecopark en vervolgstappen. 115 Gemeente Gouda (25 mei 2022). Ambtelijk memo juridisch advies voortgang Wallaard bij Ecopark en vervolgstappen.

56

De financieel adviseur mailt de projectleider op 25 januari 2022 een overzicht van de uitputting van de budgetten. 116 In het overzicht is opgenomen welke bedragen er zijn uitgegeven en welke verplichtingen er zijn aangegaan tot en met 31 december 2021. De som van de verplichtingen en uitgegeven bedragen overschrijdt op dat moment niet het uitvoeringskrediet. Er resteert van het krediet nog een bedrag van € 371.336. 117 Jaarlijks zijn er binnen de gemeente Gouda twee ijkmomenten, in mei en in september, waarop de budgethouders in samenwerking met de financieel adviseurs doorgeven of er sprake is van afwijkingen ten opzichte van de begroting. Hierbij wordt ook aan de raad gerapporteerd. Dit gebeurt sinds 2022 via bestuursrapportages. Deze kunnen dan worden meegenomen in de begrotingswijziging. Uit gevoerde gesprekken en mailwisseling tussen ambtenaren komt naar voren dat de financieel adviseur in augustus 2022 ten behoeve van de overdracht aan diens opvolger een overzicht van projecten deelt met diens leidinggevende. Hierin wordt aangegeven dat voor een aantal projecten, waaronder Ecopark, de ramingen nog dateren van het eerste ijkmoment in mei en een update behoeven voor het ijkmoment van september. Hierbij wordt aangegeven dat aanpassingen mogelijk nog zullen worden aangeleverd. Deze aanpassingen worden aangeleverd op 20 september 2022, waarbij het Ecopark niet wordt genoemd.

December 2022 – maart 2023: nader uitzoekwerk over financiële overschrijdingen Op 12 december 2022 geeft de wethouder bij de organisatie aan dat reeds eerder de afspraak is gemaakt om na het kerstreces van 2022 een voortgangsmemo over Ecopark naar de raad te sturen en dat hij dit in het portefeuilleoverleg wil bespreken. De ambtelijk opdrachtgever vraagt aan de projectleider of hij wil aansluiten bij het portefeuillehoudersoverleg om het op te stellen memo te bespreken. 118 Op 14 december 2022 neemt de projectleider per mail contact op met de financieel adviseur. In de mail geeft de projectleider aan dat aan hem is doorgegeven dat zij de vervanger is van de vorige financieel adviseur. Hij geeft aan een overschrijding van € 1.000.000 te verwachten waarover de wethouder medio 2022 al is geïnformeerd en waarover de wethouder de raad ook wil informeren. Hij geeft aan hierbij hulp nodig te hebben van de nieuwe financieel adviseur. 119 Op 19 december stuurt de adviseur een mail terug met een overzicht van het restant van het budget voor Ecopark. Volgens het overzicht resteert er nog ca. € 1.400.000 van het uitvoeringsbudget. 120 Blijkens de gevoerde gesprekken vindt er naar aanleiding van de mailwisseling vervolgens op verschillende momenten nader overleg plaats tussen de projectleider, de ambtelijk opdrachtgever en de financieel adviseur over de financiën van het project.

Zij constateren gaandeweg deze overleggen dat de verplichtingen in 2022 niet volledig in de financiële administratie zijn vastgelegd, waardoor er tot dan toe geen goed financieel totaaloverzicht van het project beschikbaar was. Tevens zijn in 2021 aangegane verplichtingen niet doorgezet naar het boekjaar 2022. Om deze reden lijkt het in het overzicht van de 116 Gemeente Gouda (25 januari 2022). Mailwisseling ambtenaren financieel overzicht Ecopark.

117 Gemeente Gouda (25 januari 2022). Overzicht uitputting kredieten Ecopark tot en met 31 december 2022.

118 Gemeente Gouda (12 december 2022). Emailwisseling wethouder met ambtenaren agendapunten PFO Stedelijk beheer 21

december 2022.

119 Gemeente Gouda (14 december 2022). Mailwisseling ambtenaren Stand van zaken financiën aanleg Ecopark Gouda.

120 Gemeente Gouda (19 december 2022). Mailwisseling ambtenaren Stand van zaken financiën aanleg Ecopark Gouda.

57

financieel adviseur zo te zijn dat er nog € 1.400.000 aan uitvoeringsbudget resteert, terwijl uit het overzicht van januari 2022 blijkt dat dit bedrag niet juist is. Vanwege de reeds aangegane verplichtingen was er eind 2021 reeds sprake van een zekere kostenoverschrijding. Deze werd echter niet zichtbaar in de financiële administratie, omdat de verplichtingenadministratie niet op orde was. Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de projectcontroller van POR ook benaderd is om meer inzicht te kunnen geven in de cijfers, maar deze bleek niet meer inzicht te kunnen geven dan wat tot dan toe bekend was. Op 19 december 2022 levert Witteveen+Bos een herberekening op van de fundering van het Ecopark. Aanleiding is dat de aannemer van plan is een zwaardere vloer te gebruiken dan de vloer waar Witteveen+Bos in haar eerdere berekeningen rekening mee heeft gehouden. Uit het aanvullende grondonderzoek en de daarbij behorende berekeningen volgt dat de ondergrond voldoet voor het aanbrengen van de constructie met de zwaardere vloer op de fundering van poeren. 121 De projectleider informeert de ambtelijk opdrachtgever op 8 februari 2023 middels een memo over de verwachte financiële overschrijdingen. 122 In totaal bedraagt het budget voor Ecopark op dat moment € 4.002.000. De verwachting van de projectleider is dat de overschrijding van de aanneemsom € 1.147.500 zal bedragen.

Dit bedrag bestaat voor € 955.000 uit reeds gemaakte kosten of aangegane verplichtingen en een bedrag van € 192.500 voor kosten die volgens de projectleider waarschijnlijk nog zullen moeten worden gemaakt. De eerstgenoemde kostenpost ad € 955.000 is als volgt opgebouwd: / / / / / /

€ 740.000 voor het verbeteren van de bodemgesteldheid omdat deze anders bleek te zijn dan uit de boringen in de voorbereidingsfase is gebleken; € 60.000 voor lokale vervuiling die niet voorzien was; € 35.000 omdat het Ecopark als geheel enkele meters verplaatst moest worden; € 25.000 omdat er hoogteverschil bestaat tussen Ecopark en het omliggende terrein en dit gecorrigeerd moet worden bij het aanleggen van wegen; € 54.000 voor de claim van de aannemer in verband met prijsstijgingen in de fase voor de sluiting van het contract (deze claim betrof eerder € 527.954); € 41.000 voor een in een bestekspost verkeer voorgeschreven elektrakabel.

De totale overschrijding van de aanneemsom bedraagt daarmee € 1.147.500, terwijl deze volgens het memo naar verwachting ca. € 1.305.300 bedraagt. Het verschil tussen de overschrijding van de aanneemsom en de totale overschrijding is in het memo niet toegelicht. In het memo staat dat de wethouder al eerder is geïnformeerd over mogelijke overschrijdingen van € 1.000.000. Uit de gevoerde gesprekken en mailwisseling komt naar voren dat de financiële onderbouwing een belangrijk aandachtspunt is en dat er nog enkele weken aan het memo wordt gewerkt. De opdrachtgever heeft daarbij aandacht gevraagd voor een sluitende onderbouwing. 123

121 Witteveen+Bos (19 december 2022). Herberekening fundering.

122 Gemeente Gouda (8 februari 2023). Ambtelijk memo Financiële situatie Ecopark.

123 Gemeente Gouda (13 februari 2023). Ambtelijk concept-memo voortgang Ecopark; Gemeente Gouda (8 maart 2023).

Mailwisseling ambtenaren over Memo voortgang Ecopark.

58

Op 17 maart 2023 stuurt de ambtelijk opdrachtgever het memo waaraan in de maanden ervoor gewerkt is aan de portefeuillehouder. 124 Het memo bevat geen uitsplitsing van alle extra kosten. Voorgesteld wordt om € 1.142.000 als kosten voor het bouwrijp maken te zien, en voor te stellen aan de raad deze ten laste van de algemene middelen te laten komen en niet ten laste van de afvalstoffenheffing. Tevens wordt voorgesteld om alle bedragen te indexeren op basis van de meest recente indexeringscijfers met een percentage van 23,2% ter waarde van € 928.464. Sinds 2021 heeft namelijk geen indexatie meer plaatsgevonden. In het memo is het volgende financiële plaatje opgenomen:

Budget (prijspeil 2021)

€ 4.002.000

Indexering GWW index 23,2 % (april 2021 – april 2022)

€ 928.464 € 4.930.464

Betaald

€.3.540.000

Bouwrijp maken t.l.v. algemene middelen

-€ 1.142.000

Verwachte kosten

€ 2.342.500

Budget (na correctie indexering en bouwrijp maken)

€ 189.964

In het memo wordt de problematiek rond de poeren nog niet gemeld. Deze is bij het schrijven van het memo namelijk nog onbekend. Uit interviews blijkt dat bij de uitvoering betrokken ambtenaren circa medio maart 2023 op de hoogte zijn van de metingen die de onevenredig grote verzakkingen van de poeren laten zien. Deze monitoring heeft plaatsgevonden omdat in de voorbereidingsfase in 2020 is besloten geen verder onderzoek te doen naar de draagkracht van de grond, maar wel in de uitvoeringsfase te checken of een fundering op poeren mogelijk is. Tussen 21 maart en 28 maart 2023 is de portefeuillehouder hierover geïnformeerd. Op dat moment is nog niet in beeld welke bedragen gemoeid zijn met het oplossen van de problematiek rond de poeren. Besloten wordt de problematiek wel aan de raad te melden en hierbij ook aan te geven dat in een later stadium de kosten van de verschillende mogelijke oplossingsscenario's zullen worden voorgelegd. 28 maart 2023: raad geïnformeerd over vertraging, hogere kosten en problematiek poeren Aan de raad wordt op 28 maart 2023 gemeld dat de oplevering is vertraagd en de kosten fors hoger uitvallen. Dit maakt nader onderzoek noodzakelijk en brengt keuzes met zich mee wat betreft de afbouw, kosten en financiële effecten. De uiterste deadline was aanvankelijk 1 maart 2023. Deze is niet gehaald. De gemeente heeft hiervoor een claim bij de aannemer neergelegd.

Het terrein waarop het huidige afvalbrengstation is gesitueerd, is verkocht aan Gouda Refractories en moet per 1 mei 2023 worden overgedragen. Doordat de werkzaamheden zijn uitgelopen, dient een tijdelijke oplossing 124 Gemeente Gouda (21 maart 2023). Concept-raadsmemo voortgang realisatie Ecopark.

59

gevonden te worden voor het huidige afval-brengstation. Er is sprake van een groot financieel risico. De afbouw van het Ecopark gaat naar verwachting tussen de 2 à 3 miljoen extra kosten. Tevens wordt gemeld dat er sprake is van verzakkingen van poeren, de zogenaamde funderingsproblematiek. Het college laat op dat moment onderzoek uitvoeren naar alle meerkosten. Ook de effecten van de funderingsproblematiek worden hierin meegenomen. Daarbij zullen ook mogelijke oplossingsrichtingen in beeld gebracht worden. Totdat duidelijk is of de huidige fundering kan worden aangepast, wordt de bouw van het Ecopark tijdelijk gestopt. 125 April – november 2023: voorstel aan de raad voor aanvullende kredietverstrekking en scenariokeuze Tijdens de vergadering van de commissie bestuur op 26 april 2023 wordt het raadsmemo over de voortgang van het Ecopark behandeld. Tijdens de vergadering doet de portefeuillehouder de volgende toezeggingen: / / / /

Voor de zomer worden er concrete scenario’s aan de raad aangeboden waarin uitgewerkt is welke keuzes er voorliggen en welke consequenties die keuzes hebben. (deadline 30 juni 2023) In de scenario’s zijn ook de huuropbrengsten meegenomen als onderdeel van de business case. (deadline 30 juni 2023) De scenario’s zijn inclusief alle kosten, zodat ook de discussie over de financiering (anders dan via de afvalstoffenheffing) gevoerd kan worden. (deadline 30 juni 2023) Een interne evaluatie is in juni ambtelijk klaar, uiterlijk september worden de uitkomsten (lessons learned) met de raad gedeeld (deadline 8 september 2023) 126

Totstandkoming raadsvoorstel voor nadere investering en scenariokeuze Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat de ambtelijk opdrachtgever, de projectleider en de financieel adviseur vanaf maart 2023 werken aan het opstellen van een raadsvoorstel voor een aanvullende investering in het project en een bijbehorende scenariokeuze. Het resultaat hiervan wordt op 27 juni 2023 in de vorm van een memo door de ambtelijk opdrachtgever met het college gedeeld. In het voorstel wordt er onderscheid gemaakt tussen vijf scenario’s: 127 Scenario 0: ontwikkeling Ecopark stoppen en een nieuw plan voorbereiden: hierbij wordt de volledige planvorming opnieuw gedaan. Scenario 1a: deel van de poeren voorbelasten en monitoren of stabiliteit optreedt: dit scenario ligt niet voor de hand, vanwege de onzekerheid dat een gedeelte van de constructie kan gaan bewegen bij het aanbrengen van het betondek op de staalconstructie.

125 Gemeente Gouda (28 maart 2023). Raadsmemo voortgang realisatie Ecopark. Link. 126 Gemeente Gouda (26 april 2023). Vergadering commissie bestuur. Link. 127 Gemeente Gouda (27 juni 2023). Ambtelijk memo scenario’s Ecopark.

60

Scenario 1b: alle poeren voorbelasten en monitoren of stabiliteit optreedt: dit scenario is het duurst. Dit komt omdat de gehele staalconstructie moet worden verwijderd. Het voordeel is dat waarschijnlijk op termijn een stabiele situatie kan worden bereikt. Scenario 2a: deel van de constructie onderheien met paalfundering: advies om dit scenario niet toe te passen door de onzekerheid over het gedrag van het niet onderheide gedeelte. Scenario 2b: gehele constructie onderheien met paalfundering: het nadeel van dit scenario is dat het de grootste investering vergt. Het voordeel is dat zekerheid wordt verkregen over de eindsituatie en de planning. Het college biedt de raad op 4 juli 2023 een voorstel aan voor aanvullende kredietverstrekking voor het project Ecopark. Volgens het college is vlak voor het opstellen van het raadsmemo van maart 2023 duidelijk geworden dat de fundering op poeren niet voldoende stabiel is en deze bij 15% tot 20% van de totale belasting al zakt. 128 Vijf scenario’s worden aan de raad voorgelegd: / / / / /

Ontwikkeling Ecopark stoppen (en een nieuw plan voorbereiden) (€ 5 mln benodigd); 1A. Deel van de poeren voorbelasten en monitoren of stabiliteit optreedt. (€ 4,4 mln benodigd); 1B. Alle poeren voorbelasten en monitoren of stabiliteit optreedt. (€ 4,7 mln benodigd); 2A. Deel van de constructie onderheien met paalfundering. (€ 5,2 mln benodigd); 2B. Gehele constructie onderheien met paalfundering. (€ 4,5 mln benodigd).

Tevens wordt de raad de keuze voorgelegd om de kapitaallasten te dekken middels het inzetten van de stelpost kapitaallasten en niet via de afvalstoffenheffing. In het raadsvoorstel wordt de raad meegenomen in de verschillende risico’s en de afwegingen die hierbij gemaakt konden worden. Dit door middel van een keuzematrix en door voor- en nadelen van de verschillende scenario’s in beeld te brengen. 129 Conform de toezegging van de portefeuillehouder in de commissie bestuur van 26 april 2023 informeert het college de gemeenteraad op 19 september 2023 in een geheim memo – dat ter inzage wordt gelegd bij de griffie – over de uitkomsten van een interne ambtelijke evaluatie en de lessen die geleerd zijn. Drie conclusies uit de evaluatie worden met de raad gedeeld: / /

Gedurende het project is onduidelijkheid ontstaan over taken, rollen en verantwoordelijkheden van de betrokkenen bij het project. Dit speelde bijvoorbeeld ten aanzien van de communicatie en financiële sturing. Tijdens het project zijn er diverse personele wisselingen geweest en is het project ook overgedragen tussen afdelingen. Dit heeft niet alleen gevolgen gehad voor de continuïteit van (kennis over) het dossier, maar heeft ook in belangrijke mate bijgedragen aan de onduidelijkheid over taken, rollen en verantwoordelijkheden.

128 Uit beantwoording van schriftelijke vragen van de raad komt naar voren dat vanaf maart 2023 tot medio augustus 2023 wekelijks is gemonitord, waarna eens per maand is gemonitord. Hoewel de zakking is gaan stabiliseren, kan er opnieuw zakking ontstaan wanneer het betondek en de leslokaalunit worden geplaatst (en er nieuwe belasting op de fundering komt). Zie: Gemeente Gouda (12 september 2023). Beantwoording technische vragen D66. Link. 129 Gemeente Gouda (4 juli 2023). Bijlage Raadsvoorstel keuzes en kosten Ecopark. Link

61

/

Het realiseren van een toekomstbestendig en duurzaam Ecopark is een uniek en complex project vanwege de keuzes voor het combineren van functies bij het afval-brengstation, het innovatieve gehalte van de gewenste uitkomst en de politieke betrokkenheid. Een dergelijk project kent een hogere mate van onzekerheid dan reguliere projecten.

Uit de conclusies komen drie maatregelen naar voren: /

/

/

Opdrachtgericht samenwerken als organisatieprincipe. De gemeentelijke organisatie wil hier in een reeds lopend ontwikkeltraject aandacht voor hebben, specifiek voor taken, rollen en verantwoordelijkheden en bij welke afdeling de regie op grote (complexe) projecten het best kan worden ondergebracht. De werkprocedure voor grondboringen is aangepast. In het raadsmemo wordt aangegeven dat de keuze voor een fundering van het Ecopark op poeren “gezien de beschikbare kennis een logisch besluit [was.]’’ Wel is de organisatie zich meer bewust geworden van de onvoorspelbaarheid van de grond. Om die reden worden grondboringen voortaan altijd uitgevoerd onder toezicht van een gemeentelijk toezichthouder. Het bestuurlijk opdrachtgeverschap is aangescherpt. Het voornemen is om dit op te pakken door heldere opdrachtformuleringen en voortdurende bestuurlijke aandacht voor een project. Voor het project Ecopark is dit concreet vertaald naar een wekelijks bestuurlijk overleg. 130

De raad besluit tijdens de raadsvergadering van 1 november 2023 te kiezen voor scenario 2B (het funderen van de gehele constructie met paalfundering) met een gekoppelde investering van € 4.600.000, gedekt via de stelpost kapitaallasten (en dus niet via de afvalstoffenheffing). 131 Januari – 7 februari 2024: vervolg van het dossier tot indienen motie instellen onderzoek Op 31 januari 2024 vindt de eerste bouwvergadering na de bouwstop als gevolg van de verzakte poeren plaats. De planning is op dat moment dat de grond 1 september 2024 aan Refractories moet worden opgeleverd en dat het Ecopark in december 2024 wordt opgeleverd. Op 26 februari 2024 vindt de volgende bouwvergadering plaats. 132 In de commissie Bestuur van 31 januari 2024 wordt een agendaverzoek van verschillende fracties over het project Ecopark behandeld. 133 In de commissie worden vier hoofdpunten besproken: het financiële en planning-technische verloop van het project; de informatievoorziening en het bij het project betrekken van de raad door het college; de wijze waarop het college is omgegaan met geluiden uit de stad over de risico’s en haalbaarheid van de gekozen aanpak; en wat raad en college in de toekomst beter kunnen doen om risicovolle innovaties beter te beheersen.