CConstaterende datGouda
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 Strategische Verkenningen 2026 - Schaarste vraagt keuze

Commissie Samenleving 14 oktober 2026, gemeente GoudaBij agendapunt: B Visie op het Sociaal Domein29.502 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming richt zich op het verbeteren van de ondersteuning en het beschermen van kinderen en gezinnen op het snijvlak van het zorg- en veiligheidsdomein. Ook hier zijn tijdelijke middelen aan gekoppeld. In de Hervormingsagenda Jeugd is vastgelegd 5 | Een stad die samen zorgt 5.5 Personen met bijstandsuitkeringen aantal vanuit de Wet werk en bijstand (tot 2014) en Participatiewet (vanaf 2015) in Gouda 1.660 totaal 1.950 280 CBS juni 2025 Waarvan tot AOW Waarvan vanaf AOW INFORMATIEBLOK: INZET OP ARMOEDE EN SCHULDEN Begin 2025 heeft de gemeenteraad in het beleidskader 'De cirkel doorbreken' vastgelegd hoe in Gouda omgegaan wordt met inwoners die vastlopen in armoede en schulden. Hieraan vooraf is er een uitgebreid proces van inwonerparticipatie en participatie van maatschappelijke partners geweest. Vanwege de nog recente vaststelling van dit beleidskader en de uitgebreide betrokkenheid vanuit de stad, is ervoor gekozen om in deze verkenningen de politieke keuzes die daarin zijn gemaakt, niet als aparte strategische overwegingen op te nemen. Wel bepaalt de inzet op dit thema mede hoeveel de gemeente van (bepaalde) inwoners kan of wil vragen. Strategische Verkenningen Gouda, 2026 49 belangrijkste aanpassing in deze verordening was om ook hierin de beweging naar meer ondersteuning in de sociale basis vast te leggen.

Ook is in dit kader in de zomer van 2025 de subsidieregeling Versterken sociale basis door het college vastgesteld. Doel van de subsidieregeling is om samen met maatschappelijke partners in de stad de beweging te kunnen maken. Verordeningen in het kader van de Participatiewet in Balans Landelijk is per 1 januari 2026 de Participatiewet in Balans van kracht. Op lokaal niveau betekent dit dat meerdere verordeningen die hiermee samenhangen (o.a. re-integratieverordening) en de bijbehorende regelingen aangepast worden. De wetswijziging heeft als doel om meer ruimte te geven aan professionals om rekening te kunnen houden met de persoonlijke situatie van inwoners. Visie sociaal domein Vanuit deze twee grote veranderingen in het sociaal domein is tegelijk met de bespreking van de maatregelen ook met de gemeenteraad afgesproken om een nieuwe visie op het sociaal domein op te stellen. Deze visie wordt opgesteld op basis van de meest recente (wetenschappelijke) inzichten over het sociaal domein. Er worden onder andere inwoners, dat gemeenten regionaal moeten samenwerken in het inkopen van jeugdzorg. Mede daarom is in 2025 de gemeenschappelijke regeling Jeugd en Wmo Midden-Holland opgericht.

Het formaliseren van de regionale samenwerking heeft als voordeel dat samen met de regio betere prijsafspraken met zorgaanbieders gemaakt kunnen worden en de inkoop professioneler en efficiënter georganiseerd kan worden. Aan de andere kant heeft het tot gevolg dat de individuele invloed van Gouda op tarieven, producten en voorzieningen minder groot is geworden. Een van de sturingsknoppen is hiermee verder weg komen te liggen. Er is onzekerheid over toekomstige akkoorden. Daarnaast is sprake van verkokering van budgetten (specifieke uitkeringen) die ieder eigen regels en afspraken kennen. Goudse kaders Het Goudse sociaal domein heeft veel lokale kaders, vastgelegd in een visie, verordeningen en beleidsregels. Hieronder zijn de meest relevante documenten voor dit hoofdstuk uitgelicht. Verordening maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp In januari 2026 heeft de gemeenteraad de nieuwe verordening maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp vastgesteld. De 5 | Een stad die samen zorgt ervaringsdeskundigen, maatschappelijke partners en experts betrokken. In deze visie bepaalt de raad wat de rol van de gemeente is en tot hoe ver deze reikt in het sociaal domein. Daar hoort bij wat dit betekent voor de rol van inwoners, gemeenschappen en partners. De visie is daarmee een belangrijk document om de ingezette beweging van de afgelopen jaren te borgen voor de lange termijn.

Dat houdt in dat de gemeente steeds meer investeert in het ondersteunen van de sociale basis: het fundament van het sociale leven, bestaande uit zowel informele sociale netwerken (zoals vrienden, familie, buren en vrijwilligers) als formele voorzieningen (zoals onderwijs, welzijn, sport en cultuur). Opgaven en strategische afwegingen In de kern raken de grote opgaven voor het sociaal domein aan twee nauw met elkaar samenhangende vragen. In beide gevallen is sprake van een schaal die loopt van overheid naar samenleving: 1 Wie is verantwoordelijk voor de ondersteuning van inwoners? 2 Waar is die ondersteuning georganiseerd? Strategische Verkenningen Gouda, 2026 50 Deze vragen zijn bepalend voor de manier waarop de gemeente ondersteuning vormgeeft. Een deel van die keuzes ligt vast: op grond van verschillende wetten hebben gemeenten diverse taken en verplichtingen die richting geven aan de ondersteuning die zij moeten bieden. In het afgelopen jaar heeft de gemeenteraad bovendien eerste richtingen verkend en vastgelegd. De kern van het vraagstuk zit daarmee in de vraag of een nieuw bestuur deze ingezette richting wil vasthouden en verstevigen, of dat het nieuwe bestuur anders kijkt naar de rol van de overheid ten opzichte van de samenleving.

Deze keuze heeft consequenties voor de wijze waarop de gemeente haar (wettelijke) taken invult en voor de aanvullende ondersteuning die zij daarbovenop organiseert. Hieronder zijn deze twee vragen, de uitersten op de schaal van overheid naar samenleving, en de combinatie hiervan uitgewerkt. Opgave 1: Wie is verantwoordelijk voor de ondersteuning van inwoners? De geïndividualiseerde prestatiemaatschappij heeft haar weerslag op de samenleving, vooral de jeugd. Ook binnen het veiligheidsdomein worden hiervan steeds vaker de uitwassen zichtbaar, bijvoorbeeld in de vorm van jeugdoverlast, normoverschrijdend gedrag en jongeren die in aanraking komen met criminaliteit. Deze signalen maken zichtbaar waar sociale en preventieve structuren onder druk staan. Dit maakt dat hulpvragen complexer worden en voor steeds meer problemen bij het opvoeden en opgroeien naar de overheid wordt gekeken voor een oplossing. Ook bij volwassenen en specifiek de ouderen zijn de effecten te zien van een maatschappij waarin minder vanzelfsprekend naar elkaar wordt omgekeken. In combinatie met de toenemende vergrijzing wordt ook bij deze inwoners een groter beroep op ondersteuning en complexere problematiek verwacht. Dit werkt niet alleen door in zorg en ondersteuning, de effecten hiervan zijn ook terug te zien in het veiligheidsdomein.

Tegelijk is er vanuit het Rijk minder geld beschikbaar voor het sociaal domein. De gemeente komt daarmee steeds meer klem te zitten tussen kostenbeheersing aan de ene kant en goede ondersteuning voor haar inwoners aan de andere kant. Daarom gaat deze vraag in de kern over een visie op verantwoordelijkheid. Waar ligt het zwaartepunt in de verantwoordelijkheid voor ondersteuning: ligt die bij inwoners zelf en onderling, of bij de gemeente? Overheid als verantwoordelijke (zie figuur 5.6) Aan de ene kant van het spectrum voelt de overheid zich betrokken bij en verantwoordelijk voor het welbevinden van alle inwoners. Deze 5 | Een stad die samen zorgt verantwoordelijkheid is breder dan alleen de wettelijke taken; de gemeente creëert een breed aanbod aan aanvullende activiteiten en ondersteuning voor alle inwoners. Doel is om niet alleen inwoners te ondersteunen die al buiten de boot zijn gevallen en dus een beroep doen op een wettelijke regeling, maar ook in te zetten op het voorkómen van problemen en het ondersteunen van inwoners die buiten de boot dreigen te vallen. Financieel betekent dit dat de gemeente naast bekostiging van de wettelijke taken ook geld besteedt aan het activeren en ondersteunen van alle inwoners, bijvoorbeeld via maatschappelijke partners in de sociale basis.

Samenleving als verantwoordelijke (zie figuur 5.6) Aan deze kant van het spectrum ziet de overheid een kleinere rol voor zichzelf en verwacht de gemeente dat inwoners meer zelf en onderling oplossen. De gemeente zet in op het maatschappelijk kapitaal; de kracht van de samenleving. De overheid is er voor de wettelijke taken, maar laat het aan de samenleving om de lichtere problemen van inwoners op te pakken. Hierin verwacht de gemeente veel eigen initiatief van inwoners en accepteert de gemeente het risico dat er inwoners zijn die zichzelf onvoldoende staande kunnen houden. Wanneer kwetsbaarheden zich verdiepen kan het zijn dat deze zichtbaar Strategische Verkenningen Gouda, 2026 51 worden in het veiligheidsdomein. Financieel gezien betekent dit dat de gemeente vooral geld uitgeeft aan de uitvoering van de wettelijke taken en minder aan de ondersteuning van maatschappelijke partners. Opgave 2: Waar is ondersteuning georganiseerd? Naast de vraag naar verantwoordelijkheid, is er de vraag naar de plek waar ondersteuning is georganiseerd. Deze vraag lijkt in eerste instantie op de vraag naar verantwoordelijkheid, maar is anders. De vraag naar verantwoordelijkheid gaat over hoe ver de verantwoordelijkheid van de gemeente reikt en daarmee ook hoeveel geld de gemeente uitgeeft aan ondersteuning van inwoners.

Vervolgens is er de keuze hoe deze verantwoordelijkheid en middelen zich vertalen in waar ondersteuning wordt aangeboden. De keuze voor waar ondersteuning wordt geboden, is bepalend voor de ervaring en het beeld van ondersteuning. Ondersteuning die alleen beschikbaar is met een indicatie van de gemeente of bij de gemeente zelf voelt voor een inwoner anders dan ondersteuning via het buurtcentrum om de hoek, terwijl de aard van de ondersteuning vergelijkbaar kan zijn. Ook de bekostiging en mate van sturing vanuit de gemeente verschillen. Overheid (zie figuur 5.6) De overheid heeft aan deze kant van het spectrum een grote rol in zowel het doorverwijzen van inwoners naar ondersteuning, als in het zelf bieden van ondersteuning. Dit betekent dat er meer capaciteit nodig is bij de gemeente zelf. De ondersteuning is vooral individueel: een individuele inwoner komt met een hulpvraag en wordt individueel geholpen. Voor inwoners kan de drempel om hulp te vragen hoger zijn. Financieel gezien zijn het inzicht en de sturing heel direct: per inwoner is duidelijk wat de kosten van ondersteuning zijn. Samenleving (zie figuur 5.6) Aan de andere kant van het spectrum vervullen de maatschappelijke partners een sleutelrol in het organiseren van ondersteuning.

Ondersteuning is ingericht dichtbij de inwoner; via vrijwilligersorganisaties en professionele ondersteuning in de sociale basis vinden inwoners op een laagdrempelige manier hulp. De gemeente is er voor het indiceren van specialistische ondersteuning. Ondersteuning is vaker collectief (in groepsverband) georganiseerd. Financieel is het inzicht en de sturing meer indirect: maatschappelijke partners krijgen via subsidie ondersteuning van de gemeente. Er is dus geen direct of indirect inzicht in en sturing bij de gemeente op de ondersteuning van individuele inwoners. Samenhang De combinatie van de twee vragen levert vier herkenbare richtingen op. De eerste vraag gaat over verantwoordelijkheid (meer bij de gemeente of meer bij inwoners en hun omgeving). De tweede vraag gaat over organisatie (ondersteuning vooral via de gemeente of vooral via partners in de sociale basis). De matrix is bedoeld als gespreksinstrument: de kwadranten beschrijven uitersten om de afwegingen scherp te maken. In de praktijk kan de keuze per doelgroep of thema verschillen, maar zonder expliciete keuze ontstaat versnippering in beleid, uitvoering en samenwerking.

De kernvraag voor het bestuur is: waar wil het nieuwe bestuur in de basis het zwaartepunt leggen, is differentiatie nodig? En wat betekent dat voor inwoners, partners, organisatiekracht en financiën? Strategische Verkenningen Gouda, 2026 52 5 | Een stad die samen zorgt OVERHEID ALS BASIS In dit kwadrant ziet de overheid zichzelf als verantwoordelijke voor ondersteuning van inwoners en als de plek waar dit georganiseerd dient te worden. In de praktijk betekent dit dat er naast wettelijke taken ook bovenwettelijke ondersteuning georganiseerd is bij de gemeente. Inwoners kunnen zowel met grote als kleine hulpvragen aankloppen bij de gemeente. Dat kan gaan over geldzaken, maar ook over opvoed- en opgroeiproblematiek of hulp bij het creëren van structuur in de dag. Individuele inwoners krijgen individuele ondersteuning van een medewerker van de gemeente. Er zijn wel maatschappelijke partijen in de stad, maar zij zijn meer op zichzelf aangewezen en krijgen minder aandacht en geld vanuit de gemeente. FOCUS OP DE SOCIALE BASIS Hier ontmoeten inwoners de overheid in de samenleving. De overheid ziet zichzelf als verantwoordelijk voor het welbevinden van alle inwoners, maar heeft de ondersteuning van inwoners meer op afstand georganiseerd, in de sociale basis. De maatschappelijke partners vormen de cruciale schakel tussen de overheid en inwoners.

Zij bieden laagdrempelig 5.6 Wie is verantwoordelijk voor de ondersteuning van inwoners, en waar is deze ondersteuning georganiseerd? OVERHEID ALS BASIS FOCUS OP WETTELIJKE TAKEN FOCUS OP DE SOCIALE BASIS SAMENLEVING ALS BASIS OVERHEID OVERHEID SAMENLEVING SAMENLEVING Wie is verantwoordelijk voor de ondersteuning van inwoners? Waar is ondersteuning georganiseerd? Strategische Verkenningen Gouda, 2026 53 ondersteuning aan inwoners, stimuleren onderlinge verbinding door ondersteuning vaak collectief aan te bieden en ondersteunen op allerlei plekken initiatief van inwoners zelf. Zo worden bijvoorbeeld vrijwilligers en mantelzorgers goed ondersteund, omdat zij cruciaal zijn voor de verbinding in de stad en de ondersteuning van kwetsbare inwoners. De gemeente besteedt minder geld aan de wettelijke taken en zet structureel in op het versterken van de sociale basis via maatschappelijke partners. Bijvoorbeeld door meer in te zetten op indirecte ondersteuning aan inwoners via vrijwilligersorganisaties in plaats van individuele ondersteuning direct aan inwoners. Het doel is dat inwoners dichtbij laagdrempelige ondersteuning vinden en dat het ontstaan en verergering van problematiek voorkomen worden. Daarmee nemen kosten voor specialistische zorg af.

De gemeente werkt intensief met maatschappelijke partners in de sociale basis samen om zo gemeentelijke ambities en financiën, en signalen vanuit de stad bij elkaar te brengen. SAMENLEVING ALS BASIS De overheid ziet de samenleving als primair verantwoordelijk voor het ondersteunen van inwoners. Vanuit de wet zijn er verplichtingen, die de gemeente zo sober mogelijk uitvoert. Inwoners zijn op elkaar aangewezen voor alle hulpvragen die niet vallen onder de wettelijke taken. Mantelzorgers en vrijwilligers zijn heel belangrijk, maar er is geen uitgebreide ondersteuning vanuit de gemeente voor hen. Ook de ondersteuning in de sociale basis van inwoners is sober. De gemeente verstrekt minder geld en het is vooral aan maatschappelijke partners onderling om elkaar te vinden. De gemeente neemt hierin geen actieve rol op zich. FOCUS OP WETTELIJKE TAKEN Dit scenario lijkt op het scenario hiervoor; de samenleving is aan zet. Wel ziet de gemeente een rol voor zichzelf als het gaat om het goed organiseren van ondersteuning voor inwoners die het meest kwetsbaar zijn en vanuit de wet recht hebben op ondersteuning. De wettelijke taken worden daarom niet zo sober mogelijk uitgevoerd. De toegang tot voorzieningen is strak afgebakend, maar er is veel aandacht voor maatwerk en goede dienstverlening aan inwoners.

De gemeente zet vooral in op het tegengaan van armoede, zware jeugdzorgproblematiek, het ondersteunen van inwoners met onbegrepen gedrag en dak- en thuisloze inwoners. Dit betekent dat het recht op ondersteuning zo wordt afgebakend dat inwoners met lichtere vormen van ondersteuning dit zelf of in hun netwerk moeten oplossen. De gemeente laat dus een deel van de inwoners los en laat het aan de samenleving om hen op te vangen. De keuze voor focus op wettelijke taken betekent ook dat ondersteuning aan maatschappelijke partners minder aandacht krijgt. Denk aan opvoedcursussen bij het Centrum voor Jeugd en Gezin en de ontmoetingsplekken in buurthuizen. De gemeente bekostigt vooral specialistische zorg en zet minder in op het voorkomen van problemen (preventie).

5 | Een stad die samen zorgt Strategische Verkenningen Gouda, 2026 54 5 | Een stad die samen zorgt STRATEGISCHE AFWEGINGEN BALANS OVERHEID EN SAMENLEVING 1 Voor welke balans, voor welk kwadrant, kiest Gouda in de basis in de dynamiek tussen overheid en samenleving? Waar, op welke beleidsterreinen of thema’s, is differentiatie nodig? En wat betekent dat voor inwoners, partners, organisatiekracht en financiën? Onderstaande vragen kunnen helpen bij het beantwoorden van de bovenstaande vraag: 1 Wil het nieuwe bestuur vasthouden aan de ingezette richting naar meer ondersteuning in de sociale basis, of kiest het nieuwe bestuur voor een andere balans? 2 Wil de gemeente meer nadruk leggen op individuele ondersteuning met een indicatie of meer op collectieve ondersteuning door maatschappelijke partners in de sociale basis? 3 Wil de gemeente sterker inzetten op preventie of er vooral zijn op het moment dat inwoners ondersteuning nodig hebben? 4 In hoeverre wil Gouda aanvullend beleid en extra regelingen organiseren bovenop de wettelijke taken, en welke begrenzing hoort daarbij? 5 Wil de gemeente vooral inzetten op de meest kwetsbare inwoners of ook een breed ondersteuningsaanbod hebben voor alle inwoners? 6 In hoeverre wil de gemeente inwoners die mantelzorger of vrijwilliger zijn actief ondersteunen of vindt de gemeente dit een verantwoordelijkheid van inwoners onderling? Opgave 3:

Inzet op gezondheid en preventie Een opgave is het bepalen van het ambitieniveau van de gemeente op gezondheid en preventie, aanvullend op de wettelijke verplichtingen. Een integrale aanpak, waarin meerdere factoren die gezondheid beïnvloeden samenkomen, kan op lange termijn brede maatschappelijke effecten hebben en vraagt om afstemming tussen domeinen. De fysieke leefomgeving speelt hierin een rol. 9% van de inwoners26 ervaart ernstige geluidhinder en slaapverstoring door verkeer, met een verwachte toename door bevolkingsgroei en mobiliteit. Tegelijkertijd staan mogelijkheden voor spelen, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte onder druk, terwijl juist rustige, groene en aantrekkelijke plekken bijdragen aan fysieke en mentale gezondheid, preventie en sociale verbinding. Het beperken van gezondheidsschade vraagt daarom om bewuste ruimtelijke keuzes, zoals rustige zijden van woningen, stille plekken én beweeg- en ontmoetingsruimten die aansluiten bij de behoeften van verschillende doelgroepen. Dit raakt aan de verschillende keuzes die in de schaarse ruimte van Gouda moeten worden gemaakt, zoals beschreven in hoofdstuk 3. 26 In Gouda ervaren ruim 7.000 inwoners ernstige geluidhinder door verkeer, waarvan circa 4.000 ernstige slaapverstoring.

Strategische Verkenningen Gouda, 2026 55 5 | Een stad die samen zorgt Tegelijkertijd zijn de structurele middelen beperkt en is de gemeente sterk afhankelijk van tijdelijke en aflopende rijksmiddelen (zoals IZA, GALA en AZWA), met onzekerheid over het vervolg. Verkokering van budgetten via specifieke uitkeringen (SPUK’s) beperkt de flexibiliteit. Dit maakt het noodzakelijk om keuzes te maken over de inzet van middelen, of om structurele financiering te verruimen. STRATEGISCHE AFWEGINGEN GEZONDHEID 1 Wat is het ambitieniveau van de gemeen- te op het gebied van gezondheid en pre- ventie, aanvullend op de wettelijke taken? 2 Er kan bijvoorbeeld worden doorgegaan met investeren in gezondheid en preven- tie via tijdelijke Rijksmiddelen, waarbij er bewustzijn is bij de inzet ervan dat ze tijdelijk zijn. Er kan focus worden aange- bracht in de aanpak, bijvoorbeeld op ouderen of op mentale gezondheid. INFORMATIEBLOK: STRATEGISCH PARTNERSCHAP ONDERWIJS De gemeente heeft veel belang bij een goede samenwerking met het onderwijs. Niet alleen is de gemeente verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting (zie hoofdstuk 3), scholen hebben ook grote maatschappelijke waarde omdat er veel overeenkomsten zijn in de uitdagingen waar scholen en de gemeente tegenaan lopen, zoals jeugdzorgproblematiek, vroegtijdig schoolverlaters, nieuwkomers en segregatie (zie ook hoofdstuk 6).

Daarnaast is het onderwijs nodig om de innovatiekracht op niveau te houden, werkenden om- en bij te scholen en de studenten voor te bereiden om de arbeidsmarkt van de toekomst. Ook liggen er over en weer kansen in de oplossingen van deze vraagstukken, bijvoorbeeld in de koppeling van onderwijstrajecten aan vragen uit de maatschappij en het bedrijfsleven. Daarom is de afgelopen periode sterk ingezet op goede samenwerking met het onderwijs. Uitdagingen De gemeente heeft wel een belang, maar geen invloed op scholen. Wetgeving en financiering gaan buiten de gemeente om. Wel ontvangen gemeenten financiering voor de aanpak van onderwijsachterstanden. Deze subsidie is door het rijk voor 2026 met bijna 10% verlaagd. Wat er in 2027 gaat gebeuren en of en hoe de subsidie blijft bestaan is onduidelijk. In 2026 wordt deze verlaging nog opgevangen vanuit de opgebouwde reserves, maar dit is geen oplossing voor de langere termijn.

Dit vraagt om de volgende afwegingen: 1 Welke positie kiest het nieuwe bestuur in de samenwerking met het onderwijs? 2 In hoeverre is de gemeente bereid eigen middelen in te zetten voor de versterking van de samenwerking met het onderwijs en het tegengaan van kansenongelijkheid in het onderwijs? Of wil het nieuwe bestuur (andere) keuzes maken binnen de bestaande middelen over de inzet hiervan? 6 | Een stad die beschermt 2500 | 57,90% 6.1 Meldingen overlast door verwarde personen | 2000 | 42,10% Per 10.000 inwoners 120 | 200 | 1500 Gouda 100 | Nederland | 1000 Inleiding | aanvullen. Veiligheid staat daarbij niet los | 80 van andere beleidsterreinen, maar vormt het | 150 | 500 In Gouda is veel maatschappelijke kracht | punt waar keuzes in het sociale, ruimtelijke en | 60 | 0 aanwezig. Dit vormt de basis van de veiligheid | economische domein hun weerklank krijgen. en leefbaarheid van de stad. Inwoners en | Investeringen aan de voorkant in sociale | 40 ondernemers die naar elkaar omkijken, | stabiliteit, ondersteuning en leefbare wijken | 20 verantwoordelijkheid nemen en signalen delen, | beïnvloeden direct de aard en omvang van | 100 leveren daarbij een wezenlijke bijdrage.

Van | veiligheidsvraagstukken die later ontstaan, | 2015 | 2016 | 2017 | 20182019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 buren die een oogje in het zeil houden tot | zonder dat de noodzaak tot ingrijpen ooit | Politie vrijwilligers, wijkteams en buurtinitiatieven | geheel verdwijnt. Het veiligheidsdomein laat die actief betrokken zijn bij hun straat of wijk: | daarmee zien waar deze keuzes voldoende | 6.2 Aandeel meisjes in minderjarige verdachten deze betrokkenheid raakt niet alleen aan | effect sorteren en waar aanvullende leefbaarheid, maar ook direct aan veiligheid. | begrenzing, correctie of bijsturing nodig | 17.500 Veiligheid en verantwoordelijkheid gaan daarbij | blijft. Respectvol omgaan met elkaar, en met | 15.600 | JONGEREN hand in hand. Vertrouwen, sociale samenhang | iedereen die een publieke taak vervult, hoort | JONGEREN en onderlinge verantwoordelijkheid bepalen | daarbij. Daarbij strekt veiligheid zich inmiddels in belangrijke mate hoe weerbaar een stad is | uit over zowel het fysieke als het digitale | 6.6 Ontwikkeling aantal woningen tegen onveiligheid en ontwrichting. | domein.

Online en offline leefwerelden zijn met elkaar verweven; digitale dreigingen, | 50.000 Tegen deze achtergrond vraagt veiligheid | desinformatie en online aangejaagde in Gouda om een evenwichtige inzet waarin | ordeverstoringen kunnen directe fysieke | 40.000 | 20% | 26% MEISJES | MEISJES eigen verantwoordelijkheid, preventie, | gevolgen hebben in buurten en op straat. ondersteuning, repressie en handhaving elkaar | 30.000 | 2021 | 2022 CBS 20.000 10.000 | 56 0 2010 | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 | 2040 | 2050 CBS/ABF Strategische Verkenningen Gouda, 2026 57 6 | Een stad die beschermt organisaties en partners werkt daarmee door in de weerbaarheid van de stad als geheel. Ook de ruimtelijke inrichting van de stad, economische ontwikkeling en de manier waarop ruimte wordt geboden aan ondernemerschap werken door in toezicht, handhaving en weerbaarheid. Keuzes over functiemenging, gebiedsinrichting en vestigingsmogelijkheden creëren kansen, maar brengen ook risico’s met zich mee die zich later kunnen manifesteren in overlast, onveiligheid of ondermijnende criminaliteit. Daarmee bepalen beslissingen in het fysieke en economische domein mede welke veiligheidsvraagstukken ontstaan en welke risico’s actief moeten worden afgedicht.

Veiligheid fungeert als noodzakelijke begrenzing én als terugkoppeling: zij maakt zichtbaar waar risico’s blijven bestaan en waar eerdere keuzes vragen om heroverweging of aanscherping. De wijze waarop het bestuur hierin positie kiest, is bepalend voor de weerbaarheid van de stad in de komende jaren. Centrale vraag in dit hoofdstuk is: ■ Hoe wil het nieuwe bestuur de veiligheid en leefbaarheid van Gouda in samenhang versterken, binnen een duidelijke rolverdeling tussen gemeente, partners en inwoners? Effectief handelen vraagt om goed zicht en inzicht. Zicht ontstaat door het signaleren van ontwikkelingen, incidenten en patronen via meldingen, data en ervaringen van inwoners en professionals. Inzicht ontstaat wanneer deze signalen worden geduid, verbonden en in samenhang worden bezien, over domeinen en organisaties heen. Door deze beelden intern te delen en gezamenlijk te interpreteren, kan de gemeente gerichter bepalen waar, wanneer en hoe interventies het meest effectief zijn. De verbinding tussen zorg en veiligheid is voor gemeenten een wezenlijk onderdeel van hun maatschappelijke opdracht. Gemeenten staan dicht bij inwoners en hebben zowel verantwoordelijkheden in het organiseren van ondersteuning als een regierol in het bevorderen van een veilige en leefbare omgeving.

In de praktijk betekent dit dat vraagstukken rond zorg, preventie en veiligheid niet los van elkaar kunnen worden benaderd, zeker niet in complexe situaties zoals bij verward gedrag, jeugdoverlast of intimidatie. Het veiligheidsdomein fungeert hierin niet alleen als uitvoerder, maar ook als signaalgever: incidenten en overlast laten zien waar draagkracht ontbreekt en waar eerder ingrijpen of andere keuzes nodig zijn. De wijze waarop het gemeentebestuur positie kiest in relatie tot inwoners, maatschappelijke 6 | Een stad die beschermt Trends en | dan in Nederland27. Financiële middelen voor | In de gemeente Gouda verblijven relatief preventieve inzet zijn vaak tijdelijk van aard, | veel arbeidsmigranten, naar schatting tussen ontwikkelingen | zoals ook beschreven in hoofdstuk 5. | de 2.700 en 4.100 personen. Bij verlies van werk verliest een deel van hen ook de De integratie van zorg, veiligheid en | De geregistreerde jeugdcriminaliteit in | huisvesting, wat leidt tot een toename van leefbaarheid biedt kansen om stedelijke | Nederland is de afgelopen decennia sterk | dakloze arbeidsmigranten. Dit plaatst hen vraagstukken effectiever aan te pakken. | afgenomen. Tussen 2012 en 2023 daalde het | in een kwetsbare positie en brengt zorg- en Tegelijkertijd wordt het bestuur geconfronteerd | aantal jeugdige verdachten met ruim 40%, | veiligheidsvraagstukken met zich mee.

Door met beperkte capaciteit en middelen. Dit | terwijl drugsmisdrijven en vuurwapenbezit | ontbrekende of onvolledige inschrijving in de vergroot de noodzaak om scherp te prioriteren: | relatief stabiel bleven. Tegelijkertijd is de afname | Basisregistratie Personen ontbreekt bovendien waar heeft inzet het meeste effect en waar | onder meisjes minder sterk dan onder jongens. | goed inzicht in de werkelijke aantallen en de zijn grenzen onvermijdelijk? De onderstaande | Tussen 1996 en 2019 nam criminaliteit onder | leefomstandigheden van deze groep. In het trends schetsen de context waarbinnen deze | meisjes zelfs sterker toe, en in 2022 bereikte het | nationale coalitieakkoord Aan de slag 2026– keuzes moeten worden gemaakt. | aandeel vrouwelijke verdachten (12–18 jaar) met | 2030 wordt ingezet op het beter beschermen ruim een kwart een historisch hoog niveau. | van de positie van arbeidsmigranten. Daarbij In Gouda wijken recente ontwikkelingen af van | wordt meer verantwoordelijkheid gelegd bij Integratie van zorg en veiligheid | de landelijke trend. Waar jeugdoverlast nationaal | werkgevers voor huisvesting en registratie. De Veel veiligheidsvraagstukken hangen nauw | in 2025 afneemt, is in Gouda drie kwartalen op | huidige problematiek van arbeidsmigranten samen met zorg- en sociale problematiek. | rij een stijging zichtbaar28.

Ook ligt het aandeel | vraagt om een samenhangende aanpak In de zorg- en veiligheidsketen is sprake van | jongeren met een jeugdreclasseringsmaatregel | over de verschillende domeinen en een stapeling van problemen, waarbij mentale | in Gouda met 0,4% iets boven het landelijk | gemeentegrenzen heen, van huisvesting tot problematiek, verslaving, schulden, instabiele | gemiddelde van 0,3%29. In het coalitieakkoord | overlast. thuissituaties en criminaliteit elkaar versterken. | Aan de slag 2026–2030 wordt ingezet op een Het aantal meldingen over personen met | gecoördineerde aanpak van radicaliserende | Verdieping ondermijnende criminaliteit verward gedrag bij politie en gemeenten is | jongeren, met nadruk op preventie en | Georganiseerde criminaliteit manifesteert de afgelopen jaren sterk toegenomen. Ook in | vroegsignalering. Dit vraagt om een | zich lokaal en raakt direct aan woonwijken, Gouda is dit zichtbaar. Politiecijfers laten zien | samenhangende aanpak met sociaal domein en | bedrijven en maatschappelijke sectoren. dat in Gouda het aantal registraties overlast | onderwijs.

| Door de combinatie van omvangrijke door verwarde personen structureel hoger ligt | criminele vermogens en de toegang tot zware 27 Bron: Politieregistraties overlast door verward persoon (E33) 28 Bron: Politieregistraties overlast jeugd 29 Bron: Jongeren met jeugdreclassering | 58 6 | Een stad die beschermt geweldsmiddelen kunnen criminele netwerken | inzicht in deze structuren door het actualiseren | 6.3 Aantal meldingen ondermijnende criminaliteit invloed uitoefenen en druk zetten op de | van het Bibob-beleid en het versterken van samenleving. Dit vergroot de risico’s voor de | de informatiepositie, om risico’s beter te | 2023 integriteit van het openbaar bestuur en de | signaleren en gericht te kunnen optreden. | 101 1602025 veiligheid van bestuurders en ambtenaren, en | 2024 tast het vertrouwen in overheid en rechtsstaat | Verdichting en zichtbaarheid aan. | van problemen | 136 In Gouda is een stijging zichtbaar in het | Gouda is een uitzonderlijk dicht bevolkte stad | Gemeente Gouda aantal meldingen van ondermijnende | (zie hoofdstuk 1) waarin de beschikbare ruimte criminaliteit30. Op de ranglijst van meest | intensief wordt gebruikt (zie hoofdstuk 3). Dit ondermijningsgevoelige gemeenten staat | vergroot de zichtbaarheid en ervaren impact Gouda op plaats 44 van de 352 gemeenten31. | van veiligheidsvraagstukken in de openbare | 6.4 Misdrijven ruimte.

Klassieke problemen zoals overlast, | Per 10.000 inwoners Naast drugscriminaliteit en geweld neemt ook | jeugdgroepen en vermogenscriminaliteit blijven | 600 zorgcriminaliteit in urgentie toe. Hierbij wordt | aanwezig, maar zijn steeds vaker verweven met | Gouda de zorgsector misbruikt voor financieel gewin. | onderliggende sociale en zorgproblematiek. | Nederland De totale omvang van zorgfraude in Nederland | Door de hoge dichtheid is de inrichting en wordt geschat op meerdere miljarden euro’s; | het beheer van de openbare ruimte van groot | 500 de exacte omvang in Gouda is niet bekend. | belang voor het veiligheidsgevoel op straat. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel | Een groot deel van de Gouwenaars ervaart signaleert daarnaast een stijging van het | overlast van rondslingerend vuil. Daarnaast aantal slachtoffers van mensenhandel en | worden overlast door verwarde personen, illegale prostitutie, een ontwikkeling die ook | jeugdoverlast en overlast gerelateerd aan | 400 in Gouda zichtbaar is. Criminele netwerken | alcohol- of drugsgebruik vaak genoemd. Ook | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 maken daarbij steeds geraffineerder gebruik | straatintimidatie, zoals nastaren, naroepen en | Politie van legale structuren, waardoor risico’s minder | achterna lopen, vormt voor een deel van de zichtbaar worden en moeilijker te bestrijden | inwoners een probleem. zijn.

De gemeente Gouda vergroot het zicht en 30 Onder ondermijning wordt verstaan: de aantasting van de rechtsstaat en het maatschappelijk vertrouwen door georganiseerde criminali- teit, waarbij criminele activiteiten en vermogens zich vermengen met de legale economie en het dagelijks leven. Dit uit zich onder meer in 2.3 Demonstraties verwevenheid tussen onder- en bovenwereld, misbruik van legale structuren, intimidatie en geweld, en druk op bestuur, ambtenaren en | Aangemeld en plaatsgevonden maatschappelijke organisaties. | 60 31 Bron: Onderwereldkaart Schulden, drugs, risicojongeren: deze gemeenten zijn het kwetsbaarst voor zware criminelen | 59 50 40 30 20 10 0 2023 | 2024 | 2025 Gemeente Gouda 6 | Een stad die beschermt Weerbaarheid en veerkracht op lokaal | Landelijke kaders | 6.5. | Meldingen overlast jeugd | Gouda niveau | Algemene wetten als de Gemeentewet, de | Per 10.000 inwoners | Nederland In augustus 2025 bracht de VNG de | Algemene wet bestuursrecht en bijzondere | 1506.5. | Meldingen overlast jeugd | Gouda | 200 handreiking Weerbaarheid en veerkracht | wetten waaronder de Wet Bibob, de Alcoholwet | Per 10.000 inwoners | Nederland 120 | 200 op lokaal niveau uit. Deze handreiking biedt | en de Wet op Kansspelen zijn van toepassing.

| 150 gemeenten richting bij het versterken van | Daarnaast heeft de minister van Justitie en | 90 lokale weerbaarheid in situaties van langdurige | Veiligheid op 2 oktober 2025 een aankondiging | 120 150 crisis en maatschappelijke ontwrichting. Zij sluit | gedaan over de doorontwikkeling van het | 60 aan bij recente kabinetsbrieven over civiele | boa-bestel. Voor gemeenten ontstaat hierdoor | 90 150 paraatheid en crisisbeheersing, Europese | een uitbreiding van de rol als werkgever. | 30 60 paraatheidsstrategieën en NAVO-doelstellingen | Deze versterkte werkgeversrol vraagt om | 0 voor civiele weerbaarheid. Gemeenten worden | organisatorische aanpassingen en wordt tussen | 30 | 100 hierin gepositioneerd als cruciale schakels, | nu en 2028 stapsgewijs ingevoerd32. | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 omdat de impact van crises zich het eerst en | 0 Politie | 100 het meest voelbaar manifesteert op lokaal | Lokale kaders | 6.6 | Meldingen overlast 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023Gouda niveau. | De Goudse gemeenteraad heeft op 27 | ivm alcohol/drugs Politie Per 10.000 inwoners | Nederland september 2023 de kadernota Integraal | 6.6 | Meldingen overlast 60 | Gouda Veiligheid Beleid vastgesteld voor de periode | ivm alcohol/drugs | Nederland Per 10.000 inwoners 50 Bestaande kaders | 2024-2027. Op 28 juli 2025 heeft het college | 60 het Bibob-beleid geactualiseerd.

Daarnaast is | 40 Keuzes worden niet in een vacuüm gemaakt. | de Algemene Plaatselijke Verordening Gouda | 50 30 Er bestaan al lokale, provinciale en landelijke | (APV) van belang. | 40 kaders die de speelruimte voor het | 20 30 gemeentebestuur bepalen en begrenzen. | Gouda heeft een handhavingsarrangement. | 10 De volgende paragraaf zet de belangrijkste | Dit is een verplichte samenwerkingsafspraak | 20 daarvan op een rij. | tussen gemeente, politie en OM over taken, | 100 bevoegdheden, veiligheid en informatiedeling. | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Deze is verplicht voor de inzet van handhavers | 0 Politie met geweldsbevoegdheid. | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Politie 32 Bron: Kamerbrief over de rol van de boa | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl | 60 Strategische Verkenningen Gouda, 2026 61 Stadspeiling 2024 6.7 Percentage van inwoners dat weleens (vormen van) intimidatie in openbare ruimte heeft meegemaakt 23,7% 6 | Een stad die beschermt Opgaven en strategische afwegingen De vier opgaven die hierna volgen werken de samenhang tussen sociale stabiliteit, bestuurlijke keuzes en veiligheid uit langs verschillende lijnen. Zij maken concreet waar veiligheidsvraagstukken zich in Gouda manifesteren en welke keuzes en spanningsvelden daarbij voor het bestuur aan de orde zijn.

Opgave 1: Aanpak van zorg- en veiligheidsproblematiek De toenemende verwevenheid van zorg- en veiligheidsvraagstukken vormt een urgent vraagstuk. De behoefte aan ondersteuning op het gebied van zorg, preventie en samenleven groeit sneller dan de beschikbare capaciteit en middelen, terwijl het sociale vangnet niet voor iedereen toereikend is. Hierdoor stapelen kwetsbaarheden zich op en ontstaan complexe situaties waarin psychische problematiek, verslaving, schulden, instabiele leefomstandigheden en crimineel gedrag samenkomen. Deze problematiek manifesteert zich zichtbaar in wijken en op locaties waar zorgbehoefte, kwetsbaarheden, gebrek aan sociale cohesie en veiligheidsrisico’s elkaar versterken. Maatschappelijke ontwikkelingen vergroten de druk op deze opgave. Door de ambulantisering van de zorg wonen meer kwetsbare groepen zelfstandig in de wijk, waaronder mensen met verward of onbegrepen gedrag, ouderen, dak- en thuislozen, statushouders en mensen met verslavingsproblematiek. Ook jongeren die rond hun achttiende uit ondersteunende structuren vallen en dakloze arbeidsmigranten vormen specifieke risicogroepen. Tegelijkertijd staat de veiligheid en daarmee het sociaal weefsel in sommige wijken onder druk door criminele netwerken die inspelen op gelegenheidsstructuren, gevoelens van uitsluiting en het ontbreken van perspectief.

Dit raakt niet alleen individuele zorgvragen, maar ook de weerbaarheid van de stad en het vertrouwen in de overheid. In de praktijk komen zorg- en veiligheidsvraag- stukken steeds vaker samen in incidenten en escalaties. Dit vraagt om duidelijke keuzes over rolverdeling, escalatie en het moment waar- op ondersteuning overgaat in begrenzing. De gemeente Gouda heeft, mede dankzij tijdelijke rijksmiddelen, een breed palet aan interventies ontwikkeld dat is gericht op zowel vroegtijdige ondersteuning als het begrenzen van onge- wenst gedrag, met specifieke aandacht voor het voorkomen van afglijden van jongeren richting criminaliteit. Keuzes aan de voorkant werken direct door in de druk op toezicht, Strategische Verkenningen Gouda, 2026 62 handhaving en bestuurlijke en/of strafrechte- lijke inzet. Wanneer preventieve ondersteuning tekortschiet of wegvalt, verschuift problematiek vrijwel onvermijdelijk naar zwaardere vormen van ingrijpen. Het nieuwe bestuur staat daarmee voor de opgave om te bepalen in hoeverre preventieve inzet structureel wordt geborgd. Deze afweging raakt niet alleen het veiligheidsdomein, maar ook beleid op het gebied van zorg en ondersteuning, onderwijs, bestaanszekerheid, ruimtelijke opgaven en leefbaarheid.

Door gerichte investeringen in samenwerking met partners en inzet op preventie kan escalatie worden voorkomen en kan de behoefte aan zwaardere veiligheidsinterventies worden beperkt. Zeker in het veiligheidsdomein geldt daarbij dat de gemeente afhankelijk is van partners zoals politie, OM, zorginstanties en woningcorporaties, die in veel gevallen primair aan zet zijn. De rol van het stadsbestuur is daarmee die van verbinder, regisseur en aanjager. De gemeente kan initiatief nemen, partijen bij elkaar brengen en afspraken borgen en een beperkte preventieve inzet plegen. Het is aan het bestuur om ten aan zien van de eigen inzet en de inzet op samenwerking met partners prioriteiten te stellen, verantwoordelijkheden te beleggen en het ambitieniveau vast te stellen. 6 | Een stad die beschermt STRATEGISCHE AFWEGING ZORG EN VEILIGHEID 1 Welke keuzes maakt een nieuw bestuur in de inzet op preventie op het snijvlak van zorg en veiligheid? a Zet het nieuwe bestuur vooral in op brede ondersteuning vanuit het sociaal domein of wil het nieuwe bestuur daarnaast ook een aantal ontwikkelde interventies voor specifieke doelgroepen structureel borgen? b Waar ligt de verdeling tussen vroegtijdige ondersteuning, begeleiding en begrenzing? c Welke rolinvulling past hierin voor de gemeente? Opgave 2: Tegengaan van ondermijnende criminaliteit Gouda is een ondernemende en open stad.

Dit is een kracht, maar brengt ook kwetsbaarheden met zich mee die kunnen worden misbruikt door criminele netwerken. Het beschermen en versterken van de maatschappelijke en economische basis is daarmee een essentieel onderdeel van de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Ondermijnende criminaliteit tast veiligheid en leefbaarheid aan doordat criminele activiteiten zich vermengen met legale structuren, zoals ondernemingen, vastgoed, zorg en arbeidsrelaties. Toegang tot geldstromen, huisvesting, afzetmarkten en mensen speelt daarbij een centrale rol. Net als bij de zorg- en veiligheidsproblematiek ontstaat ruimte voor ondermijning soms ook waar perspectief ontbreekt of mensen zich buitengesloten voelen. Daarmee raakt ondermijning niet alleen aan criminaliteit, maar ook aan sociale weerbaarheid, vertrouwen in de overheid en het functioneren van het ondernemingsklimaat. Het onderdeel trends en ontwikkelingen laat zien dat Gouda in aanzienlijke mate gelegenheidsstructuren kent voor ondermijnende criminaliteit. De strafrechtelijke aanpak van georganiseerde misdaad ligt Strategische Verkenningen Gouda, 2026 63 6 | Een stad die beschermt primair bij politie en justitie. Voor de gemeente ligt de opgave vooral in het voorkomen en beperken van maatschappelijke effecten en in het versterken van barrières die criminele activiteiten bemoeilijken.

Dit vraagt om een flexibele, informatiegestuurde aanpak en nauwe samenwerking met regionale en landelijke partners. Een stevige informatiepositie, zicht en inzicht in risico’s en ontwikkelingen, vormt daarbij een noodzakelijke randvoorwaarde. Het nieuwe bestuur staat voor de opgave om te bepalen hoe de aanpak van ondermijnende criminaliteit wordt bestendigd en versterkt. Daarbij gaat het om bewuste keuzes over rolverdeling en inzet: waar de gemeente richtinggevend en faciliterend optreedt, bijvoorbeeld via vergunningverlening, toezicht, bewustwording en preventie, en waar samenwerking met veiligheidspartners in repressieve trajecten noodzakelijk is. Ook het beperken van neveneffecten, zoals schade aan leefbaarheid, ondernemerschap en vertrouwen in publieke en maatschappelijke instituties, maakt hiervan deel uit.

STRATEGISCHE AFWEGING ONDERMIJNENDE CRIMINALITEIT 1 Welke keuzes maakt het gemeentebestuur om het open en ondernemende karakter van Gouda te beschermen en tegelijkertijd de kwetsbaarheid voor ondermijnende criminaliteit duurzaam te beperken? a Waar ligt het zwaartepunt tussen preventieve barrières, toezicht en repressieve samenwerking? b Welke rolverdeling past tussen gemeente, ondernemers, maatschappelijke partners en veiligheidspartners? Strategische Verkenningen Gouda, 2026 64 6 | Een stad die beschermt Opgave 3: Veiligheid op straat Veiligheid op straat gaat over het prettig en veilig kunnen voelen en zijn in de openbare ruimte. In een dichtbevolkte stad als Gouda worden vormen van overlast en onveiligheid snel zichtbaar en vaak intens ervaren. Het betreft uiteenlopende verschijnselen, zoals afvaloverlast, jeugdoverlast, hinderlijk of gevaarlijk verkeersgedrag en overlast door mensen met verward of onbegrepen gedrag. Ook straatintimidatie, mede in samenhang met geweld tegen vrouwen, krijgt daarbij toenemende maatschappelijke aandacht. De manier waarop inwoners elkaar ontmoeten, aanspreken en naar elkaar omkijken speelt een belangrijke rol in het ervaren veiligheidsniveau. Sterke sociale samenhang en betrokken buur- ten dragen bij aan informele sociale controle en vergroten de weerbaarheid tegen overlast en on- veiligheid.

Waar het sociale weefsel onder druk staat, worden spanningen sneller zichtbaar. De gemeentelijke opgave ligt daarom niet alleen in het beperken van overlast, maar ook in het zoda- nig inrichten en beheren van de openbare ruimte dat ontmoeting, verbondenheid en sociale vei- ligheid worden ondersteund, in combinatie met duidelijke kaders, toezicht en samenwerking. Veiligheid op straat vraagt om bestuurlijke priori- tering. Niet alle vormen van overlast en onveilig- heid kunnen gelijktijdig en met dezelfde intensi- teit worden aangepakt. Het nieuwe bestuur zal moeten bepalen welke vormen van problematiek het meest urgent zijn om aan te pakken. Legt het bestuur het accent bij vormen van onveiligheid en overlast met een hoge maatschappelijke en persoonlijke impact (ernstig maar relatief be- perkt in aantal), of bij vormen van overlast die breed worden ervaren en het dagelijks leefkli- maat beïnvloeden (minder ernstig, maar veel- vuldig voorkomend)? De keuzes die een nieuw bestuur maakt, bepalen waar de beschikbare inzet wordt geconcentreerd en welke verwach- tingen richting de stad worden gewekt. Deze afweging hangt direct samen met de inzet van handhavers. Handhavers zijn het zichtbare aanspreekpunt in de openbare ruimte, maar hun inzet is begrensd door capaciteit en door de keuzes die het bestuur maakt over wat voorrang krijgt.

Tegelijkertijd wordt het werk op straat steeds complexer. Dat vraagt om professionele vaardigheden, gerichte training en handhavers die integraal kunnen handelen in uiteenlopende en soms spanningsvolle situaties. Zonder duidelijke keuzes in hun inzet neemt de effectiviteit op alle vlakken af. STRATEGISCHE AFWEGINGEN VEILIGHEID OP STRAAT 1 Welke prioriteiten stelt het gemeentebestuur bij het bevorderen van veiligheid en leefbaarheid in de openbare ruimte? 2 Kiest het nieuwe bestuur voor de meer preventieve aanpak in het vergroten van de veiligheid op straat zoals inrichting van de openbare ruimte, preventieve maatregelen, of juist voor de repressieve kant zoals toezichthouden en handhaven? Strategische Verkenningen Gouda, 2026 65 6 | Een stad die beschermt zorg, (cyber)veiligheid en leefbaarheid hangt de weerbaarheid van de stad in belangrijke mate samen met sociale stabiliteit, onderlinge verbondenheid en vertrouwen in het bestuur. Een stad met een sterk sociaal weefsel is beter in staat om schokken op te vangen en langdurige ontwrichting te doorstaan. Onderlinge betrokkenheid tussen inwoners, maatschappelijke organisaties en netwerken fungeert daarbij als beschermende factor tegen onveiligheid, polarisatie en maatschappelijke ontwrichting. De gemeente kan voorwaarden scheppen voor ontmoeting, samenwerking en initiatief, maar kan maatschappelijke verbondenheid niet afdwingen.

De zelf- en samenredzaamheid van inwoners, organisaties en bedrijven vormt daarom een essentieel onderdeel van de weerbaarheidsopgave. Thema’s als eenzaamheid, bestaanszekerheid, ondermijning, desinformatie en bestuurlijke weerbaarheid komen hierin samen en versterken elkaar. Het nieuwe bestuur staat voor de opgave om positie te kiezen in een context waarin landelijke en regionale kaders mede richting geven aan de lokale weerbaarheidsagenda. Ook zonder expliciete keuzes wordt de koers beïnvloed door ontwikkelingen vanuit het Rijk en de veiligheidsregio. De kern van deze opgave ligt in het bepalen van richting, ambitie en rolopvatting: beperkt tot het op orde brengen van de interne organisatie en basiscommunicatie, of aanvullend als actieve, verbindende en coördinerende partij in de stad. Als bestuurslaag die het dichtst bij de samenleving staat, vervult de gemeente hierin een sleutelrol. STRATEGISCHE AFWEGINGEN WEERBAARHEID 1 Welke rol en verantwoordelijkheid kiest de gemeente Gouda in het versterken van de weerbaarheid van de stad? 2 In welke mate positioneert Gouda zich als actieve, verbindende en coördinerende partner richting maatschappelijke organisaties, netwerken en buurten binnen de weerbaarheidsopgave? Opgave 4: Weerbaarheid en veerkracht Weerbaarheid en veerkracht vragen om een duidelijke positionering.

Door toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, cybercriminaliteit, klimaatverandering en het reële risico op langdurige verstoring van vitale processen zoals energie, water en communicatie, wordt steeds duidelijker dat crises niet alleen acuut zijn, maar ook langdurig en ontwrichtend kunnen uitwerken. Digitale dreigingen hebben daarbij steeds vaker directe fysieke gevolgen: cyberaanvallen, digitale spionage of online aangejaagde ordeverstoringen kunnen vitale processen verstoren, de openbare orde onder druk zetten en het lokaal bestuur raken. De scheidslijn tussen online en offline veiligheid vervaagt daarmee. De impact van dergelijke verstoringen wordt uiteindelijk lokaal gevoeld: in buurten, netwerken en voorzieningen, waar zij direct doorwerken in veiligheid, leefbaarheid en sociale stabiliteit, en raakt in het bijzonder inwoners en groepen die minder vanzelfsprekend kunnen meedoen. Voor Gouda betekent dit dat weerbaarheid niet uitsluitend kan worden benaderd als een technische of organisatorische opgave rond crisisbeheersing en vitale infrastructuur. In samenhang met de eerdere opgaven rond 7 | Een stad die samenwerkt Strategische Verkenningen Gouda, 2026 66 Inleiding In deze strategische verkenningen worden de belangrijkste opgaven voor de gemeente Gouda beschreven. Bijna al die opgaven over- stijgen onze gemeentegrenzen.

Of het nu gaat om energietransitie, de inkoop van jeugdzorg en Wmo, economie, woningbouw of mobiliteit: de schaal van Gouda is vaak te klein om deze vraagstukken zelfstandig en effectief aan te pakken. Regionale samenwerking is daarmee geen vrije keuze, maar noodzakelijk om maat- schappelijke doelen te realiseren. Tegelijkertijd brengt samenwerking ook verschillende span- ningen met zich mee. Dit hoofdstuk schetst de belangrijkste ontwikkelingen, spanningen en afwegingen rond het samenwerken in samen- werkingsverbanden voor de gemeente Gouda. De positie van Gouda Om die spanningen te kunnen begrijpen is het belangrijk om de positie van Gouda te schet- sen. Gouda ligt in de Regio Midden-Holland op een strategisch snijpunt. Midden-Holland is een regio midden in de Randstad, in het Groene Hart, maar tegelijkertijd in verbinding met de grote steden. In het westen heeft de regio, o.a. Zuidplas Cortelande en Westergouwe, een ster- ke oriëntatie richting de Metropoolregio Rotter- dam Den Haag. Gouda ligt aan de A12 corridor en is onderdeel van het grootstedelijk netwerk met vraagstukken rond leefbaarheid en bodem- daling die ook in andere delen van de Zuidelijke Randstad spelen. In het oosten maakt de regio juist deel uit van het Groene Hart. Dit zorgt voor de gemeente Gouda voor een dubbele oriëntatie met soms tegenstrijdige belangen (verstedelijking vs.

landschap/natuur) die in de regionale samenwerking continu afgewogen moeten worden. Steeds meer samenwerkingsverbanden Een groeiend aantal grensoverstijgende opga- ven hebben geleid tot een sterke toename van samenwerkingsverbanden. Gemeenten maken in 2024 gemiddeld deel uit van 42 samenwer- 7.1 Regio Midden-Holland Strategische Verkenningen Gouda, 2026 67 kingsverbanden. Dit leidt tot een "lappende- ken" die geografisch en inhoudelijk overlapt en een druk legt op de bestuurlijke en ambtelijke capaciteit. Gemeenten werken op verschillende manieren samen: ■ Verplichte samenwerkingsverbanden De wet schrijft deze samenwerking dwin- gend voor. Gemeenten hebben hierin geen keuze. (Voorbeelden: Veiligheidsregio’s, GGD, Omgevingsdiensten). ■ Semi-verplichte samenwerkingsverbanden Landelijk beleid of strenge criteria maken samenwerking in de praktijk noodzakelijk om taken uit te voeren. (Voorbeelden: Arbeids- marktregio’s, Jeugdzorg, RES). ■ Vrijwillige samenwerkingsverbanden Ge- meenten hebben een vrije keuze om samen te werken. (Voorbeelden zijn: G40, Economic Board Zuid-Holland). De ruime meerderheid van de samenwerkings- verbanden valt in de laatste categorie, wat de gemeente Gouda keuzevrijheid geeft. Toch is die vrijheid betrekkelijk: veel opgaven over- stijgen het lokale schaalniveau en vragen om gezamenlijk optrekken.

Bovendien benaderen het Rijk en de provincie steeds vaker de regio als gesprekspartner in plaats van afzonderlijke gemeenten. Dat maakt regionale samenwerking niet alleen wenselijk, maar in toenemende mate ook noodzakelijk. Elk samenwerkingsverband kent een eigen governance, financiële afspra- ken en beleidsruimte. Deze samenwerkingen bieden een platform om afspraken te maken met partners en geven toegang tot expertise, lobby- en uitvoeringskracht en externe midde- len. Daarnaast bieden zij een multiplier effect: door gezamenlijk op te trekken vergroot Gouda de kans op subsidies en financiële bijdragen die individueel niet bereikbaar zouden zijn. Deelna- me vraagt echter ook bestuurlijke en ambtelijke inzet, en vergt soms specifieke expertise die niet automatisch aanwezig is in de ambtelijke organisatie. Keuzes voor samenwerkingsverbanden en samenwerkingsdoelen Hierin ligt een dilemma: de gemeente Gouda heeft verschillende samenwerkingsverbanden nodig om Goudse belangen en doelstellingen te behartigen en realiseren, maar tegelijkertijd vraagt dit veel inzet om grip en sturing op deze samenwerkingsverbanden uit te oefenen. Een keuze in welke samenwerkingsverbanden je investeert moet volgen uit de inhoudelijke prioriteit.

Voor de gemeente Gouda zijn bijvoorbeeld de volgende samenwerkingsdoelen van belang: 7 | Een stad die samenwerkt ■ Mobiliteit: betere ontsluiting van de westkant van Gouda en de regio, met prioriteit voor Station Gouda-Zuidplas, de Doorfietsroute Gouda–Rotterdam en verbeteringen aan de N207 en N457. ■ Wonen: meer betaalbare woningen, versterking van de investeringscapaciteit van woningcorporaties en behoud van de sociale woningvoorraad. ■ Economie: een toekomstbestendige regionale economie, met ruimte voor bedrijfsverplaatsingen (de 'regionale schuifpuzzel'), hogere milieucategorieën ten behoeve van circulaire economie, en het verzilveren van zachte plancapaciteit. ■ Bodemdaling: structurele rijksmiddelen voor onderhoud en funderingsherstel, en eerlijke compensatie voor de extra beheerskosten die bodemdaling met zich meebrengt. ■ Onderwijshuisvesting: voldoende rijksmiddelen voor nieuwbouw en renovatie van schoolgebouwen. ■ Jeugdzorg: betaalbare en beschikbare zorg voor de meest kwetsbare inwoners, binnen een jeugdstelsel dat goed werkt, beter beheersbaar is en financieel houdbaar blijft. ■ Weerbaarheid: veerkracht lokaal versterken door heldere afspraken met medeoverheden over rollen, taken en verantwoordelijkheden, zoals communicatie, noodsteunpunten en bevolkingszorg.

Strategische Verkenningen Gouda, 2026 68 Voor het nieuwe gemeentebestuur is het zaak om duidelijke lobbydoelen op te stellen en daarin prioriteiten te stellen. Niet alle doelen kunnen tegelijk met dezelfde intensiteit worden nagestreefd. We weten welke thema’s voor Gouda urgent zijn, maar de vraag is: welke thema’s wil het nieuwe gemeentebestuur zich het meest voor inspannen, en waar ligt de grootste kans op resultaat? Voor de gemeente Gouda zijn hierin vooral de volgende strategische samenwerkingsverbanden relevant: ■ Regio Midden-Holland ■ Netwerksamenwerking Alphen-Gouda- Woerden ■ Bestuurlijk Platform Groene Hart/ Novex Groene Hart ■ Economic Board Zuid-Holland ■ G40 ■ VNG/ VZHG ■ Novex Zuidelijke Randstad ■ Platform Slappe Bodem ■ Veiligheidsregio Hollands Midden Het nieuwe bestuur staat voor de opgave om hier duidelijke keuzes in te maken: welke samenwerkingen krijgen prioriteit, waar investeert de gemeente Gouda in positionering, en waar accepteert de gemeente een meer 7 | Een stad die samenwerkt volgende rol? Zonder deze focus dreigt de gemeente Gouda overal mee te bewegen en minder gericht invloed uit te oefenen. Grip op samenwerkingsverbanden Meer regionale samenwerking levert slagkracht op, maar heeft een keerzijde: minder lokale beleidsvrijheid en democratische controle op afstand.

Daarbij is het goed om te beseffen dat samenwerkingsverbanden sterk uiteenlopen in aard en doel. Sommige zijn primair gericht op gezamenlijke uitvoering of het bundelen van kennis en capaciteit omwille van efficiëntie, andere op beleidscoördinatie of gezamenlijke lobby. De wijze waarop de raad grip kan uitoefenen verschilt daarmee per samenwerkingsverband. Gemeenteraden ervaren vaak een gebrek aan grip, waardoor het gevoel kan ontstaan dat samenwerkingsverbanden in een democratisch gat opereren. De herziene Wet gemeenschappelijke regelingen (2022) biedt de raad weliswaar meer instrumenten om kaders te stellen en te controleren, maar die gelden alleen voor formele regelingen. Veel samenwerkingsverbanden zijn informeel van aard, zoals een convenant of bestuurlijke afspraak, en vallen daarmee buiten deze waarborgen. Dat maakt sturing complex: de gemeente Gouda kan niet overal even dominant aanwezig zijn of op sturen, terwijl afwezigheid betekent dat anderen de koers bepalen. De afgelopen raadsperiode heeft de gemeenteraad gewerkt aan verschillende aanvullende sturingsmogelijkheden op gemeenschappelijke regelingen33.

STRATEGISCHE AFWEGINGEN SAMENWERKINGEN 1 Welke samenwerkingen en onderwerpen krijgen prioriteit? Waar investeert de gemeente Gouda in stevige positionering, en waar accepteert de gemeente een meer volgende rol? 2 Waar is lokale autonomie gewenst en waar wegen schaalvoordelen of collectieve opgaven zwaarder? 3 Hoe organiseert het gemeentebestuur de sturing en grip op het groeiend aantal samenwerkingsverbanden? 33 Bron: Initiatiefvoorstel Gemeente Gouda: Wijze van behandeling Gemeenschappelijke regelingen Gouda (25 juni 2025) 8.1 Bezetting in FTE Gemeente Gouda 800 8 | Een organisatie die | 700 600 ambities waar kan maken 500 400 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Inleiding | Waar komen we vandaan? | Salarisbestand Gouda De afgelopen bestuursperiode heeft de De ambities die een nieuw bestuur de komende | gemeente Gouda gewerkt aan het versterken | 8.2 Gemiddelde leeftijd jaren wil waarmaken voor inwoners, onderne- | van de ambtelijke organisatie. De groei van | Ambtenaren gemeente Gouda in 2024 mers en de stad hangen direct samen met de | de gemeentelijke opgaven is in eerdere jaren kracht van de ambtelijke organisatie. Om ambi- | niet overal gevolgd door een evenredige | 46,8 jaar ties van een nieuw bestuur te realiseren is vak- | versterking van de bedrijfsvoering.

Hierdoor | Referentie gemeenten (50.000-100.000 inwoners) manschap en een veilige, lerende werkomgeving | zijn kwetsbaarheden ontstaan, die de randvoorwaardelijk. Om die randvoorwaarden te | afgelopen periode gericht zijn aangepakt om | 44 jaar versterken is de afgelopen vier jaar geïnvesteerd | de organisatie te verstevigen. Ook de sturing | Gouda | A+O Monitor in een robuustere organisatie. Robuust betekent | van de organisatie is verbeterd. De gemeente dat de bedrijfsvoering is versterkt, de focus op | Gouda is daarmee minder afhankelijk geworden | 8.3 Leeftijdsklasse uitvoering is vergroot en de organisatie logi- | van tijdelijke oplossingen, zoals externe inhuur. | Ambtenaren gemeente Gouda in 2024 scher is ingericht met aandacht voor leiderschap. | Dit was nodig om plannen die worden gemaakt ook uit te kunnen voeren. Tegelijkertijd verandert de context waarin wordt | 25,2% | 28,5% gewerkt snel: schaarste op allerlei vlakken, | Er is ook geïnvesteerd in vakmanschap en complexere opgaven, hoge verwachtingen en | leiderschap, met aandacht voor de uitvoering. technologische versnelling vragen om samen- | De organisatie is aangevuld met benodigde | 21,6% hang, scherpe keuzes en slimmer werken. Dit | expertise, waardoor continuïteit en kwaliteit | 24,7% hoofdstuk laat zien waar de ambtelijke organisa- | op belangrijke vakgebieden zijn versterkt.

Op tie nu staat en welke ontwikkeling nodig is om | het gebied van digitalisering zijn stappen gezet de komende jaren betrouwbaar te blijven leve- | richting betere digitale dienstverlening naar de | A+O Monitor | 0-34 jaar | 35-44 jaar ren, voor, in en met de stad. | stad en een modernere werkplek voor iedereen | 45-54 jaar | >55 jaar 69 8 | Een organisatie die ambities waar kan maken die werkt voor de gemeente. Daardoor is de | afbouw van externe inhuur: van ongeveer 30% | 8.4 Cijfers Gouds technische basis stabieler en betrouwbaarder | in 2022 naar circa 20% in 2025. | Medewerkerstevredenheidsonderzoek 2025 geworden. De gemeente Gouda is ook aantoonbaar Waar staan we nu? | vitaal en ontwikkelgericht. Het ziekteverzuim | 88% De gemeente Gouda is een aantrekkelijke | ligt lager dan bij vergelijkbare gemeenten | is enthousiast over zijn baan. werkgever en een vitale en lerende organisatie. | (4,9% tegenover 6,2%). Daarnaast investeert Er is slagkracht om de opgaven van de stad uit | de gemeente Gouda zichtbaar in leren en te voeren. Dat beeld wordt ondersteund door | ontwikkelen, onder meer via een groot aantal cijfers én door wat medewerkers zelf aangeven. | VNG-trainees en hogere opleidingsuitgaven In het Gouds Medewerkers Onderzoek zegt | dan referentiegemeenten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gouda.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/175656ad-fa0f-4a91-bd89-4e6e52abba9d?agendaItemId=0287a392-40c9-464b-990a-d3c61d4b0893