CConstaterende datGouda
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 Strategische Verkenningen 2026 - Schaarste vraagt keuze

Commissie Samenleving 14 oktober 2026, gemeente GoudaBij agendapunt: B Visie op het Sociaal Domein29.502 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

In benchmarks valt 88% enthousiast te zijn over de eigen baan en | bovendien op dat de gemeente Gouda de 95% voelt zich verantwoordelijk en betrokken. | ondersteuning (overhead) relatief efficiënt Ook sociale veiligheid is stevig. Meer dan 90% | organiseert. Dat is een kracht, maar vraagt ook van de medewerkers voelt zich sociaal veilig en | om bewuste keuzes. Juist met een compacte kan zichzelf zijn op het werk. Dat draagt direct | overhead is het belangrijk om scherp te bij aan kwaliteit, werkplezier en behoud van | prioriteren en gericht te investeren in wat de medewerkers. | uitvoering sterker maakt. | 95,1% Voelt zich verantwoordelijk Daarnaast is de gemeente Gouda een relatief | Met dit beeld ligt nu de vraag voor hoe er | en betrokken jonge organisatie. De gemiddelde leeftijd ligt | keuzes worden gemaakt in schaarste die rond de 44 jaar, lager dan bij vergelijkbare | tegelijk de uitvoeringskracht en het werkplezier gemeenten. Dat helpt op de arbeidsmarkt: de | vasthouden. Dat vraagt om gerichte stappen gemeente Gouda is relatief goed in staat om | om de organisatie koersvast te leiden en | 90,6% vacatures te vullen en nieuwe collega’s aan te | bestuurlijke keuzes te laten landen in de | Voelt zich sociaal veilig trekken. De organisatie beweegt ook intern.

| uitvoering, zodat Gouda ook de komende jaren De doorstroom is hoog (12,6% tegenover 6,1% | betrouwbaar aan de slag blijft voor, in en met bij referentiegemeenten), wat past bij een | de stad. organisatie waarin ontwikkeling en perspectief | 90,2% belangrijk zijn. Daarnaast is de gemeente | Kan zichzelf zijn Gouda minder kwetsbaar geworden door de 70 8.5 Ziekteverzuim percentage 2024 A+O Monitor Gouda Referentie gemeenten (50.000-100.000 inwoners) 6,2% 4,9% 8.6 Aantal gemeente ambtenaren die te maken hebben gehad met agressie Gemeente Gouda 2018 2024 Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 30% 47% Strategische Verkenningen Gouda, 2026 71 Medewerkers krijgen vaker te maken met weerstand of agressie, online en in de praktijk. Tegelijk groeit de rol van digitalisering als randvoorwaarde. Inwoners verwachten een toegankelijke, snelle en veilige dienstverlening, terwijl wetgeving en dreigingen hogere eisen stellen aan privacy, informatiebeheer en informatieveiligheid. Opgaven voor de ambtelijke organisatie De ontwikkelingen uit de vorige paragraaf vra- gen om een volgende stap in de manier waarop de gemeente Gouda organiseert en uitvoert. Opgaven stapelen en raken elkaar steeds vaker. Dat vraagt om meer samenhang in keuzes en uitvoering en om betere verbinding tussen beleid en uitvoering.

Niet alleen in de dagelijkse samenwerking, maar ook in de beleidsmatige afstemming: eerder met elkaar wegen, keuzes expliciet maken en consequent doorvertalen. Dit betekent dat de organisatie minder kan werken vanuit losse plannen en projecten, en meer vanuit één integrale planning en priori- tering: wat doen we nu, wat doen we later en wat doen we niet. Daarbij hoort ook grip op de Goudse projecten. Duidelijke keuzes aan de voorkant, heldere opdrachtformuleringen, Trends en ontwikkelingen De context waarin de ambtelijke organisatie werkt verandert snel en wordt complexer. Opgaven nemen toe en grijpen vaker in elkaar. Wonen, zorg, veiligheid, duurzaamheid en dienstverlening zijn niet meer los te organiseren. Tegelijk komen er nieuwe taken bij. Landelijke programma’s en regelgeving vragen meer tijd en verantwoording. Dat maakt het werk minder voorspelbaar en vraagt om wendbaarheid, goede afstemming en een rolvaste invulling van functies. Daar komt schaarste bij. De financiële ruimte staat onder druk door onzekerheid in rijksmiddelen en stijgende uitvoeringskosten, terwijl de arbeidsmarkt structureel krapper wordt. Juist in die combinatie zit de kern: als middelen en capaciteit beperkt zijn, moet de gemeente Gouda scherper kiezen om te bewaken dat ambities uitvoerbaar blijven.

Anders ontstaat het risico dat incidentele financiering de norm wordt, terwijl duurzaam organiseren vraagt om structurele keuzes. Tot slot neemt de maatschappelijke druk toe. Ervaren polarisatie en afnemend vertrouwen maken het werk zichtbaarder en soms harder. 8 | Een organisatie die ambities waar kan maken 8 | Een organisatie die ambities waar kan maken | 8.7 Externe inhuur (% in personeelslasten) 60 8.7 Externe inhuur (% in personeelslasten) 50 strakkere sturing op tijd, geld en resultaat en | wordt geschaad. Digitalisering is daarbij niet | 60 | 18,5% | 21,9% tijdig bijsturen als het knelt, maken de uitvoering | alleen een randvoorwaarde, maar een sleutel om | 40 50 | 17,1% | 20,2% betrouwbaar. | als organisatie wendbaar en betrouwbaar te blij- | 30 ven. Inwoners en ondernemers verwachten een | 40 | 18,5% | 21,9% 20 | 17,1% | 20,2% De gemeentelijke organisatie hoeft niet alles | toegankelijke, snelle en veilige overheid, terwijl | 30 | 26,7% | 30,2% | 29,4% | 23,5% | 20% alleen te doen. Juist in een krapper wordende | wetgeving en dreigingen hogere eisen stellen | 10 context wordt het belangrijker om de kracht van | aan transparantie, informatiebeheer en informa- | 20 0 | 26,7% | 30,2% | 29,4% | 23,5% | 20% inwoners, ondernemers en partners nog beter | tieveiligheid. Dat vraagt dat de gemeente Gouda | 10 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 te benutten.

Samen wordt meer bereikt dan de | de volgende stap zet: slimmer werken en beter | 0 A+O Monitor | Gouda gemeentelijke organisatie alleen zou kunnen. | sturen, met digitalisering en data als fundament | Referentiegemeenten 20232024 | 2025 In hoofdstuk 1 is daarnaast beschreven hoe | onder uitvoering en dienstverlening. Voor de | 2021 | 2022 A+O Monitor | (50.000-100.000 inwoners) belangrijk goede (digitale) dienstverlening is. | organisatie betekent dit ook een verschuiving | Gouda Dit betekent voor de organisatie dat we verder | in competenties. Naast inhoudelijke expertise is | Referentiegemeenten moeten investeren in vaardigheden en werkwij- | digitaal vakmanschap nodig: processen beter, | (50.000-100.000 inwoners) zen die helpen om snel, zorgvuldig en eenduidig | slimmer en sneller organiseren, informatie goed te handelen, ook als de druk oploopt. | vastleggen en gebruiken, en medewerkers | 8.8 Instroom/doorstroom ondersteunen om digitaal vaardig en veilig te | Gemeente Gouda, 2024 Daarmee samenhangend is een weerbare | werken. | 8.8 Instroom/doorstroom organisatie de komende jaren een voorwaarde | Gemeente Gouda, 2024instroom | 20,6% om betrouwbaar te blijven leveren.

De druk op | De ambtelijke organisatie heeft de ambitie om | doorstroom | 12,6% gemeenten neemt toe en het werk ligt onder | de komende jaren langs vijf pijlers verder te bou- | uitstroominstroom | 8,2% | 20,6% een vergrootglas. Medewerkers krijgen vaker | wen aan die digitale basis: | doorstroom | 12,6% te maken met weerstand van bewoners, stevi- | 1 | Datagedragen werken: met betrouwbare en | uitstroominstroom | 8,2% | 16,8% ge emoties en verbale agressie, online en in de | eenduidige stuurinformatie kunnen keuzes | doorstroom | 8,2% praktijk. | beter worden onderbouwd en de uitvoering | uitstroominstroom | 9% | 16,8% gemonitord. Dit vraagt om helder eige- | doorstroom | 8,2% Weerbaarheid vraagt om helder eigenaarschap | naarschap, betere datakwaliteit en duide- | 0 | 5 | 10 | 15 | 20 en vakmanschap, én om digitale weerbaarheid. | lijke afspraken over wat wordt vastgelegd, | uitstroom | 9% A+O Monitor | Gouda Informatiebeveiliging, privacy en continuïteit | gedeeld en gebruikt.

| 0 | 5 | 10 | 15 | 20Referentiegemeenten moeten op orde zijn, zodat dienstverlening en | 2 | Slim verbeteren door AI: in lijn met de | (50.000-100.000 inwoners) A+O Monitor | Gouda besluitvorming niet stilvallen en vertrouwen niet | AI-visie wordt AI gecontroleerd en verant- | Referentiegemeenten (50.000-100.000 inwoners) 72 Strategische Verkenningen Gouda, 2026 73 STRATEGISCHE AFWEGING DIGITALISERING Digitaal werken is inmiddels de standaard en bepaalt steeds vaker de kwaliteit en snelheid van uitvoering en dienstverlening. Als Gouda wil blijven leveren en kansen van data en AI wil benutten zonder grip te verliezen op veiligheid en kwaliteit, is gerichte doorontwikkeling nodig. 1 Ziet het bestuur de noodzaak om gericht te investeren in digitalisering, data en AI, zodat de ambtelijke organisatie slimmer en sneller kan werken en de (digitale) dienstverlening voor inwoners en ondernemers verbetert? woord ingezet om processen te ondersteu- nen, kwaliteit te verhogen en dienstverle- ning toegankelijker te maken, met de mens centraal. Gouda kiest daarbij bewust de positie van slimme volger: we leren van pio- niers en stappen pas in als de meerwaarde duidelijk is. Digitalisering en AI veranderen daarbij ook hoe we ons werk organiseren: functies verschuiven, werkwijzen evolueren en nieuwe competenties worden gevraagd.

3 Digitale weerbaarheid en informatieveilig- heid: privacy, beveiliging en continuïteit moeten structureel op orde zijn om vertrou- wen te borgen en dienstverlening draaiend te houden. 4 Digitaal vakmanschap: medewerkers en leidinggevenden werken digitaal vaardig, veilig en bewust, en zetten technologie in om hun werk beter te doen. 5 Moderne digitale werkruimte: de betrouw- bare basis waarop dit alles rust, een veilige, gebruiksvriendelijke en altijd beschikbare werkomgeving, ook hybride. Innoveren en slimmer organiseren gaat niet vanzelf. Als er niet wordt geïnvesteerd in ver- nieuwing, blijft innovatie uit. Om die impasse te doorbreken is een investering aan de voorkant nodig, gericht op het efficiënter en voorspel- baarder maken van processen, werkwijzen en de manier van organiseren. 8 | Een organisatie die ambities waar kan maken 9 | Een stad die verantwoord investeert Inleiding | van de begroting), gevolgd door wonen en leefomgeving met €73,7 miljoen. De voorgaande hoofdstukken laten zien dat Gouda voor forse opgaven staat. Het realiseren | Een begroting moet ‘reëel en structureel in van deze opgaven vraagt om investeringen. | evenwicht’ zijn.

Dit betekent dat de uitgaven Dit hoofdstuk beschrijft de financiële | die jaarlijks terugkomen (structurele uitgaven) uitgangspositie van de gemeente en de ruimte | betaald kunnen worden met de inkomsten die die er is om deze opgaven te bekostigen. De | jaarlijks terugkomen (structurele inkomsten). basis voor een financieel gezonde gemeente | Ook moeten eventuele bezuinigingen met ligt in een meerjarenbegroting, waarbij de | concrete plannen zijn onderbouwd. structurele lasten gedekt zijn door structurele baten. De gemeentelijke begroting bedraagt | Financiële positie 426 miljoen euro in 2026. | De gemeentelijke financiën staan al jaren onder druk door bezuiniging van de opeenvolgende Inkomsten en uitgaven | kabinetten in de afgelopen jaren. Bezien over De gemeente ontvangt het grootste deel | bijna veertig jaar, van 1985 tot en met 2023, van haar inkomsten uit het Gemeentefonds | daalden hierdoor de gemeentelijke uitgaven (€237 miljoen) en de OZB (€22,3 miljoen). | van 21% bbp naar 7% bbp, ondanks grote Deze middelen zijn vrij besteedbaar. Daarnaast | decentralisaties zoals wegenbeheer (1993), ontvangt de gemeente Gouda €52,1 miljoen | schoolgebouwen (1997) en maatschappelijke aan specifieke uitkeringen, waaraan een | ondersteuning en jeugdzorg (2015). Deze bestedingsverplichting is verbonden.

Aan de | historische achtergrond verklaart waarom de uitgavenkant is het sociaal domein met €187,8 | gemeenten al tientallen jaren klagen over hun miljoen veruit het grootste programma (44% | budgetten. Het rijk vult tekorten vaak steeds 74 9 | Een stad die verantwoord investeert INKOMSTEN 2026 | UITGAVEN 2026 Totale inkomsten: 426,1 mln | Totale uitgaven: 421,5 mln Gemeentefonds | € 237,0 miljoen | 1 | Sociaal domein | € 187,8 miljoen | 1 Specifieke uitkeringen | € 52,1 miljoen | 2 | Wonen en leefomgeving | € 73,7 miljoen | 2 Rioolheffing | € 21,9 miljoen | 3 | Bestuur en organisatie | € 46,3 miljoen | 3 OZB | € 22,3 miljoen | 4 | Energie en klimaat | € 36,0 miljoen | 4 Grondexploitatie | € 22,6 miljoen | 5 | Economie, werk en onderwijs | € 28,8 miljoen | 5 Afvalstoffenheffing | € 15,1 miljoen | 6 | Cultuur, sport en recreatie | € 25,4 miljoen | 6 Huur en erfpacht | € 9,5 miljoen | 7 | Leefbaarheid en veiligheid | € 12,8 miljoen | 7 Overig | € 30,9 miljoen | 8 | Fin. en algemene dekkingsmid.

| € 3,2 miljoen | 8 Inzet van reserves | € 14,7 miljoen | 9 | Toevoeging aan reserves | € 7,5 miljoen | 9 INKOMSTEN | € 426,1 MILJOEN UITGAVEN | € 421,5 MILJOEN SALDO | +€4,6 MILJOEN 75 9 | Een stad die verantwoord investeert incidenteel aan, waarmee de structurele taken | Het behouden van een gezonde financiële | 9.1 Kengetal belastingcapaciteit 2026 niet blijvend bekostigd kunnen worden. Het is | positie vraagt ook deze bestuursperiode om belangrijk dat gemeenten de financiële ruimte | een aantal financiële uitgangspunten. Deze hebben om tegenslagen op te vangen en | hebben vanuit het huidige beleid betrekking op | 124,1% risico’s af te dekken. De provincie beoordeelt | de volgende drie invalshoeken: de financiële positie van Gouda voor 2026 als gezond. | 1 | Voldoende reserves Om de gevolgen van risico's op te | Programmabegroting 2026-2029 gemeente Gouda De begroting is sluitend met een | vangen zonder dat het beleid of de positief saldo van circa €4,6 miljoen. Het | uitvoering in gevaar komt, is voldoende weerstandsvermogen bedraagt circa €43 | weerstandsvermogen nodig. Volgens de | 9.2 Kengetal netto schuldquote 2026 miljoen in 2026 en groeit naar verwachting | signaalwaarden van de provincie geldt naar circa €50 miljoen in 2029, wat als | een weerstandsratio van 1,4 of hoger als "uitstekend" wordt beoordeeld. Hoewel | "ruim voldoende".

De weerstandsratio34 | 89,5% onze financiële positie de laatste jaren is | voor de gemeente Gouda ultimo 2026 verbeterd is deze kwetsbaar in vergelijking | (begroting 2026) is 2,0 en kwalificeert als met benchmarkgemeenten. De solvabiliteit | ''uitstekend''. is lager, de schuldquote hoger en de | 2 | Stabiele schuldpositie belastingcapaciteit om tegenvallers op | en solvabiliteit van ≥20% | Programmabegroting 2026-2029 gemeente Gouda te vangen is lager. Daarnaast is er sprake | Een stabiele schuldpositie kan worden geweest van een lage investeringsquote. De | behaald door het voortzetten van voorgaande hoofdstukken laten zien dat de | het gebruik van de schuldquote als | 9.3 Kengetal solvabiliteit 2026 gemeente Gouda voor forse opgaven staat, | monitorinstrument, waarbij gestreefd mede in relatie tot de groei van de stad. Het | kan worden naar een schuldquote realiseren van deze ambities vraagt aanzienlijke | van onder de 130% (VNG-norm). In | 20,3% investeringen. De financiële ruimte die er nu | de gemeente Gouda is de afgelopen is en de kengetallen van de financiële positie | jaren (bij de Kadernota 2025) een norm zullen daarmee onder druk komen te staan. Het | gesteld van een schuldquote van onder is aan een nieuw bestuur om hierin keuzes te | de 110%. De netto schuldquote bedraagt | Programmabegroting 2026-2029 gemeente Gouda maken.

| per 2026 89,5% en loopt op naar 97,7% in 2029. De VNG stelt dat als de netto 34 | De weerstandsratio toont aan in hoeverre een gemeente financiële tegenslagen kan opvangen zonder beleidswijziging. | 76 35 | De solvabiliteit is de verhouding van het eigen vermogen op het totale vermogen. 9 | Een stad die verantwoord investeert schuldquote tussen 100% en 130% ligt, de | Naast structurele middelen beschikt de | Financiële onzekerheden en financiële gemeenteschuld hoog (oranje) is. | gemeente ook over incidentele middelen, | aandachtspunten Voor de solvabiliteit35 is bij de Kadernota | in de reserves. Indien aanwending hiervan | Onderstaand worden de belangrijkste financiële 2025 afgesproken te sturen op een | plaatsvindt, is dit echter direct van negatieve | onzekerheden en aandachtspunten geschetst percentage van 20%. | invloed op de ontwikkeling van de kengetallen | die van invloed zijn op de financiële positie en 3 | Een sluitende programmabegroting | (solvabiliteit en weerstandsratio). Het is | beleidsruimte van de gemeente. Voor de gemeente Gouda is sprake van | verleidelijk om incidentele middelen in te zetten | 1 | Belastingcapaciteit/ lokale woonlasten. een meerjarig sluitend perspectief.

Met | voor langdurige ambities, maar dat is risicovol: | De lokale lasten in de gemeente het structureel en reëel in evenwicht zijn | tijdelijke middelen bieden geen duurzame | Gouda zijn relatief hoog. In de ranglijst van de begroting en de meerjarenraming | dekking voor structurele opgaven. | van totale woonlasten voor een wordt voldaan aan een van de | meerpersoonshuishouden met eigen belangrijkste pijlers van de financiële | Kanttekeningen bij de ontwikkeling van de | woning staat Gouda op de 16e plaats positie en de bijbehorende wettelijke | financiële ruimte | van duurste gemeenten van Nederland. verplichtingen. | 1 | Nieuwe beleidsambities betekenen ook | Dit wordt vooral veroorzaakt door de aanvullende risico´s. Dat betekent dat | hoge rioollasten. Gouda is de gemeente Financiële ruimte | het benodigd weerstandsvermogen | met de hoogste rioollasten per inwoner. Door goede sturing op onze inkomsten en | hoger wordt dan in de bovenstaande | Verhogen van de woonlasten (bijvoorbeeld uitgaven is er beperkt structureel financiële | tabel, terwijl het beschikbare | via de OZB) creëert financiële ruimte, ruimte. In de onderstaande tabel is het | weerstandsvermogen lager wordt (omdat | maar legt extra druk op inwoners die begrotingsresultaat weergegeven. Deze | nieuwe ambities ook vaak extra budget | al relatief veel betalen.

Verlagen van de resultaten zijn bijgewerkt tot en met de | vragen). | woonlasten ontlast inwoners, maar beperkt besluiten vanuit de raadsvergadering van 28 | 2 | Uitgangspunt van de toezichthouder (de | de financiële ruimte verder en maakt januari 2026. | provincie) is dat de begroting structureel | investeren in de beschreven opgaven nog en reëel in evenwicht blijft. | lastiger. (bedragen in | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2 | Onzekerheid over structurele € x 1 miljoen) rijksmiddelen /landelijke ontwikkeling Begrotings- | -4,2 | -2,5 | -1,7 | -2,9 | gemeentefinanciën. resultaat* | De ontwikkeling van het gemeentefonds en andere rijksmiddelen is onzeker. * | Een overschot wordt weergegeven als een | Wijzigingen in de (her-) verdeling, negatief resultaat, een tekort als een positief resultaat bezuinigingen of aanpassingen in het 77 Strategische Verkenningen Gouda, 2026 78 9 | Een stad die verantwoord investeert sociaal domein kunnen de structurele inkomsten van gemeenten beïnvloeden. Hierdoor blijft voorzichtigheid geboden. Ook is de verwachting dat gemeenten veel te maken blijven hebben met incidentele financiering. De uitdaging is hoe deze zo goed mogelijk te besteden om effect te bereiken op vaak structurele opgaven. 3 Blijvend investeren in relatie tot ontwikkeling/ grenzen van de kengetallen.

Een spanningsveld in de nieuwe bestuursperiode is de financiële beheersbaarheid en de ambitie om te blijven investeren in de stad. Daarbij spelen de financiële kengetallen een belangrijke rol. Financiële kengetallen zoals solvabiliteit en schuldquote zijn belangrijke indicatoren voor de gezondheid van de gemeentefinanciën. Ze laten zien in hoeverre de gemeente tegenvallers kan opvangen en ruimte heeft voor nieuwe ambities. Als de huidige investeringskoers wordt voortgezet, komt Gouda buiten de gestelde normen van deze kengetallen. Binnen de normen blijven vraagt om scherpe keuzes: prioriteren, faseren en mogelijk eerder gemaakte keuzes heroverwegen. Dat staat op gespannen voet met de groeiambities van de stad en brengt het risico met zich mee dat noodzakelijke investeringen te lang worden uitgesteld. Dit vraagt om een robuuste meerjarenplanning die ruimte laat om bij te sturen bij veranderende omstandigheden. STRATEGISCHE AFWEGINGEN FINANCIËN De grote opgaven waar Gouda voor staat vragen om forse investeringen. Tegelijkertijd wil de gemeente financieel gezond blijven. Deze twee ambities staan op gespannen voet.

1 In hoeverre is het acceptabel dat financiële kerngetallen (bepaalde of bestaande), al dan niet tijdelijk, onder druk komen te staan om te kunnen investeren in de stad? En als wordt vastgehouden aan bestaande kerngetallen; welke keuzes moeten dan worden gemaakt, en welke eerder gemaakte keuzes moeten worden heroverwogen? 2 In hoeverre is het acceptabel om de lokale belastingen te verhogen om financiële ruimte te creëren? En omgekeerd; in hoeverre is het acceptabel om te bezuinigen op ambities en dienstverlening om de lokale belasting te kunnen verlagen? Strategische Verkenningen Gouda, 2026 79 Gouda, 2026 Colofon Uitgave: Gemeente Gouda | maart 2026 Tekst: Gemeente Gouda Fotografie: Gemeente Gouda Strategische verkenningen 2026 Schaarste vraagt keuzes

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gouda.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/175656ad-fa0f-4a91-bd89-4e6e52abba9d?agendaItemId=0287a392-40c9-464b-990a-d3c61d4b0893