Achtergrondrapportage Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021.pdf

De regionale busverbindingen tussen Gouda en Waddinxveen en Bodegraven-Reeuwijk zijn minder druk gebruikt. Dat komt natuurlijk ook doordat op deze relaties er snelle en frequenties treindiensten (sprinters en Rnet) zijn over het spoor. Deze regionale bussen hebben dan ook met name een ontsluitende functie voor de tussenliggende gebieden, zoals bedrijventerrein Goudse Poort en Reeuwijk.

Figuur: herkomsten en bestemmingen van busreizigers

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

36

2.12

Ruimtelijke kwaliteit, klimaatadaptatie, groen

Het verkeerscirculatieplan dient ook bij te dragen aan een aantrekkelijkere binnenstad met meer ruimte voor verblijven, wandelen en klimaatadaptief groen. Daarom is in deze paragraaf ook een toelichting gegeven op de opgaven waar Gouda voor staat ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit en klimaat. Dit is overigens geen uitputtende toelichting op deze onderwerpen voor de stad als geheel (evenals paragraaf 2.13), daarvoor wordt verwezen naar de omgevingsvisie die momenteel wordt opgesteld door de gemeente. Ruimtelijke kwaliteit en historische waarden Een hoogwaardige openbare ruimte draagt bij aan de beleving van de stad voor inwoners én bezoekers. Een hoogwaardige openbare ruimte kan bezoekers langer binden en vaker naar Gouda trekken, wat goed is voor de lokale economie. Door bezuinigingen op het beheer- en onderhoud van wegen is op bepaalde plekken de ruimtelijke kwaliteit van de openbare ruimte achteruit gegaan. Specifiek voor de binnenstad geldt nog dat het water en de grachten onvoldoende beleefd kunnen worden door het ontbreken van zitjes en verblijfsplekken langs de grachten, en de muur van geparkeerde auto’s die het zicht blokkeren. Bovendien zijn de historische toegangspoorten tot Gouda drukke verkeerskruispunten, waar de beleving verbeterd kan worden.

Klimaatadaptief groen voor waterberging en tegen hitte-eilandeffect Gouda is een compacte stad, en door de hoge dichtheid is er veel verharding aanwezig. Daardoor stroomt regenwater snel weg naar riolen en open water, waardoor deze stelsels overbelast kunnen raken bij hevige regenbuien. Door klimaatverandering neemt het aantal extreme regenbuien toe, waardoor goede waterberging steeds belangrijker wordt. Het bodemwater in de binnenstad staat bovendien relatief hoog, waardoor er de afgelopen jaren al geregeld sprake was van wateroverlast. Wel heeft de gemeente besloten het waterpeil te veranderen om de kans op wateroverlast te verminderen. Minder verharding kan bijdragen aan het verminderen van wateroverlast doordat water minder snel wegstroomt en ook door de bodem kan worden opgenomen. Meer groen draagt daar aan bij. Veel verharding kan ook zorgen voor hitte-eiland effect in de stad. Door de vele verharding is de temperatuur in de stad hoger dan in het omliggende landelijke gebied, doordat de stenige omgeving, donkere materialen en beperkte wind voor hogere temperaturen kan zorgen. Het verminderen van de stenige omgeving en het creëren van schaduw kan dit hitte-eilandeffect verminderen. Groen kan daarbij helpen.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

37

In de Structuurvisie Groen en de omgevingsvisie die momenteel wordt opgesteld zijn dit belangrijke thema’s om Gouda voor te bereiden op de toekomst. In de hiernavolgende beelden zijn deze opgaven op kaart weergegeven. Het eerste beeld toont het aandeel groen in de stad. Op de witte plekken is minder dan 5% van de openbare ruimte bestemd voor groen. Op de daarna volgende kaart is de opgavekaart weergegeven van de Structuurvisie Groen, waar voor diverse wijken in Gouda de opgaven voor wateroverlast en hitte-eilandeffect is aangegeven. De aandachtsgebieden zijn de binnenstad, Korte Akkeren, Kort Haarlem, Goverwelle en Ouwe Gouwe.

Figuur: groenkaart van de gemeente Gouda (Atlas van de Leefomgeving, 2019)

Figuur: opgavekaart uit Structuurvisie Groen Gouda

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

38

Beperkte ruimte in de binnenstad Om de ruimtelijke kwaliteit en klimaat adaptief groen van Gouda te verbeteren is ruimte nodig. De ruimte in de stad is echter schaars, en er zijn veel verschillende functies die ruimte nodig hebben. Denk daarbij aan gebouwen, infrastructuur, winkels, terrassen, oppervlakte water en groen. Rijdende en geparkeerde auto’s kennen een groot ruimtebeslag. De historische binnenstad van Gouda is echter gebouwd in de tijd dat er nog geen auto’s waren. De straatjes zijn daar dan ook niet op gericht. In de binnenstad neemt de auto daardoor relatief veel kostbare ruimte in voor rijden en parkeren. Met 140m2 voor een rijdende en 20 m2 voor een geparkeerde auto is dat veel meer dan bijvoorbeeld de benodigde ruimte voor lopen (2 m2) en fietsen (5 m2). Een autoluwe binnenstad kan dan ook bijdragen aan de duurzaamheidsdoelen van de gemeente en de ambitie om de binnenstad aantrekkelijker te maken. Door rijdende en geparkeerde auto’s in de binnenstad te reduceren, kan ruimte worden vrijgemaakt voor andere functies zoals aantrekkelijke plekken, verblijfsruimte en klimaatadaptief groen.

Figuur: ruimtebeslag per vervoerwijze

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

39

2.13

Cultuurhistorie en stedenbouw

Gouda wil de (cultuur-)historische waarden van de stad beschermen én tot ontwikkeling brengen, in lijn met de Erfgoedvisie. Bij nieuwe ontwikkelingen streeft de gemeente naar een meerwaarde voor de stad, en mag geen afbreuk worden gedaan aan de historische kwaliteiten van de stad. De huidige cultuurhistorische waarden (de kernkwaliteiten van de huidige stad) vormen daarmee het startpunt van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dit geldt voor de stad als geheel, maar in het bijzonder voor de binnenstad, de schil rond de binnenstad, en de historische linten. De gemeente wil de relaties tussen deze gebieden onderling verder versterken voor betere voorzieningen voor fietsers en voetgangers, zodat die er nog meer van kunnen genieten. Daarbij moet ook worden nagedacht over de inrichting van de openbare ruimte en het stallen van fietsen. Gestalde fietsen wil de gemeente graag op plekken waar dit niet leidt tot een verrommeling van het straatbeeld en/of het afbreuk doen aan het beschermd stadsgezicht en het aanzien van het cultuurhistorische erfgoed / de monumenten. In de stedenbouwkundige visie van de gemeente voor de binnenstad en haar randen is verder als speerpunt opgenomen om de stad weer terug te brengen naar de rivier: het IJsselfront/Veerstalgebied moet weer een ‘venster aan de rivier’ worden in plaats van de ‘achterdeur van de stad’.

Ook is opgenomen in deze visie om de Goudse identiteit als waterstad te versterken door meer beleving van het open water. Ook het bevaarbaar maken van de Goudse binnenstad is een ambitie.

Figuur: illustratief beeld van Gouda aan de rivier en de stedenbouwkundige visie (bron: Gemeente Gouda (2004), Stedenbouwkundige visie binnenstad en haar randen)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

40

Historische linten in Gouda Naast de binnenstad zijn ook de Goudse Linten een belangrijke cultuurhistorische waarde die behouden en versterkt moet worden, en waar rekening mee gehouden moet worden bij de eventuele herinrichting van straten en fietsroutes. Deze historische lintwegen kunnen tegelijkertijd aantrekkelijke fietsroutes zijn door een mooie inspirerende omgeving, en daarmee de beleving van fietsroutes versterken. Op de historische kaart van Gouda anno 1890 zijn de diverse linten van Gouda duidelijk zichtbaar. Ook de spoorlijn was toen al aanwezig. De lintwegen hebben een radiale structuur, en komen uit in de binnenstad. De lintwegen betreft onder meer de Bloemendaalseweg, de Karnemelksloot en Voorwillenseweg, de Goejanverwelledijk, en de Graaf Florisweg en Achterwillenseweg. De historische linten dienen versterkt en behouden te blijven. Cultuurhistorische waarden zijn soms strijdig met verkeerskundige principes voor de inrichting van wegen en fietsroutes. Bij de inrichting is dan altijd maatwerk nodig en een afweging over deze verschillende aspecten. De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) is van toepassing in Gouda bij de realisatie of herinrichting van de openbare ruimte. Door nieuwe inzichten in de inrichting van wegen conform het nieuwe 30, is mogelijk een herziening van deze leidraad nodig.

Figuur: Gouda anno 1890 met de linten en toegangswegen naar de binnenstad duidelijk zichtbaar (bron: topotijdreis.nl)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

41

2.14

Lokale economie: bedrijvigheid in Gouda

Een sterke lokale economie is belangrijk voor een vitale stad. Lokale ondernemers geven Gouda een uniek karakter. De bedrijvigheid van Gouda is in verschillende clusters in te delen. Zo zijn er verschillende bedrijventerreinen gelegen, waar een breed palet aan bedrijven is gevestigd, en zijn er de lokale winkelstrips en winkelgebieden waar detailhandel en horeca is gevestigd. Bedrijventerreinen De bedrijventerrein zijn belangrijk voor Gouda, deze huisvesten zo’n 30% van alle banen in de stad. De bedrijventerreinen zijn met name aan de westkant van de stad gelegen dicht tegen de randwegen aan. Daardoor zijn er korte verbindingen met het hoofdwegennet, waardoor er een goede autobereikbaarheid is. Er zijn verschillende bedrijventerreinen met een eigen gemengde karakter. Op de Goudse Poort zijn woonwinkels (GO-stores) en een kantorencluster met zakelijke dienstverlening gevestigd. Ook zijn er meer industrie-achtige bedrijven gevestigd, zoals Croda langs de Hollandse IJssel. De bedrijventerreinen zijn gebaat bij een goede auto-bereikbaarheid, enerzijds zodat vrachtverkeer de bedrijven goed kunnen bereiken, anderzijds deels ook vanwege een regionale functie.

Figuur: bedrijventerreinen en kantorenparken in Gouda en Gouwe Park op grondgebied Zuidplas (NB. de Spoorzone wordt herontwikkeld naar een stedelijk woon-werkmilieu)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

42

Goede bereikbaarheid t.b.v. aantrekken werknemers Bedrijven in Gouda dienen ook goed bereikbaar te zijn om voldoende geschikt personeel aan te kunnen trekken. Door een betere bereikbaarheid is er een groter bereik om werknemers te trekken. Uit CBS cijfers over woon-werkrelaties blijkt dat 30% van de inwoners van Gouda in de eigen gemeente werkt. 70% van de werknemers komt dus van buiten Gouda. Voor een belangrijk deel uit de direct omliggende buurgemeenten zoals de Krimpenerwaard, Waddinxveen en Bodegraven-Reeuwijk, maar ook van verder weg waarbij de regio Rotterdam de volgende belangrijkste herkomstlocatie van werknemers is. Omgekeerd werken er dus ook veel Gouwenaren buiten de eigen gemeente, met name verspreid over de regio’s van Rotterdam, Utrecht en Den Haag. Deze stadsregio’s zijn zowel per auto als per trein goed bereikbaar door directe autosnelwegverbindingen als directe treinverbindingen. Inwoners van Gouda kunnen door die goede ligging in de randstad tussen drie grote steden uit een groot aantal banen kiezen, wat kansen biedt een passende baan te vinden, bijdraagt aan zelfontplooiing en daarmee ook een bijdrage levert aan de leefbaarheid van Gouda.

Waar wonen werknemers van Gouda?

Waar werken inwoners van Gouda? Gouda

Gouda

21%

30%

6% 8% 16%

19%

Buurgemeenten Rotterdam agglomeratie Den Haag agglomeratie Utrecht (stad+prov) Overig

20%

30%

11% 12% 12%

15%

Rotterdam agglomeratie Utrecht (stad+prov) Buurgemeenten Den Haag agglomeratie Overig

Figuur: woon-werkrelaties inwoners en werknemers Gouda (data: CBS Statline, bewerking Goudappel)

Detailhandel: bovenregionale functie en binnenstad toeristische trekpleister De detailhandel van Gouda is ook een belangrijke factor in de lokale economie. Gouda heeft qua detailhandel een bovenregionale functie, door een breed en divers winkelaanbod waarmee Gouda zich onderscheidt van de directe buurgemeenten. In de binnenstad zijn de meeste winkels gevestigd, maar er

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

43

bevinden zich ook winkelclusters in winkelcentrum Bloemendaal, en de wijkclusters in Goverwelle, Korte Akkeren, en in Gouda Noord. De binnenstad van Gouda is naast winkelgebied ook een toeristische trekpleister, wat bijdraagt aan een sterke lokale economie. De oude binnenstad trekt bezoekers uit het hele land en ook buitenlandse toeristen door de bekendheid van Gouda voor met name de kaas en stroopwafels. De binnenstad biedt ook een divers scala aan horeca en cultuur, wat dagjesmensen naar de stad trekt. In onderstaand figuur is op basis van bezoekersonderzoek inzicht gegeven in de achtergrondkenmerken van bezoekers aan de binnenstad. Daaruit blijkt dat ongeveer 2/3 van de binnenstadbezoekers Gouwenaren zelf betreft, en 1/3 van buiten Gouda afkomstig is. Een groot deel van de Gouwenaren komt op de fiets naar de binnenstad waardoor het fietsgebruik relatief hoog is. De meeste binnenstadbezoekers komen voor gerichte aankopen en boodschappen, maar de binnenstad trekt natuurlijk ook veel mensen om recreatief te winkelen en de stad te bezoeken. Deze inzichten zijn belangrijk voor het bepalen van maatregelen voor een aantrekkelijke binnenstad en de effecten op de lokale economie.

Figuur: kenmerken en herkomst van bezoekers binnenstad (bron: dntp (2019), KSO en bezoekersonderzoek Binnenstad Gouda)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

44

Wat betreft het aanbod van winkels, horeca en cultuur, blijkt dat het aantal nietdagelijkse winkels in de binnenstad is gedaald. Dit is een landelijke trend in winkelgebied door de opkomst van online shoppen. In de binnenstad neemt het aantal dagelijks winkels en horeca, cultuur en ontspanning daarentegen licht toe. De beleving van de binnenstad is dan ook steeds belangrijker geworden voor het aantrekken van bezoekers. Ondanks de afname van niet-dagelijkse winkels is de leegstand in de binnenstad min of meer gelijk gebleven, dat komt deels ook doordat een aantal panden (met publieksfunctie) is omgebouwd naar woningen. Wat ook te zien is in de daling van de totale winkelvloeroppervlakte in de binnenstad. De beleving van de binnenstad samen met een breed en diverse winkelaanbod worden dan ook steeds belangrijker om bezoekers aan te trekken. Met de historische binnenstad heeft Gouda een troef in handen, want andere nabijgelegen winkelgebieden (Zoetermeer, Alexandrium, Bodegraven)niet hebben.

Figuur: ontwikkeling aantal publieksfuncties in Gouda centrum (bron: dntp (2019), KSO en bezoekersonderzoek Binnenstad Gouda)

Figuur: ontwikkeling winkelvloeroppervlak van 2015 naar 2019 (bron: dntp (2019), KSO en bezoekersonderzoek Binnenstad Gouda)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

45

Verder inzoomen op de binnenstad: horeca- en detailhandelsstructuur De binnenstad van Gouda biedt het meeste aantal winkels, en hier concentreert zich ook de meeste horeca. Daarom is nog verder ingezoomd op de horeca- en detailhandelstructuur van de binnenstad. Conform de horecanota van de gemeente uit 2008 is de binnenstad ten aanzien van de horeca in vijf gebieden onder te verdelen: 1.

Toeristische centrum: Markt, Achter de Waag en Nieuwe Markt;

2.

Uitgaansgebied voor jongeren: Korte Tiendeweg, Stoofsteeg, Koster Gijzensteeg, Zeugstraat;

3.

Veel restaurants: Zuidzijde Markt, Wijdstraat, Korte en Lange Groenendaal, Achter de Kerk, Jeruzalemstraat, Lange Tiendeweg;

4.

Daghoreca en winkels: Kleiweg, Hoogstraat, Nieuwe Marktpassage;

5.

Onderdeel toeristisch centrum en historisch gebied aan het water: Oost- en Westhaven, Hoge en Lage Gouwe, Veerstal en Havengebed, Spieringstraat;

De grachten en De Nieuwe Veerstal zijn in de horecanota dan ook als onderdeel van het toeristisch centrum benoemd met een historische functie. Tegelijkertijd wordt het straatbeeld hier wel gedomineerd door autoverkeer, en vorm de Nieuwe Veerstal een barrière tussen de binnenstad en het water van de Hollandse IJssel.

Figuur: Gebiedsprofielen horeca Goudse binnenstad (bron: Horecanota Gouda, 2008)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

46

Wat betreft de detailhandel is een onderscheid te maken in het kernwinkelgebied, functionele mixzones en dwaalmilieus. Het kernwinkelgebied concentreert zich in de noordoostkant van het centrum, daaromheen liggen aansluitend de mixzones en dwaalmilieus. De zuidkant van de binnenstad huisvest niet of nauwelijks detailhandel en betreft meer woonfuncties soms gemixt met enkele werkfuncties. Inzicht hierin is van belang voor de ontwikkeling van een aantrekkelijke binnenstad. De verschillende gebieden hebben verschillende karakters en bijpassende maatregelen. Voor detailhandel is een goede bereikbaarheid (per auto, fiets en te voet) met korte loopafstanden tot (fiets)parkeerlocaties belangrijk. Qua autoparkeren is de Nieuwe Markt-garage het dichtst bij het kernwinkelgebied gelegen, daarna gevolgd door de Bolwerk-garage, Klein Amerika en Schouwburgplein. De beleving en kwaliteit van looproutes tussen deze parkeerlocaties en het kernwinkelgebied zijn dan ook belangrijk zodat loopafstanden geen bezwaar zijn.

Figuur: detailhandelstructuur binnenstad Gouda (Bron: Winkelvisie, 2017)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

47

2.15

Parkeren in en rond binnenstad

In en rond de binnenstad van Gouda is parkeerregulering van kracht op straat, dit betekent dat hier betaald parkeren en vergunningparkeren geldt. Het gereguleerde gebied is in verschillende zones ingedeeld, waar verschillende tarieven en abonnementen aan gekoppeld zijn. Naast parkeren op straat zijn er ook een zestal openbare parkeervoorzieningen: •

Parkeergarage Bolwerk (Q-Park)

•

Parkeergarage Nieuwe Markt (Q-Park)

•

Parkeerterrein Klein-Amerika (gemeente)

•

Parkeerterrein Schouwburgplein (gemeente)

•

Parkeerterrein Vossenburchkade (gemeente)

•

Parkeergarage Stationsgarage (gemeente)

Figuur: huidig gereguleerd parkeergebied en centrale parkeerlocaties in en rond binnenstad Parkeerdruk op straat en op de parkeerterreinen Zowel van straatparkeren als de parkeerlocaties worden periodiek onderzoeken gedaan naar de bezettingsgraad en parkeerdruk. In het volgende figuur is de parkeerdruk in december 2018 voor verschillende weekmomenten voor straatparkeren weergegeven. Daaruit blijkt dat de parkeerdruk in de binnenstad hoog oploopt tijdens de werkdagavonden en werkdagnachten (85-90% bezet).

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

48

Door de hoge parkeerdruk neemt het zoekverkeer toe. Uit de telgegevens blijkt ook dat de meeste parkeerders op straat in de binnenstad vergunninghouders betreft. Het aantal bezoekers dat op straat parkeert is relatief beperkt. Op het drukste bezoekersmoment, de zaterdagmiddag, betreft het bezoekersaandeel ongeveer 12% van de totale straatparkeerders, de overige 88% betreft vergunninghouders.

Figuur: type parkeerders op straat in de verschillende parkeersecties (dec 2018) In de binnenstad zijn er circa 2.000 huishoudens, 1.300 daarvan hebben een parkeervergunning. Ieder huishouden mag maximaal één parkeervergunning aanvragen. In de binnenstad zijn echter maar 1.200 straatparkeerplaatsen. Er zijn dus minder parkeerplaatsen dan vergunninghouders. Een deel van de straatvergunningen van binnenstadbewoners is dan ook geldig voor de parkeerterreinen in de schil. Uit de grafiek volgt verder dat Klein-Amerika en Schouwburgplein vooral door bezoekers worden gebruikt en op zaterdagmiddag de hoogste bezetting kennen. Op de overige weekmomenten kennen deze parkeerlocaties nog restcapaciteit. Al is het meetmoment van december 2018 niet maatgevend voor het Schouwburgplein. Gedurende het theaterseizoen zijn er diverse momenten dat het Schouwburgplein volledig vol staat met bezoekers. In de schil rond de binnenstad ligt de parkeerdruk lager dan in de binnenstad zelf. De parkeerdruk in de schil bedraagt ’s nachts zo’n 75%. Doorgaans wordt vanaf 85% en hoger van een hoge parkeerdruk gesproken. De parkeersituatie kan echter wel van straat tot straat verschillen, en lokaal dus wel hoger oplopen. Doordat hier enkel het totale gebied is beschouwd zijn daar geen uitspraken over te doen.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

49

Bezetting van parkeergarages en parkeerterreinen In aanvulling op de parkeerdrukmeting van straatparkeren van december 2018, is in oktober 2019 een aanvullende parkeeronderzoek uitgevoerd door Technolution naar de bezettingsgraad van zowel de parkeerterreinen als de parkeergarages in en rond de binnenstad. In onderstaande grafiek zijn de maatgevende parkeerdrukcijfers opgenomen voor verschillende weekmomenten.

Bezettingsgraad per parkeerlocatie (okt 2019) 100% 80% 60% 40% 20% 0% Bolwerk

Nieuwe Markt

Stationsgarage

Klein-Amerika

Vossenburchkade Schouwburgplein

Parkeergarages

Parkeerterrein

werkdag-ochtend

werkdag-middag

werkdag-avond

werkdag-nacht

zaterdag-middag

zaterdag-avond

zondag-middag

Figuur: bezettingsgraad van parkeerlocaties naar weekmoment (oktober 2019) Per locatie zijn enkele bevindingen opgesteld. •

Bolwerkgarage (Q-Park)

De Bolwerkgarage heeft de gehele week geruime restcapaciteit. De Bolwerkgarage wordt met name overdag gebruikt door bezoekers. De bezetting komt echter niet boven de 50% uit. Daarmee heeft deze garage nog onderbenutte parkeercapaciteit. ’s Nachts staat de parkeergarage nagenoeg leeg. Er zijn dus maar weinig bewoners die van deze garage gebruik maken. Dat is ook logisch gezien een abonnement in deze garage vele malen duurder is dan een parkeervergunning op straat. •

Nieuwe Markt (Q-park)

Deze parkeergarage is het dichtstbij het kernwinkelgebied gelegen, en wordt daarom veel gebruikt door bezoekers. Overdag wordt de parkeergarage dan ook goed gebruikt. Op zaterdagmiddag staat de parkeergarage soms zelf helemaal vol. •

Stationsgarage

De stationsgarage kent een ander parkeerverloop. Deze garage wordt namelijk met name doordeweeks gebruikt door werknemers van het Huis van de Stad en

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

50

omliggende bedrijven, en als P+R-functie om vanaf hier met de trein verder te reizen. Op werkdagen zijn er momenten dat de Stationsgarage nagenoeg vol staat. •

Klein Amerika

Dit parkeerterrein is gunstig gelegen voor bezoekers vanuit de Krimpenerwaard. Het parkeerterrein wordt veelal gebruikt door bezoekers aan de binnenstad, wat blijkt uit het feit dat deze met name op zaterdagmiddag een hoge bezettingsgraad kent. Ook ’s nachts heeft Klein Amerika nog enige bezetting met name door omwonenden, die met een parkeerterreinenvergunning hier kunnen parkeren en omdat hier ’s nachts tussen 21:00 en 09:00 uur gratis parkeren geldt. •

Vossenburchkade

Parkeerterrein Vossenburchkade heeft op de meeste momenten een betrekkelijk lage parkeerbezetting. In de avonduren is sprake van kortstondige piekmomenten, waarschijnlijk doordat dit terrein ook gebruikt wordt door bezoekers van de Schouwburg. Overdag komt de parkeerbezetting op dit terrein niet boven de 30% uit. Daarmee kan dit terrein een goede overloopterrein zijn als bezoekersparkeerlocatie voor de binnenstad. Indien op echt drukke dagen Klein Amerika, Nieuwe Markt en Schouwburgplein vol staan, kunnen bezoekers naar dit terrein geleid worden. •

Schouwburgplein

Dit parkeerterrein wordt met name gebruikt door bezoekers van de Schouwburg. In de avonduren tussen 18:00 en 21:00 loopt de parkeerbezetting op de verschillende dagen op naar 80% a 90%. Dit terwijl de parkeerdruk op werkdagen overdag varieert tussen de 20% en 40%. Overdag in het weekend ligt de parkeerdruk iets hoger, doordat een deel van de binnenstadbezoekers hier parkeert. Dan schommelt de parkeerdruk tussen de 30% en 70%. In de vroege avonduren staat het Schouwburgplein geregeld voor een groot gedeelte vol, maar in het weekend overdag is er vaak nog voldoende restcapaciteit. Ook het Schouwburgplein kan daarmee (ook gezien de ligging) als overlooplocatie fungeren voor Klein Amerika en de Nieuwe Markt garage.

Met deze analyse zijn diverse kansen benoemd om het gebruik van de bestaande parkeerlocaties te optimaliseren. De parkeerlocaties hebben op diverse momenten nog voldoende restcapaciteit. Door dubbelgebruik van dit soort locaties tussen bezoekers en bewoners kunnen parkeerplaatsen nog efficiënter gebruikt worden.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

51

2.16

Nood- en hulpdiensten

De bereikbaarheid van locaties voor nood- en hulpdiensten is van levensbelang. Bij incidenten, brand en gezondheidsproblemen dienen nood- en hulpdiensten, zoals politie, brandweer en ambulance snel ter plekke op locatie te kunnen zijn. Met het verkeerscirculatieplan worden wegen anders ingericht en netwerken anders vormgegeven waardoor dit impact kan hebben op de aanrijtijden voor nood- en hulpdiensten. Veiligheidsregio Midden-Holland heeft in kaart gebracht wat de aanrijdtijden zijn voor de brandweer in Gouda. In de gemeente is een beroepsbrandweerkazerne (en tevens politiebureau) gevestigd op bedrijventerrein Gouwespoor. Ten aanzien van aanrijtijden voor de brandweer zijn normen opgesteld: een brandweerwagen dient binnen bepaalde tijd uitgerukt te zijn en op bestemming te arriveren. Deze tijdsnormen verschillen per type bestemming en gebouw. Een woning boven een winkel of een portiekflat kent een kortere tijdsnorm dan een eengezinswoning of kantoorgebouw. De veiligheidsregio heeft prognoses opgesteld van de opkomsttijden van de brandweer, de kleuren geven het aantal minuten weer. Gezien de brandweerlocatie gelegen is op Gouwestroom zijn de aanrijtijden naar de westelijk gelegen delen van Gouda korter dan naar de oostelijk gelegen delen.

Figuur: opkomsttijden brandweer (+locatie van brandweerkazerne op Gouwestroom)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

52

Gegeven de bestemming en gebouwtype is vervolgens door de veiligheidsregio bepaald of voldaan kan worden aan de normen voor opkomsttijden. In onderstaand kaartbeeld is de conclusies daarvan voor ieder adres in Gouda weergegeven. In groen de adressen die binnen de tijdsnormen doorgaans bereikt kunnen worden, en in rood de adressen die niet zijn te bereiken binnen de tijdsnormen. Het VCP kan hier impact op hebben, dit is in hoofdstuk 4 nader toegelicht.

Figuur: adressen die wel/niet zijn te bereiken door de brandweer binnen de tijdsnormen

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

53

2.17

Milieu: luchtkwaliteit en geluidshinder

In deze paragraaf is ingezoomd op de luchtkwaliteit en geluidssituatie in Gouda, evenals de uitstoot van CO2 en het aandeel van mobiliteit daar in. Binnen Gouda wordt in de huidige situatie overal voldaan aan de wettelijke normen voor luchtkwaliteit, maar nog niet overal aan de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie. Ten aanzien van geluid zijn er diverse overschrijdingslocaties in Gouda, waar het VCP een bijdrage aan kan leveren. Verder is voor het klimaat van belang dat de CO2-uitstoot wordt verminderd, waar ook mobiliteit een aandeel in heeft. Zowel voor milieu als het klimaat gelden voor autoverkeer/mobiliteit de hoofdmaatregelen: •

Voorkomen: minder automobiliteit zorgt voor minder emissies en geluidsproductie;

•

Veranderen: een modal shift van auto naar lopen, fietsen en openbaar vervoer draagt bij aan het verminderen van emissies en geluidsproductie;

•

Verschonen: het autoverkeer dat resteert kan verschoond worden om in ieder geval de (lokale) uitstoot van emissies te reduceren of te voorkomen.

Geluid, lucht en klimaat worden hierna verder toegelicht. 2.17.1 Geluidshinder Periodiek brengt de omgevingsdienst Midden-Holland de geluidssituatie in de gehele regio in kaart. In onderstaand figuur is de geluidssituatie van 2017 weergegeven. De kleuren geven de geluidsbelasting op de gevels van woningen weer in relatie tot de wettelijke normen. Bij wet is geregeld dat de geluidsbelasting op woningen niet te hoog mag zijn, omdat geluidshinder kan leiden tot gezondheidsproblemen.

Figuur: geluidsbelasting op woningen (Bron: Omgevingsdienst Midden-Holland, Geluidskaart 2017)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

54

De rode kleuren duiden op overschrijdingslocaties van de geluidsbelasting op de gevels van woningen. Er zijn hoge geluidsbelastingen gevonden onder meer langs de Fluwelen- en Blekerssingel, langs de Joubertstraat, de Kattensingel, de Reigersstraat, Graaf Florisweg, en de Bodegraafsestraatweg. In sommige gevallen zijn hierop reeds geluidwerende maatregelen genomen aan de gevels van woningen zodat het binnenklimaat aangenaam is en er binnenhuis minder geluidshinder wordt ervaren. Dat is echter nog lang bij alle woningen gebeurd, en is meer symptoombestrijding dan een aanpak bij de bron. In onderstaande tabel zijn het aantal woningen opgenomen waar sprake is van een overschrijding van de plandrempel.

Figuur: overzicht aantal woningen boven plandrempel geluidsbelasting (Bron: Omgevingsdienst Midden-Holland) Het Verkeerscirculatieplan kan bijdragen aan het verminderen van de geluidsproductie van wegverkeer. Door circulatiemaatregelen wordt beoogd om meer verkeer over de randwegen te geleiden, waar verkeer minder hinder veroorzaakt. Bij de geluidssituatie speelt ook de inrichting van wegen een rol. Autoverkeer produceert bij ruwere/oneffen wegdekverhardingen meer geluid dan bij gladde/effen wegdekverharding. Ook snelheid speelt een rol, bij een hogere snelheid is er meer banden- en motorgeluid dan bij lagere snelheden. Binnen het VCP worden diverse straten heringericht gecombineerd met een aanpassing van de maximum snelheid van 50 naar 30 km/u. Op basis van het geluidsmodel van de omgevingsdienst is onderzocht dat bij gelijke intensiteiten de geluidsproductie van een 30 km/u-weg met klinkers of streetprint lager is dan een 50km/-weg met asfalt.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

55

2.17.2 Luchtkwaliteit: Fijnstof en Stikstofdioxide In de Foto van de Leefomgeving van de gemeente Gouda is de luchtkwaliteit in Gouda als volgt beschreven: “De afgelopen decennia is de lucht in Nederland een stuk schoner geworden en voldoet nu vrijwel overal aan de Europese normen. Het huidige beleid is gericht op het halen van wettelijke grenswaarden. Hoewel de luchtkwaliteit grotendeels aan de normen voldoet, veroorzaakt luchtverontreiniging nog steeds aanzienlijke gezondheidsschade. Fijnstof in de lucht leidt in Nederland tot een levensduurverkorting van naar schatting twaalf maanden. Volgens de Gezondheidsraad leiden concentraties fijnstof, stikstofdioxide en ozon in de lucht naar schatting tot 12.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar [Gezondheidsraad, 2018]. Onderstaand figuur geeft de concentratie fijnstof (PM10) in 2017 in de gemeente Gouda weer. De hoogste concentraties fijnstof bevinden zich in het centrum en langs druk bereden wegen (meer dan 10.000 motorvoertuigen per dag). Deze locaties liggen in de nabijheid van woningen en vormen daarvoor een gevaar voor de volksgezondheid.

Figuur: Fijnstof concentratie (PM10) in 2017 (bron: Atlas van de leefomgeving)

Het hierna volgende figuur geeft de concentratie fijnstof (PM2.5) in 2017 weer. Hoge concentraties PM2.5 bevinden zich hoofdzakelijk gemeentebreed en lagere concentraties bevinden zich aan de randen.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

56

Figuur: Fijnstof concentratie (PM2.5) in 2017 (Bron: Atlas van de Leefomgeving)

In het volgende figuur is de stikstofdioxide concentratie (NO2) in de gemeente Gouda weergeven. De hoogste concentraties stikstofdioxide zijn gemeten langs de wegen, in het centrum en rondom station Gouda. Een aanzienlijk deel van de concentraties NO2 en fijnstof wordt veroorzaakt door bronnen buiten de gemeente Gouda en Nederland. Daarmee is luchtvervuiling ook een nationaal en internationaal issue.”

Figuur: Stikstofdioxide concentratie (NO2) in 2017 (bron: Atlas van de Leefomgeving)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

57

De ‘Foto van de Leefomgeving’ van de gemeente Gouda concludeert het volgende over de luchtkwaliteit in Gouda: “De gemiddelde achtergrondconcentraties fijnstof (PM 2.5) in 2018 liggen in de gemeente Gouda hoger dan gemiddeld genomen over Nederland, respectievelijk 12,5 µg/m3 in Gouda ten opzichte van 10,7 µg/m3 gemiddeld over Nederland [Telos PBL, 2018]. De gemiddelde achtergrondconcentraties stikstofdioxiden (NO 2) in 2018 liggen in de gemeente Gouda hoger dan gemiddeld genomen over Nederland, respectievelijk 28,1 µg/m3 in Gouda ten opzichte van 21,9 µg/m3 gemiddeld genomen over Nederland [Telos PBL, 2018b]. Op basis van bovenstaande gegevens en de luchtkwaliteitskaarten kan gesteld worden dat er overal in de gemeente wordt voldaan aan de (wettelijke) grenswaarden voor fijnstof (PM10 en PM2.5), maar nog niet aan de WHOadvieswaarden voor de concentraties fijnstof (PM10 en PM2.5). De gemiddelde achtergrondconcentraties voor PM2.5 liggen hoger dan het landelijk gemiddelde. Voor stikstofdioxide (NO2) wordt voldaan aan de grenswaarden/WHO-advieswaarde, maar de gemiddelde achtergrondconcentraties liggen hoger dan gemiddeld genomen over Nederland. Er wordt verwacht dat de concentraties van fijnstof (PM10 (deeltjes <10 micrometer) én PM2,5 (deeltjes <2,5 micrometer), maar ook van stikstofdioxide (NO 2) autonoom (licht) zullen dalen [RIVM, 2019].

Het samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is verlengd tot het ingaan van de Omgevingswet om de resterende knelpunten op te lossen. In het Actieprogramma Luchtkwaliteit staan de maatregelen die zich richten op het beperken van de uitstoot van de industrie en het verkeer (over weg en water). Daarnaast heeft de overheid het Schone Lucht Akkoord (SLA) opgesteld met het doel de gezondheidsschade door luchtvervuiling in 2030 te beperken ten opzichte van de huidige situatie [Rijksoverheid, 2020]. Het SLA is ook ondertekend door de gemeente Gouda. De ambitie van het SLA en de gemeente Gouda is om te voldoen aan de door de WHO gestelde advieswaarden. De kwaliteit van de lucht is grotendeels afhankelijk van landelijke en internationale ontwikkelingen op het gebied van wetgeving en technologische ontwikkelingen. Ontwikkelingen met betrekking tot het gebruik van duurzame energiebronnen kunnen een positieve bijdrage leveren aan de luchtkwaliteit, maar het is nog onzeker wat de effecten hier precies van zullen zijn. Tevens kan het gebruik van andere vormen van mobiliteit (b.v. elektrisch vervoer) een positief effect hebben.” Het VCP draagt dus bij door lopen en fietsen in Gouda aantrekkelijker te maken (ten opzichte van gebruik van de auto). Door een aantrekkelijke en veilige inrichting van voet- en fietspaden wordt lopen en fietsen leuker en veiliger, waardoor

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

58

gedragsverandering wordt gestimuleerd. Dit leidt tot minder autoverkeer en daardoor minder emissies en een betere luchtkwaliteit. Een ander effect van het VCP zal zijn het verplaatsen van autoverkeer naar de randen van de stad. Langs enkele drukke wegen in het hart van Gouda zijn de hoogste stikstofconcentraties gevonden. Door verkeer uit de smalle straten met dichte bebouwing te verplaatsen naar wegen aan de randen van de stad met meer openheid, kunnen luchtemissies zich makkelijker verspreiden waardoor de concentraties minder hoog oplopen, zoals in onderstaand plaatje illustratief is weergegeven. Dit plaatje geeft ook aan dat de luchtkwaliteit dus ook in sterke mate bepaald wordt door de achtergrondconcentraties, waar het lokale verkeer geen invloed op heeft. Dat zijn concentraties van luchtverontreinigingen die van elders komen. Door landelijk luchtkwaliteit aan te pakken is de verwachting dat achtergrondconcentraties worden verlaagd.

Figuur: schematische voorstelling van de modellering van luchtkwaliteit (bron: RIVM) In het figuur is ook te zien dat aan de rand van de stad de stedelijke achtergrondconcentraties lager liggen. Dit komt omdat dit doorgaans wegen zijn met meer openheid, waardoor concentraties minder snel oplopen. In onderstaand figuur zijn globaal aspecten weergegeven die invloed hebben op de luchtkwaliteit, zoals de afstand en hoogte van de bebouwing en een eventueel bladerdek door bomen langs de weg.

Figuur: enkele factoren die van invloed zijn op de luchtkwaliteit rond wegen: afstand en hoogte bebouwing, en dichtheid van het bladerdek van bomen langs de weg

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

59

2.17.3 Klimaat & duurzaamheid Voor het klimaat zet de gemeente Gouda in op duurzame mobiliteit, om zo een bijdrage te leveren aan vermindering van de klimaatverandering. Duurzame mobiliteit gaat aan de ene kant om het schoner maken van verkeer en vervoer, door de transitie naar schonere en duurzame vervoermiddelen, aan de andere kant gaat het ook om het verminderen van het aantal verkeersbewegingen. Fietsen en schone mobiliteit is dan ook een belangrijk speerpunt in het Mobiliteitsplan 20172026, als in het Uitvoeringsprogramma Duurzame Ontwikkeling Gouda 2020. Lange termijn doel van Gouda is om in 2040 CO2-neutraal te zijn. Hieronder is in een infographic de stand van zaken omtrent mobiliteit t.a.v. klimaat en duurzaamheid weergegeven. In de infographic is te zien dat er nog een weg te gaan is om het doel in 2040 te bereiken. In 2018 was 1,1% van de personenauto’s in Gouda een schone auto. Het aantal deelauto’s naar rato inwoners loopt nog achter ten opzichte van andere steden. In dit uitvoeringsprogramma zijn dan ook maatregelen benoemd zoals het faciliteren van fietsverkeer en het stimuleren van duurzamer mobiliteitsgedrag, waar het VCP een belangrijke uitwerking van is.

Figuur: stand van zaken van duurzame mobiliteit in Gouda (bron: Uitvoeringsprogramma duurzame ontwikkeling Gouda 2020)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

60

CO2-uitstoot door mobiliteit Om klimaatverandering te voorkomen is een vermindering van de CO2-uitstoot nodig. Mobiliteit is een van de bronnen van CO2-uitstoot in Gouda. Gemotoriseerd verkeer stoot bij de verbranding van brandstof CO2 uit. Andere sectoren die CO2 uitstoten zijn de gebouwde omgeving (woningen, kantoren, winkels) en industrie, energie, afval en water. Binnen Gouda zijn nagenoeg geen landbouwbedrijven waardoor de CO2-uitstoot van landbouw binnen de gemeentegrenzen van Gouda nihil is.

Figuur: CO2-uitstoot in de gemeente Gouda gesplitst per hoofdsector (Bron: I&W)

Zowel de gebouwde omgeving als de sector Industrie, Energie, Afval en water stoten meer CO2 uit dan verkeer in vervoer. Dat neemt niet weg dat ook bij Verkeer en Vervoer CO2-besparingen zijn te halen om zo een bijdrage te leveren aan de klimaatdoelen. Zowel een modal shift van auto naar duurzamere vervoerwijzen als het verschonen van automobiliteit dragen bij aan vermindering van CO2-uitstoot.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

61

3. Toepassing modellen In dit hoofdstuk geven we een toelichting op de modellen die zijn gebruikt ter onderbouwing van het verkeerscirculatieplan. Inzicht wordt gegeven in de werking en uitgangspunten die aan de verkeersen milieumodellen ten grondslag liggen.

3.1

Stedelijke Verkeersmodel t.b.v. verkeerscirculatie

Voor het gehele wegennet in Gouda en aansluitende regionale wegen is een verkeersmodel ontwikkeld door ingenieursbureau Sweco, genaamd Dynamisch Model Gouda (DymGo). Dit verkeersmodel is ingezet ter onderbouwing van de verkeerseffecten van het Verkeerscirculatieplan. Het betreft een dynamisch mesoscopisch VISSIM-model, waarmee goed de dynamiek van het verkeer in een groot stadsnetwerk gesimuleerd kan worden. Ook wordt in dit model rekening gehouden met de verkeerslichtenregelingen zoals deze op straat draaien en de interactie tussen fietsers en motorvoertuigen. In onderstaand figuur is het wegennet weergegeven dat in dit model is opgenomen.

Figuur: het wegennet dat is opgenomen in het Dynamisch model Gouda

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

62

Verkeersmodel is gekalibreerd met verkeerstellingen uit praktijk Het verkeersmodel is gebaseerd op het regionale verkeersmodel Midden-Holland. DymGo maakt gebruikt van de verkeersprognoses van dit regionale model, en maakt vervolgens een toedeling van dit verkeer op het Goudse wegennet. Beide verkeersmodellen zijn gekalibreerd op de verkeerssituatie in 2018 op basis van een groot aantal telpunten in Gouda en de Regio. Door deze kalibratie wordt gezorgd dat het verkeersmodel goed aansluit bij de daadwerkelijke situatie, om vervolgens een extrapolatie te kunnen maken van de verkeerssituatie naar de toekomst op basis van de ruimtelijke ontwikkelingen die plaats vinden in Gouda en de regio. Verkeersmodellen en effecten door corona De verkeersmodellen zijn dus gebaseerd op de situatie pre-corona. Door de corona-pandemie en de maatregelen ter bestrijding daarvan wordt het gedrag van mensen beïnvloed. Voor de onderbouwing van het VCP kijken we naar een toekomstige situatie. Het zichtjaar van zowel het regionale verkeersmodel als DymGo is 2030. In het model zijn dan ook de verschillende woningbouwontwikkelingen opgenomen die tot aan 2030 worden voorzien. De lange termijn effecten van corona op mobiliteit zijn nog onzeker.

Het landelijke Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (het KiM) verwacht na de coronacrisis een snelle opleving van het autoverkeer, een groei van het fietsgebruik en een tragere opleving van het openbaar vervoer. Uit diverse enquêtes blijkt dat mensen ook na de corona-crisis vaker thuis blijven werken en vaker online zullen vergaderen. Daardoor wordt mogelijk ook de verkeersdruk in de ochtend- en avondspits meer afgevlakt, wat positief kan zijn aangezien de ochtend- en avondspits doorgaans maatgevend is voor de inrichting van het wegennet. Tegelijkertijd zijn er echter ook mensen die voorheen met het Openbaar Vervoer reisden en door corona voor de auto kiezen voor hun verplaatsingen. Gegeven de voorspellingen van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid zit het Goudse Verkeersmodel aan de veilige/hoge kant, omdat het verkeersmodel uitgaat van een gestage groei van autoverkeer op de hoofd- en randwegen tussen 2018 en 2030. Dat het verkeersmodel mogelijk aan de hoge kant zit is niet erg, aangezien het verkeersmodel met name bedoeld is om de effecten voor autoverkeer inzichtelijk te maken. Daarvoor is het veiliger om van een ‘worst case’-situatie uit te gaan, om onszelf niet rijk te rekenen ten aanzien van verkeerseffecten op met name de randwegenstructuur.

De randwegenstructuur dient robuust en toekomstbestendig te zijn, zodat eventuele variaties in de verkeersvraag opgevangen kunnen worden en niet meteen tot knelpunten leiden.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

63

Berekening van verkeersverdeling op basis van reistijden en afstanden In het verkeersmodel worden fictieve situaties doorgerekend. Aanpassingen in het wegennet kunnen ertoe leiden dat weggebruikers andere keuzes maken en bijvoorbeeld andere routes kiezen omdat deze sneller of korter zijn. Met het verkeersmodel zijn dergelijke veranderingen inzichtelijk te maken. Voor iedere analyse worden verschillende runs gedraaid om zo rekening te houden met de verkeersdynamiek. De verkeerssituatie kan namelijk van dag tot dag verschillen.

3.2

Randwegenmodel t.b.v. beoordeling doorstroming

Het VCP zorgt voor verschuivingen van verkeer naar de (stedelijke) randwegen. Deze randwegen krijgen daarmee extra verkeer te verwerken. Om hier betrouwbare uitspraken over te doen, zijn de effecten op deze randwegen met een nog verfijnder verkeersmodel van de randwegenstructuur onderzocht. De randwegenstructuur wordt nog meer de drager van het verkeerssysteem van Gouda, en het is belangrijk dat deze goed functioneert. Daarom is ook een dynamisch microscopisch verkeersmodel opgesteld. In een microsopisch verkeersmodel worden individuele voertuigen gesimuleerd waardoor met nog meer detail rijgedrag wordt nagebootst. In onderstaand figuur zijn de wegen weergegeven die in dit randwegenmodel zijn opgenomen. Dit betreft de Goudse Poort, de Burgemeester van Reenensingel, de Goudse Houtsingel, Goverwellesingel, de Nieuw Gouwe O.Z. en de N207.

Figuur: opgenomen wegen in het randwegenmodel van Gouda

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

64

3.3

Milieumodel omgevingsdienst Midden-Holland

De effecten van het VCP op de luchtkwaliteit en geluidssituatie in Gouda zijn in kaart gebracht door de omgevingsdienst Midden-Holland. De effecten zijn met milieumodellen inzichtelijk gemaakt. Dit zijn rekenkundige instrumenten die op basis van diverse input, waaronder verkeersstromen, inzichtelijk maken wat de geluidsbelasting is op gevels van woningen en hoeveel emissies worden uitgestoten door verkeer in Gouda. De milieumodellen maken daarvoor gebruik van verkeerscijfers uit het regionale verkeersmodel van de regio Midden-Holland. Meer informatie op: https://www.odmh.nl/thema/geluid/regionaal-verkeers/ De luchtkwaliteit en geluidsbelasting op woningen wordt niet alleen bepaald door de hoeveelheid verkeer die over de wegen rijden, maar ook diverse ruimtelijke factoren spelen een rol bij de luchtkwaliteit en geluidsbelasting. In het milieumodel zijn daarom allerlei ruimtelijke gegevens opgenomen die een rol spelen bij de luchtkwaliteit en geluidssituatie. Dit betreft onder meer het type wegdekverharding (stil asfalt, asfalt, klinkers etc.), de ligging en vormen van gebouwen, geluidsgevoelige bestemmingen, eventuele aanwezige geluidmitigerende maatregelen (zoals geluidsreducerend asfalt en geluidsschermen), maar ook de aanwezigheid van bomen en een bladerdek boven een weg kan een rol kan spelen in de luchtkwaliteit binnen de bebouwde kom.

Verder is ook de maximumsnelheid en de doorstroming van invloed op de geluidsproductie door wegverkeer en uitstoot van emissies. Al deze aspecten zijn opgenomen in het milieumodel van de omgevingsdienst. De omgevingsdienst draagt zorgt voor de kwaliteit en actualisatie van deze gegevens. De lucht- en geluidseffecten zijn getoetst aan de wet- en regelgeving op dit gebied. Deze wet- en regelgeving (Wet milieubeheer) schrijft ook voor hoe deze effecten berekend moeten worden en welke emissiefactoren gebruikt dienen te worden. Deze emissiefactoren worden landelijk door de planbureaus vastgesteld. Voor geluid is gerekend conform de Standaard Rekenmethode II (SRM II) conform het Reken- en meetvoorschrift geluidhinder 20124. Voor luchtkwaliteit is gerekend met de rekentool van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)5.

https://www.infomil.nl/onderwerpen/geluid/regelgeving/wetgeluidhinder/wegverkeerslawaai/akoestisch-rapport/rekenen-meten/ 5 https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/luchtkwaliteit/regelgeving/wet-milieubeheer/nsl/ 4

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

65

3.4

Economische effecten o.b.v. koopstromenmodel

Kwantitatief en kwalitatief onderzoek De economische effecten van het VCP zijn inzichtelijk gemaakt met behulp van een koopstromenmodel. Daarmee is middels een kwantitatieve effectbepaling inzichtelijk te maken wat de economische effecten zijn door veranderingen in bereikbaarheid en aantrekkelijkheid van winkelgebieden en binnensteden. Naast deze kwantitatieve effectbepaling is in opdracht van Gouda Onderneemt ook kwalitatief onderzoek gedaan naar de economische effecten van het VCP door economisch beleidsadviesbureau Roots. De analyse van Roots is als zienswijze op het VCP ingediend, en is als bijlage bijgesloten. Over het koopstromenmodel het koopstromenmodel brengt de economische effecten van veranderingen in de bereikbaarheid, verblijfsklimaat, winkelaanbod, en/of bevolkingsontwikkelingen in beeld. Als input voor het model dient de verdeling van de inwoners over het te analyseren gebied, de reistijd naar betreffend(e) winkelgebied(en) en de aantrekkingskracht van winkelgebieden. De uitkomsten van het model geven een goed beeld van de effecten van gewijzigd koop- en bezoekgedrag op de omzet in één of meerdere winkelgebieden voor verschillende scenario’s. Het belang van bereikbaarheid en verblijfsklimaat Het belang van bereikbaarheid en verblijfsklimaat in de keuze voor een winkelcentrum hangt sterk af van het bezoekmotief (dagelijks, recreatief of doelgericht).

De invloed van bereikbaarheid en het verblijfsklimaat neemt toe naarmate het aanbod vergelijkbaar is met concurrerende centra. Voor boodschappen doen, het dagelijkse winkelen, geldt bijvoorbeeld dat de consument in een stad meestal de keuze heeft uit verschillende winkelcentra op geringe afstand. Bij de keuze voor een boodschappencentrum spelen de aanwezige supermarktformules en de compleetheid van het boodschappenaanbod (one-stopshopping) een belangrijke rol. Daarnaast kunnen de boodschappencentra zich ook onderscheiden op aspecten als bereikbaarheid en parkeren. Boodschappen doen wordt vaak meer beschouwd als ‘moeten’ dan ‘willen’. Daarom zijn consumenten uit op een efficiëntie wijze van aankopen doen. Dan is bereikbaarheid een belangrijke factor in het keuzeproces. Hetzelfde geldt voor het doelgerichte winkelen. Bij een bezoek aan bijvoorbeeld een bruin- en witgoedzaak, meubelzaak of bouwmarkt spelen de bereikbaarheid en parkeergelegenheid een belangrijke rol. Voor het recreatief winkelen, ofwel ‘funshoppen’, is het belang van bereikbaarheid een stuk kleiner dan voor boodschappen doen. Voor funshoppen wil de consument in de eerste plaats een uitgebreid en gevarieerd aanbod. Het zijn niet voor niets de

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

66

grote binnensteden en centra met ruime keuzemogelijkheden die in trek zijn. Daarbij is recreatief winkelen voor de consument een uitje en de verblijfstijd in een winkelgebied is relatief lang. De winkelomgeving, zoals het verblijfsklimaat voor voetgangers of het horeca-aanbod, neemt aan belang toe. De bereidheid voor een langere reistijd of meer reiskosten neemt toe.

Dagelijks winkelen Detailhandel waarbij de nadruk ligt op de branches levensmiddelen en persoonlijke verzorging. Recreatief winkelen Detailhandel waarbij de nadruk ligt op de modische branche, maar ook luxe artikelen, sport, spel, hobby en media behoren tot deze categorie. Doelgericht winkelen Detailhandel met de nadruk op de branches doe-het-zelf, tuincentra, woonartikelen, etc.

Figuur 1: Winkelindeling op basis van bezoekmotief In figuur 2 zijn de locationele randvoorwaarden weergegeven voor winkels en voor andere publieksgerichte voorzieningen. In deze figuur is het belang van het verblijfsklimaat en de bereikbaarheid per type voorziening weergegeven.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

67

Figuur 2: Locationele voorwaarden winkels en overige publieksgerichte voorzieningen De effecten van een verandering van de autobereikbaarheid en van het verblijfsklimaat verschillen kortom per functie. Voor de recreatieve winkelfuncties, horeca en cultuur geldt over het algemeen dat zij het meest profiteren van een verbetering van het verblijfsklimaat en het minst gevoelig zijn voor veranderingen in de autobereikbaarheid. Voor de dagelijkse en doelgerichte winkelfuncties en de dienstverlening geldt het omgekeerde. Deze functies zijn gevoelig voor een goede autobereikbaarheid, terwijl de kwaliteit van het verblijfsklimaat nauwelijks een rol speelt. Daarom maakt het koopstromenmodel onderscheid naar de koopmotieven dagelijks (boodschappen doen), recreatief (shoppen) en doelgericht (volumineuze aankopen).

Figuur 3: Belang verblijfsklimaat en belang bereikbaarheid per bezoekmotief.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

68

Opzet koopstromenmodel Er is veel onderzoek verricht naar het feitelijk gemeten koop- en bezoekgedrag, waaronder de Koopstroomonderzoeken (KSO) Randstad 2016 en 2018. In deze onderzoeken zijn ruim 100.000 huishoudens geïnterviewd over hun koop- en bezoekgedrag. De consument is in deze onderzoeken onder andere gevraagd per artikelsoort aan te geven waar men dit koopt, waarom men dit winkelgebied bezoekt, hoe men dit gebied bezoekt (vervoerswijze) en hoe vaak. Daarnaast is eveneens gevraagd naar de uitwisseling van winkelen en leisure en de aankopen onderweg van werk naar huis en omgekeerd. Op basis van de uitkomsten van deze onderzoeken naar feitelijk koopgedrag is het Koopstromenmodel ontwikkeld. Het Koopstromenmodel is een zwaartekrachtmodel waarin elk winkelgebied een bepaalde aantrekkingskracht heeft op de inwoners in de omgeving. Een zwaartekrachtmodel is, net als een verkeersmodel, gebaseerd op productie en attractie. De productie staat gelijk aan de inwoners (consumenten) en hun uitgaven (in het model opgenomen als aantal inwoners per modelzone en een gemiddelde besteding per inwoner). De attractie staat gelijk aan de centrum- en winkelgebieden (winkelaanbod), bepaald als de functie van een aantal kwantitatieve kenmerken van de gebieden.

De uitkomsten van het Koopstromenmodel worden gepresenteerd in termen van omzet (euro’s) en als saldo (procentuele ontwikkeling) van verschillende scenario’s.

Modelinput koopstromenmodel Het koopstromenmodel wordt geïmplementeerd in een bestaand verkeersmodel van het onderzoeksgebied: het Regionaal Verkeersmodel Midden-Holland (RVMH versie 3.2). De input voor het koopstromenmodel bestaat uit: •

Demografische gegevens: Inwonertallen per modelzone in het verkeersmodel, inclusief toekomstige bevolkingsgroei voor langetermijn-scenario.

•

Reistijd: Reistijd tussen alle modelzones in het verkeersmodel.

•

Parkeerkosten: Kosten per uur (in eurocenten), verkregen uit NRM 6.

•

Winkelaanbod: Winkelvloeroppervlak in m² (detailhandel) en de aanwezigheid van consumententrekkers per koopmotief per modelzone in het verkeersmodel (Bron: Locatus, 2018). Inclusief reeds plaatsgevonden / beoogde ontwikkelingen in winkelaanbod voor langetermijn-scenario7.

6 7

NRM=Het Nederlands Regionaal Model Bron: verschillende documenten gemeente Gouda

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

69

•

Uitgaven: Vast ‘winkelbudget’ per koopmotief per inwoner, gebaseerd op gemiddelde besteding per Nederlander (Bron: Omzetkengetallen t.b.v. ruimtelijk-economisch onderzoek, Retailinsiders juli 2020).

•

Aantrekkingskracht van centrumgebieden: Aantrekkingskracht van centrumgebieden gebaseerd op omvang (m² winkelvloeroppervlak per branche waarbij de branches ten opzichte van elkaar afzonderlijk gewogen zijn) en consumententrekkers (eveneens voorzien van een afzonderlijke onderlinge weging). Op basis van de totale omvang van het functieaanbod is eveneens een weging toegekend. De aantrekkingskracht van grotere centrumgebieden neemt immers meer dan evenredig toe ten opzichte van kleinere centrumgebieden.

•

Verdeling van omzet naar vervoersmiddel (modal split): Een deel van de bestedingen wordt gedaan door consumenten die te voet, met de fiets of het OV komen. Zij zullen niet gevoelig zijn voor de maatregelen uit het VCP. Daarom wordt een correctie toegepast op basis van de verdeling van omzet naar vervoersmiddel voor binnenstad, De Goudse Poort en Winkelcentrum Bloemendaal (Bron: KSO, 2018).

•

Verblijfsklimaat: Rekenregels per koopmotief naar aanleiding van beoogde aanpassingen in verblijfsklimaat, aan de hand van expert judgement gebaseerd op bevindingen uit vitaliteitsbenchmark centrumgebieden, waarderingen uit diverse onderzoeken8 en voorbeelden uit de praktijk.

Wat zit er niet in het koopstromenmodel? •

Economische effecten horeca en cultuur: Er is weinig onderzoek verricht naar voorzieningen als horeca en cultuur, waardoor de effecten voor deze voorzieningen niet met het model zijn te bepalen. De resultaten van het model hebben daarom alleen betrekking op de effecten voor de detailhandel. De eisen die horeca en cultuur aan bereikbaarheid en verblijfsklimaat stellen, zijn echter vergelijkbaar met recreatief shoppen. De economische effecten voor het recreatieve koopmotief geven daardoor een indicatie van de effecten voor horeca en cultuur (zie ook figuur 2: locationele randvoorwaarden per type voorzieningen). Voor de dienstverlening geldt dat de eisen in sterke mate overeenkomsten vertonen met het dagelijkse doelgerichte winkelbezoek.

•

Gewoontegedrag en persoonlijke voorkeuren: Consumenten zijn in de regel gewoontedieren en ontwikkelen sterke voorkeuren voor bepaalde winkelformules en winkelgebieden. Dit zorgt ervoor dat zij niet altijd de meest

Goudappel heeft zelf in 2015, 2017, 2019, 2020 en 2021 de Vitaliteitsbenchmark Centrumgebieden uitgebracht. Verder zijn diverse Koopstroomonderzoeken (Randstad, 2016/2018, Oost-Nederland 2019/2020, Limburg 2020 en overige onderzoeksrapportages over centrumbezoek geraadpleegd. 8

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

70

optimale winkellocatie kiezen op basis van bereikbaarheid en aantrekkelijkheid. Het koopstromenmodel houdt hier geen rekening mee. •

Kwaliteit en serviceniveau van winkelaanbod: een winkelcentrum kan bestaan uit specifieke winkels die zich onderscheiden op basis van kwaliteit of serviceniveau. Hier hebben wij geen informatie over en dit zit daarom niet in het koopstromenmodel. Wel wordt rekening gehouden met een aantal specifieke consumententrekkers, zoals AH, Gamma, Ikea en Primark.

•

Toerisme: Toerisme van buiten de Randstad zit niet in het koopstromenmodel. Aangezien toeristen van ver specifiek voor het centrum van Gouda komen, is het uitgangspunt dat zij niet of nauwelijks gevoelig zijn voor bereikbaarheidswijzigingen door het VCP. Immers, enkele minuten reistijdverschil van / naar Gouda heeft nauwelijks invloed. Wel kan een verbetering van het verblijfsklimaat zorgen voor een grotere toeristische aantrekkingskracht.

•

Toenemend online koopgedrag: Online winkelen wordt steeds populairder en heeft tijdens de coronacrisis een sterke impuls gekregen. Concurrentie van online winkels maakt geen deel uit van het koopstromenmodel. Hoewel de verdere ontwikkeling van de online aankopen niet exact is te voorspellen, is het een ontwikkeling die een impact op de detailhandel heeft en naar verwachting nog groeiende is. In de niet dagelijkse sector gaat ruim een kwart van de aankopen al online en in sommige branches als bruin- en witgoed is dit al de helft. In de dagelijkse sector (boodschappen doen) is het aandeel online nog klein (3%), maar groeit het hard en zien we in de stedelijke gebieden in 2020 een verdubbeling 9. Mede vanwege de impact van Corona (steeds meer mensen hebben de weg naar online winkelen gevonden) is de verwachting dat online winkelen de komende jaren nog verder groeit. Dit betekent dat centrum- en winkelgebieden het in de concurrentie met online aanbod, vooral moeten hebben van service en kwaliteit, sfeer en beleving en zich daar mee moeten onderscheiden. Daarnaast geldt vanzelfsprekend dat basisvoorwaarden als een goede bereikbaarheid en een schone en veilige winkelomgeving op orde moeten zijn.

9

Bron: Koopstromenonderzoek Randstad 2018 en Koopstromenonderzoek Oost Nederland 2020.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

71

Figuur 4: Pyramide van Maslow centrumgebieden (Bron: Meet4Research). De Pyramide van Maslow voor centrumgebieden in figuur 4 laat zien dat in centrumgebieden de basis op orde moet zijn, maar in het keuzeproces van de consument het verschil gemaakt wordt door de kwaliteit van het voorzieningenaanbod en sfeer. In tegenstelling tot online kun je in een situatie zonder Corona shoppen combineren met een terrasje pakken en mensen ontmoeten. Waar vroeger centrumgebieden vooral ‘places to buy’ waren, profileren (grotere) centra zich, mede om zich te onderscheiden van online, nu als ‘places to be’. Daarbij hoort een aantrekkelijk verblijfsklimaat.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

72

4. Effecten VCP In dit hoofdstuk is in meer detail inzicht gegeven in de verwachte effecten van het Verkeerscirculatieplan. Op tal van indicatoren zijn de effecten van het VCP beschouwd, van effecten op verplaatsingsgedrag en mobiliteit tot effecten op luchtkwaliteit, geluid en economie.

4.1

Vervoerwijzekeuze: op termijn meer lopen en fietsen

Met het verkeerscirculatieplan wordt de concurrentiepositie van lopen, fietsen en het gebruik van Openbaar Vervoer versterkt. Door tal van maatregelen worden deze duurzame vervoerwijzen aantrekkelijker gemaakt. Investeringen in het fietsnetwerk met meer prioriteit voor fietsers en de aanleg van ontbrekende schakels zorgen er bijvoorbeeld voor dat fietsroutes sneller en directer worden, daardoor fietsen ten opzichte van de auto aantrekkelijker wordt. Ook de invoering van ‘het nieuwe 30’ op diverse wegen zorgt voor een betere concurrentiepositie van de fiets t.o.v. de auto. De verwachting is dan ook dat met het VCP de verdere groei van het fietsgebruik in Gouda doorgezet kan worden, en dat de groei van het autoverkeer wordt afgevlakt/beperkt. De verandering in verplaatsingsgedrag zal wel geleidelijk aan gaan en niet van de ene op de andere dag flink veranderen. Dit is een transitie die over langere termijn effect zal sorteren. Deze ontwikkeling was de afgelopen 10 jaar deels ook al zichtbaar, alhoewel deze ontwikkeling zonder stimuleringsmaatregelen zal stokken. Met de invoering van het VCP wordt deze mobiliteitstransitie doorgezet.