Achtergrondrapportage Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021.pdf
Tekst van het document
Verkeerscirculatieplan Gouda
Achtergrondrapport
Gemeente Gouda Project
Verkeerscirculatieplan Gouda
Rapport
Technische achtergrondrapportage
Kenmerk
006392.20210203.R1.02
Datum publicatie
5 mei 2021
Projectteam Gemeente Gouda
M. Corsel, J. Harmsen, R. Ogink
Projectteam Goudappel
M. de Baat, C. Kwantes, T. Prins, G. Wolters
Status
Versie voor besluitvorming
Foto voorpagina
VVV Welkom in Gouda
© Copyright Goudappel
Inhoudsopgave 1. Inleiding, doel en kaders
1
1.1
Vertrekpunt en proces VCP
1
1.2
Doelstellingen VCP
4
1.3
Beleidskaders en raakvlakken
5
2. Analyse en situatiebeschrijving
6
2.1
Ruimtelijke ontwikkelingen en bevolkingsgroei
6
2.2
Infrastructurele projecten in de regio
7
2.3
Ontwikkeling mobiliteit in Gouda (ook i.r.t. Corona)
8
2.4
Vervoerwijzekeuze in Gouda
11
2.5
Huidige en toekomstige verkeerssituatie ‘niets doen’
13
2.6
Inrichting wegennet: vorm, functie en gebruik in disbalans
17
2.7
Verkeersveiligheid
19
2.8
Maximumsnelheid
23
2.9
Het nieuwe 30 & inrichting van wegen
24
2.10
Fietsnetwerk
30
2.11
Openbaar vervoer
33
2.12
Ruimtelijke kwaliteit, klimaatadaptatie, groen
37
2.13
Cultuurhistorie en stedenbouw
40
2.14
Lokale economie: bedrijvigheid in Gouda
42
2.15
Parkeren in en rond binnenstad
48
2.16
Nood- en hulpdiensten
52
2.17
Milieu: luchtkwaliteit en geluidshinder
54
3. Toepassing modellen
62
3.1
Stedelijke Verkeersmodel t.b.v. verkeerscirculatie
62
3.2
Randwegenmodel t.b.v. beoordeling doorstroming
64
3.3
Milieumodel omgevingsdienst Midden-Holland
65
3.4
Economische effecten o.b.v. koopstromenmodel
66
4. Effecten VCP
73
4.1
Vervoerwijzekeuze: op termijn meer lopen en fietsen
73
4.2
Verkeersintensiteiten en doorstroming
73
4.3
Openbaar vervoer: buslijnen en treingebruik
78
4.4
Verkeersveiligheid
79
4.5
Luchtkwaliteit, geluidshinder en CO2-uitstoot
83
4.6
Economie
92
4.7
Ruimtelijke kwaliteit en groen
104
4.8
Autoparkeren in en rond binnenstad
106
4.9
Autoluwe binnenstad
109
4.10
Autobereikbaarheid t.g.v. circulatiemaatregelen
112
4.11
Leefbaarheid woonstraten en woonwijken
116
4.12
Aanrijtijden Nood- en hulpdiensten
118
5. Afweging van maatregelen
122
5.1
Scope van het Verkeerscirculatieplan
122
5.2
Afwegingen maatregelpakketten
124
5.3
Afweging omtrent autoluwe Nieuwe Veerstal
127
5.4
Technologische ontwikkelingen & sturingsmiddelen
133
5.5
Afgevallen maatregelen / lange termijn maatregelen
137
6. Uitgevoerde onderzoeken
140
1. Inleiding, doel en kaders Dit is een achtergrondrapportage bij het hoofdrapport van het Verkeerscirculatieplan Gouda (VCP). In dit document wordt meer de diepte in gegaan. De mobiliteitsopgaven van Gouda en effecten van het VCP worden in meer detail beschreven en geduid. Ook wordt ingegaan op de afweging van maatregelen en het proces hoe het VCP tot stand is gekomen. Dit hoofdstuk beschrijft het vertrekpunt, het proces, de doelen en kaders van het VCP.
1.1
Vertrekpunt en proces VCP
Het Mobiliteitsplan Gouda 2017-2026 bevat de kaders voor het mobiliteitsbeleid van de gemeente Gouda. Het document bevat een aantal speerpunten: •
Beter benutten van bestaande infrastructuur
•
Een goede balans tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid, negatieve effecten van verkeershinder verminderen door stringente keuzes
•
Verbeteren verkeersveiligheid
•
Gebruik van de fiets vergroten door een uitstekend fietsklimaat
•
Versterken van beeld en beleving van de historische binnenstad
•
Optimaal benutten van parkeercapaciteit en verdelen onder gebruikers (parkeerregulering)
Als het gaat om ingrepen in de verkeersstructuur wil de gemeente een nadere uitwerking in de vorm van een verkeerscirculatieplan. Vertrekpunt voor het verkeerscirculatieplan is het beter benutten van de huidige infrastructuur, en geen grootschalige nieuwe auto-infrastructuur aan te leggen. De afgelopen jaren zijn er reeds forse investeringen gedaan in het wegennet en de autobereikbaarheid van Gouda. Zo is in 2012 de Zuidwestelijke Randweg geopend, en in 2016 de parallelstructuur A12 aangelegd. Investeringen in voetpaden, fietspaden en openbaar vervoer zijn wel gewenst en mogelijk binnen de kaders van het VCP. Er vinden diverse ontwikkelingen plaats in Gouda en de Regio die invloed hebben op het verkeer. Om een toekomstbestendig plan te maken is het zichtjaar voor het verkeerscirculatieplan 2030. Dit betekent dat in de analyses en overwegingen uit wordt gegaan van de toekomstige verkeerssituatie in 2030. Zo wordt rekening gehouden met veranderingen van het mobiliteitssysteem van Gouda.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
1
In het Mobiliteitsplan 2017-2026 is een wensbeeld voor de wegenstructuur van Gouda opgesteld. Dit beeld vormt het vertrekpunt voor het Verkeerscirculatieplan. Het Verkeerscirculatieplan is een concretisering van dit wensbeeld, waarin concreet wordt gemaakt hoe dit wensbeeld gerealiseerd kan worden. In dit wensbeeld zijn verschillende wegcategorieën opgenomen, en zijn opgaven gesteld voor het verminderen van doorgaand verkeer door Gouda heen.
Figuur: wensbeeld voor het wegennet uit het Mobiliteitsplan Gouda 2017-2022
In het Mobiliteitsplan zijn ook al diverse oplossingsrichtingen voorgesteld. Dit betreft: •
Opheffen van het doorgaande (regionale) verkeer tussen de A12/Reeuwijk en de Schoonhovenseweg (N207). Dit verkeer maakt gebruik van de as Bodegraafsestraatweg - Joubertstraat. Een van de zoekrichtingen is het vereenvoudigen van het kruispunt Bodegraafsestraatweg- Goudse Houtsingel door de verbinding voor het autoverkeer tussen de Bodegraafsestraatweg noord en zuid op te heffen. Daardoor verbetert de doorstroming op de stadsweg en vermindert de verkeersdruk op de Bodegraafsesestraatweg, de Zwarteweg en de Joubertstraat. Aanvullend dient een verplaatsing van doorgaand verkeer naar Achterwillens via de Molenmeesterslag vermeden worden.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
2
•
Opheffen van de doorgaande functie tussen de Rotterdamseweg en Goejanverwelledijk. De functie van deze route voor het autoverkeer wordt structureel overgenomen door de Zuidwestelijke Randweg, met als toegangen tot de (binnen)stad de Goejanverwelledijk en de Goverwellesingel. Deze aanpassing biedt kansen voor: een aantrekkelijke fietsroute (als onderdeel van een regionale snelfietsroute), meer ruimte voor voetgangers en een zuidelijke poort naar de binnenstad (fietsers, verbinding met het GOUDasfalt-terrein, afzetlocatie touringcars en watervervoer). Aanvullend zijn circulatiemaatregelen op de grachten nodig om doorgaand verkeer noord-zuid door de binnenstad te vermijden.
•
Opheffen van de doorgaande functie Blekerssingel/Fluwelensingel. Een van de zoekrichtingen is een uitbreiding van het parkeerterrein Klein Amerika tot op de singel, met een selectieve doorgang (openbaar vervoer, langzaam verkeer en belanghebbenden).
•
Opheffen van de doorgaande functie Kattensingel. Een kansrijke zoekrichting is het opheffen van de verkeersrelatie Spoorstraat-Kattensingel (in twee richtingen) zodat ook het Kleiwegplein kan worden verkleind en kan functioneren zonder verkeerslichten.
Het verkeerscirculatieplan is een nadere uitwerking van het Mobiliteitsplan, waarin gekeken is of deze oplossingsrichtingen in de praktijk haalbaar zijn en bijdragen aan de doelstellingen van de gemeenten. Naast deze oplossingsrichtingen is breed gekeken naar andere maatregelen die effectief kunnen zijn om een bijdrage aan de doelstellingen te leveren. De maatregelen zijn uiteenlopend van aard, en hebben zowel betrekking op het autoverkeer en autonetwerk, maar ook op het fietsnetwerk, de binnenstad, de parkeersituatie, en de buslijnen in Gouda.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
3
1.2
Doelstellingen VCP
Het VCP is geen doel op zich maar draagt bij aan de hogere doelen van Gouda. De doelen voor het Verkeerscirculatieplan die zijn afgeleid uit het door de raad vastgestelde Mobiliteitsplan en het coalitieakkoord zijn: •
Verbeteren leefbaarheid en gezondheid van mensen: verminderen doorgaand autoverkeer op de binnenstadsingels en in woonstraten, betere lucht- en geluidskwaliteit, betere verkeersveiligheid
•
Aantrekkelijke binnenstad: minder verkeersdruk en autoluwe binnenstad, meer klimaatadaptief groen en meer verblijfsruimte
•
Stimuleren duurzame mobiliteit: stimuleren wandelen en fietsen, verduurzamen wagenpark (laadinfrastructuur) en stimuleren OV
•
Verbeteren economische bereikbaarheid: doorstroming hoofdroutes, bereikbaarheid parkeerlocaties en bevoorrading, bereikbaarheid bedrijventerreinen, robuust netwerk en aantrekkelijke wandel- en fietskwaliteit
•
Toekomstbestendig en haalbaar: beheersbare investerings- en beheerskosten, maatschappelijk draagvlak, faseerbare oplossingen
Een verkeerscirculatieplan moet als een sleutel passen op de hogere doelen. Oftewel: de verkeerskundige voorstellen moeten bijdragen aan de hogere doelen. Als aan een van de doelen niet goed wordt voldaan, dan werkt de sleutel (het plan) niet goed.
Figuur: het VCP dient als een sleutel te passen op de hogere doelen
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
4
1.3
Beleidskaders en raakvlakken
Er zijn verschillende beleidskaders van de gemeente Gouda en de regio waar het Verkeerscirculatieplan binnen moet passen of raakvlakken mee heeft. De beleidskaders zijn: •
Mobiliteitsplan 2017-2026
•
Parkeernota 2020
•
Regionaal Verkeer en Vervoersplan Midden-Holland
•
Regionaal bereikbaarheidsprogramma Beter Bereikbaar Gouwe
•
Winkelvisie Gouda 2017-2025
•
Bedrijventerreinenstrategie 2020
•
Horecanota Gouda, 2008
•
Schone lucht akkoord 2020
•
Actieplan omgevingslawaai 2018-2023
•
Klimaatakkoord Parijs 2015
•
Citydeal Elektrische deelmobiliteit
•
Zero-emissie stadslogistiek 2025
•
OV-Concessie Zuid-Holland-Noord 2022
•
Strategisch plan verkeersveiligheid 2030
•
Structuurvisie Groen 2019
•
Stedenbouwkundige visie binnenstad en haar randen 2004
•
Erfgoedvisie 2030
•
Gemeentelijk Rioleringsplan Gouda 2019-2023
Verder zijn er ook nog bestaande projecten en lopende onderzoeken waar het Verkeerscirculatieplan een raakvlak mee heeft. Dit betreft: •
Beter bereikbaar Gouwe. Regionaal mobiliteitsprogramma van gebied rond de Gouwe ten noorden van de A12, waarin gemeenten, regio en provincie samenwerken om de bereikbaarheid te verbeteren. Meer informatie: https://www.beterbereikbaargouwe.nl/
•
Verkeersonderzoek A12 Gouda – Utrecht van het Ministerie I&W. Het Ministerie heeft samen met Rijkswaterstaat en aanliggende gemeenten onderzoek gedaan naar mogelijkheden om de verkeerssituatie op de A12 tussen Gouda en Utrecht te verbeteren. Meer informatie: rijksoverheid.nl/ documenten/rapporten/2020/11/26/eindrappport-vervolgonderzoek-a12-utrecht-gouda
•
Zero-Emissie stadslogistiek. Gelijktijdig met de ontwikkeling van het verkeerscirculatieplan is een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden en haalbaarheid van Zero-Emissie stadslogistiek. In een afzonderlijk traject vindt/heeft hier besluitvorming over plaats gevonden.
•
Diverse lopende projecten in Gouda t.a.v. ruimtelijke ontwikkelingen of de openbare ruimte, zoals Spoorzone en Westergouwe. Een actueel overzicht is te vinden op: www.gouda.nl/gouda-werkt-aan-de-stad/
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
5
2. Analyse en situatiebeschrijving Om tot een goed verkeerscirculatieplan te komen is allereerst een analyse opgesteld van de huidige en toekomstige situatie in Gouda. Beschouwd zijn onder meer de huidige en toekomstige doorstroming, de inrichting van het wegennet, de kwaliteit en directheid van het fietsnetwerk, verkeersveiligheid, OV-kwaliteit en ruimtelijke kwaliteit.
2.1
Ruimtelijke ontwikkelingen en bevolkingsgroei
Gouda kent, na enkele jaren een nullijn te hebben gehouden, de afgelopen jaren weer een bevolkingsgroei. De komende jaren zet deze groei door door de verschillende woningbouwplannen die binnen de gemeente Gouda in voorbereiding zijn, en extra inwoners zal aantrekken. De grootste ruimtelijke ontwikkelingen (> 100 woningen) zijn op onderstaande kaart afgebeeld. De ruimtelijke ontwikkelingen zorgen voor meer inwoners en dus voor meer mobiliteit in de stad. Gouda groeit daarmee naar verwachting van zo’n 73.000 inwoners in 2020 naar circa 78.000 tot 80.000 inwoners in 2030.
Figuur: grote ontwikkellocaties in Gouda met meer dan 100 woningen of grotere bezoekersfuncties (kleinere en middelgrote ontwikkelingen zijn niet afgebeeld)
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
6
100.000 90.000
80.179
80.000
historische ontwikkeling
73.181 78.199
70.000 60.000
harde woningbouwplannen hoog groeiscenario
50.000
Figuur: bevolkingsontwikkeling Gouda (historische data: CBS, prognose o.b.v. woningbouwplannen Gouda) Toename bezoekers binnenstad De ambitie van de gemeente is, conform de winkelvisie 2017-2025 ook om te groeien in het aantal bezoekers en toeristen aan de stad, door een versterking van het toeristische en culturele aanbod en beleving. Dat is goed voor de lokale economie. Voor de coronacrisis nam het aantal bezoekers al meerdere jaren achter elkaar toe. Gouda is wereldberoemd door onder andere Goudse Kaas en Goudse Stroopwafels. Ook de historische binnenstad met zijn leuke grachtjes, cultuur en horeca trekt bezoekers naar Gouda.
2.2
Infrastructurele projecten in de regio
Naast de lopende projecten binnen Gouda, zijn er ook regionale plannen om het wegennetwerk aan te passen. Dergelijke maatregelen kunnen invloed hebben op de verkeerssituatie, en daarom zijn deze ontwikkelingen meegenomen als uitgangspunt in de analyses. In de nabije omgeving spelen de volgende infrastructurele projecten op Provinciale wegen of Rijkswegen: •
A20 uitbreiding tussen Nieuwerkerk en Gouda -
De A20 wordt verbreed van 2x2 naar 2x3 rijstroken om de doorstroming te verbeteren. Dit project is momenteel in voorbereiding. Actuele informatie is te vinden op: www.rijkswaterstaat.nl/wegen/projectenoverzicht/a20-verbredingnieuwerkerk-aan-den-ijssel-gouda/index.aspx
•
N228 veiliger -
De N228 tussen de Haastrechtsebrug en Haastrecht wordt heringericht met een 60 km/u-profiel om de verkeersveiligheid te verbeteren. Actuele informatie over dit project is te vinden op: www.zuid-holland.nl/ onderwerpen/verkeer-vervoer/wegverkeer/alle-n-wegen/wegen/n228/n228-veiliger/
•
Randweg Waddinxveen (Vredenburgh- en Bentwoudlaan) -
In het verlengde van de N457 wordt een nieuwe provinciale weg gerealiseerd langs Waddinxveen. De verkeersroutering van verkeer kan daardoor veranderen. Actuele informatie is te vinden op: www.zuid-holland.nl/ onderwerpen/verkeer-vervoer/wegverkeer/randweg-waddinxveen/
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
7
2.3
Ontwikkeling mobiliteit in Gouda (ook i.r.t. Corona)
Verplaatsingsgedrag van mensen verandert: er komen inwoners bij, de economie trekt aan, een nieuwe weg wordt geopend, er worden nieuwe woningen gebouwd en recent de mondiale coronacrisis. Dit zijn allemaal factoren die van invloed zijn op de mobiliteit in en rond Gouda. Op basis van tellingen en data is de mobiliteitsontwikkeling in Gouda van de afgelopen 20 jaar beschreven, en met prognoses is een doorkijk gegeven van de verwachtte toekomstige ontwikkeling van mobiliteit. Dat geeft inzicht in de opgave waar Gouda voor staat. Deze toekomstige ontwikkeling is overigens ook afhankelijk van het verkeerscirculatieplan. Invoering van het VCP heeft invloed op de manier waarop mensen zich verplaatsen of de routes die weggebruikers kiezen. Het VCP kan de toekomstige trends daardoor versterken of verzwakken. In de hiernavolgende paragrafen is per vervoerwijze de ontwikkeling beschreven. 2.3.1
Aantal fietsers in Gouda neemt toe
In Gouda worden periodiek tellingen gedaan van gemotoriseerd verkeer en fietsverkeer. Op basis van tellingen over de afgelopen 20 jaar is goed te zien dat het fietsgebruik in Gouda licht toe neemt. De afgelopen 20 jaar was sprake van een jaarlijkse toename van ongeveer +1% a +2% per jaar. In coronatijd zijn mensen wel vaker gaan fietsen om te ontspannen en recreëren, maar wordt er minder vaak naar werk of school gefietst (scholen zijn deels dicht geweest en thuiswerken wordt gestimuleerd). Op werkdagen was daardoor vaak toch nog sprake van een licht afname van het aantal fietsers op de fietspaden in Gouda. Voor de toekomst verwacht het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (het KiM) dat de coronacrisis zorgt voor een toename van het fietsgebruik, en dat in 2025 het fietsgebruik +3% tot +5% hoger ligt dan in 2019. In de Coronacrisis zijn fietsverkopen explosief gestegen, en zijn diverse mensen overgestapt van het OV naar de fiets als vervoermiddel.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
8
2.3.2
Treingebruik nam toe, maar door corona onzekere toekomst
Voor de coronacrisis nam het treingebruik onder inwoners en bezoekers van Gouda de afgelopen jaren toe. Uit cijfers van het aantal in- en uitstappers op de stations Gouda en Goverwelle blijkt dat de afgelopen 10 jaar het treingebruik met zo’n +3% per jaar is gestegen. Dit is een trend die ook op veel andere stations en in andere steden in Nederland te zien is. Het spoorwegennet van Nederland wordt steeds betrouwbaarder en aantrekkelijker voor reizigers. Ook zijn er steeds meer kantoren en bedrijven die zich rond stations vestigen, wat het treingebruik doet toenemen. En ook zijn er mensen die vanwege duurzaamheidsredenen steeds meer met de trein reizen, al dan niet gestimuleerd door de werkgever. Van het gebruik van OVbussen in Gouda zijn helaas geen trends geanalyseerd vanwege ontbrekende data. De provincie en busvervoerder geven echter wel aan dat het aantal reizigers van stadsdiensten het afgelopen decennium is teruggelopen. In coronatijd is het openbaar vervoer-gebruik hard gedaald. Het aantal OVreizigers was in sommige periodes nog maar een fractie van wat het voor corona was. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid verwacht dat na de crisis het openbaar vervoer langer nodig heeft om terug te veren naar het oude niveau dan het autoverkeer. De verwachting is dat in 2025 het OV-gebruik op 90% tot 100% ligt van het OV-gebruik van 2019.
OV-bedrijven zullen de komende jaren gevolgen blijven merken van de coronacrisis. De OV-bedrijven zijn hard geraakt, en hebben in coronatijd behoorlijke verliezen geleden. Met name de mensen die goed kunnen thuiswerken (kantoor), reisden voor coronatijd met de trein. Door meer thuiswerken zal het aantal OVreizigers onder druk blijven staan. Daarentegen wordt door heel Nederland wel ingezet op verdichting rond OV-locaties waardoor OV-gebruik wordt gestimuleerd. Met de ontwikkeling van de Spoorzone gebeurt dit laatste ook in Gouda.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
9
2.3.3
Trend autoverkeer verschilt per wegtype
Voor het autoverkeer in Gouda zien we verschillende trends, afhankelijk van het wegtype. We onderscheiden de regionale wegen zoals de N207 en N228, de stedelijke wegen zoals de Burgemeester van Reenensingel en Goudse Houtsingel en de wegen in en rond de binnenstad zoals de singels en de West- en Oosthaven.
Op de regionale wegen is o.b.v. continue verkeerstellingen een jaarlijkse groei van ongeveer 1% waar te nemen. Groei van het autoverkeer vindt vooral op de hoofdwegen plaats, zoals deze provinciale wegen. In coronatijd zagen we een sterk fluctuerend verkeersbeeld op deze wegen afhankelijk van de zwaarte van de lockdown. Naar de toekomst toe wordt een verdere toename van het verkeer verwacht. Ook zal het autoverkeer sneller ‘teruggeveerd’ zijn op het oude niveau van voor corona dan bijvoorbeeld het openbaar vervoer.
Op de stedelijke wegen in Gouda zien we de afgelopen 20 jaar juist een nullijn: het verkeer is min of meer gelijk gebleven. Door diverse ruimtelijke ontwikkelingen in Gouda wordt conform het verkeersmodel toch een lichte verkeersgroei verwacht van ongeveer 0% tot +0,5% per jaar.
Op de wegen in en rond de binnenstad van Gouda heeft het verkeer de afgelopen 20 jaar al een dalende trend laten zien van ongeveer -1,5% a -2% per jaar. Verklaring hiervoor is onder meer de openstelling van de Zuidwestelijke Randweg, die een goed alternatief biedt voor routes langs de binnenstad. Maar ook het
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
10
duurzaamheids-/gezondheidsbesef van inwoners en bezoekers van Gouda kan hier een rol in hebben gespeeld. Het aantal fietsers in Gouda is namelijk ook gestegen, wat mogelijk voor minder autobewegingen in en rond de binnenstad heeft gezorgd. Het is echter niet zo dat deze trends zich ongelimiteerd doorzetten. Er zijn maatregelen (zoals het VCP) nodig om de binnenstad verder autoluw te maken.
2.4
Vervoerwijzekeuze in Gouda
Op basis van grootschalig enquête-onderzoek is onderzocht hoe inwoners, bezoekers en werknemers van Gouda zich verplaatsen. In het taartdiagram is weergegeven dat van alle verplaatsingen binnen, van, en naar Gouda (excl. lopen) 54% daarvan met de auto worden gemaakt, 9% met het openbaar vervoer (trein + bus) en 38% met de fiets. De auto is daarmee het belangrijkste vervoermiddel voor inwoners, werknemers en bezoekers van Gouda en de fiets is een goede tweede. Als deze cijfers worden opgesplitst naar verplaatsingsafstand dan is de fiets het belangrijkste vervoermiddel op verplaatsingen tot 7,5 kilometer: de schaal van Gouda.
38% 54%
9%
auto
ov
fiets
Figuur: vervoerwijzekeuze bij verplaatsingen van/naar/binnen Gouda, exclusief lopen
Om deze vervoerwijzekeuze (modal split) te duiden, is een vergelijking gemaakt van de modal split van Gouda met diverse andere steden en gemeenten in Nederland. Gouda scoort met 38% fietsaandeel behoorlijk goed. Gouda is ook een compacte stad: alle bestemmingen zijn binnen 15 minuten per fiets te bereiken. Het kan echter nog beter. Steden als Leiden, Groningen en Delft die geografisch groter zijn (en dus grotere fietsafstanden kennen) hebben een hoger fietsaandeel. Deels heeft dit ook te maken met de grote hoeveelheid studenten in deze steden.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
11
Benchmark Modal split (alle verplaatsingen) 100% 80% 60% 40% 20% 42%
38%
0%
fiets
auto
ov
Figuur: benchmark modal split alle verplaatsingen van/naar/binnen gemeente
Als enkel de verplaatsingen met een afstand tot maximaal 7,5 kilometer wordt bekeken, dan is het fietsaandeel groter. Dit zijn afstanden die voor de meeste mensen goed te fietsen zijn. Het fietsaandeel binnen Gouda bij verplaatsingen korter dan 7.5 km, bedraagt 60%. Daarmee scoort Gouda al best goed, maar ook hier kan het beter. Studentensteden als Leiden, Groningen, Zwolle en Delft kennen een hoger fietsaandeel op de korte verplaatsingen. Dit schetst ook de potentie waarin het fietsgebruik binnen Gouda nog kan groeien. Voordeel van Gouda is dat Gouda een compacte stad is, waarbij nagenoeg alle bestemmingen in de stad binnen 7,5 km fietsen zijn te bereiken.
Modal split bij verplaatsingen <7,5km
100% 80% 60% 40% 20%
67%
60%
0%
fiets
ov
auto
Figuur: benchmark modal split verplaatsingen tot 7.5km afstand
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
12
2.5
Huidige en toekomstige verkeerssituatie ‘niets doen’
2.5.1
Huidige doorstroming en reistijden
In deze paragraaf is de doorstroming en de reistijden voor het autoverkeer in en rond Gouda beschouwd. In onderstaande figuren is de typische verkeerssituatie vóór de coronacrisis in de ochtend- en avondspits weergegeven. De wegen met rode kleuren duiden op doorstromingsknelpunten. Op de beelden is te zien dat met name op de hoofdwegen aan de westkant van Gouda doorstromingsproblemen zijn, daardoor staan reistijden van het auto- en vrachtverkeer onder druk.
Figuur: verkeersbeeld in ochtend- en avondspits vóór corona (bron: Google Maps) In de ochtend- en avondspits zijn er dagelijks doorstromingsproblemen op de N207 nabij Westergouwe. De enkelstrooksrotonde bij ’t Weegje heeft onvoldoende capaciteit om het verkeer hier voldoende vlot af te wikkelen. Daardoor ontstaan hier wachtrijen stroomopwaarts. Samen met de provincie Zuid-Holland heeft de gemeente onderzoek gedaan naar de verkeerssituatie op de N207 bij Westergouwe en de ontsluiting van Westergouwe. Verwacht wordt dat binnen afzienbare tijd bestuurlijke afspraken zijn gemaakt tussen de gemeente en Provincie voor het verbeteren van de doorstroming. Ook op de A20 richting Rotterdam stroopt het verkeer op in de ochtend- en avondspits. Rijkswaterstaat en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zijn bezig met de realisatie van een capaciteitsuitbreiding van de A20 tussen Nieuwerkerk a/d IJssel en Gouda. Dit zal nog wel enkele jaren duren voordat dit gerealiseerd is; de huidige verwachting is openstelling in 2028. In een volgende paragraaf is te zien dat daardoor de doorstroming verbetert.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
13
In de stad Gouda is ook sprake van lagere doorstroming op stedelijke wegen. Op een stedelijk wegennet is dit normaal, dus de oranje kleuren duiden niet persé op een reistijdknelpunt. In de reistijdanalyse van het Mobiliteitsplan 2017 wordt ook geconcludeerd dat de reistijden op relevante relaties voldoen aan de in het Mobiliteitsplan gestelde reistijdnormen. Zo geldt de norm dat de reistijd over de (stedelijke) randwegen in de spitsuren maximaal 50% langer mag zijn dan in de daluren en dat de reistijd naar bedrijventerreinen vanaf het hoofdwegennet in de spitsuren maximaal 75% langer mag zijn dan in de daluren. Alle trajecten voldoen hieraan. De hoogste waarde is gemeten op de N207, daar loopt de reistijd in de spitsuren op tot ongeveer 28% t.o.v. de daluren. 2.5.2
Huidige verkeersstromen door Gouda
In onderstaand figuur zijn de huidige verkeersstromen van het gemotoriseerd verkeer weergegeven. De dikte en kleur geeft een indicatie van de dagelijks verkeersintensiteit op werkdagen. Op de kaart is goed te zien dat de hoogste verkeersintensiteiten zijn gemeten bij de N457 en de N207 bij Westergouwe, de Goudse Poort, en delen van de Nieuwe Gouwe O.Z. en Burgemeester Jamessingel. Ook op de Burgemeester van Reenensingel-West, Bodegraafsestraatweg-Noord, bij de Julianasluizen en Haastrechtsebrug zijn redelijk hoge verkeersintensiteiten gemeten. Dieper de stad in nemen de verkeersintensiteiten steeds meer af. Wat opvalt is de relatief beperkte verkeersintensiteit op de Goudse Houtsingel en Goverwellesingel in relatie tot bijvoorbeeld de Joubertstraat. De Goudse Houtsingel en Goverwellesingel kennen een ruimer opgezet wegprofiel dan de Joubertstraat, waar ook aan gewoond wordt. Ditzelfde speelt ook bij de Nieuwe Veerstal en Zuidwestelijke randweg (N207). Deze wegen zijn ongeveer even druk, terwijl de Zuidwestelijke randweg meer geschikt is voor grotere verkeershoeveelheden dan de Nieuwe Veerstal.
Figuur: indicatie van huidige verkeersintensiteit op werkdagen
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
14
Tenslotte valt ook het gebruik van de Koningin Wilhelminaweg (KW-weg) op. De KW-weg is niet geschikt voor grotere verkeershoeveelheden: er staan woningen dicht op de weg en er wordt geparkeerd langs de rijbaan. Echter, door het ontbreken van een goed alternatief aan de westkant, kent de KW-weg wel een behoorlijk hoge verkeersintensiteit. Hetzelfde speelt bij de Bodegraafsestraatweg-Noord, dit is de verbindende weg tussen Reeuwijk (A12) en Gouda, waardoor deze weg een stevige verkeersintensiteit kent. Deze weg kent echter ook erfaansluitingen van de diverse woningen, waardoor de verblijfsfunctie botst met de verkeersfunctie van de weg. Dit kan leiden tot verkeersonveiligheid en verkeershinder. 2.5.3
Regionaal doorgaand verkeer door Gouda
In 2018 is een grootschalig kentekenonderzoek uitgevoerd in Gouda. Op alle in- en uitvalswegen is het verkeer gemonitord, om inzichtelijk te maken in hoeverre sprake is van regionaal doorgaand verkeer door Gouda heen. Verkeer dat binnen afzienbare tijd elders Gouda weer uitrijdt, is aangemerkt als regionaal doorgaand verkeer. In onderstaand kaartje geven de groene lijnen de totale hoeveel doorgaand verkeer op enkele routes door Gouda heen weer. De belangrijkste doorgaande route voor is de as Bodegraafsestraatweg-Joubertstraat. Op deze route is 10% a 20% van het totale verkeer dat hier rijdt doorgaand: verkeer dat dus geen herkomst of bestemming heeft in Gouda zelf. Het aandeel doorgaand verkeer op deze wegen is daarmee hoog. Bovendien zijn deze wegen niet bedoeld voor regionaal doorgaand verkeer en kunnen lokaal bijdragen aan de verkeersonveiligheid en verkeershinder. Doorgaand verkeer dient zoveel mogelijk over de hoofd- en randwegen te rijden. Het helemaal voorkomen/weren van regionaal doorgaand verkeer is overigens ook niet realistisch.
Figuur: regionaal doorgaand verkeer over wegen in Gouda
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
15
Naast dit regionale doorgaande verkeer kennen diverse wegen ook lokaal doorgaand verkeer: verkeer dat geen herkomst of bestemming in de omliggende wijken heeft. 2.5.4
Toekomstige ontwikkeling verkeersintensiteit en doorstroming
Zoals eerder gesteld wordt de situatie van 2030 als zichtjaar genomen in de totstandkoming en analyses van het verkeerscirculatieplan. Door diverse ontwikkelingen verandert de mobiliteit in Gouda. Het aantal inwoners van Gouda groeit de komende jaren, er wordt ingezet om extra bezoekers en er worden woningen gebouwd. Daardoor neemt het aantal verkeersbewegingen in en rond Gouda toe. Deze toename vindt met name plaats op de (stedelijke) randwegen. Uit analyses blijkt namelijk ook dat in en rond de binnenstad juist sprake is van een lichte daling van het autoverkeer (door meer fietsgebruik, en betere randwegen). Met verkeersmodellen is onderzocht hoe de verkeerssituatie er in 2030 uit ziet als niets aan de infrastructuur gedaan wordt (behalve verbreding van de A20), maar woningbouwplannen wel worden gerealiseerd. Op onderstaande kaart zijn de knelpunten in deze ‘niets doen’-situatie weergegeven. De verkeersdruk op de N207 neemt vooral door de ontwikkeling van Westergouwe toe, waardoor ook de vertragingen op deze route verder toenemen (indien er geen maatregelen worden genomen), én er kans bestaat op meer sluipverkeer door Gouda heen. Daardoor voldoet dit traject niet meer aan de gestelde reistijdnormen uit het mobiliteitsplan. Ook rond de kruispunten van de Goudse Poort, wat reeds de drukste in- en uitvalsroute van Gouda is, neemt de verkeersintensiteit toe, o.a.
door de Spoorzone. Hierdoor zal de wachttijd bij de verkeerslichten oplopen. Op sommige relaties komt de reistijd daardoor onder druk te staan.
Figuur: toekomstige verkeerssituatie in 2030 bij ‘niets doen’
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
16
2.6
Inrichting wegennet: vorm, functie en gebruik in disbalans
Bij de inrichting van wegen zijn de afgelopen decennia de principes van Duurzaam Veilig leidend geweest. Dit is een door verkeersprofessionals gedragen beeld van een goede en veilige inrichting van wegen. De inrichting van een weg dient in balans te zijn met de functie en het gebruik van de weg. Als deze niet in balans zijn kan dit leiden tot verkeersonveiligheid, verkeershinder en bereikbaarheidsproblemen. Volgens Duurzaam Veilig is een hiërarchie in het wegennet nodig van verschillende wegtypen, enerzijds wegen gericht op ‘stromen’ en anderzijds wegen gericht op ‘verblijven’. Binnen de bebouwde kom zijn er de volgende wegtypen: •
Woonerven – 10/15 km/u, verblijven staat hier centraal, spelen op straat is mogelijk, en de auto is te gast;
•
Erftoegangswegen – 30km-zones (ETW), verblijfsfunctie staat centraal, ter ontsluiting van woningen en erven;
•
Gebiedsontsluitingswegen – 50km/u (GOW), verkeersfunctie staat centraal, wegen ter verbindingen van erftoegangswegen en het hoofdwegennet, GOW’s dienen ter ontsluiting/verbinding van grotere gebieden.
Bij ieder van deze wegtypen hoort een ideale weginrichting ten aanzien van breedtes, materialisering, kruispuntvormgeving, voorrangssituatie, eventueel parkeren of bushaltes en meer. In de volgende figuren zijn de ideale weginrichtingen van een ETW en GOW weergegeven. Naast deze ideale kenmerken zijn er ook minimale kenmerken voor elk wegtype geformuleerd. Een belangrijk verschil tussen een erftoegangsweg en gebiedsontsluitingsweg is dat bij ETW’s fietsers en auto’s dezelfde rijbaan delen (dit kan ook veilig vanwege de lage snelheid en het beperkte autoverkeer) en bij een GOW zijn idealiter vrij liggende fietspaden aanwezig voor een fysieke scheiding van auto- en fietsverkeer. De praktijk is echter weerbarstiger: soms is er geen ruimte voor de fietspaden en soms wordt er aan wegen gewoond (verblijfsfunctie) die tegelijkertijd ook een behoorlijke verkeersfunctie hebben. Beide knelpunten doen zich voor op de Fluwelen- en Blekerssingel, Joubertstraat, Koningin Wilhelminaweg, Reigerstraat en Wachtelstraat.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
17
Figuur: ideale weginrichting van een erftoegangsweg en gebiedsontsluitingsweg
In het kader van het regionale plan verkeersveiligheid is een vorm-toets van alle wegen in Gouda uitgevoerd door bureau DTV. In onderstaande kaart is daarvan het resultaat weergegeven. Alle rode wegvakken zijn wegen die niet aan de basiskenmerken voldoen t.a.v. de functie die deze wegen hebben. Dit betekent dat de functie, inrichting en het gebruik van de weg niet in samenhang is. Dit kan leiden tot knelpunten, verkeersonveiligheid en verkeersoverlast. Nagenoeg alle ‘hogere’ wegen scoren slecht. Met het VCP wordt ingezet om dit te verbeteren, door de inrichting, de functie, en/of het gebruik van de weg te veranderen, en beter op elkaar af te stemmen.
Figuur: vormtoets van wegennet Gouda (bron: DTV consultants 2021)
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
18
2.7
Verkeersveiligheid
In de omgevingsvisie van de gemeente Gouda is de volgende beschouwing opgesteld over de verkeersveiligheid in Gouda: “De verkeersveiligheid wordt beïnvloed door de fysieke infrastructuur en het gedrag van verkeersdeelnemers. De meeste ongelukken in het verkeer gebeuren als gevolg van menselijke fouten. Afleiding speelt een rol bij het ontstaan van 68% van de ongevallen. Eén van de bronnen van afleiding is het gebruik van een smartphone of andere apparatuur tijdens verkeersdeelname. Het aantal ernstig verkeersgewonden is de afgelopen tien jaar landelijk gezien gestegen met gemiddeld 2,5% per jaar. Het aantal verkeersongevallen in Gouda ligt op 5,9 verkeersongevallen per 1.000 inwoners (2017). Landelijk ligt dit getal in 2017 op 7,3 verkeersongevallen per 1.000 inwoners [SWOV, 2017]. Landelijk gezien waren er in 2017 voor het eerst meer dodelijke verkeersslachtoffers op de fiets dan in de auto. Voor de meeste vervoerswijzen laten de aantallen verkeersdoden over de laatste tien jaar een verslechterende trend zien. Het aantal verkeersdoden onder fietsers is de laatste tien jaar echter niet duidelijk afgenomen en het aantal verkeersdoden onder bestuurders van scootmobielen (inclusief gemotoriseerde invalidenvoertuigen) laat zelfs een stijgende trend zien. Het is aannemelijk dat de vergrijzing hierbij een rol speelt.
Ook worden de wegen steeds drukker met de diverse vormen van vervoer (speed pedelecs, zelfrijdende auto’s, etc.), waardoor de kans op ongelukken wordt vergroot [CBS, 2017]. Uit onderzoek van PBL [Telos PBL, 2020] volgt dat er in de gemeente Gouda sprake is van 1,4 geregistreerde verkeersongevallen per 1 km weg ten opzichte van 1,1 verkeersongeval per 1 km weg landelijk gemiddeld (2017). Hoewel in Gouda het totaal aantal verkeersongevallen lager ligt dan landelijk gemiddeld (per 1.000 inwoners) is het aantal verkeersongevallen per kilometer weg hoger dan landelijk gemiddeld.” De verkeersveiligheid in Gouda wordt dan ook als slecht beoordeeld in de omgevingsvisie omdat het aantal geregistreerde verkeersongevallen per kilometer weg boven de 1,0 is gelegen en slechter scoort dan het landelijk gemiddelde. Bovendien lijkt er een negatieve trend te zijn, en is het aantal verkeersongevallen de afgelopen jaren toegenomen. Door toenemende verkeersdrukte kan de verkeersveiligheid verder onder druk komen te staan. In het volgende figuur zijn de locaties met verhoogde ongevallenconcentraties in Gouda weergegeven. Dit zijn locaties waar bovengemiddeld veel ongevallen optreden. Het betreft alle geregistreerde verkeersongevallen die van 2016 tot en met 2020 hebben plaatsgevonden. Dit betreft overigens nog een onderschatting.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
19
Het daadwerkelijk aantal ongevallen ligt hoger, omdat een substantieel deel van verkeersongevallen niet wordt geregistreerd. Al ligt de registratiegraad van ernstige ongevallen naar verwachting wel hoger dan ongevallen met enkel materiële schade.
Figuur: locaties met verhoogde ongevallenconcentraties (bron: VIA, 2016-2020) De verkeersongevallen vinden verspreid over wegen in Gouda plaats. Hoe groter het bolletje op de kaart hoe meer ongevallen op de plek zijn geregistreerd. Het bolletje geeft ook de ongevalsernst weer (dodelijk, letsel, materiële schade). Aandachtlocaties zijn de Goudse Poort, het Kleiwegplein, het Albert Plesmanplein, het Hoogendoornplein, de Graaf Florisweg-Zwarteweg, de Burgemeester Jamessingel en het kruispunt Goudkade-Industriestraat. De top 5 onveilige trajecten volgens de CROSS-risicomethodiek1 in Gouda zijn: 1.
Joubertstraat/ Zwarteweg
2.
Thorbeckelaan
3.
Graaf Florisweg
4.
Ridder van Catsweg
5.
Burgemeester Jamessingel
Bij de CROSS-risicoanalyse wordt voor wegvakken en kruispunten een verkeersveiligheidsscore bepaald door een combinatie van het aantal geregistreerde ongevallen, de verkeersdruk en de mate waarin autoverkeer de snelheidslimiet overschrijdt 1
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
20
De top 5 onveilige kruispunten volgens deze zelfde methodiek zijn: 1.
Hugo de Vrieslaan – Bloemendaalseweg
2.
Kleiwegplein
3.
Nieuwe Gouwe O.Z. – Hanzeweg
4.
Industriestraat – Goudkade
5.
Albert Plesmanplein
In de afgelopen 5 jaar is het aantal geregistreerde ernstige ongevallen in Gouda toegenomen. De coronasituatie in 2020 heeft bovendien niet eens tot substantieel minder ongevallen gezorgd. Het gemiddeld over de laatste 4 kwartalen was in 2020 ongeveer gelijk met het gemiddelde in 2019. Uit de ongevallenstatistieken blijkt ook dat jongeren tussen de 10 en 24 jaar relatief vaak slachtoffer zijn bij verkeersongevallen, en ook 50 tot 70 jarigen zijn oververtegenwoordigd in de ongevallenstatistieken. Verder blijkt ook dat met name fietsers en brom- & snorfietsers kwetsbaar zijn in het verkeer. Deze twee groepen samen betreft meer dan de helft van alle gewonden die in het Goudse verkeer plaatsvinden.
Figuur: ontwikkeling van het aantal ernstige ongevallen (bron: VIA)
Figuur: leeftijdsverdeling gewonde personen bij verkeersongevallen (bron: VIA)
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
21
Vrachtauto 3%
Bestelauto 8% Bromfiets + 9% Fiets 10%
Personenauto 62%
Motor 3% Overige 4%
Personenauto 24%
Bromfiets + 26%
Overige 9% Motor 9%
Fiets 35%
Figuur: vervoerwijze van betrokken partijen en gewonden (bron: VIA) De oorzaak van verkeersongevallen hebben veelal uiteenlopende redenen (o.a. hard rijden, afleiding, alcohol-/drugsgebruik). Een goede, duidelijke en veilige infrastructuur draagt bij aan het verminderen van het aantal verkeersongevallen. De weginrichting kan bijdragen aan het gewenste verkeersgedrag en een veilige snelheid. Automobilisten rijden op een brede asfaltweg met asstreep namelijk harder dan op een straat met klinkers en gelijkwaardige plateau-kruispunten. Op diverse wegen in Gouda kan rijgedrag en een hoge snelheid een rol spelen bij de ongevallen. In onderstaande kaart zijn de wegen weergegeven waar relatief veel snelheidsovertredingen plaatsvinden. Dit is gemeten op basis van snelheidsinformatie uit navigatiesystemen en mobiele telefoons. Op de wegvakken in paars vinden de meeste/hoogste snelheidsovertredingen plaats. Dit zijn wegen zoals de Rotterdamseweg, Burgemeester Jamessingel, Nieuwe Gouwe O.Z., Goudse Houtsingel, maar ook wegen binnen woonwijken zoals de Plaswijckweg en korte stukjes van de Sportlaan. Deels vallen deze samen met de top 5 onveilige trajecten in Gouda, zoals de Burgemeester Jamessingel.
Figuur: snelheidsoverschrijdingen op wegen in Gouda (bron: VIA)
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
22
Het is niet realistisch om enkel middels handhaving de snelheid van gemotoriseerd verkeer te beïnvloeden. De capaciteit bij de politie is beperkt om op al deze wegen structureel te handhaven. Daarom dient de inrichting van deze wegen het gewenste rijgedrag te stimuleren of af te dwingen. Op verschillende wegen zijn daarom mogelijk snelheidsremmende maatregelen nodig, om met name op straten waar fietsers en auto’s dezelfde rijbaan delen of bij oversteeklocaties snelheden van het autoverkeer getemperd worden.
2.8
Maximumsnelheid
Voor gemotoriseerd verkeer gelden binnen de bebouwde kom doorgaans maximumsnelheden van 50 of 30 km/u. In woonwijken zijn vaak 30km-zones ingericht met een bijpassend profiel. Op de wijkstraten en ontsluitingswegen geldt nu vaak 50 km/u, zoals op onderstaande kaart te zien is.
Figuur: huidige maximumsnelheden op wegen binnen de bebouwde kom Op diverse 50km-wegen blijkt – onder andere uit de Vorm-toets uit voorgaande paragraaf – dat de inrichting, gebruik en functie niet in samenhang zijn en knelpunten opleveren. Menging tussen gemotoriseerd verkeer en fietsverkeer is veilig mogelijk bij 30 km/u. Bij 50 km/u zijn er voor een optimale verkeersveiligheid vrij liggende fietspaden. Een snelheid van 50 km/u zorgt voor een hoger ongevalsrisico én hoger letselrisico dan een snelheid 30 km/u. Op verschillende 50 km/u-wegen is echter geen ruimte voor vrij liggende fietspaden om zo de verkeersveiligheid en het fietsklimaat te verbeteren.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
23
Daarom is in het VCP beschouwd hoe in lijn met het Tweede Kamer besluit om 30 km/u als standaard te hanteren de inrichting en maximumsnelheid van wegen in Gouda aangepast kan worden. Enkele wegen zullen 50 km/u blijven omdat dit nodig is voor de bereikbaarheid van Gouda en omdat dit veilig kan.
2.9
Het nieuwe 30 & inrichting van wegen
Volgens de inrichtingsprincipes van Duurzaam Veilig kent het wegennet binnen de bebouwde kom de volgende wegtypen: •
Erftoegangswegen: woonerven en woonstraten in verblijfsgebieden met gemengd verkeer, snelheidslimiet van stapvoets of 30 km/u;
•
Gebiedsontsluitingswegen: drukkere 50 km/u-straten met aparte fietsvoorzieningen.
Door de organische ontwikkeling van steden voldoet deze indeling niet altijd; er zijn wegen waarvan onduidelijk is tot welke categorie ze horen. Daarnaast willen gemeenten veelal toe naar minder ernstige verkeersongevallen, een betere oversteekbaarheid en minder barriérewerking. Ook is minder uitstoot door gemotoriseerd verkeer wenselijk (lucht/geluid). Tot slot is in het openbaar gebied steeds meer ruimte nodig voor verblijfsruimte, klimaatadaptief groen, wandelen en fietsen. In oktober 2020 heeft de Tweede Kamer besloten tot ‘30 km/u binnen de bebouwde kom als standaard’. De gemeente Gouda omarmt dit besluit. In de toekomst worden alle wegen binnen Gouda 30 km/u, behalve waar een hogere snelheidslimiet echt nodig is én veilig kan. Op lange termijn is een zogenaamd ISAsysteem denkbaar, waarbij auto’s zich automatisch aan veilige snelheden houden door elektronische systemen (ISA)2. Bij een systeem van 'standaard 30’ houden in Gouda de randwegen en enkele inprikkers een hogere snelheid, omdat deze wegen een belangrijke verkeers- en bereikbaarheidsfunctie hebben. Daarnaast zijn enkele andere wegen niet geloofwaardig te transformeren tot 30 km/u-wegen (vanwege intensief autoverkeer en/of omgevingskenmerken). Hier zou 30 km/u leiden tot schijnveiligheid voor kwetsbare verkeersdeelnemers, omdat niet te verwachten valt dat de weggebruikers zich aan 30 km/u zullen houden.
Tot slot is maatwerk nodig in verband met o.a. nood- en hulpdiensten en OV.
ISA (Intelligente SnelheidsAanpassing) is een systeem in ontwikkeling dat bestuurders ertoe aanzet of zelfs dwingt om zich te houden aan de geldende snelheidslimieten. Er is een aantal varianten in ontwikkeling, waarbij het in één variant denkbaar is dat de maximumsnelheid extern wordt bepaald en dat de bestuurder deze niet kan overschrijden. 2
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
24
Naast de klassieke woonerven en 30 km/u-woonstraten zijn dus ook drukkere 30 km/u-straten mogelijk (middels een inrichting conform ‘Het Nieuwe 30’) met bv. fietsstroken of –paden en voorrangsregeling. Het is wenselijk om de snelheidslimiet af te dwingen door de juiste inrichting, want de inrichting is bepalender voor de snelheid dan (enkel) borden met verkeerslimieten. De vraag is dan ook hoe wegen conform ‘Het Nieuwe 30’ ingericht worden. Daar is maatwerk voor nodig, aangezien het gebruik en de omgeving van de weg sterk bepalend zijn voor wat mogelijk en wenselijk is. In 2020 is uitgebreid onderzoek gedaan naar ‘Het Nieuwe 30’, met als doel te achterhalen welke factoren een belang spelen in de inrichting en omgeving bij het snelheidsgedrag van weggebruikers en bij de verkeersveiligheid. In dit onderzoek zijn de volgende aspecten gevonden die de snelheid van het wegverkeer verlagen of verhogen. Snelheid verlagend
Snelheid verhogend
Opmerking
Bochtige weg
Lange, rechte weg
Rechtstanden in een 30weg zijn idealiter beperkt
Elementen / niet-effen verharding (klinkers) Veel dwarsbewegingen (oversteken e.d.) en uitritten/dwarsstraten
Effen wegdek Weinig dwarsbewegingen en uitritten/dwarsstraten
Smal wegprofiel
Breed wegprofiel
Gesloten, onoverzichtelijke omgeving Gemengd verkeer (fiets – auto)
Open, overzichtelijke omgeving
Gelijkwaardige kruispunten Geparkeerde auto’s langs rijbaan
Betreft zowel verharding als vrije ruimte
Gescheiden verkeer Voorrangskruispunten of rotonde of VRI Geen parkeren langs rijbaan
Tabel: factoren die van invloed zijn op de snelheid van wegverkeer In ditzelfde onderzoek is gevonden dat de snelheid van het autoverkeer lager wordt als de limiet op 30 wordt gezet, maar dat de gemiddelde snelheid nog wel boven de 30 km/u uitkomt. Het verschil met de gemiddelde snelheid bij een 50 km/u-weg is daardoor minder groot dan het verschil in snelheidslimiet. Ook is in dit onderzoek gevonden dat de snelheid van de bussen iets lager ligt, maar dat deze ook bij 50 km/u al aanzien lager lag dan 50 km/u. In onderstaande tabel zijn de onderzoeksresultaten omtrent rijsnelheden weergegeven.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
25
Snelheidslimiet
Alle verkeer (v85)
Bussen (gemiddeld)
Bussen (20% langzaamste)
Ongevalernst
30 km/u
33,6 km/u
27,9 km/u
23,8 km/u
21%
50 km/u
42,5 km/u
32,0 km/u
28,2 km/u
30%
Tabel: vergelijking van snelheid in de praktijk bij limiet van 30 km/u en 50km/u. Bron: Goudappel & DTV (2021), ‘Onderzoek naar het nieuwe 30’
Voor drukke wegen die van 50 naar 30 km/u worden gezet zijn verschillende inrichtingsmogelijkheden gevonden. De keuze daar tussen zijn ook afhankelijk van omgevingsfactoren en bijvoorbeeld de aanwezigheid van een bus. Maatwerk blijft echter nodig. Hierna worden een aantal typische profielen geschetst voor: 1. 2. 3.
Drukke verblijfsstraten: gemengd profiel Fietsstraten Wegen met gemengde functie
Bij de realisatie of herinrichting van de openbare ruimte is de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) van toepassing in Gouda. Door nieuwe inzichten in de inrichting van wegen conform het nieuwe 30, is mogelijk een herziening van deze Leidraad nodig.
Inrichting van straten is maatwerk In deze paragraaf zijn vanuit een verkeerskundig oogpunt inrichtingsprincipes geschetst voor de inrichting van straten binnen de bebouwde kom. De inrichting van straten heeft ook effect op de omgevingskwaliteit, en zijn er in Gouda tal van aanwezige cultuurhistorische waarden die behouden moeten blijven en zelfs versterkt kunnen worden. Daarom is de inrichting van straten altijd maatwerk en dient er een afweging plaats te vinden over meerdere beleidsvelden zoals: verkeer, groen, cultuurhistorie en stedenbouw. De aanpassing van straten in Gouda van 50 naar 30 km/u, bieden echter wel veel kansen om juist ook op andere beleidsvelden (naast verkeer) bij te dragen aan ambities. Juist bij een nieuwe 30km/u-inrichting ontstaat ruimte om straten groener, aantrekkelijker en met oog voor historie in te richten.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
26
1. Gemengd profiel – drukke verblijfsstraat Op drukkere wegen met veel omgevingsinvloed, zoals straten in stedelijk gebied met een hoge dichtheid en (deels) winkels, is een gemengd profiel passend om de snelheid van het gemotoriseerd verkeer te temperen en een veiligere en aantrekkelijkere inrichting te realiseren. In Gouda betreft dit bijvoorbeeld het Kleiwegplein en mogelijk ook de Nieuwe Veerstal. Aanbevelingen voor de inrichting van dit soort straten zijn: • • • • • • • • •
Elementenverharding (klinkers) Snelheidsremmers, in ieder geval op kruispunten Niet te smal profiel Gelijkwaardige kruispunten Oversteekvoorzieningen voor voetgangers Brede trottoirs voor voetgangers zonder obstakels of geparkeerde auto’s Geen of lage trottoirbanden Hoog inrichtingsniveau Circulatie: Doorgaand verkeer naar hoofdroutes
Figuur: van Ostadestraat in Utrecht, voorbeeld voor drukke verblijfsstraat (geen snelheidsremmer aanwezig vanwege busroute vanuit zijstraat)
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
27
2. Fietsstraten Fietsstraten worden toegepast op erftoegangswegen met minder omgevingsinvloeden en geen of beperkte winkelfuncties. Voor een fietsstraat dient de auto-intensiteit laag genoeg te zijn (<3.000 mvt/etm). In Gouda betreft dit bijvoorbeeld de Groen van Prinsterersingel. Aanbevelingen voor een dergelijke inrichting zijn:
• • • • • • •
Asfalt met rabat of middenstrook Snelheidsremmers in de vorm van drempels Voorrangskruispunten Trottoirs zonder obstakels of geparkeerde auto’s Veilige trottoirbanden Aandachtspunt voor inrichting en omgeving: voorkom laanwerking Circulatie: doorgaand verkeer naar hoofdroutes
Voor fietsstraten zijn verschillende principeprofielen mogelijk. Voor de nadere uitwerking wordt aangesloten bij de Fietsberaadpublicatie 32 over fietsstraten. De materialisering blijft maatwerk en daarbij zijn ook aspecten en overwegingen op het gebied van cultuurhistorie en stedenbouw van belang. In de nadere uitwerking van maatregelen vindt dan ook een verdere integrale afweging plaats.
Figuur: de Hescheweg in Oss, voorbeeld van een fietsstraat
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
28
3. Wegen met gemengde functie Als derde categorie qua mogelijk inrichtingsprofiel conform het nieuwe 30 zijn de wegen met een gemengde functie. Dit zijn wegen met een woonfunctie, geen of beperkt winkelen. De weg heeft een buurtfunctie voor het autoverkeer, en is ook een fietsroute. Qua omgeving zijn dit wegen met een groen stedelijk of dorpskarakter. In Gouda betreft dit bijvoorbeeld de Plaswijckweg, Ridder van Catsweg en Groenhovenweg, maar ook de Singels rond de binnenstad. Aanbevelingen voor de inrichting van dit soort wegen zijn:
• • • • • • • • • •
Brede fietsstroken, met een middenstrook van 1 auto breed in klinkers Snelheidsremmers, in ieder geval op kruispunten Gelijkwaardige kruispunten Niet te smal profiel Eventueel oversteekvoorzieningen voor voetgangers Trottoirs Veilige trottoirbanden Langs of haaksparkeren voldoende marge, eventueel verhoogd Aandacht voor inrichtingsniveau en omgeving: voorkom laanwerking Circulatie: doorgaand verkeer naar hoofdroutes
Figuur: Tolsteegsingel in Utrecht, voorbeeldinrichting voor straat met gemengde functie
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
29
2.10
Fietsnetwerk
De ambitie van de gemeente is om het fietsgebruik in Gouda te stimuleren, omdat dit gezond en duurzaam is en bijdraagt aan de leefbaarheid in Gouda. In Gouda wordt al relatief veel gefietst, nagenoeg heel Gouda is binnen 15 minuten fietsen te bereiken. Gouda heeft dan ook al een redelijke uitgebreid fietsnetwerk, maar dit netwerk kan beter: de inrichting van fietsroutes kan veiliger, aantrekkelijker en comfortabeler en in het fietsnetwerk ontbreken soms belangrijke schakels. In het VCP wordt dan ook ingezet op het verbeteren van huidige routes, en de aanleg van nieuwe fietspaden om kortere fietsroutes te realiseren. In het Mobiliteitsplan 2017-2026 zijn analyses gemaakt van de omrijdafstanden voor fietsers, door de fietsafstand te vergelijken met de hemelsbrede fietsafstand. In onderstaande kaart zijn diverse relaties met een significante omrijdfactor weergegeven. Dit zijn relaties waarbij de fietsafstand meer dan 1.5x de hemelsbrede afstand is. Duidelijk te zien is dat dit relaties betreft waarbij door het beperkte aantal kruisingen over de spoorlijn of waterwegen omrijdafstanden optreden voor fietsers. Met name relaties tussen wijken die hemelsbreed dicht tegen elkaar liggen, maar door de spoorlijn of waterweg fysiek van elkaar gescheiden, treden al snel relatief grote omrijdafstanden op.
Het is echter ook zeer kostbaar om nieuwe fietsverbindingen die de spoorlijn of waterweg kruisen aan te leggen. Daarom dienen investeringen met name op grotere fietsrelaties met potentie op voldoende/veel fietsers gedaan te worden. Dit betreft bijvoorbeeld de fietsverbinding tussen Westergouwe en de rest van Gouda.
Figuur: enkele relevante fietsrelaties met een significante omrijdfactor (fietsafstand is >1.5x hemelsbrede afstand)
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
30
In het mobiliteitsplan is ook de reistijdverhouding tussen fiets en de auto vergeleken. Er zijn zowel relaties waarvoor de auto sneller is, als relaties waarvoor de fiets sneller is. Voor beide vervoermiddelen geldt dat er vaak ook nog enige tijd nodig is om de auto te parkeren of de fiets te stallen, al kun je met de fiets vaak op kortere afstand van de bestemming parkeren, waardoor de loopafstand tot de bestemming kort is. Op de onderstaande kaart zijn de wijk-wijkrelaties in beeld gebracht waarvoor de fiets niet goed kan concurreren met de auto op reistijden. Voor deze relaties geldt dat de fiets een factor 1,3 of hoger langzamer is dan de auto. Mensen kunnen dan geneigd zijn eerder/vaker de auto te gebruiken terwijl dit prima fietsbare afstanden betreft. In het VCP wordt dan ook ingezet op het verbeteren van de concurrentieverhouding van de fiets ten opzichte van de auto.
Figuur: wijk-wijkrelaties waarvoor de fiets >1,3x langzamer is dan de auto In bovenstaande kaart zijn de relaties naar de bedrijventerreinen niet meegenomen. Vanuit nagenoeg elke wijk geldt dat de reistijd naar de Goudse Poort, Gouwe Park en Kromme Gouwe met de fiets meer dan 1,3x langzamer is dan met de auto. Verder zijn in de analyse van het Mobiliteitsplan de relaties met Westergouwe niet beschouwd. Al is vanwege het feit dat er slechts één goede oeververbinding is, zonder analyse al snel te concluderen dat voor veel relaties met Westergouwe de fiets fors langzamer zal zijn dan de auto. Met name op verplaatsingsafstanden tot 7.5 kilometer is de fiets een goed vervoermiddel (en een belangrijk alternatief voor het gebruik van de auto). Met een elektrische fiets zijn ook verplaatsingen met afstanden tot 15 kilometer goed te
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
31
overbruggen. Daarom wordt zowel ingezet op verbeteringen tussen wijken en buurten in Gouda zelf, als ingezet op verbeteringen van regionale fietsroutes tussen Gouda en de omliggende gemeenten. Uit cijfers over werknemers in Gouda, blijkt dat een belangrijk deel van de werknemers van bedrijven in Gouda in de omliggende gemeente wonen. En ook komen veel scholieren uit de omliggende gemeenten op de fiets naar Gouda naar school.
Figuur: ontbrekende schakels in het fietsnetwerk van Gouda In het Mobiliteitsplan 2017-29026 zijn diverse ontbrekende schakels in het Goudse Fietsnetwerk benoemd. De belangrijkste ontbrekende schakel is een goede fietsverbinding tussen Westergouwe en de rest van Gouda. In de huidige situatie is Westergouwe enkel via de fietsroute over het sluiseiland met de rest van Gouda verbonden. De eerstvolgende oeververbinding over de Gouwe betreft de Coenecoopbrug. Daardoor is de fietsverbinding tussen een groot deel van Gouda met Westergouwe ondermaats. In samenwerking met de Fietsersbond zijn ook diverse andere ontbrekende schakels opgespoord, de aanleg hiervan zouden de fietsafstanden, directheid van fietsroutes en concurrentieverhouding van de fiets kunnen verbeteren. Dit betreft onder meer een tweetal ontbrekende fietsbruggen over de Karnemelksloot heen. Bij realisatie van deze bruggen ontstaan directere noord-zuid fietsroutes tussen de zuidelijk en noordelijk gelegen delen van Gouda. Ook de oost-west verbinding tussen bijvoorbeeld Goverwelle en het station kan van deze bruggen profiteren.
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
32
2.11
Openbaar vervoer
Gouda is met twee treinstations en een intercitystop goed aangesloten op het spoornetwerk. Vanaf station Gouda zijn binnen 45 minuten met directe intercityverbindingen de centra van de grote steden Rotterdam, Den Haag en Utrecht te bereiken. Daarmee liggen veel banen in de zakelijke dienstverlening en creatieve industrie (die veelal in de centra van grote steden en rond treinstations zijn gehuisvest) binnen bereik voor inwoners van Gouda. Bovendien is geheel Gouda op maximaal 15 minuten van station Gouda gelegen, waardoor de OV-bereikbaarheid van Gouda goed is.
Figuur: bereikbare gebieden vanaf station Gouda met de trein-fiets combinatie binnen 45 minuten reistijd Binnen Gouda is er een netwerk van stadsbuslijnen en streekbuslijnen. In de huidige concessies worden de buslijnen gereden door vervoerder Arriva. De stadslijnen bedienen de wijken van Gouda. Zo bedienen lijnen 1 en 4 de wijken Plaswijck en Bloemendaal, lijn 2 bedient Korte Akkeren en Westergouwe, en lijn 3 bedient Kort Haarlem, Oosterwei en Goverwelle. De streekbuslijnen zorgen voor een directe busverbinding tussen Gouda en de omliggende gemeenten als Waddinxveen, Reeuwijk en de Krimpenerwaard. Met name de verbinding tussen Schoonhoven en Gouda is een drukbereisde buslijn. Niet voor niets heeft deze bus de status van Rnet gekregen, en rijdt deze bus hoogfrequent tussen Schoonhoven en station Gouda. Deze bus is belangrijk voor de bereikbaarheid van de Krimpenerwaard. Inwoners van de Krimpenerwaard
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
33
hebben via deze bus toegang tot het spoornetwerk, en kunnen vanaf station Gouda verder reizen in verschillende windrichtingen.
Figuur: lijnennetkaart busdiensten Arriva Zuid-Holland Noord 2021 In een verdiepende studie3 naar de buslijnvoering in Gouda is onderzoek gedaan naar de haltedekking binnen Gouda. Idealiter is vanaf iedere woning in Gouda een bushalte gelegen op maximaal 350 meter loopafstand. In de kaart hieronder is de haltedekking van de huidige bushaltes weergegeven.
Figuur: bedieningsgebied door busvervoer in Gouda met loopafstand van 350 meter 3
Onderzoek Goudappel (2021), ‘Toekomstbestendig busnetwerk Gouda’
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
34
Uit de kaart met het bedieningsgebied is op te maken dat delen van Korte Akkeren, Achterwillens en Nieuwe Park niet goed zijn ontsloten door OV-bussen, evenals diverse bedrijventerreinen. De loopafstand naar de dichtstbijzijnde bushalte is groter dan 350 meter. In geval van Nieuwe Park en Achterwillens kan afgevraagd worden of dit erg is, beide wijken zijn tegen een treinstation aangelegen, waardoor de OV-bereikbaarheid alsnog goed is. Mensen zijn bereid naar treinstations een grotere afstand te overbruggen dan naar bushaltes. Overigens voor heel Gouda geldt: het treinstation is vanuit alle wijken in Gouda binnen 15 minuten fietsen te bereiken. De fiets als voortransport van de trein is dan altijd sneller dan de bus te nemen. De bus in Gouda heeft dan ook voornamelijk een bereikbaarheidsfunctie voor ouderen, mensen die slecht ter been zijn, of mensen die niet willen of kunnen fietsen. Voor deze doelgroepen is een snelle reistijd van minder groot belang. Uit de kaart met het bedieningsgebied is ook op te maken dat vanuit bepaalde woongebieden meerdere bushaltes binnen 350 meter lopen zijn gelegen. De afstand tussen twee haltes is daar korter dan de meest optimale situatie.
Voor de exploitatie van OV-bussen is er namelijk een optimum te bereiken: bij te veel haltes wordt een bus erg traag door het frequentie halteren, bij te weinig haltes moeten reizigers verder lopen naar de bushalte waardoor het OV-gebruik afneemt. Met name aan de noordkant van Plaswijk en in Goverwelle is de haltedichtheid aan de hoge kant. Samen met de wijk zal bezien worden of de bus hier versneld kan worden door het optimaliseren van de haltelocaties.
Figuur: aantal in- en uitstappers per bushalte op een gemiddelde werkdag in feb ’20
Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021
35
In het verdiepende busonderzoek is ook gekeken naar het gebruik van de bus. Daarvoor is zowel op halteniveau gekeken, als naar de vervoersstromen tussen gebieden. In onderstaande kaart is het gemiddelde aantal in- en uitstappers per bushalte van voor de coronacrisis weergegeven. De reizigersaantallen zijn gebaseerd op OV-chipkaart-data van februari 2020. Op de kaart is goed het verschil in gebruik van de bushaltes te zien. Op het busstation zijn logischerwijs dagelijks de meeste in- en uitstappers, op een gemiddelde werkdag zo’n 6.500. Dit zijn zowel inwoners van Gouda, als inwoners van omliggende gemeente die via streeklijnen hier overstappen op de trein. Belangrijke bushaltes binnen Gouda zijn de haltes Mammoet (bij MBO Rijnland, ca 800 in- en uitstappers per dag) en op de Fluwelensingel (centrum, ca 550 in- en uitstappers per dag). Bij de bushaltes van de stadslijnen ligt het gemiddelde aantal in- en uitstappers een stuk lager: veelal tussen de 10 en 60, met uitschieters naar 100 a 200 in- en uitstappers. Ook is een analyse gemaakt van de vervoerswaarde op relatieniveau. In het volgende kaartbeeld zijn de belangrijkste OV-relaties weergegeven. Daaruit blijkt dat er met name sprake is van radiale vervoersstromen gericht op treinstation Gouda. De OV-relaties tussen station Gouda en de Krimpenerwaard en de Utrechtse regio kennen de hoogste busreizigers.