Achtergrondrapportage Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021.pdf

4.2

Verkeersintensiteiten en doorstroming

Met het stedelijke verkeersmodel van Gouda zijn de veranderingen in verkeersstromen ten gevolge van het verkeerscirculatieplan in beeld gebracht. Daarvoor is de toekomstige situatie in 2030 beschouwd, om zo ook rekening te houden met verkeerseffecten van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zoals Westergouwe en de Spoorzone. In het volgende figuur is voor diverse wegen in Gouda inzichtelijk gemaakt welke veranderingen in verkeersstromen plaatsvinden. De vergelijking is gemaakt met de referentiesituatie 2030, de genoemde procenten zijn de veranderingen in de verkeersintensiteiten op etmaalniveau.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

73

De verkeerseffecten zijn zowel inzichtelijk gemaakt voor het VCP zonder pilot Nieuwe Veerstal, als voor het VCP met pilot Nieuwe Veerstal. Hieronder zijn de verkeerseffecten zonder pilot weergegeven. In paragraaf 5.3 wordt ingegaan op de effecten inclusief pilot Nieuwe Veerstal. Effecten op verkeersintensiteiten Uit voorgaand figuur is op te maken dat het VCP bijdraagt aan het verluwen van de wegen door de woonwijken heen, en een bundeling van autoverkeer op de randwegen. Door het VCP worden de Singels, Joubertstraat en Sportlaan rustiger qua autoverkeer, en neemt het autoverkeer op de (stedelijke) randwegen toe. De Burgemeester van Reenensingel, Goudse Houtsingel en Goverwellesingel worden zo’n 10% tot 25% drukker. Ook de N207 Zuidwestelijke Randweg krijgt behoorlijk extra verkeer te verwerken. Dat is positief voor de leefbaarheid aangezien dit verkeer nu door Gouda heen rijdt. Onderdeel van het VCP is ook het aanpassen van de verschillende kruispunten op deze (stedelijke) randwegen zodat er extra verkeer verwerkt kan worden en de doorstroming verbeterd.

Figuur: effecten van het VCP zonder pilot Nieuwe Veerstal Verkeersafwikkeling: doorstroming en reistijden De randwegen met opgewaardeerde kruispunten kunnen de extra verkeersvraag door het VCP aan. Dit is getoetst met het meer gedetailleerde randwegenmodel van Gouda. Met dit model zijn simulaties gemaakt van de doorstroming in verschillende situaties: de huidige situatie, de ‘niets doen’-situatie in 2030 (situatie

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

74

zonder infra-aanpassingen maar mét ruimtelijke ontwikkelingen) en de situatie bij invoering van het Verkeerscirculatieplan (incl. opwaardering randwegen). Aandachtspunt is wel de Koningin Wilhelminaweg. Hier wordt het drukker door invoering van het VCP. In het VCP is dan ook opgenomen om de Koningin Wilhelminaweg aan te passen naar 30 km/u en een andere/bijpassende inrichting

Relatief t.o.v. huidig

te geven met veilige oversteeklocaties. 500% 450% 400% 350% 300% 250% 200% 150% 100% 50% 0%

Huidig

Niets doen

VCP

Figuur: reistijden in de spitsen op randwegtrajecten in verschillende situaties Uit de grafiek blijkt dat de reistijden op de randwegen in de ‘niets doen’-situatie op diverse trajecten fors oplopen: met name op de Zuidwestelijke Randweg, de N207 bij Westergouwe, rond de Goudse Poort en Nieuwe Gouwe O.Z. nemen de reistijden toe. In het VCP zijn dan ook maatregelen opgenomen voor de (stedelijke) randwegen om de doorstroming op deze wegen te verbeteren. Door aanpassing van kruispunten op de N207 bij Westergouwe en capaciteitsuitbreiding van de rotondes van de Zuidwestelijke Randweg kunnen de reistijden op peil worden gehouden. Ook de aanpassingen aan de kruispunten in de Spoorzone rond de Goudse Poort dragen bij aan het op peil houden van de verkeersafwikkeling. In de reistijdresultaten zijn ook goed de effecten van de voorrangspleinen te zien. Op de Goverwellesingel en de Goudse Houtsingel verbeteren de reistijden voor het autoverkeer met zo’n -25% a -30% ten opzichte van de huidige situatie. De doorstroming op de randwegen is ook visueel op kaart weergegeven op de volgende pagina. Het eerste figuur geeft de gemiddelde doorstroming in de avondspits van de ‘niets doen’-situatie weer, en het tweede figuur de doorstroming in geval van het VCP. De fileknelpunten in de ‘niets-doen’-situatie op de N207 bij Westergouwe en rond de Goudse Poort zijn goed zichtbaar.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

75

Figuur: doorstroming op randwegen in avondspits in ‘niets doen’-situatie

Figuur: doorstroming op randwegen in avondspits in VCP-situatie

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

76

Verdieping: verkeersafwikkeling Kleiwegplein Naast de verkeersafwikkeling op de randwegen is ook nader ingezoomd op de nieuwe vormgeving van het Kleiwegplein. Met microsimulaties is de beoogde nieuwe vormgeving van het Kleiwegplein doorgerekend, al staat de exacte vormgeving nog niet vast en dient het ontwerp nader uitgewerkt en afgewogen te worden in de verdere uitwerking. Uit deze simulatie komt naar voren dat de nieuwe inrichting als voorrangskruispunt prima in staat is om het verkeer vlot af te kunnen wikkelen. Door de eenvoudigere inrichting zijn fietsers en autoverkeer prima in staat om onderling de voorrang te regelen gegeven de verkeersregels. Om het busverkeer vlot af te wikkelen van en naar de Vredebest zijn wel doseerlichten nodig, die bij aandiening van een OV-bus de andere verkeersstromen een rood licht geeft om zo bussen gelegenheid te geven veilig en vlot het verkeersplein te kunnen kruisen. Een enigszins vergelijkbare situatie is van toepassing op het Delflandplein in Delft, waar enkel bij aandiening van een tram doseerlichten actief zijn om trams en bussen veilig het kruispunt te laten passeren.

Figuur: microsimulatie van de mogelijke nieuwe vormgeving van het Kleiwegplein

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

77

4.3

Openbaar vervoer: buslijnen en treingebruik

In samenwerking met de provincie Zuid-Holland, busvervoerder Arriva en reizigersorganisatie Rover is onderzoek gedaan naar mogelijke optimalisaties van de lijnvoering van OV-bussen in Gouda én de effecten van het VCP op de exploitatie van bussen. Uit dit onderzoek zijn diverse optimalisaties naar voren gekomen die effectief kunnen zijn om rijtijden van bussen en haltedekkingen te verbeteren met als doel een concurrerender en betaalbaar openbaar vervoer. Het Verkeerscirculatieplan heeft op verschillende manieren invloed op het Openbaar Vervoer in Gouda. Enerzijds zorgt de aanpassing van diverse wegen naar 30 km/u voor langere rijtijden van OV-bussen, anderzijds zorgt het VCP ook voor minder verkeer op diverse busroutes (en daarmee voor minder hinder voor OVbussen) en voor een betere doorstroming op de randwegen waar ook diverse buslijnen van profiteren. Door aanpassing van de snelheid naar 30 km/u neemt de rijtijd van bussen toe. Door de optimalisaties in de lijnvoering en haltedichtheid, randweg-verbeteringen, en verandering van verkeersdruk op busroutes kunnen deze negatieve effecten grotendeels teniet worden gedaan zodat het openbaar vervoer in Gouda voor dezelfde kosten (dienstregelinguren) en kwaliteit uitgevoerd kan blijven worden. De verlaging van de maximum snelheid van 50 naar 30 km/u is niet evenredig te projecteren op de exploitatie van het openbaar vervoer.

Bij kruispunten, bochten in de weg, oversteekplaatsen of kruisingen zal de snelheid lager liggen dan de maximum toegestane snelheid. Onderstaande grafiek illustreert dit. De grafiek toont de snelheid van de bus voor een voorbeeldtraject, waarbij rekening is gehouden met de karakteristieken van OV-bussen. De bussen zullen bij de verschillende haltes stoppen, waardoor OV-bussen niet continue 50 km/u kunnen rijden. De gemiddelde snelheid van OV-bussen ligt daardoor in de praktijk vaak al een stuk lager dan 50 km/u.

Figuur: snelheidsprofiel van een OV-bus op een voorbeeld traject in Gouda

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

78

Dit effect blijkt ook uit analyses in het kader van ‘het Nieuwe 30’. In dat onderzoek is op basis van bus rijtijden uit de praktijk geconcludeerd dat busdiensten op 30km-trajecten ‘slechts’ een 13% lagere rijtijd kenden dan bussen op soortgelijke 50km-trajecten, dit terwijl de maximum snelheid 40% lager ligt (van 50 naar 30km). Uit de nadere analyses van het busvervoer in Gouda, is vervolgens geconcludeerd dat door aanpassing van de kruispunten op de randwegen en de optimalisaties in de lijnvoering en haltedichtheid de effecten van het VCP op het OV kostenneutraal zijn, en de OV-kwaliteit gelijk of iets beter wordt. Overigens geldt ook dat vanuit heel Gouda de fiets altijd sneller is dan de bus. Snelheid van de bus is voor veel reizigers dan ook geen reden om de stadsbus te nemen en zal dat vermoedelijk ook niet worden. De stadsbus in Gouda heeft dan ook veelal een sociale functie voor mensen die niet kunnen of willen fietsen. Ook voor deze mensen is een goede bereikbaarheid van levensbelang om mee te doen in de samenleving, dus het behouden van de huidige OV-kwaliteit is zeker belangrijk! Door de investeringen in het fietsnetwerk en het verbeteren van het fietsklimaat in Gouda, kan het VCP ook bijdragen aan een toename/opleving van het treingebruik. Voor corona zat het aantal treinreizigers flink in de lift.

Door de gehele deur-totdeurreis sneller, comfortabeler en veiliger te maken kan het OV-gebruik verder stimuleren. Naast frequente treindiensten, en goede fietsenstallingen dragen ook goede fietsroutes van en naar de treinstations bij aan deze verbetering.

4.4

Verkeersveiligheid

In hoofdstuk 2 zijn diverse concentratie van verkeersongevallen gepresenteerd. Het aantal ongevallen per kilometer weglengte in Gouda ligt hoger dan het landelijk gemiddelde. Het VCP draagt op twee belangrijke manieren bij aan het verbeteren van de verkeersveiligheid in Gouda en het voorkomen van ernstige ongevallen: 1.

Lagere snelheid gemotoriseerd verkeer, zorgt voor een lager ongevalsrisico en een lagere kans op ernstige ongevallen. Hoe hoger de botssnelheid, hoe ernstiger de consequenties zijn qua letsel en materiële schade. Bij een lagere rijsnelheid hebben weggebruikers langer de tijd om op elkaar te reageren. Een voertuig legt in 1 seconde namelijk meer afstand af bij 50 km/u dan bij 30 km/u.

2.

Nieuwe veiligere inrichting van wegen, kruispunten en fietspaden met meer ruimte voor lopen en fietsen, en veilige oversteekvoorzieningen.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

79

Stichting Wetenschappelijk Onderzoek voor Verkeersveiligheid (SWOV) concludeert dat het terugbrengen van de snelheidslimiet van 50 naar 30 km/h (door middel van een goede en geloofwaardige inrichting) een aanzienlijke veiligheidswinst oplevert10. Bij lagere snelheden van het autoverkeer neemt de kans op ongevallen af, maar ook het letselrisico neemt af. Een goede geloofwaardige inrichting is daarvan wel van groot belang, enkel een bord met een lagere snelheidslimiet plaatsen is niet voldoende. De wegen die worden teruggebracht van 50 naar 30 km/u betreffen veelal zogenoemde grijze wegen die vanwege discrepantie tussen gebruik, inrichting en functie nu tot knelpunten leiden.

Figuur: de remweg van een auto is bij 30 km/u aanzienlijk korter dan bij 50 km/u Deze grijze wegen worden conform ‘het nieuwe 30’ ingericht. Niet alle verkeersongevallen zullen met een andere inrichting en lagere snelheid kunnen worden voorkomen. Langs deze wegen gebeurt vaak veel (omgevingsfactoren), wat ook een bijdrage levert aan het verhoogd ongevalsrisico. Bijvoorbeeld openslaande deuren van langs de rijbaan geparkeerde auto’s waar ook fietsers langs komen. Bij ongevallen speelt ook menselijk handelen een rol zoals afleiding in het verkeer. Wel is er bij een lagere snelheidslimiet letterlijk meer tijd om op elkaar te reageren, waardoor het ongevalsrisico lager is, en is ook het letselrisico lager door lagere botssnelheden. Het VCP zorgt voor een verkeerstoename op de randwegen. Door de verkeerstoename komt de oversteekbaarheid en verkeersveiligheid hier onder druk te staan. Daarom zijn in het VCP maatregelen opgenomen om deze oversteken en kruispunten anders in te richten met een verkeersveiligere inrichting, onder andere op de Burgemeester van Reenensingel, Goudse Houtsingel en Goverwellesingel.

10

Bron:

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

80

Ook investeringen in nieuwe/extra vrij liggende fietspaden langs 50 km/u-wegen zorgen voor verbetering van de verkeersveiligheid door een fysieke scheiding van fietsverkeer van het autoverkeer. Conform Duurzaam Veilig worden bij wegen waar het autoverkeer 50 km/u rijden fietsers idealiter fysiek gescheiden, bij lagere snelheden als 30 km/u is menging van fietsers en autoverkeer wel acceptabel veilig mogelijk. Bij hoofdfietsroutes wordt maatwerk toegepast en worden zo veel mogelijk vrij liggende fietspaden nagestreefd, soms ook langs 30 km/u wegen. In het VCP zijn ook maatregelen voorzien om de verkeersveiligheid rond scholen te verbeteren, hiertoe worden rond schoolomgevingen lokaal schoolzones ingericht met extra attentie verhogende maatregelen. Weggebruikers worden geattendeerd op schoolgaande kinderen, zodat weggebruikers waakzamer zijn. Voor de top 5 onveilige trajecten en kruispunten in Gouda die in hoofdstuk 2 zijn benoemd is hierna concreet benoemd hoe deze met het VCP worden aangepakt: 1.

Joubertstraat/ Zwarteweg: de snelheid wordt aangepast naar 30 km/u, daartoe worden ook in de inrichting van deze wegen snelheidsremmende maatregelen genomen en worden kruispunten veiliger vorm gegeven, door de VCP-maatregelen zal ook de verkeersdruk op deze wegen afnemen.

2.

Thorbeckelaan: door instelling van het éénrichtingscarré en 30km/u kan de Thorbeckelaan anders ingericht worden met een smallere rijloper voor éénrichtingsautoverkeer, waardoor ruimte ontstaat voor een vrijliggend tweericthingen fietspad. Fietsers en auto’s worden fysiek van elkaar gescheiden, waardoor een veiligere situatie ontstaat en een prettiger fietsklimaat.

3.

Graaf Florisweg: door instelling van het éénrichtingscarré neemt de verkeersdruk op de Graaf Florisweg af, wat positieve effecten heeft op de verkeersveiligheid. Op termijn wordt de inrichting van de Graaf Florisweg verder verbeterd.

4.

Ridder van Catsweg: deze weg blijft voorlopig 50 km/u vanwege de bereikbaarheidsfunctie voor de wijken Plaswijck en Bloemendaal en het winkelcentrum. In het VCP is opgenomen om het kruispunt met de Plaswijckweg aan te passen (naar rotonde) en daarmee veiliger in te richten. In de wijkuitwerkingsplannen wordt nader gekeken naar lokale maatregelen om verdere verkeersveiligheidsverbeteringen door te voeren. Op termijn is bij goede ervaringen met het nieuwe 30 mogelijk ook 30 km/u op de Ridder van Catsweg mogelijk.

5.

Burgemeester Jamessingel: de Burgemeester Jamessingel kent nu nog een aantal voorrangskruispunten die met het VCP worden aangepast naar kruispunten met verkeerslichten. Bij hogere verkeersintensiteiten zijn verkeerslichten veiliger dan voorrangskruispunten waar het verkeer zelf de voorrang moet regelen en de snelheid van het autoverkeer op het kruispunt hoog ligt.

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

81

De aanpak van de top 5 onveilige kruispunten met het VCP: 1.

Hugo de Vrieslaan – Bloemendaalseweg: maatregelen zijn reeds in voorbereiding om het kruispunt tussen de Bloemendaalseweg en Hugo de Vrieslaan te verbeteren. Het kruispunt krijgt een nieuwe veiligere inrichting door een ruimere opzet en beter geleiding van verkeer.

2.

Kleiwegplein: door de versimpeling van het Kleiwegplein zijn er minder conflicterende stromen over dit kruispunt. Het aantal potentiële conflictpunten neemt daardoor drastisch af, en voetgangers en fietsers krijgen meer ruimte. Daardoor kan de verkeersveiligheid op dit kruispunt verbeteren.

3.

Nieuwe Gouwe O.Z. – Hanzeweg: bij dit kruispunt zijn recent verkeerslichten geplaatst, waardoor de verkeersveiligheid reeds is verbeterd. Sindsdien hebben geen ernstige ongevallen meer plaatsgevonden op dit kruispunt.

4.

Industriestraat – Goudkade: om de verkeersveiligheid én de doorstroming te verbeteren wordt voorgesteld dit kruispunt uit te voeren met verkeerslichten. Het huidige voorrangskruispunt heeft bovendien onvoldoende afwikkelingscapaciteit. Door de vormgeving ligt de snelheid van het autoverkeer hoog, waardoor het ook lastig is voor fietsers en voetgangers om hier over te steken en de situatie als onveilig wordt ervaren.

5. Albert Plesmanplein: door instelling van het éénrichtingscarré kan het Albert Plesmanplein versimpeld worden, het kruispunt met de Graaf Florisweg en Statensingel krijg een nieuwe veiligere vormgeving, met minder conflictpunten én een lagere snelheid van het autoverkeer: 30 km/u. In het volgende figuur is een mogelijke nieuwe inrichting van het Albert Plesmanplein weergegeven.

Figuur: links huidige inrichting, en rechts de mogelijke nieuwe inrichting die mogelijk is door instelling van éénrichting voor gemotoriseerd verkeer

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

82

4.5

Luchtkwaliteit, geluidshinder en CO2-uitstoot

De effecten van het VCP op de luchtkwaliteit en geluidssituatie in Gouda zijn door de omgevingsdienst Midden-Holland doorgerekend met milieumodellen. In het algemeen geldt dat het verkeerscirculatieplan bij draagt aan een verbetering van de luchtkwaliteit en de geluidssituatie in Gouda. De milieueffecten zijn berekend en beordeeld volgens de methode en kaders van de wet Milieubeheer. In deze wet staat voorgeschreven hoe de milieueffecten berekend moeten worden, en aan welke grenswaarde de luchtkwaliteit en geluidssituatie moet voldoen. Gemeente Gouda is ook mede-ondertekenaar van het Schone Lucht Akkoord en stelt zich de ambitie om de luchtkwaliteit verder te verbeteren richting de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie. In deze paragraaf wordt verder ingegaan op de effecten op geluidshinder en luchtkwaliteit door het verkeerscirculatieplan. De technische analyse van de omgevingsdienst is bijgesloten als bijlage (zie hfdst 6). Effecten op geluidshinder Wegverkeer produceert geluid door de motor en de rolweerstand van de wielen over het wegdek. Geluid van wegverkeer kan tot hinder en negatieve gezondheidseffecten leiden. Daarom zijn wettelijke geluidsnormen vastgesteld voor verkeerslawaai, en dienen overheden maatregelen te nemen om geluidshinder te verminderen.

De voorkeursgrenswaarde van de geluidsbelasting op gevels van woningen is 48 dB, de maximale grenswaarde bedraagt 63 dB. Ook is akoestisch onderzoek verplicht indien door maatregelen de geluidsbelasting op geluidsgevoelige bestemming met meer dan +1,5 dB toeneemt. Een mens kan doorgaans pas geluidseffecten waarnemen bij verschillen van 1,5 a 2 dB. Het VCP heeft op verschillende manieren effect op de geluidssituatie, de belangrijkste effecten zijn: •

Lagere maximumsnelheid (van 50 naar 30 km/u) zorgt voor minder geluidsproductie;

•

Andere wegdekverharding (van asfalt naar klinkers) zorgt voor meer geluidsproductie;

•

Verschuivingen in verkeersstromen zorgen voor een toe- en afname van het aantal verkeersbewegingen door een straat waardoor geluid door wegverkeer toe- en af kan nemen.

Met het VCP wordt autoverkeer gestimuleerd meer via de randwegen te rijden, en minder over straten door de woonwijken heen (zoals de Joubertstraat, Singels, Thorbeckelaan, Graaf Florisweg, etc.). De randwegen zijn veelal ruimer opgezet dan de wegen in het hart van Gouda, waardoor het verkeer op de randwegen minder snel geluidshinder veroorzaakt. Woningen staan op grotere afstand van de weg, en

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

83

tussen de woningen en de weg is vaak ook groen aanwezig wat een dempend effect heeft op de geluidsbelasting van het verkeer op de gevels van woningen. Uit de berekeningen van de omgevingsdienst blijkt dan ook dat het VCP positieve effecten oplevert voor de geluidssituatie langs veel straten in het ‘hart van Gouda’. Juist in het ‘hart van Gouda’ is in de huidige situatie sprake van diverse overschrijdingslocaties van de geluidsbelasting op woningen. Met het VCP neemt de geluidsbelasting op deze woningen met meer dan -1,5 dB af, waardoor er significante verbeteringen optreden van de geluidssituatie. Op de randwegen wordt het juist drukker qua verkeer. Langs grote delen van de randweg blijven de geluidseffecten onder de +1,5 dB, maar er zijn een aantal trajecten waar wel significante geluidseffecten optreden van +1,5dB of meer. Dit betreft delen van de Burgemeester van Reenensingel en de Goverwellesingel. De geluidsbelasting op de woningen langs deze trajecten blijft wel onder de maximale grenswaarde van 63 dB. De omgevingsdienst heeft onderzocht of deze geluidstoenames zijn te reduceren met mitigerende maatregelen. Uit nadere analyse blijkt dat de toepassing van stil asfalt op (delen) van deze trajecten effectief zijn om de geluidstoename te beperking tot onder +1.5dB, waardoor aan de wettelijke eisen voldaan kan worden.

Voor enkele woningen is dat niet het geval, en zijn aanvullende maatregelen nodig om de geluidseffecten te beperken.

Figuur: geluidseffecten van het Verkeerscirculatieplan t.o.v. de referentiesituatie 2030

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

84

Met het geluidsmodel is ook de verdeling van de inwoners over de geluidsklasse berekend voor verschillende situaties: basisjaar 2018, referentie 2030 (RVMH hoog) en de situatie bij invoering van het Verkeerscirculatieplan. Veruit de meeste inwoners van Gouda vallen in de laagste geluidsklasse, en kennen niet of nauwelijks (ernstige) geluidshinder en vallen deze in belangrijke mate binnen de voorkeursgrenswaarde van 48 dB. Maar er zijn ook inwoners die meer omgevingslawaai ondervinden (de hogere geluidsklassen) en daar gezondheidsklachten van kunnen ervaren. In onderstaande grafiek is te zien dat bij invoering van het VCP er een verschuiving plaats vindt van inwoners van een hogere geluidsklasse naar een lagere geluidsklasse. Het aantal inwoners in de geluidsklasse 65-70 en 60-65 dB, neemt af door invoering van het VCP, en deze inwoners komen veelal in de geluidsklasse 5560 dB en deels naar 0-50 dB. De geluidshinder voor de inwoners neemt dan ook

8402 9016 9258

50 - 55

55 - 60

60 - 65

1687 3179 3144

9931 9005 8639

0 - 50

AANTAL INWONERS PER GELUIDSKL ASSE

6303 7029 6937

55526 53621 53871

AANTAL INWONERS

sterk af. Het VCP heeft dan ook gunstige effecten op de geluidssituatie in Gouda.

65 - 70

> 70

GELUIDSKLASSE VCP

RVMH hoog

RVMH 2018

Figuur: aantal inwoners per geluidsklasse voor verschillende situatie

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

85

Effecten op luchtkwaliteit De effecten van het VCP op de luchtkwaliteit en uitstoot van emissies in Gouda zijn berekend met een milieumodel door de omgevingsdienst Midden-Holland. Overal in Gouda wordt voldaan aan de wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit ten aanzien van stikstofdioxiden (NO2 & NOx) en fijnstof (PM2.5 & PM10). Er wordt momenteel echter nog niet overal voldaan aan de adviesnormen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor fijnstofconcentraties, deze adviesnormen liggen lager dan de wettelijke grenswaarde.

Fijnstof (PM2.5)

Figuur: huidige concentraties van fijnstof langs wegen in Gouda (bron: NSL)

Stikstofdioxiden (NO2)

Figuur: huidige concentraties van stikstofdioxiden langs wegen in Gouda (bron: NSL)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

86

De luchtkwaliteit in Gouda wordt in sterke mate bepaald door de achtergrondconcentraties. Dit zijn reeds aanwezige concentraties waar de lokale situatie vaak geen invloed op heeft, maar concentraties die bepaald worden door de ligging nabij industrie, de zee en de randstad. Bovenop de achtergrondconcentraties komen de lokale emissies, door wegverkeer en landbouw. De lokale emissies door wegverkeer worden wel beïnvloedt door het VCP. Zo zorgt het VCP voor een verandering van verkeersstromen: verkeer wordt gestimuleerd meer via de randwegen te rijden in plaats van door de woonwijken en het hart van Gouda. Ook de doorstroming van autoverkeer speelt een rol bij de emissies van schadelijke stoffen. Gemotoriseerd verkeer stoot meer uit bij een slechte doorstroming doordat het vaker moet remmen en optrekken. In het VCP wordt de doorstroming op met name de randwegen verbeterd, door een verscheidenheid aan maatregelen. De capaciteit van de N207 wordt vergroot door verkeerslichten te realiseren, waardoor zich minder lange wachtrijen en opstoppen voordoen op de N207, dit draagt bij aan een reductie van emissies. Ook de doorstroming op de stedelijke randweg wordt verbeterd door aanleg van voorrangspleinen waarbij verkeer beter kan doorstromen en minder vaak hoeft te wachten in vergelijking met de huidige situatie met verkeerslichten.

Desalniettemin is het effect van het Verkeerscirculatieplan op basis van de berekeningen op de luchtkwaliteit gering. Uit de berekeningen volgt dat het VCP geen significante effecten heeft op de luchtkwaliteit. De hoogste concentratie NO2 is berekend langs de Goudse Poort, deze valt met 32,9 µg/m3 binnen de maximale grenswaarde van 40 µg/m3. Het VCP zorgt t.o.v. de referentie slechts voor +0,2 µg/m3 extra NO2-concentratie. De WHO-advieswaarde voor NO2 is gelijk aan de maximale grenswaarde waardoor overal in Gouda qua NO2 wordt voldaan. Ten aanzien van fijnstof (PM10) wordt momenteel overal in Gouda voldaan aan de wettelijke grenswaarde (40µg/m3), maar nog niet overal aan de WHOadvieswaarde( 20 µg/m3). Wel blijkt dat uit de berekening dat in de referentiesituatie 2030 ook de fijnstofconcentraties in de toekomst aan de WHOadvieswaarden zullen voldoen door een verdere verschoning van het wagenpark. Het effect van het VCP is opnieuw gering, en zorgt maximaal voor +0,2 µg/m3 op specifieke locaties. Ook bij invoering van het VCP wordt in 2030 overal binnen Gouda aan de WHO-advieswaarde voor fijnstof voldaan. Wel moet bij de berekeningen worden aangetekend dat conservatief gerekend is, omdat het om gezondheid van mensen gaat. In de praktijk worden gunstigere effecten van het VCP verwacht vanwege veranderend mobiliteitsgedrag door het VCP.

Het VCP stimuleert bijvoorbeeld het gebruik van de fiets. Met name op korte afstanden binnen Gouda wordt de concurrentiepositie van de fiets beter ten

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

87

opzichte van de auto, en daardoor is de verwachting dat er enige verschuiving gaat optreden en daardoor emissies van schadelijk stoffen worden gereduceerd. Wat overigens niet in deze milieuberekeningen is meegenomen zijn de effecten van de invoering van zero-emissie stadslogistiek. Deze maatregel is erop gericht de binnenstadlogistiek te verduurzamen: in het voorstel moeten logistieke voertuigen die de binnenstad in willen vanaf 2025 schoon (zero-emissie) zijn. Dit draagt bij aan een verbetering van de luchtkwaliteit in de binnenstad. Ook de nationale (en internationale) ontwikkeling en opkomst van duurzamere voertuigen zullen naar de toekomst toe bijdragen aan een betere luchtkwaliteit in Gouda. De verwachting is dat (schone) elektrische voertuigen met de jaren een steeds groter aandeel in het wagenpark innemen, en dus voor minder emissies zorgen. De gemeente faciliteert deze ontwikkeling door het plaatsen van openbare laadpalen. Klimaat: effecten op CO2-uitstoot Het klimaat verandert als gevolg van opwarming van de aarde door het broeikaseffect. Het broeikaseffect wordt versterkt door hogere concentraties CO2 in de lucht. Er komt extra CO2 in de atmosfeer door de verbranding van fossiele brandstoffen, bijvoorbeeld door brandstofauto’s.

Het verminderen en verduurzamen van automobiliteit draagt daarom bij aan het verminderen van CO2uitstoot en het tegengaan van klimaatverandering.

Figuur: verdeling van het aantal verplaatsingskilometers en CO2 uitstoot naar vervoerwijze van mobiliteit in Gouda (bron: www.uitstootvanmobiliteit.nl)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

88

In de huidige situatie is 97% van de CO2-uitstoot door mobiliteit in Gouda afkomstig van autoverkeer. Bij verplaatsingen te voet of per fiets komt geen CO2 vrij en deze vervoerwijzen zijn daarmee het meest duurzaam. Bij verplaatsingen per trein of bus komt er CO2 vrij bij verbranding van fossiele brandstof of bij het opwekken van elektriciteit. Al hebben trein en bus met slechts 3% een klein aandeel in de totale CO2-uitstoot door mobiliteit in Gouda11. De grootste besparing kan dus bij automobiliteit behaald worden. Door bepaalde maatregelen in het VCP moet autoverkeer soms omrijden, en automobilisten maken daardoor meer verplaatsingskilometers met meer uitstoot van CO2. Met het verkeersmodel zijn het totaal aantal verplaatsingskilometers berekend voor de referentiesituatie en de situatie bij instellen van de netwerkmaatregelen van het VCP. In deze berekeningen is het aantal voertuigkilometers met het VCP nagenoeg gelijk, maar iets hoger dan in de referentiesituatie: +0,26% extra kilometers. Dit zou grofweg overeenkomen met +0,26% extra CO2-uitstoot. Hierbij is echter conservatief gerekend (voor wat betreft modal shift) omdat het verkeersmodel met name is gebruikt om de verkeerseffecten op de randwegen te beoordelen, en daarvoor is het veiliger om conservatief te rekenen vanwege de robuustheid van de randwegen.

In de praktijk verwachten wij echter sterkere modal shift effecten van het VCP, doordat in het VCP het fietsgebruik gestimuleerd wordt en de concurrentiepositie van de fiets t.o.v. de auto verbeterd. Daardoor is de verwachting dat het aantal autoritten licht afneemt, en het aantal fietsritten licht toe. Het verkeersmodel is echter niet goed in staat om deze modal shift uit te rekenen. Daarom is hierna middels een aantal scenario’s geschetst hoe de CO2uitstoot van mobiliteit zich in de gemeente Gouda kan ontwikkelen, met het VCP als katalysator.

11

Bron: Dashboard Uitstoot Mobiliteit Gouda, www.uitstootvanmobiliteit.nl

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

89

Rekentool: CO2 uitstoot door mobiliteit Op basis van het aantal verplaatsingskilometers per vervoerwijze en de emissiefactoren per vervoerwijze is met de online-tool ‘Uitstoot van mobiliteit’ de CO2-uitstoot van mobiliteit in Gouda berekend. Met deze tool zijn de effecten op de CO2-uitstoot van diverse maatregelen en verschuivingen in mobiliteit inzichtelijk te maken. 1. Verschuiving van auto naar fiets Door het VCP wordt fietsen gestimuleerd. Met name op kortere afstanden tot zo’n 7,5 km is de fiets een aantrekkelijk vervoermiddel en kan de fiets concurreren met korte autoritten. Berekend is wat het effect is op de CO2-uitstoot door mobiliteit in Gouda als 20% van de huidige korte autoritten binnen Gouda (<7,5km) in de toekomst per fiets worden afgelegd. Uit de rekentool blijkt dat daardoor de totale CO2-uitstoot door mobiliteit in Gouda met 2% wordt gereduceerd. Indien er ook een verschuiving van 10% optreedt op de middellange afstand (7,5 – 15km) van auto naar fiets, bijvoorbeeld door de aanleg van regionale doorfietsroutes naar de buurgemeenten en de opkomst van elektrische fietsen, dan zou er totaal een CO2-reductie van 3% gerealiseerd kunnen worden. Deze effecten zijn goed denkbaar bij invoering van het VCP, en kunnen de extra CO2-uitstoot door extra omrijdafstanden voor autoverkeer ruimschoots compenseren.

Netto gezien zal het VCP dan ook zorgen voor een reductie van CO2-uitstoot. 2. Schone auto’s Een toename van het aandeel schone auto’s naar 20% van het totaal zorgt voor een CO2-reductie van zo’n -19%. Het verschonen van het wagenpark kan dus nog sterker bijdragen aan het verminderen van CO2-uitstoot dan een modal shift van auto naar fiets. Dat neemt niet weg dat een modal shift van auto naar fiets niet wenselijk of effectief is, omdat dit ook andere positieve effecten heeft zoals gezondheidseffecten, minder verkeershinder, minder geluidshinder en minder uitstoot van schadelijke stoffen (ook elektrische voertuigen zorgen nog voor emissie van schadelijke fijnstof door slijtage van banden en remmen).

3. Minder reizen Als derde ontwikkeling is een mogelijk lange termijn effect van de coronacrisis onderzocht. Een deel van de werkende bevolking heeft door de coronacrisis het thuiswerken ontdekt. Uit enquête-onderzoek blijkt dat een groot deel ook in de toekomst vaker thuis wil blijven werken. Daardoor worden naar verwachting minder

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

90

autokilometers gemaakt. Indien door thuiswerken sprake is van structureel 5% minder mobiliteit zou dit overeenkomen met zo’n 5% minder CO2-uitstoot. Stapeling van effecten Indien de voorgaande ontwikkelingen/maatregelen gestapeld worden dan leidt dat tot een CO2-besparing in de toekomst van -26%. Dat zijn significante reducties van de CO2-uitstoot door mobiliteit in Gouda.

Figuur: effecten op CO2-uistoot en aantal kilometers bij een stapeling van effecten: 20% verschuiving van auto naar fiets op afstanden t/m 7,5 km, 10% verschuiving van auto naar fiets op afstanden van 7,5 – 15 km, 20% duurzame auto’s en 5% minder verplaatsingen (Bron: www.uitstootvanmobiliteit.nl)

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

91

4.6

Economie

De economische effecten van het VCP zijn op twee manieren inzichtelijk gemaakt: •

kwantitatief op basis van koopstromenonderzoek door Goudappel;

•

kwalitatief door economisch beleidsadviesbureau Roots in opdracht van Gouda Onderneemt.

De resultaten van beide analyses worden in deze paragraaf toegelicht en geduid. Voor beide onderzoeken zijn ook aparte notities opgesteld, die als bijlage bij dit achtergrondrapport zijn bijgevoegd, zie hoofdstuk 6. Kwantitatief koopstromenonderzoek Vanuit economisch perspectief worden beoogde verkeersmaatregelen overwegend wantrouwend beoordeeld. Uit onderzoek blijkt echter dat in gebieden waar verkeersmaatregelen zijn doorgevoerd, economische effecten zowel positief als negatief uit kunnen pakken. Uit veelvuldig en herhaald (koopstromen)onderzoek is veel bekend over het relatieve belang van bereikbaarheid op het functioneren van centrumgebieden. Effecten van verkeersmaatregelen zijn afhankelijk van de aard en omvang van winkel- en voorzieningenclusters en van de nabijheid van concurrerende aanbieders, zoals blijkt uit diverse evaluatieonderzoeken. Hier volgt een korte opsomming van de belangrijkste factoren die het functioneren van centrum(winkel)gebieden verklaren, waaronder het belang van bereikbaarheid en parkeren: •

Voor de aantrekkingskracht van centrumgebieden is de kwaliteit en samenstelling van het voorzieningenaanbod bepalend. In het keuzeproces welk centrum te bezoeken maakt de consument primair een afweging op basis van het aantal en het soort voorzieningen.

•

Bereikbaarheid en parkeren zijn van secundair belang in de keuze voor een centrumgebied. Het belang van bereikbaarheid en parkeren neemt toe naarmate het aanbod van het winkelgebied vergelijkbaar is met concurrerende centra.

•

Recreatief winkelen, ofwel ‘funshoppen’ is voor de consument een uitje en de verblijfstijd in een winkelgebied is relatief lang. De winkelomgeving, zoals het verblijfsklimaat voor voetgangers of het horeca-aanbod, neemt aan belang toe. De bereidheid tot een langere reistijd of meer reiskosten neemt toe.

•

Boodschappen, ofwel dagelijkse artikelen, worden met hoge frequentie aangekocht. Boodschappen doen wordt meer beschouwd als ‘moeten’ dan ‘willen’ en consumenten zijn uit op een efficiëntie wijze van aankopen doen. Boodschappencentra of –voorzieningen hebben vaker een vergelijkbaar

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

92

aanbod en kunnen zich meer onderscheiden op aspecten als bereikbaarheid of parkeren. •

Bij laagfrequente doelgerichte aankopen, zoals meubels, doe-het-zelfartikelen of consumentenelektronica spelen assortiment en prijs een essentiële rol in de afweging om naar een winkelgebied te gaan. Bij de aankoop van volumineuze artikelen dient bovendien de afstand tussen winkel en auto beperkt te blijven. Het belang van bereikbaarheid en parkeren komt tot uitdrukking in de ontwikkeling van veel doelgerichte zaken aan de rand van stedelijke gebieden. Ook de zichtbaarheid van dergelijke locaties speelt hierin mee.

•

Een veranderde verkeersintensiteit beïnvloedt de verkoop van dagelijkse artikelen. Een hoge verkeersintensiteit kan de detailhandel langs toegangswegen positief beïnvloeden. De verkeersintensiteit kan het aantal impulsaankopen bepalen. Het aantal impulsaankopen is met name merkbaar bij de verkoop van dagelijkse artikelen.

•

De ervaring van bereikbaarheid door consumenten is in hoge mate subjectief. Het imago van bereikbaarheid is bepalend voor de perceptie ervan. Met behulp van de juiste communicatiemiddelen kan ingespeeld worden op de perceptie van bereikbaarheid.

De effecten in veranderingen in bereikbaarheid, aantrekkelijkheid, winkelaanbod en demografie op de verwachtte omzetten in de detailhandel zijn middels het koopstromenmodel kwantitatief inzichtelijk gemaakt. In paragraaf 3.3 is in meer detail beschreven hoe dit koopstromenmodel is opgebouwd. In het vervolg van deze paragraaf wordt ingegaan op de resultaten. Verschillende scenario’s vergeleken Om de economische effecten van het VCP inzichtelijk te maken zijn 3 verschillende situaties/scenario’s beschouwd: • • •

Huidige situatie 2018 Referentiesituatie 2030 – Autonome ontwikkelingen Planvariant 2030 – Verkeerscirculatieplan

Naar de toekomst vinden er verschillende autonome ontwikkelingen plaats, zoals een verwachte inwonersgroei in Gouda en de regio door geplande woningbouwontwikkelingen waaronder Westergouwe, maar ook zijn er ontwikkelingen in het winkelaanbod (winkelgebied Westergouwe, supermarkt Fluwelensingel, en meer). Deze autonome ontwikkelingen hebben invloed op de koopstromen in de verschillende winkelgebieden van Gouda. Vervolgens is een ‘planvariant’ beschouwd waarin de maatregelen van het Verkeerscirculatieplan zijn doorgevoerd en vergeleken met de referentiesituatie 2030. Daarmee zijn sec de effecten van het VCP inzichtelijk gemaakt. Maatregelen

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

93

van het VCP betreft zowel aanpassingen aan wegen die de bereikbaarheid van winkelgebieden beïnvloeden, maar ook maatregelen die de aantrekkelijkheid van de binnenstad vergroten door verbetering van het verblijfsklimaat (door een combinatie van maatregelen). De effecten op koopstromen zijn inzichtelijk gemaakt voor de drie grootste winkelgebieden van Gouda: de binnenstad, winkelcentrum Bloemendaal en de Goudse Poort. Dit zijn verreweg de drie grootste winkelclusters binnen Gouda, daarnaast zijn er ook nog diverse winkelstrips en buurtwinkelcentra in Gouda, zoals winkelcentrum Goverwelle en het winkelcluster aan het Hogendorpplein. De omvang van deze winkelgebieden is te klein om hier met het koopstromenmodel betrouwbare uitspraken over te doen. Veel van deze winkelgebieden hebben ook een lokaal karakter voor mensen uit de directe omgeving, de eigen buurt. In veel gevallen heeft het Verkeerscirculatieplan dan ook niet of nauwelijks invloed op de koopstromen in deze winkelgebieden. Economische effecten: uitgaven in winkelgebieden nemen toe In onderstaande grafiek zijn voor de verschillende situaties de omzetten in de detailhandel in de 3 beschouwde winkelgebieden weergegeven. Door een toename van het aantal inwoners in Gouda en de regio is de verwachting dat de omzet in de detailhandel de komende jaren juist kan toenemen.

Zowel in de binnenstad, als in de Goudse Poort en winkelcentrum Bloemendaal kan de omzet daardoor gaan stijgen. De verwachting is dat Gouda de komende jaren met enkele duizenden inwoners toeneemt, die ook allen een bestedingsbudget hebben, waardoor er in absolute zin meer geld wordt uitgegeven. De lokale detailhandel in Gouda kan daarvan profiteren.

Omzet (x €1.000.000)

Omzet Totaal Dagelijks, recreatief en doelgericht 200 150

+19% +20% +11% +19%

100 50

+24% +27%

0 Binnenstad Gouda

De Goudse Poort

Winkelcentrum Bloemendaal

Referentie 2018 Scenario 1: Langetermijn (2030) – autonome groei Scenario 2: Planvariant (2030) - VCP

Figuur: resultaten van het koopstromenonderzoek naar de effecten van het VCP

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

94

De grafiek laat ook zien dat het VCP netto een positief effect heeft op de omzetten in de drie grote winkelgebieden van Gouda. Dit effect is een resultante van grosse mode drie onderliggende effecten: •

Betere bereikbaarheid, door kortere reistijden naar winkelgebieden door verbetering van de randwegen;

•

Mindere bereikbaarheid, door langere reistijden door 30 km/u en verkeersmaatregelen;

•

Grotere aantrekkingskracht door verbetering verblijfsklimaat binnenstad.

De resultaten van deze analyse zijn samengevat in onderstaand kaartbeeld. Voor elk van de onderzochte winkelgebieden zijn de huidige en verwachte toekomstige omzetten gepresenteerd, inclusief uitsplitsing naar winkelmotieven.

Figuur: omzetten in detailhandel in de drie grote detailhandel-gebieden binnen Gouda, situatie 2018 en de situatie in 2030 bij invoering van het VCP

Voor de dagelijkse sector is zichtbaar dat de binnenstad een kleinere plus krijgt dan winkelcentrum Bloemendaal. De stijging wordt verklaard door de inwonergroei. Dat deze beperkt is in de binnenstad komt vooral door de toevoeging van nieuwe supermarkten (o.a. Fluwelensingel) in 2030. Het VCP heeft een beperkt effect, omdat het autogebruik voor de dagelijkse boodschappen relatief laag is. Voor de recreatieve sector zorgt de inwonergroei voor een omzetplus voor zowel de binnenstad als winkelcentrum Bloemendaal. Voor winkelcentrum Bloemendaal is

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

95

de omzetplus procentueel iets hoger, omdat dit winkelcentrum minder reistijdseffecten ondervindt als gevolg van het VCP. Voor de doelgerichte sector betekent de inwonersgroei in principe een omzetplus voor alle winkelgebieden. Omdat deze sector in sterkere mate afhankelijk is van de auto en parkeren op beperkte loopafstand leidt het VCP in de binnenstad tot een iets lagere omzetgroei dan in het referentiescenario zonder VCP. Conclusies economische effecten VCP o.b.v. koopstromenonderzoek Extra inwoners zorgen voor grote toename De bevolkingsgroei van Gouda (en de regio) zorgt de komende jaren voor de grootste groei van de koopstromen. Dit zorgt voor een potentiële toename van ongeveer 20% van de omzet van de winkeliers in de binnenstad. Omzet winkels nemen toe Enerzijds hebben de maatregelen uit het VCP een klein negatief effect op de koopstromen richting de binnenstad, omdat autoreistijden beperkt toenemen. Dit geldt vooral voor doelgerichte functies. Anderzijds zorgen de verbeteringen in verblijfsklimaat, het fietsnetwerk en vooral de bewegingsruimte voor de voetganger en de leefbaarheid in het centrum voor een toename van de koopstromen en een positief effect voor het winkelaanbod. Dit geldt in sterke mate voor de recreatieve sector.

Verandering verschuiving van winkelaanbod De analyses zijn uitgevoerd op basis van het bestaande winkelaanbod van Gouda en reeds geplande ontwikkelingen in dit winkelaanbod. Echter, de grote toename van inwoners en de verdere groei van het online aankoopkanaal zal er vermoedelijk voor zorgen het winkelaanbod blijvend verandert. De kans is daarbij aanwezig dat het winkelaanbod daarbij iets zal verschuiven en zich in de binnenstad meer zal focussen op het recreatieve winkelaanbod. Dit sluit aan bij de ontwikkeling van het verblijfscomfort en de leefbaarheid in de binnenstad, waardoor het (nog meer) een gebied wordt waar mensen graag verblijven en naartoe gaan. Daarmee kan de binnenstad weerstand bieden tegen de trend van het online winkelen. In dat opzicht versterken deze beweging en de lijn van het VCP elkaar dus. Kanttekening: effect op kleinere winkelgebieden onzeker De kwantitatieve effectbepaling is uitgevoerd voor de drie grote winkelgebieden in Gouda. Deze gebieden trekken ook in belangrijkere mate bezoekers van buiten Gouda, die vaak met de auto komen, en waar het VCP een sterkere invloed op kan hebben. Voor de kleinere winkelgebieden in Gouda zijn de economische effecten niet goed te voorspellen op basis van het koopstromenmodel. Deze

Verkeerscirculatieplan Gouda - 5 mei 2021

96